Nghiên cứu về bổ ngữ gián tiếp và vai trò của giới từ 'à' trong tiếng Pháp

Khóa luận phân tích giá trị của giới từ "à" trong tiếng Pháp, cung cấp cái nhìn sâu sắc cho sinh viên ngôn ngữ và nghiên cứu ngữ pháp.

• Tác giả: Lê Thi Hai Tiên
• Người hướng dẫn: Monsieur Huynh Thanh Trieu
• Trường học: Université de Pédagogique de Ho Chi Minh-ville
• Chuyên ngành: Tiếng Pháp
• Đề tài: Nghiên cứu về vai trò của giới từ 'à' trong bổ ngữ gián tiếp trong tiếng Pháp
• Loại tài liệu: Mémoire de fin d'études universitaires
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Ho Chi Minh-ville

Mục lục chi tiết

• REMERCIEMENTS
• INTRODUCTION
• 1. CHƯƠNG 1: LE COI ET LA PREPOSITION “A”
• 1.1. LE COMPLEMENT D'OBJET INDIRECT
• 1.2. LE PRONOM PERSONNEL OBJET INDIRECT
• 2. CHƯƠNG 2: LE COI APRÈS “A” ATTRIBUTIF
• 2.1. Le COI aprés les verbes du type “prendre” et “donner”
• 2.2. Le COI aprés les verbes communicatifs
• 2.3. Le COL aprés les verbes bivalents
• 2.4. Le COI dans les propositions infinitives
• 2.5. Le COI à valeur possessive
• 2.6. Le COI dans la structure impersonnelle
• 2.7. Le datif éthique

Tóm tắt

I. Tổng quan về vai trò của giới từ à trong bổ ngữ gián tiếp

Giới từ 'à' trong tiếng Pháp đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành bổ ngữ gián tiếp (COI). Nó không chỉ kết nối động từ với đối tượng mà còn mang lại nhiều giá trị ngữ nghĩa khác nhau. Nghiên cứu này sẽ phân tích sâu về cách mà giới từ 'à' ảnh hưởng đến cấu trúc câu và cách hiểu của người học tiếng Pháp, đặc biệt là sinh viên Việt Nam.

1.1. Định nghĩa bổ ngữ gián tiếp và giới từ à

Bổ ngữ gián tiếp (COI) là phần không thể thiếu trong câu, giúp xác định đối tượng mà hành động của động từ hướng tới. Giới từ 'à' là cầu nối giữa động từ và COI, tạo ra sự liên kết chặt chẽ trong câu.

1.2. Tầm quan trọng của giới từ à trong ngữ pháp tiếng Pháp

Giới từ 'à' không chỉ đơn thuần là một phần ngữ pháp mà còn mang lại nhiều giá trị ngữ nghĩa. Nó giúp xác định mối quan hệ giữa các thành phần trong câu, từ đó làm rõ ý nghĩa của câu.

II. Thách thức trong việc sử dụng giới từ à trong tiếng Pháp

Nhiều người học tiếng Pháp gặp khó khăn trong việc sử dụng giới từ 'à' đúng cách. Sự nhầm lẫn giữa COI và COD là một trong những vấn đề phổ biến. Nghiên cứu này sẽ chỉ ra những thách thức mà sinh viên Việt Nam thường gặp phải khi học về giới từ 'à'.

2.1. Những sai lầm phổ biến khi sử dụng giới từ à

Sinh viên thường nhầm lẫn giữa COI và COD, dẫn đến việc sử dụng sai giới từ 'à'. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến ngữ pháp mà còn làm giảm khả năng giao tiếp hiệu quả.

2.2. Nguyên nhân gây ra những khó khăn trong việc học

Sự khác biệt giữa ngữ pháp tiếng Việt và tiếng Pháp là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến khó khăn trong việc sử dụng giới từ 'à'. Việc thiếu kiến thức về cấu trúc câu cũng góp phần làm tăng độ phức tạp.

III. Phương pháp nghiên cứu về giới từ à trong bổ ngữ gián tiếp

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp khảo sát để thu thập dữ liệu từ sinh viên. Các câu hỏi được thiết kế để đánh giá khả năng hiểu và sử dụng giới từ 'à' trong các tình huống khác nhau. Phân tích kết quả sẽ giúp xác định mức độ hiểu biết của sinh viên về giới từ này.

3.1. Thiết kế khảo sát và đối tượng nghiên cứu

Khảo sát được thực hiện với 15 sinh viên năm cuối tại Khoa Pháp, nhằm thu thập ý kiến và phản hồi về việc sử dụng giới từ 'à'.

3.2. Phân tích dữ liệu và kết quả

Dữ liệu thu thập được sẽ được phân tích để xác định tỷ lệ sinh viên hiểu đúng và sai về giới từ 'à'. Kết quả sẽ cung cấp cái nhìn sâu sắc về khả năng sử dụng ngữ pháp của sinh viên.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu về giới từ à

Kết quả nghiên cứu sẽ được áp dụng vào việc cải thiện chương trình giảng dạy tiếng Pháp cho sinh viên Việt Nam. Việc hiểu rõ vai trò của giới từ 'à' sẽ giúp sinh viên giao tiếp hiệu quả hơn trong tiếng Pháp.

4.1. Cải thiện chương trình giảng dạy tiếng Pháp

Dựa trên kết quả nghiên cứu, các giảng viên có thể điều chỉnh phương pháp giảng dạy để giúp sinh viên nắm vững cách sử dụng giới từ 'à' trong ngữ pháp.

4.2. Tăng cường khả năng giao tiếp của sinh viên

Việc hiểu rõ về giới từ 'à' sẽ giúp sinh viên tự tin hơn trong giao tiếp, từ đó nâng cao khả năng sử dụng tiếng Pháp trong thực tế.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu về vai trò của giới từ 'à' trong bổ ngữ gián tiếp không chỉ giúp sinh viên hiểu rõ hơn về ngữ pháp tiếng Pháp mà còn mở ra hướng đi mới cho các nghiên cứu tiếp theo. Việc nâng cao nhận thức về ngữ pháp sẽ góp phần vào việc phát triển kỹ năng ngôn ngữ của sinh viên.

5.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Kết quả cho thấy sinh viên gặp nhiều khó khăn trong việc sử dụng giới từ 'à', điều này cần được chú ý trong giảng dạy.

5.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu có thể mở rộng sang các giới từ khác trong tiếng Pháp để cung cấp cái nhìn toàn diện hơn về ngữ pháp cho sinh viên.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong ngữ pháp tiếng Pháp, một số lượng lớn động từ đòi hỏi bổ ngữ đi kèm, bao gồm bổ ngữ trực tiếp (complément d'objet direct - COD) và bổ ngữ gián tiếp (complément d'objet indirect - COI). Bổ ngữ gián tiếp được kết nối với động từ thông qua một giới từ có tính liên kết chặt chẽ, quyết định hướng mở rộng của hành động về phía đối tượng (ví dụ: compter sur, écrire à, commencer de, se passionner pour). Trong hệ thống giới từ tiếng Pháp, giới từ "à" được đánh giá là một trong những giới từ phức tạp nhất, xuất hiện trong nhiều cấu trúc cú pháp với các tầng nghĩa đa dạng. Khi đi sau động từ để dẫn nhập COI, giới từ "à" mang lại cho bổ ngữ này nhiều giá trị biểu đạt đặc biệt, nhất là khi COI được thay thế bằng các đại từ nhân xưng dạng yếu (me, te, lui, nous, vous, leur) trong các cấu trúc khẩu ngữ hoặc biểu đạt quan hệ sở hữu.

Nhận thấy người học tiếng Pháp tại Việt Nam thường gặp nhiều lúng túng và hiểu sai cấu trúc chứa giới từ "à" cùng các giá trị ngữ nghĩa của COI, tác giả Lê Thị Hải Tiên đã thực hiện một cuộc khảo sát thực nghiệm ban đầu trước khi triển khai nghiên cứu chuyên sâu. Khảo sát được thực hiện trên mẫu gồm 15 sinh viên năm thứ tư thuộc lớp 4A và 4B, Khoa tiếng Pháp, Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh. Người tham gia được yêu cầu dịch 3 câu văn học Pháp chứa COI và giới từ "à" sang tiếng Việt, hoặc giải thích nguyên nhân nếu thấy không thể dịch được (cas impossibles):

1. Elle va te manger ça. (Cấu trúc chứa datif éthique)
2. Regardez — moi cette misère. (Cấu trúc chứa datif éthique)
3. Cédéric a pris cette chemise à son père. (Động từ loại prendre đi với COI chỉ nguồn phát)

Kết quả khảo sát thực nghiệm tiền đề cho thấy:

• Đối với câu (1) và câu (2): Tỷ lệ sinh viên đưa ra bản dịch lần lượt là 73,4% (câu 1) và 33,4% (câu 2), tuy nhiên 100% các bản dịch này đều sai do nhầm lẫn COI với COD (câu 1 bị dịch thành "Cô ấy sẽ ăn tươi nuốt sống mày" thay vì "Cô ấy sẽ ăn cho mày coi"; câu 2 bị dịch thành "Hãy nhìn tôi sự đau khổ này" thay vì "Hãy nhìn vào sự đau khổ này cho tôi"). Tỷ lệ không thể dịch được là 26,6% (câu 1) và 66,6% (câu 2), với lý do không biết cấu trúc hoặc cho rằng cấu trúc câu bị sai.
• Đối với câu (3): Có 93,4% sinh viên đưa ra bản dịch nhưng chỉ có 13,4% (2 người) dịch đúng ("Cédéric đã lấy chiếc áo sơ mi này của bố nó"), trong khi 80% (12 người) dịch sai chiều hướng hành động ("Cédéric đã lấy chiếc áo sơ mi này cho bố nó"). Tỷ lệ không dịch được là 6,6% do nghi ngờ cấu trúc của động từ prendre.

Thực trạng này thúc đẩy tác giả thực hiện khóa luận tốt nghiệp nhằm giải quyết 3 nhiệm vụ nghiên cứu chính:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về bổ ngữ gián tiếp (COI) và phân loại giới từ "à" sau động từ thành hai nhóm: "à" gán định (à attributif) và "à" không gán định (à non-attributif).
2. Phân tích chi tiết 8 trường hợp và giá trị biểu đạt của COI khi kết hợp với "à" gán định trong các cấu trúc động từ cụ thể (động từ cho/nhận, động từ giao tiếp, động từ lưỡng trị, mệnh đề nguyên mẫu, giá trị sở hữu, cấu trúc vô nhân xưng và dative đạo đức).
3. Làm rõ bản chất của giới từ "à" như một công cụ hỗ trợ động từ thực hiện sự gán định (attribution) hành động lên đối tượng, từ đó giúp người học định hình đúng nghĩa ngữ dụng và cú pháp trong quá trình thụ đắc ngôn ngữ và dịch thuật.

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là vai trò của giới từ "à" và các giá trị ngữ nghĩa - cú pháp của bổ ngữ gián tiếp (COI) trong tiếng Pháp. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào ngữ liệu câu chứa COI và "à" gán định được trích dẫn từ các tác phẩm văn học Pháp (Jean-Paul Sartre, Boris Vian, Alphonse Daudet, Guy de Maupassant, Marcel Aymé, Francis Carco, Alain Robbe-Grillet, Molière, Georges Courteline...), các từ điển chuẩn và sách ngữ pháp kinh điển. Phạm vi khảo sát thực nghiệm được giới hạn ở 15 sinh viên năm 4 Khoa tiếng Pháp, Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận sử dụng khung lý thuyết ngữ pháp tiếng Pháp toàn diện, dựa trên các công trình nghiên cứu chuyên khảo:

• Nền tảng cốt lõi: Công trình Le bon usage của Maurice Grevisse, được sử dụng để trích xuất các định nghĩa chuẩn về bổ ngữ trực tiếp/gián tiếp (objet premier và objet secondaire), quy tắc phân bổ và trật tự đại từ nhân xưng dạng yếu/nhấn mạnh, cấu trúc vô nhân xưng, động từ tri giác/nguyên mẫu và khái niệm datif éthique (đại từ biểu cảm về sự quan tâm giảm nhẹ).
• Công trình bổ trợ lý thuyết:
  • La grammaire structurale du français moderne của Georges Galichet về cấu trúc ngữ pháp hiện đại.
  • La grammaire textuelle du français của Harald Weinrich về lý thuyết hóa trị động từ (valence verbale), bao gồm động từ tam trị (verbes trivalents), động từ lưỡng trị quan hệ chủ ngữ - đối tác (valence sujet-partenaire, s-p) cùng các vai nghĩa destinateur (nguồn phát/người gửi) và destinataire (đích đến/người nhận).
  • Étude sur les périphrases verbales de la langue française của Georges Gougenheim về cơ chế trợ động từ sai khiến faire.
  • Văn phạm Pháp văn của học giả Nguyễn Kinh Đốc về quy tắc lược bỏ tính từ sở hữu và thay thế bằng mạo từ xác định kết hợp đại từ COI đứng trước động từ khi danh từ chỉ một phần cơ thể.

Phương pháp nghiên cứu bao gồm:

• Phương pháp phân tích - tổng hợp ngữ pháp học: Khảo sát các cấu trúc ngữ pháp, phân xuất vai trò cú pháp và phân tích ngữ nghĩa theo chiều hướng vận động của hành động (orientation verbale).
• Phương pháp điều tra thực nghiệm (khảo sát bằng bảng câu hỏi - sondage): Thu thập và thống kê định lượng kết quả dịch 3 câu văn học mẫu trên mẫu khảo sát $N = 15$ sinh viên năm thứ tư Khoa tiếng Pháp, phân loại tỷ lệ dịch đúng, dịch sai và lý do không thể dịch.
• Phương pháp thống kê và phân loại ngữ liệu: Xây dựng bảng tra cứu hơn 100 động từ tiếng Pháp đi cùng "à" gán định ở phần phụ lục khóa luận.

Nguồn dữ liệu của công trình bao gồm:

• Dữ liệu sơ cấp: 15 phiếu khảo sát câu hỏi dịch thuật từ sinh viên năm 4 lớp 4A và 4B Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh.
• Dữ liệu thứ cấp: Các câu văn mẫu trích từ các tác phẩm văn học Pháp (tiêu biểu như L'Écume des jours của Boris Vian, L'Âge de raison của Jean-Paul Sartre, La Chèvre de M. Seguin và L'Histoire d'un enfant của Alphonse Daudet, La Vendetta của Guy de Maupassant, Le Passe-muraille của Marcel Aymé...) và các giáo trình ngôn ngữ (Cours de civilisation française de la Sorbonne, Delatour).

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Bổ ngữ gián tiếp và giới từ "à" (Le COI et la préposition "à")

Tiểu mục này tập trung thiết lập các khái niệm cơ bản và phân định chức năng ngữ pháp của COI cùng giới từ "à":

• Khái niệm và đặc điểm của COI: Bổ ngữ gián tiếp được liên kết với động từ qua một giới từ, biểu thị người hoặc vật mà hành động hướng tới (trả lời cho các câu hỏi: à qui, à quoi, de qui, de quoi). COI thường đứng sau động từ và đứng sau COD khi cả hai cùng xuất hiện trong câu, do đó COD được gọi là bổ ngữ bậc một (objet premier) còn COI là bổ ngữ phụ/bổ ngữ thứ cấp (objet secondaire). Hình thức biểu hiện của COI có thể là danh từ, đại từ, mệnh đề hoặc động từ nguyên mẫu.
• Đại từ nhân xưng bổ ngữ gián tiếp:
  • Hình thức thay thế cho danh từ chỉ vật: en, y.
  • Hình thức thay thế cho danh từ chỉ người: Dạng yếu (forme faible: me, te, lui, nous, vous, leur) đứng trước động từ; dạng nhấn mạnh (forme tonique: moi, toi, lui, elle, nous, vous, eux, elles) đứng sau giới từ và động từ.
  • Vị trí của đại từ COI: Luôn đứng trước động từ trong câu khẳng định và phủ định; khi có cả hai đại từ (COD và COI), COI đứng trước COD (Tu me le dis). Trong câu mệnh lệnh không phủ định, đại từ đứng sau động từ và COD đứng trước COI (Dites-le-moi). Trong câu mệnh lệnh phủ định, COI đứng trước COD (Ne me le répétez pas), trừ trường hợp đặc biệt của lui/leur (Ne le lui dis pas).
• Các nét nghĩa của giới từ "à" và phân loại "à verbal": Giới từ "à" có thể biểu thị phương hướng, vị trí, thời gian, sự tiến triển, quyền sở hữu, mục đích/nhiệm vụ, phương tiện/cách thức/giá cả, đặc điểm nhận diện, và bổ ngữ gián tiếp của động từ ("à verbal").
• Tiêu chí phân định giới từ "à" sau động từ:
  • "À" gán định (à attributif - $a_{at}$): Áp dụng khi cấu trúc [à + danh từ] có thể được thay thế bằng các đại từ nhân xưng chỉ người dạng yếu (me, te, lui, nous, vous, leur).
  • "À" không gán định (à non-attributif): Áp dụng khi cấu trúc [à + danh từ] chỉ sự vật/khái niệm và chỉ có thể thay thế bằng đại từ/phó từ y.

Phần 2: Bổ ngữ gián tiếp đi sau giới từ "à" mang tính gán định (Le COI après "à" attributif)

Khóa luận phân tích chuyên sâu 8 trường hợp và giá trị biểu đạt của COI khi đi cùng "à" gán định ($a_{at}$):

1. Đặc trưng chuyển đổi vai tham gia của $a_{at}$: $a_{at}$ đi với bổ ngữ chỉ người hoặc động vật có khả năng tiếp nhận kết quả của hành động. $a_{at}$ có khả năng định hướng hành động theo hai chiều ngược nhau, làm đại từ sở hữu, xác định đối tác hành động hoặc làm nhân chứng/chủ thể đánh giá.
2. COI sau các động từ kiểu "donner" (cho) và "prendre" (lấy):
   • Động từ kiểu donner (accorder, offrir, apporter...): Hướng hành động đi từ chủ ngữ (destinateur) đến COI (destinataire). COI là người nhận được đối tượng trao đổi, có thể là người hưởng lợi (bénéficiaire) nếu nhận được điều tích cực, hoặc là nạn nhân (victime) nếu nhận điều tiêu cực (ví dụ: Je lui donnerai des coups de cornes).
   • Động từ kiểu prendre (extorquer, acheter, voler, arracher...): Hướng chuyển dịch của vật thể bị đảo ngược, đi từ COI về phía chủ ngữ, nhưng hành động của động từ vẫn hướng vào COI. Do đó, COI đóng vai trò nguồn phát (destinateur) bị tước đoạt hoặc bắt buộc phải nhượng lại vật thể. Hai loại động từ giống nhau về mặt cấu trúc ngữ pháp nhưng đối lập hoàn toàn về mặt ngữ nghĩa hướng chuyển dịch.
3. COI sau các động từ giao tiếp (Verbes communicatifs): Đa số là động từ tam trị (trivalents), kết hợp chủ ngữ, COI và COD (nội dung thông điệp). COI đóng vai trò đối tác đối thoại (interlocuteur). Trong tiến trình đàm thoại, COI tiếp nhận thông điệp rồi phản hồi, luân phiên chuyển đổi vai trò giữa người nói (locuteur) và người nghe (interlocuteur). Trường hợp đặc biệt là độc thoại nội tâm (monologue intérieur), khi người nói và người nhận thông điệp là cùng một chủ thể. COI có thể là người hưởng lợi (khi nhận lời khuyên, giải thích) hoặc chịu tổn hại (khi nhận lời khiển trách, phản đối).
4. COI sau các động từ lưỡng trị (Verbes bivalents): Các động từ có hóa trị chủ ngữ - đối tác (valence s-p). Giữa hai thực thể không có vật trao đổi trung gian; chủ ngữ là tác nhân (agent) và COI là đối tượng chịu tác động (objet de l'action). Tính chất "đích đến" (destination) là thuộc tính bất biến. COI là người hưởng lợi khi đi với các động từ mang nghĩa tích cực (profiter, plaire, obéir, recourir), là người bị thiệt hại khi đi với động từ tiêu cực (nuire, désobéir, déplaire), hoặc ở trạng thái trung tính (appartenir, songer, parvenir). Hướng hành động luôn một chiều từ chủ ngữ đến COI.
5. COI trong mệnh đề nguyên mẫu (Propositions infinitives): COI của động từ chính đóng vai trò là chủ ngữ logic thực hiện hành động của động từ nguyên mẫu đi sau. Với các động từ tri giác (voir, apercevoir, entendre, laisser) và động từ sai khiến (faire), khi động từ nguyên mẫu có COD đi kèm, chủ ngữ của nguyên mẫu bắt buộc phải ở dạng COI (ví dụ: Colin lui fit reprendre du courage). Trong cấu trúc với faire, COI thực hiện hành động của nguyên mẫu dưới sự thúc ép hoặc tác động từ chủ ngữ của động từ chính.
6. COI mang giá trị sở hữu (COI à valeur possessive): Đại từ nhân xưng COI dạng yếu (me, te, lui, nous, vous, leur) được dùng để biểu thị quan hệ sở hữu thay cho tính từ sở hữu khi kết hợp với danh từ chỉ bộ phận cơ thể (ví dụ: Colin lui embrassait les lèvres thay cho Colin embrassait ses lèvres; L'un lui tirait les oreilles). Quy tắc này được Maurice Grevisse và Nguyễn Kinh Đốc phân tích: trước danh từ chỉ bộ phận cơ thể, mạo từ xác định được sử dụng kết hợp với đại từ COI đặt trước động từ; COI vừa biểu thị chủ sở hữu, vừa là đối tượng trực tiếp chịu sự tác động vật lý của hành động.
7. COI trong cấu trúc vô nhân xưng (Structure impersonnelle): Đi cùng các động từ dùng ở ngôi thứ ba số ít il không xác định (il me vient une idée, il me faut partir, il lui semble/paraît). Nếu động từ vô nhân xưng thuộc nhóm donner, COI là người tiếp nhận; nếu thuộc nhóm prendre, COI là người chịu mất mát (Il lui prend des accès d'humeur). Với hai động từ hệ từ sembler và paraître, COI là chủ thể đưa ra nhận định mang tính ước chừng, không chắc chắn về một sự việc.
8. Dative đạo đức (Le datif éthique): Là đại từ nhân xưng ngôi thứ nhất hoặc thứ hai (me, te, nous, vous, moi) xuất hiện trong ngôn ngữ thân mật (langue familière), biểu thị sự quan tâm, cảm xúc của người nói hoặc lôi kéo sự chú ý của người nghe đối với hành động (ví dụ: Qu'on me l'égorge; Elle va te manger ça; Regardez-moi cette misère). Đây là "COI nhân tạo" (COI artificiel), không nằm trong cấu trúc đòi hỏi bổ ngữ bắt buộc của động từ. Về mặt ngữ nghĩa, COI này đóng vai trò là nhân chứng (témoin) hoặc người quan sát nhận được sự thỏa mãn tinh thần, giải tỏa cảm xúc (sự giận dữ, bực mình, van nài, nhấn mạnh tính chân thực) sau khi hành động hoàn tất.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp dữ liệu thực nghiệm khảo sát khả năng nhận thức của 15 sinh viên năm thứ tư đối với cấu trúc COI đi sau giới từ "à", phản ánh cụ thể qua bảng số liệu sau:

Câu khảo sát (Ngữ liệu văn học)	Hiện tượng ngữ pháp	Tỷ lệ dịch được (Cas possibles)	Tỷ lệ dịch đúng trong số dịch được	Tỷ lệ dịch sai trong số dịch được	Tỷ lệ không dịch được (Cas impossibles)	Nguyên nhân chính không dịch được hoặc dịch sai
Câu 1: Elle va te manger ça.	Datif éthique (ngôi thứ 2 te)	73,4%	0,0%	100,0% (dịch nhầm sang COD)	26,6%	Không biết cấu trúc hoặc cho rằng cấu trúc sai
Câu 2: Regardez — moi cette misère.	Datif éthique (ngôi thứ 1 moi)	33,4%	0,0%	100,0% (dịch nhầm sang COD)	66,6%	Không biết cấu trúc hoặc cho rằng cấu trúc sai
Câu 3: Cédéric a pris cette chemise à son père.	Động từ prendre + COI destinateur	93,4%	13,4% (2 người)	80,0% (12 người dịch sai hướng)	6,6% (1 người)	Nhầm COI thành người hưởng lợi (cho bố thay vì của bố); nghi ngờ cấu trúc prendre

Các đóng góp chính về mặt lý luận và ngữ pháp học của công trình bao gồm:

1. Định nghĩa lại bản chất của giới từ "à" gán định ($a_{at}$): Khóa luận chỉ ra rằng giới từ "à" không đơn thuần chỉ điểm đến của một vật thể trao đổi như cách hiểu truyền thống, mà bản chất cốt lõi của nó là biểu thị sự gán định (attribution). $a_{at}$ đi kèm động từ nhằm hỗ trợ động từ xác định đối tượng mà hành động sẽ được gán vào, bất kể vật thể chuyển dịch từ chủ ngữ sang COI (donner), từ COI sang chủ ngữ (prendre), hay hoàn toàn không có sự chuyển dịch vật thể nào (verbes bivalents, structure impersonnelle, datif éthique).
2. Phân loại 3 kiểu vai trò của đối tượng tiếp nhận (Destinataire):
   • Interlocuteur (người đối thoại): Tiếp nhận nội dung thông tin trong các động từ giao tiếp.
   • Récepteur (người tiếp nhận vật thể): Nhận vật chuyển giao trong các động từ kiểu donner.
   • Objet d'action (đối tượng chịu tác động): Tiếp nhận ảnh hưởng trực tiếp của hành động trong các động từ lưỡng trị và cấu trúc vô nhân xưng.
3. Giải mã hiện tượng lỗi của người học Việt Nam: Làm sáng tỏ nguyên nhân sinh viên Việt Nam nhầm lẫn datif éthique thành bổ ngữ trực tiếp (COD) do thói quen dịch đối chiếu cơ học từng từ, đồng thời làm rõ sự đối lập ngữ nghĩa giữa động từ donner và prendre khi cùng chia sẻ cấu trúc hình thức với giới từ "à".
4. Xây dựng danh mục phụ lục động từ: Tổng hợp và hệ thống hóa hơn 100 động từ tiếng Pháp phổ biến đi với "à" gán định, sắp xếp theo thứ tự bảng chữ cái từ A đến V (từ Accorder, Acheter, Appartenir đến Vendre, Voler).

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận được tác giả tự nhìn nhận có một số hạn chế gắn liền với điều kiện thực tế:

• Giới hạn về phạm vi nghiên cứu: Do hạn chế về thời gian thực hiện, công trình chỉ tập trung phân tích các giá trị của COI và năng lực biểu đạt của giới từ "à" gán định sau động từ, chưa mở rộng khảo sát các giới từ khác cũng dẫn nhập COI (như de, pour, sur...).
• Hạn chế về nguồn tư liệu và kỹ năng: Tác giả nêu rõ khó khăn trong việc tiếp cận các tài liệu chuyên khảo sâu xử lý riêng về đề tài này, cũng như những hạn chế nhất định trong năng lực tổng hợp và diễn đạt học thuật của bản thân ở bậc đại học.
• Quy mô mẫu khảo sát: Dung lượng mẫu khảo sát thực nghiệm còn khiêm tốn ($N = 15$ sinh viên), giới hạn trong phạm vi một khóa học tại một trường đại học sư phạm.

Hướng nghiên cứu tiếp nối có thể triển khai:

• Mở rộng quy mô điều tra thực nghiệm trên các nhóm đối tượng người học tiếng Pháp ở nhiều trình độ khác nhau (từ sơ cấp đến nâng cao) tại nhiều cơ sở đào tạo.
• Nghiên cứu đối chiếu chi tiết giữa các cấu trúc chứa giới từ "à" trong tiếng Pháp với các phương thức biểu đạt ý nghĩa tương đương trong ngữ pháp tiếng Việt (như các kết cấu bổ ngữ, quan hệ từ chỉ sở hữu, hoặc trợ từ biểu cảm cuối câu tương ứng với datif éthique).

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho:

• Sinh viên, học viên ngành Ngôn ngữ Pháp, Sư phạm tiếng Pháp và Biên - Phiên dịch tiếng Pháp: Giúp nắm vững các cấu trúc ngữ pháp phức tạp liên quan đến bổ ngữ gián tiếp và giới từ "à", tránh các lỗi dịch thuật phổ biến khi chuyển ngữ từ tiếng Pháp sang tiếng Việt.
• Giảng viên giảng dạy ngữ pháp và dịch thuật tiếng Pháp: Cung cấp nguồn ngữ liệu văn học phong phú, các phân tích ngữ nghĩa sâu sắc dựa trên lý thuyết hóa trị động từ và ngữ pháp cấu trúc để thiết kế bài giảng, chuyên đề về động từ và bổ ngữ.
• Các phần đáng tham khảo nhất trong công trình:
  • Mục phân tích đối chiếu cơ chế ngữ nghĩa giữa nhóm động từ donner và prendre.
  • Phân tích cơ chế hoạt động và bản chất cảm xúc của datif éthique.
  • Bảng phụ lục tra cứu hơn 100 động từ đi kèm với "à" gán định.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận sử dụng tiêu chí nào để phân biệt giữa "à gán định" (à attributif) và "à không gán định" (à non-attributif)? Tác giả dựa trên tiêu chí đại từ hóa để phân chia: Khi kết cấu [à + danh từ] biểu thị người hoặc động vật và có thể được thay thế bằng các đại từ nhân xưng bổ ngữ gián tiếp dạng yếu (me, te, lui, nous, vous, leur), giới từ "à" được xác định là "à" gán định (à attributif). Ngược lại, khi kết cấu [à + danh từ] chỉ sự vật hoặc khái niệm và chỉ có thể được thay thế bằng phó từ/đại từ y, giới từ "à" được xếp vào nhóm "à" không gán định (à non-attributif).

2. Tại sao 100% sinh viên tham gia khảo sát lại dịch sai cấu trúc chứa datif éthique (ví dụ câu Elle va te manger ça)? Sinh viên dịch sai vì cấu trúc datif éthique mượn hình thức của đại từ bổ ngữ gián tiếp nhưng không phục vụ một đòi hỏi cú pháp bắt buộc của động từ. Người học đã đồng nhất đại từ te với bổ ngữ trực tiếp (COD) của động từ manger, dẫn đến cách dịch sai lệch nghĩa ("Cô ấy sẽ ăn tươi nuốt sống mày"). Bản chất của đại từ này trong câu chỉ là một yếu tố biểu cảm thân mật nhằm lôi kéo sự chú ý của người nghe hoặc xem người nghe như nhân chứng của hành động ("Cô ấy sẽ ăn cho mày coi").

3. Điểm khác biệt về mặt ngữ nghĩa giữa COI đi sau động từ loại donner và động từ loại prendre là gì? Về mặt hình thức cú pháp, cả hai loại động từ đều có cấu trúc tương đồng [S + V + COD + à + COI]. Tuy nhiên về mặt ngữ nghĩa, hướng vận động của vật thể trao đổi đối lập nhau hoàn toàn: ở động từ loại donner, vật thể chuyển từ chủ ngữ sang COI (COI là người nhận - destinataire); ở động từ loại prendre, vật thể chuyển từ COI về phía chủ ngữ (COI là nguồn phát - destinateur bị tước đoạt hoặc bắt buộc phải từ bỏ vật sở hữu).

4. Quy tắc ngữ pháp nào chi phối việc COI mang giá trị sở hữu đối với các danh từ chỉ bộ phận cơ thể? Theo các nhà ngữ pháp Maurice Grevisse và Nguyễn Kinh Đốc được khóa luận trích dẫn, trong tiếng Pháp, trước một danh từ chỉ bộ phận cơ thể, người ta thường không dùng tính từ sở hữu (mon, ton, son...) mà dùng mạo từ xác định (le, la, les) kết hợp với việc đặt một đại từ nhân xưng bổ ngữ gián tiếp dạng yếu (me, te, lui, nous, vous, leur) trước động từ. Ví dụ, thay vì nói Je prends sa main, cấu trúc chuẩn là Je lui prends la main; đại từ lui vừa đóng vai trò xác lập chủ sở hữu của bộ phận cơ thể, vừa là đối tượng tiếp nhận tác động của hành động.

5. Kết luận cốt lõi của khóa luận về vai trò của giới từ "à" ($a_{at}$) là gì? Khóa luận khẳng định giới từ "à" gán định không đơn thuần biểu thị điểm đến của một vật thể di chuyển, mà chức năng bản chất của nó là biểu thị sự gán định (attribution). Giới từ này đồng hành cùng động từ để hỗ trợ động từ xác định đối tượng mà hành động hướng tới và gán kết quả tác động lên đối tượng đó.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lê Thị Hải Tiên đã khảo cứu toàn diện và có hệ thống về vai trò của giới từ "à" cùng 8 giá trị ngữ nghĩa - cú pháp của bổ ngữ gián tiếp (COI) trong tiếng Pháp. Dựa trên khung lý thuyết của Maurice Grevisse, Harald Weinrich cùng dữ liệu khảo sát thực nghiệm trên sinh viên năm thứ tư, công trình đã làm sáng tỏ bản chất gán định (attribution) của giới từ "à" và phân tích căn nguyên các lỗi nhận thức cú pháp của người học Việt Nam. Đây là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho sinh viên, giảng viên chuyên ngành Ngôn ngữ Pháp trong công tác giảng dạy ngữ pháp và thực hành dịch thuật.

Trích đoạn nội dung tài liệu

DÉPARTEMENT DE FRANCAIS een ee MEMOIRE DE FIN D'ÉTUDES UNIVERSITAIRES Réalisé par LÊ THI HAI TIÊN Pie REMERCIEMENTS Nous tenons à remercier nos directeurs : Monsieur HUYNH THANH TRIEU, et Madame BÙI KHƯƠNG BÍCH HOÀN, qui nous ont fourni des documents précieux et des conseils utiles pour notre recherche. Nous soulignons particuliérement la disponibilité et le dévouement qu'ils nous ont réservés, Nous adressons également nos remerciements à Madame NGUYEN XUAN TÚ HUYEN, directrice du Département de francais, qui nous a initiée au travail de recherche, ainsi qu’a tous les professeurs du Département de frangais de |"Université de Pédagogique de HO CHÍ MINH - ville, qui, directement ou indirectement, ont contribué 4 la réalisation de ce travail. Nos remerciements sont adressés aussi aux étudiants des classes 4A et 4B du département qui ont étés trés chaleureux a notre sondage. INTRODUCTION En frangais, un grand nombre de verbes sont suivis d'un complément d°obJet qui peut étre direct ou indirect.

Le complément d'objet indirect (désormais COI) est introduit par une préposition qui est plus ou moins agglutinée au verbe dont elle conditionne “l’ouverture” en direction de ‘objet : compter sur, écrire a, commencer de, se passionner pour ., Pour la préposition “a”, il nous semble que, en dehors de son caractére commun mentionné ci-dessus, cette préposition en porte d'autres et qu'elle est susceptible de donner au COI qui la suit une grande diversité de valeurs. Notre intérét s’accroit quand ce complément est remplacé par un pronom personnel ; “Qu'on me l'égorge” ou “Colin lui embrassait les lévres”. Saisie par la curiosité, nous avons décidé de faire une petite enquéte pour mesurer la capacité des apprenants vietnamiens dans la perception de la préposition “A” et des valeurs du COL Le questionnaire se compose de trois phrases d'auteurs francais lesquelles contiennent un COI précédé de la préposition “A”. Nous avons demandé aux enquétés de traduire ces trois phrases en vietnamien.

Si la traduction leur paraissait impossible, ils étaient priés de nous en fournir la cause, Le public choisi était 15 étudiants de la quatriéme année du Département de francais de l'Université de Pédagogie. Voici les trois phrases proposées ; Elle va te manger ca. Regardez — moi cette misére. Cédéric a pris cette chemise à son pére.

Le total des questionnaires envoyés était 15, le nombre des traductions retournées était 15. Voici les résultats obtenus : _— 5(334%) LŨ ( 66,6%) 2 (13,4%) 12(80%) | 1 (6,6%) * Cas bles Pour les phrases (1) et (2), parmi les cas possibles, [la phrase (1) : 73,4%, la phrase (2) : 33,4%], aucune n'est juste. La plupart des enquétés ont considéré le COI comme le COD et l'ont traduit comme suit : (1) Cé ấy sẽ ăn tươi nuốt sống mày. (la bonne traduction : cô ấy sẽ ăn cho mày coi) (2) Hãy nhìn tôi sự đau khổ này.

(la bonne traduction : Hãy nhìn vào sự đau khổ này cho tôi.) On pourrait conclure que 100% des enquétés n’ont pas compris et ne pouvaient pas traduire correctement ce type de phrase. Pour le cas du verbe “prendre”, parmi 93,4% des réponses possibles, la bonne traduction n'occupe que 13,4%. Le pourcentage des traductions fausses est de 80%. Nous pensons que les étudiants n'ont pas tout 4 fait compris le sens du COT et celui de la préposition “a” aprés le verbe “prendre”.

Voici leur traduction : Cédéric đã lấy chiếc do sơ mi này cho bố nó. (la bonne traduction : Cédéric đã lấy chiếc áo sơ mi này của hố nó ) “Cas impossibles Phrase 1: 26.6% Phrase 2: 66,6% Phrase 3: 6,6% Nous avons également demandé 4 ceux qui n'ont pas pu fournir leur réponse de nous en donner la justification. Pour la premiére et la deuxiéme, les causes convergent 4 deux idées suivantes: Ne pas connaitre la structure. La structure proposée est fausse.

Pour la troisiéme, il n'y a qu'un cas impossible dũ 4 l’erreur de la structure du verbe “prendre”. Les traductions et les justifications qu'ont faites les étudiants sont décevantes. A notre avis, toutes les justifications ci-dessus sont dues 4 la mauvaise compréhension des valeurs du COI et du réle de la préposition “a”. Cette constatation nous a incitée 4 entreprendre une recherche sur les valeurs du COLT et le réle de la préposition “a” aprés un verbe.

Notre travail comprend ainsi trois grandes parties : 1. LE COI ET LA PREPOSITION “A” 1.2 Le pronom personnel objet indirect 1. LE COI APRÈS “A” ATTRIBUTIF 2.2 Le COI aprés les verbes du type “prendre” et “donner”. Le COI aprés les verbes communicatifs.4 Le COL aprés les verbes bivalents, 2.5 Le COI dans les propositions infinitives.6 Le COI à valeur possessive.7 Le COI dans la structure impersonnelle.8 Le datif éthique.

LE COMPLEMENT D’OBJET INDIRECT ET LA PREPOSITION “A” 1.1 LE COMPLEMENT D'OBJET INDIRECT 111. Définition : Le complément d’objet indirect (on dit aussi, et plus simplement objet indirect) est rattaché au verbe indirectement par le moyen d'une préposition, il énonce en général la personne ou la chose vers laquelle se dirige laction. La paresse nuit à la santé. On doute de sa sincérité.

Les caractéres du COI - Le COI est trés souvent la réponse de l'une des questions ; 4 qui, a quoi, de qui, de quoi. Elle s'intéresse beaucoup à la musique. Elle s*intéresse 4 quoi? - à la musique. - Le COI se place souvent aprés le verbe et en principe, il peut se trouver aprés un COD.

C'est pourquoi, on l'appelle encore objet secondaire : “Quand il existe dans une phrase un objet direct (exprimé ou implicite) l'objet indirect peut étre appelé objet secondaire, |objet direct est dit objet premier” (Grevisse, Le bon usage, p. Le voyageur tendit son billet au contréleur. Opremier O secondaire Le complément d'objet indirect peut étre exprimé par un nom, un pronom, une proposition ou un infinitif. Il s'attache à a w= infinitif Je vous parle.

——_ Pronom La paresse nuit à la santé. a aa Nom Il ne s'intéresse pas @ Xung tánn2% Proposition 1.2 LE PRONOM PERSONNEL OBJET INDIRECT 121. Les formes du pronom personnel objet indirect. - Les pronoms remplacant un nom de chose : en —Y - Les pronoms remplacant un nom de personne : Avant le verbe, les pronoms personnels se présentent sous la forme faible: me, te, lui, nous, vous, leur.

Aprés le verbe et la préposition, ils se présentent sous la forme tonique : moi, toi, lui, elle, nous, vous, eux, elles. La place du pronom personnel objet indirect dans une phrase. * Dans une phrase affirmative: - Le pronom personnel objet indirect se trouve toujours devant le verbe. Il lui obéit.

- Quand le verbe est précédé de deux pronoms personnels, l'un direct et l'autre indirect, ce dernier est exprimé premiérement. Tu me le dis. Ces fautes, je te les pardonne. * Dans une phrase négative ; la position du COI est la méme que dans la phrase affirmative.

Mais le COI se trouve toujours aprés ne : Il y a deux mois que tu ne m'as écrit pas, + Quand l'impératif est sans négation: Normalement, le pronom personne! objet indirect d’impératif sans négation se place aprés le verbe. Quand un impératif sans négation a deux pronoms personnels, l'un direct, l'autre indirect, on place le pronom personnel direct avant l'autre : Dites — le — moi. Envoyez — les — lui. Tiens — le — tai.

+ Sil'impératif est négatif, on place le pronom personnel objet indirect le premier : Ne me le répétez pas. Parfois, “lui” et “leur” font exception : Ne le lui dis pas. Cette gloire, ne la leur envions pas. (Grevisse, Le bon usage, p.

545) * Les valeurs du COL: Hors de sa valeur habituelle d'un destinataire, le COI posséde encore d'autres valeurs qui seront l'objet de notre recherche.3 LA PREPOSITION “A” Parmis les prépositions de la langue frangaise, “4a” est tenue pour une des plus complexes. On la voit dans beaucoup de structures avec de différentes significations, Elle peut indiquer : La direction : J‘irai a la campagne avec vous. Un endroit, une position : Je vis à HCM-ville, J'ai mal au ventre. Le temps : J'ai rendez-vous à 5 heures.

A [automne, le ciel est tres dégagé. Une relation, une progression, un mode de travail. : Travailler deux à deux, Peu d peu. L’appartenance : Cettte bague est a moi, Ces livres sont à notre professeur.

Un but, un devoir, une possibilité : Ce travail est à faire pour demain matin. Qu'est-ce qu'il y a.a manger ce soir? C'est à prendre ou à laisser? Le moyen, la maniére, le prix : Je vais a lécole a pied. Ce chandail coute trés cher parce qu'il est fait a la main. Une cigarette a deux francs.

Je vous le fais à ]0 franes. Une caractéristique une tasse a thé. une machine à laver, un homme à chapeau noir. une chemise à manches longues.

Un complément d’ objet indirect des verbes transitifs directs ou indirects (a verbal) : Cet enfant est trés sage, il obéit toujours a son père. Elle donne de l'argent aux pauvres. Vu le but que nous nous sommes fixé pour notre travail, nous tenons 4 distinguer ce “4 verbal” en deux groupes : attributif et non-attributif. Pour établir cette division, nous nous basons sur deux critéres suivants : A+nom _—_—_z y A+nom __—z me nous te vous lui leur Nous considérons à comme aftributif dans tous les cas of 4 + nom peut étre remplacé par me, te, lui, nous, vous, leur, et comme non-attributif quand 4 + N peut étre substitué par y.

Constatant que la préposition “a”, dit “a”, qui introduit l'objet indirect des verbes transitifs directs ou indirects peut apporter au COI qui la suit de différentes valeurs, et qui peut causer beaucoup d’hésitations aux apprenants, nous tenons 4 centrer notre recherche sur le probléme de “Ay” et du COT qui la suit. LO Pour réaliser notre recherche, nous avons choisi Le bon usage de Grevisse comme base théorique, vu l'ampleur et l'utilité pratique de cet ouvrage. Mais nous avons consulté aussi d'autres livres de grammaire tels que La grammaire structurale du francais moderne de Galichet, La grammaire textuelle du frangais de Weinrich ., afin de donner à notre travail une diversité d’opinionssur les problémes abordés. Les exemples sont tirés des livres de grammaire, des dictionnaires, des romans .1 “A” ATTRIBUTIF (a at) Il convient de remarquer que fg est suivie d'un complément qui désigne un étre ou un animal susceptible de recevoir le résultat de l'action.

C'est pourquoi chaque fois qu'on veut éviter la répétition d'un nom COl précédé de a,,, on utilise un pronom personnel : me, te, lui, nous, yous, leur. “Les COI me, te, lui, nous, vous, leur représentent des personnes. Ils sont compléments d'un verbe suivi de la préposition a. [ls sont placés devant ce verbe comme des pronoms d’objet indirect” (Grevisse, Le bon usage, p.

On lui avait tout rendu, méme sa liberté. (Sartre, l’Age de raison, les chemins de la liberté, 1945) lui = ä Bruno (personne) 2, Je lui donnerai des coups de cornes, M. (Daudet, La chévre de M. Seguin) lui = au loup (animal) 3.

Elle me confie son fils. (Grammaire, Cours de civilisation francaise de la Sorbonne) = 4 quelqu’un me 4, Je vois cet enfant obéir à ses parents. leur = à ses parents 5. Ces gens, on leur nuit.

(Grevisse, Le bon usage) leur = Aces gens On peut constater que “a,,” peut changer d’actant : 1. Elle remplit la fonction d'orientation de l'objet quand il se trouve aprés les verbes traduisant l’idée de “passer quelque chose ou quelqu'un de lun a l'autre”. 13 Pourtant, |'orientation de déplacement de l'objet présentée par äat n'est pas irréversible. Tantôt äat présente une orientation partant du sujet a l'objet (quand il se trouve aprés les verbes du type “donner”) : Nous pouvons accorder @ ce client la remise qu'il demande.

Nous pouvons accorder la remise.