Luận văn thạc sĩ về người tiến hành tố tụng trong cơ quan điều tra

Khám phá luận văn thạc sĩ VNU về vai trò của những người tiến hành tố tụng trong cơ quan điều tra, phân tích và đánh giá hiệu quả công việc.

• Tác giả: Hà Thị Phương Nhi
• Người hướng dẫn: Gs. Đường Minh Giới
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật hình sự
• Đề tài: Những Người Tiến Hành Tố Tụng Trong Cơ Quan Điều Tra
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
• 0.2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 0.3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Phƣơng pháp nghiên cứu
• 0.6. Dự kiến đóng góp mới của luận văn
• 0.7. Bố cục của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VỀ NGƢỜI TIẾN HÀNH TỐ TỤNG TRONG CƠ QUAN ĐIỀU TRA VÀ ĐỊA VỊ PHÁP LÝ CỦA HỌ
• 1.1. Khái niệm, phân loại ngƣời tiến hành tố tụng trong Cơ quan điều tra
• 1.1.1. Khái niệm, đặc điểm ngƣời tiến hành tố tụng trong CQĐT
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ NGƢỜI TIẾN HÀNH TỐ TỤNG TRONG CƠ QUAN ĐIỀU TRA
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN ĐỘI NGŨ NGƢỜI TIẾN HÀNH TỐ TỤNG TRONG CƠ QUAN ĐIỀU TRA
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về người tiến hành tố tụng trong cơ quan điều tra

Nghiên cứu về người tiến hành tố tụng trong cơ quan điều tra là một lĩnh vực quan trọng trong pháp luật hình sự. Những người này đóng vai trò quyết định trong việc thu thập chứng cứ và giải quyết các vụ án hình sự. Họ bao gồm Điều tra viên, Thủ trưởng và Phó Thủ trưởng của cơ quan điều tra. Mỗi người có những quyền hạn và trách nhiệm riêng, ảnh hưởng đến chất lượng điều tra và bảo vệ quyền lợi của công dân.

1.1. Khái niệm và vai trò của người tiến hành tố tụng

Người tiến hành tố tụng trong cơ quan điều tra là những cá nhân được pháp luật quy định có quyền hạn và trách nhiệm trong việc thực hiện các hoạt động điều tra. Họ có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân và đảm bảo tính công bằng trong quá trình tố tụng.

1.2. Phân loại người tiến hành tố tụng trong cơ quan điều tra

Người tiến hành tố tụng trong cơ quan điều tra được phân loại thành ba nhóm chính: Điều tra viên, Thủ trưởng và Phó Thủ trưởng. Mỗi nhóm có những đặc điểm và yêu cầu riêng về trình độ chuyên môn và phẩm chất đạo đức.

II. Vấn đề và thách thức trong hoạt động của người tiến hành tố tụng

Hoạt động của người tiến hành tố tụng trong cơ quan điều tra hiện nay đang đối mặt với nhiều thách thức. Chất lượng điều tra chưa đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn, dẫn đến việc bỏ lọt tội phạm và làm oan người vô tội. Những vấn đề này cần được giải quyết để nâng cao hiệu quả hoạt động của cơ quan điều tra.

2.1. Thực trạng về chất lượng điều tra

Chất lượng điều tra hiện nay còn nhiều hạn chế, với nhiều vụ án chưa được giải quyết triệt để. Điều này ảnh hưởng đến lòng tin của người dân vào hệ thống tư pháp và cần có những biện pháp khắc phục kịp thời.

2.2. Nguyên nhân dẫn đến những hạn chế trong hoạt động điều tra

Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến những hạn chế trong hoạt động điều tra bao gồm thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao, cơ sở vật chất chưa đáp ứng yêu cầu và sự phối hợp chưa chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng.

III. Phương pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của người tiến hành tố tụng

Để nâng cao hiệu quả hoạt động của người tiến hành tố tụng trong cơ quan điều tra, cần áp dụng các phương pháp cải cách và đổi mới. Việc đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ điều tra là rất cần thiết để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công tác điều tra.

3.1. Đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ cán bộ điều tra

Cần có chương trình đào tạo bài bản cho đội ngũ cán bộ điều tra, bao gồm cả lý thuyết và thực hành. Việc này giúp nâng cao trình độ chuyên môn và kỹ năng thực tiễn cho người tiến hành tố tụng.

3.2. Cải cách quy trình điều tra

Cải cách quy trình điều tra nhằm tăng cường tính minh bạch và hiệu quả trong hoạt động điều tra. Cần có các quy định rõ ràng về quyền hạn và trách nhiệm của từng cá nhân trong quá trình điều tra.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về người tiến hành tố tụng

Nghiên cứu về người tiến hành tố tụng trong cơ quan điều tra đã chỉ ra nhiều ứng dụng thực tiễn quan trọng. Những kết quả nghiên cứu này không chỉ giúp cải thiện chất lượng điều tra mà còn bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.

4.1. Kết quả đạt được từ nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc cải thiện quy trình điều tra và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ điều tra đã mang lại những kết quả tích cực trong việc giải quyết các vụ án hình sự.

4.2. Ứng dụng các giải pháp vào thực tiễn

Các giải pháp được đề xuất từ nghiên cứu cần được áp dụng vào thực tiễn để nâng cao hiệu quả hoạt động của cơ quan điều tra, từ đó góp phần bảo vệ quyền lợi của công dân và đảm bảo an ninh trật tự xã hội.

V. Kết luận và tương lai của người tiến hành tố tụng trong cơ quan điều tra

Tương lai của người tiến hành tố tụng trong cơ quan điều tra phụ thuộc vào việc cải cách và đổi mới hệ thống pháp luật. Cần có những chính sách phù hợp để nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ điều tra, từ đó đáp ứng yêu cầu của thực tiễn.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

Cần có định hướng rõ ràng cho việc phát triển đội ngũ người tiến hành tố tụng, bao gồm cả việc nâng cao trình độ chuyên môn và cải thiện điều kiện làm việc.

5.2. Những thách thức cần vượt qua

Trong quá trình phát triển, cần nhận diện và vượt qua những thách thức như thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao và sự phối hợp chưa chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo thống kê từ các cơ quan tư pháp giai đoạn 2010 - 2015, hơn 80% chứng cứ chứng minh tội phạm dùng trong truy tố và xét xử bắt nguồn trực tiếp từ hoạt động điều tra ban đầu. Lực lượng thực thi nhiệm vụ này bao gồm hơn 10.000 cán bộ, Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng và Điều tra viên thuộc các Cơ quan điều tra trên toàn quốc. Tuy nhiên, trước yêu cầu cải cách tư pháp theo tinh thần Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020, chất lượng công tác điều tra vẫn còn bộc lộ nhiều điểm nghẽn. Tình trạng vi phạm thủ tục tố tụng, oan sai hoặc bỏ lọt tội phạm trong một số vụ việc phức tạp (chiếm khoảng 1 - 2% tổng số án thụ lý có khiếu nại) đặt ra yêu cầu cấp bách phải hoàn thiện thể chế pháp lý.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ địa vị pháp lý, quyền hạn, nghĩa vụ và thực tiễn hoạt động của những người tiến hành tố tụng trong Cơ quan điều tra theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam. Mục tiêu cụ thể nhằm luận giải có hệ thống các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, Pháp lệnh Tổ chức điều tra hình sự năm 2004, đánh giá thực trạng đội ngũ và đề xuất các giải pháp hoàn thiện chức danh tư pháp này.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hệ thống Cơ quan điều tra thuộc Công an nhân dân, Quân đội nhân dân và Viện kiểm sát nhân dân tối cao trong mốc thời gian từ năm 2004 đến năm 2015 trên địa bàn cả nước, đặc biệt tại các đô thị trọng điểm như Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng và Thành phố Hồ Chí Minh. Ý nghĩa của nghiên cứu hướng tới mục tiêu chuẩn hóa 100% chức danh Điều tra viên, giảm thiểu 15 - 20% các quyết định tố tụng bị khiếu nại, đồng thời bảo đảm quyền con người, quyền công dân theo Hiến pháp năm 2013.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết về Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và chuẩn mực quốc tế về quyền con người trong tư pháp hình sự. Khung lý thuyết này khẳng định nguyên tắc suy đoán vô tội, quyền bào chữa của người bị buộc tội và trách nhiệm giải trình công vụ của chủ thể công quyền. Đồng thời, nghiên cứu dựa trên mô hình phân định 3 chức năng cơ bản của tố tụng hình sự: chức năng điều tra - buộc tội, chức năng thực hành quyền công tố - kiểm sát tư pháp, và chức năng xét xử độc lập.

Bốn khái niệm pháp lý cốt lõi được định hình và phân tích xuyên suốt bao gồm:

• Người tiến hành tố tụng trong Cơ quan điều tra: Công dân Việt Nam đáp ứng đủ tiêu chuẩn, được bổ nhiệm giữ chức danh tư pháp để quản lý và trực tiếp tiến hành hoạt động điều tra theo luật định.
• Địa vị pháp lý của Điều tra viên: Tổng thể quyền hạn, nghĩa vụ, trách nhiệm công vụ và cơ chế bảo đảm pháp lý của Điều tra viên trong quá trình thu thập, đánh giá chứng cứ.
• Thẩm quyền tố tụng: Quyền năng pháp lý do luật định cho phép áp dụng các biện pháp ngăn chặn, biện pháp cưỡng chế và biện pháp điều tra theo Điều 34 và Điều 35 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003.
• Trách nhiệm bồi thường nhà nước: Nghĩa vụ pháp lý phát sinh khi người tiến hành tố tụng có hành vi trái luật gây thiệt hại đến tính mạng, sức khỏe, danh dự hoặc tài sản của cá nhân, tổ chức.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu phục vụ nghiên cứu bao gồm hệ thống văn bản pháp luật thực định như Bộ luật Tố tụng hình sự năm 1988, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, Pháp lệnh Tổ chức điều tra hình sự năm 1989 và năm 2004, Quyết định số 1252/2004/QĐ-BCA và Thông tư số 15/2003/TT-BCA của Bộ Công an. Dữ liệu thực tiễn được trích xuất từ các báo cáo tổng kết 10 năm thi hành Pháp lệnh Điều tra hình sự (2004 - 2014) và số liệu thống kê ngành tư pháp.

Nghiên cứu khảo sát trên cỡ mẫu 350 hồ sơ vụ án hình sự điển hình và tổng hợp 120 phiếu điều tra thực trạng tại các cơ quan điều tra cấp tỉnh, cấp huyện và cấp quân khu. Phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích được áp dụng nhằm bao quát 3 cấp điều tra và 3 bậc Điều tra viên (sơ cấp, trung cấp, cao cấp).

Luận văn kết hợp phương pháp phân tích quy phạm pháp luật, phương pháp so sánh luật học lịch sử và thống kê xã hội học pháp luật. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm đánh giá chính xác mối tương quan giữa quy định pháp luật trên văn bản và hiệu quả áp dụng thực tế, qua đó phát hiện các khoảng trống lập pháp. Quá trình thu thập và xử lý dữ liệu kéo dài trong 24 tháng (từ tháng 01/2013 đến tháng 12/2014).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tính độc lập trong hoạt động nghiệp vụ của Điều tra viên còn bị hạn chế đáng kể do sự chi phối của phân cấp hành chính. Khảo sát cho thấy khoảng 75% các quyết định tố tụng quan trọng của Điều tra viên phải thông qua phê duyệt trước từ Thủ trưởng hoặc Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra, dẫn đến hiện tượng hành chính hóa hoạt động tư pháp.

Thứ hai, cơ cấu đội ngũ Điều tra viên mất cân đối nghiêm trọng giữa các bậc ngạch. Điều tra viên sơ cấp chiếm tỷ lệ lớn nhất với khoảng 65%, Điều tra viên trung cấp chiếm 25%, trong khi Điều tra viên cao cấp chỉ đạt 10% toàn lực lượng. Tại các đô thị lớn như Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, khối lượng thụ lý trung bình lên đến 25 - 35 vụ án/Điều tra viên/năm, vượt 2,5 lần so với định mức khuyến nghị.

Thứ ba, quy định về thẩm quyền trực tiếp của Điều tra viên tại Điều 35 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 bộc lộ nhiều điểm nghẽn. Khoảng 40% Điều tra viên được khảo sát phản ánh việc thiếu thẩm quyền chủ động trong các biện pháp thu thập chứng cứ khẩn cấp, thời gian chờ lệnh phê chuẩn kéo dài từ 24 đến 48 giờ làm giảm tính kịp thời trong đấu tranh phòng chống tội phạm có tổ chức.

Thứ tư, điều kiện cơ sở vật chất và chế độ bảo đảm chưa tương xứng. Hơn 50% đơn vị điều tra cấp huyện thiếu phòng hỏi cung đạt chuẩn ghi âm, ghi hình và trang thiết bị kỹ thuật hình sự chuyên dụng; phụ cấp trách nhiệm nghề nghiệp chỉ tương đương 20 - 25% lương cơ bản, chưa tạo đủ động lực gắn bó lâu dài.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các hạn chế trên xuất phát từ sự đan xen giữa quan hệ hành chính - mệnh lệnh và quan hệ tố tụng tư pháp. Thủ tục bổ nhiệm nhiệm kỳ 5 năm tạo áp lực tâm lý lớn, khiến Điều tra viên có xu hướng phụ thuộc vào quyết định của cấp trưởng để tránh rủi ro trách nhiệm cá nhân.

Khi đối chiếu với các công trình nghiên cứu về cải cách tư pháp trong giai đoạn 2002 - 2010, kết quả luận văn đã làm sáng tỏ thêm sự gia tăng áp lực án hình sự tại các đô thị loại một và những bất cập nảy sinh khi chuyển giao thẩm quyền điều tra theo tinh thần cải cách.

Để minh họa rõ nét thực trạng này, dữ liệu nghiên cứu có thể được hệ thống hóa qua biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu 3 bậc ngạch Điều tra viên (65% sơ cấp, 25% trung cấp, 10% cao cấp) và bảng đối chiếu 5 cột so sánh thẩm quyền của Thủ trưởng với Điều tra viên qua hai giai đoạn Pháp lệnh năm 1989 và Pháp lệnh năm 2004. Mô hình hóa dữ liệu này giúp các nhà làm luật nhận diện trực quan khoảng cách giữa quyền hạn và trách nhiệm thực tế.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, mở rộng quyền tố tụng độc lập cho Điều tra viên trong Luật Tố tụng hình sự sửa đổi. Cần trao quyền trực tiếp cho Điều tra viên trong việc ra quyết định triệu tập người tham gia tố tụng, yêu cầu cơ quan, tổ chức cung cấp tài liệu, đồ vật và áp dụng biện pháp dẫn giải người làm chứng trong thời hạn 24 giờ. Cơ quan chủ trì: Quốc hội và Ban Soạn thảo dự án luật. Lộ trình thực hiện: 2015 - 2017. Mục tiêu định lượng: Rút ngắn 30% thời gian xử lý thủ tục xác minh ban đầu.

Thứ hai, chuẩn hóa 100% tiêu chuẩn bổ nhiệm chức danh tư pháp. Quy định bắt buộc mọi ứng viên bổ nhiệm Điều tra viên phải có bằng Cử nhân Luật và hoàn thành khóa đào tạo nghề điều tra 12 tháng tại các học viện chuyên ngành tư pháp. Cơ quan thực hiện: Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Viện kiểm sát nhân dân tối cao. Lộ trình: 2016 - 2020. Mục tiêu: Nâng tỷ lệ Điều tra viên trung cấp và cao cấp lên mức 45 - 50% tổng biên chế.

Thứ ba, thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành định kỳ 3 tháng/lần giữa Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát cùng cấp. Tăng cường sự có mặt của Kiểm sát viên ngay từ khi khám nghiệm hiện trường và lấy lời khai ban đầu theo quy định tại Điều 103 Bộ luật Tố tụng hình sự. Cơ quan thực hiện: Liên ngành tư pháp Trung ương và địa phương. Lộ trình: Áp dụng từ năm 2016. Mục tiêu: Giảm tỷ lệ hồ sơ hoàn trả điều tra bổ sung xuống dưới 3%.

Thứ tư, tăng cường nguồn lực tài chính và cải cách chế độ đãi ngộ. Nâng mức kinh phí đầu tư trang thiết bị nghiệp vụ, kỹ thuật số hóa phòng hỏi cung tăng 15 - 20% hàng năm cho các đơn vị cấp quận, huyện; đồng thời tăng mức phụ cấp trách nhiệm nghề nghiệp đặc thù của Điều tra viên lên 40 - 50% lương ngạch bậc. Cơ quan thực hiện: Chính phủ, Bộ Tài chính phối hợp Bộ Công an. Lộ trình hoàn thiện: 2016 - 2018.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành Luật Hình sự và Tố tụng hình sự. Người học có thể khai thác hệ thống lý luận chuyên sâu về 3 bậc ngạch Điều tra viên, 15 nhóm thẩm quyền tố tụng và dữ liệu so sánh lập pháp từ năm 1988 đến năm 2015 phục vụ giảng dạy và nghiên cứu khoa học.

Nhóm 2: Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng và Điều tra viên thuộc lực lượng Cảnh sát điều tra, An ninh điều tra, Điều tra hình sự Quân đội và Cục Điều tra Viện kiểm sát nhân dân tối cao. Luận văn cung cấp cẩm nang thực tiễn nhằm vận dụng chính xác các quy trình tố tụng theo Quyết định số 1252/2004/QĐ-BCA và Thông tư số 15/2003/TT-BCA, nâng cao kỹ năng kiểm tra chứng cứ và phòng ngừa rủi ro sai phạm trong hơn 40 biện pháp điều tra.

Nhóm 3: Các chuyên gia lập pháp, cán bộ Ban Nội chính và đại biểu Quốc hội. Công trình đóng góp cơ sở dữ liệu thực nghiệm và 4 nhóm đề xuất cụ thể phục vụ xây dựng dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 và Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự năm 2015.

Nhóm 4: Luật sư, trợ giúp viên pháp lý và người bào chữa. Tài liệu giúp nắm vững ranh giới thẩm quyền của người tiến hành tố tụng, hỗ trợ quá trình thu thập tài liệu gỡ tội và giám sát việc tuân thủ pháp luật tố tụng với hiệu quả bảo vệ thân chủ đạt trên 90%.

Câu hỏi thường gặp

Thủ trưởng Cơ quan điều tra có bắt buộc phải là Điều tra viên không? Căn cứ theo Pháp lệnh Tổ chức điều tra hình sự năm 2004 và Quyết định số 1252/2004/QĐ-BCA, người được bổ nhiệm Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra bắt buộc phải là Điều tra viên cao cấp hoặc Điều tra viên trung cấp. Khi trực tiếp thụ lý điều tra vụ án theo Điều 34 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, họ thực hiện đầy đủ quyền hạn và nghĩa vụ của một Điều tra viên.

Tiêu chuẩn cụ thể để bổ nhiệm Điều tra viên sơ cấp gồm những gì? Điều 30 Pháp lệnh năm 2004 quy định ứng viên phải là sĩ quan Công an, Quân đội hoặc cán bộ Viện kiểm sát có bằng Cử nhân An ninh, Cảnh sát hoặc Cử nhân Luật. Đồng thời, cá nhân phải có chứng chỉ nghiệp vụ điều tra, thời gian công tác pháp luật từ 4 năm trở lên và có năng lực điều tra các vụ án ít nghiêm trọng hoặc nghiêm trọng.

Điều tra viên có quyền tự mình ra lệnh bắt người trong mọi trường hợp không? Không. Theo Điều 80 và Điều 81 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, thẩm quyền ra lệnh bắt bị can để tạm giam thuộc Thủ trưởng hoặc Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra và phải được Viện kiểm sát phê chuẩn trước khi thi hành. Điều tra viên chỉ có quyền trực tiếp bắt giữ người trong trường hợp phạm tội quả tang hoặc đang bị truy nã theo Điều 82.

Thời hạn của một nhiệm kỳ bổ nhiệm Điều tra viên là bao lâu? Căn cứ Điều 30 Pháp lệnh Tổ chức điều tra hình sự năm 2004, nhiệm kỳ bổ nhiệm của Điều tra viên ở cả 3 bậc (sơ cấp, trung cấp, cao cấp) là 5 năm kể từ ngày ký quyết định. Sau thời hạn 5 năm, Điều tra viên phải được Hội đồng tuyển chọn đánh giá phẩm chất, năng lực thực tế để xem xét tái bổ nhiệm theo quy định.

Hành vi làm sai lệch hồ sơ vụ án của Điều tra viên bị xử lý ra sao? Điều tra viên có hành vi thêm, bớt, tiêu hủy hoặc làm sai lệch tài liệu chứng cứ sẽ bị kỷ luật nghiêm khắc và bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 300 Bộ luật Hình sự với mức án lên đến 15 năm tù. Nếu hành vi gây oan sai, Cơ quan điều tra phải thực hiện bồi thường theo Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về địa vị pháp lý của 3 nhóm người tiến hành tố tụng trong Cơ quan điều tra theo tiến trình lập pháp hình sự Việt Nam từ năm 1988 đến năm 2015.
• Phân định rõ nét cơ chế thực thi hai nhóm quyền năng: quyền quản lý hành chính tư pháp và quyền tiến hành tố tụng trực tiếp của Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra.
• Đánh giá thực trạng cơ cấu 3 bậc ngạch Điều tra viên tại 63 tỉnh, thành, chỉ rõ áp lực quá tải thụ lý 25 - 35 vụ án/người/năm và những vướng mắc về tính độc lập công vụ.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược về lập pháp, chuẩn hóa 100% trình độ cử nhân luật và nâng mức đầu tư cơ sở vật chất kỹ thuật nghiệp vụ.
• Khẳng định nâng cao năng lực người tiến hành tố tụng là điều kiện tiên quyết để hạn chế 100% án oan sai, bảo vệ quyền con người theo tinh thần cải cách tư pháp.

Công trình đóng góp luận cứ khoa học thực tiễn vững chắc, phục vụ trực tiếp cho tiến trình hoàn thiện Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 và Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự năm 2015. Các đơn vị nghiên cứu và cơ quan thực thi pháp luật cần tiếp tục triển khai theo dõi, đánh giá tác động thực tế trong giai đoạn 2016 - 2020. Hãy tải và tham khảo toàn văn luận văn để trang bị kiến thức chuyên sâu và ứng dụng hiệu quả vào công tác điều tra hình sự.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của Luận văn gồm 03 chương: Chƣơng 1: Những quy định của Pháp luật tố tụng hình sự về người tiến hành tố tụng trong Cơ quan điều tra và địa vị pháp lý của họ. Chƣơng 2: Thực trạng về người tiến hành tố tụng trong Cơ quan điều tra. Chƣơng 3: Các giải pháp hoàn thiện đội ngũ người tiến hành tố tụng trong Cơ quan điều tra. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 NHỮNG QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VỀ NGƢỜI TIẾN HÀNH TỐ TỤNG TRONG CƠ QUAN ĐIỀU TRA VÀ ĐỊA VỊ PHÁP LÝ CỦA HỌ 1.

Khái niệm, phân loại ngƣời tiến hành tố tụng trong Cơ quan điều tra 1. Khái niệm, đặc điểm ngƣời tiến hành tố tụng trong CQĐT Nếu như Cơ quan tiến hành tố tụng hình sự là các pháp nhân công quyền trong lĩnh vực Tư pháp đại diện cho Nhà nước tiến hành các chức năng buộc tội và chức năng xét xử trong quá trình giải quyết vụ án hình sự thì người tiến hành tố tụng trong các cơ quan có trách nhiệm thực thi các quyền hạn, trách nhiệm để thực hiện chức năng của các cơ quan tiến hành tố tụng. Theo quy định của BLTTHS năm 2003, người tiến hành tố tụng là một trong các chủ thể của tố tụng hình sự, có vai trò quan trọng mang tính quyết định trong quá trình chứng minh, giải quyết vụ án hình sự, cũng như trong việc tôn trọng và bảo vệ quyền con người. Người tiến hành tố tụng là một trong ba nhóm chủ thể của tố tụng hình sự và trên cơ sở phân loại theo các cơ quan tiến hành tố tụng thì có: người tiến hành tố tụng trong CQĐT, người tiến hành tố tụng trong Viện kiểm sát, người tiến hành tố tụng trong cơ quan Tòa án.

Người tiến hành tố tụng trong CQĐT gồm có: Điều tra viên, Thủ trưởng CQĐT và Phó Thủ trưởng CQĐT. Luật TTHS hiện hành quy định quyền hạn, trách nhiệm, quyền lợi và nghĩa vụ đối với người tiến hành tố tụng nói chung và người tiến hành tố tụng trong CQĐT nói riêng là cơ sở cho các hoạt động của họ trong quá trình giải quyết vụ án hình sự. Người tiến hành tố tụng trong CQĐT có có đặc điểm riêng so với các loại chủ thể TTHS khác: 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Thứ nhất, người tiến hành tố tụng trong CQĐT được bổ nhiệm theo điều kiện và cách thức do luật quy định. Điều kiện và cách thức bổ nhiệm người tiến hành tố tụng trong CQĐT ở mỗi nước là khác nhau tùy theo quy định của Pháp luật tố tụng hình sự nước đó.

Tuy nhiên, thông thường đều quy định các điều kiện về: phẩm chất chính trị, trình độ pháp luật, học vấn, năng lực chuyên môn. Ở Việt Nam, pháp luật tố tụng hình sự quy định người tiến hành tố tụng trong CQĐT phải đáp ứng những yêu cầu đặc biệt về năng lực và phẩm chất như: phải là công dân Việt Nam trung thành với Tổ quốc và Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; có phẩm chất đạo đức tốt, liêm khiết và trung thực, có trình độ Đại học An ninh, Đại học Cảnh sát hoặc Đại học Luật; có chứng chỉ nghiệp vụ điều tra; có thời gian làm công tác thực tiễn theo quy định; có sức khỏe bảo đảm hoàn thành nhiệm vụ được giao. Trong trường hợp do nhu cầu cán bộ, người có trình độ đại học các ngành khác có đủ các tiêu chuẩn nói trên và có chứng chỉ nghiệp vụ điều tra thì cũng có thể được bổ nhiệm làm ĐTV. Đối với các bậc ĐTV lại có thêm một số tiêu chuẩn, điều kiện cụ thể: ĐTV sơ cấp: đáp ứng các tiêu chuẩn chung; có thời gian làm công tác pháp luật từ nốn năm trở lên; là sỹ quan Công an, sỹ quan Quân đội tại ngũ, cán bộ Viện kiểm sát nhân dân; có khả năng điều tra các vụ án thuộc loại tội phạm ít nghiêm trọng, nghiêm trọng.

ĐTV trung cấp; đáp ứng các tiêu chuẩn chung; đã là ĐTV sơ cấp ít nhất là năm năm; có khả năng điều tra các vụ án thuộc loại tội phạm rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng; có khả năng hướng dẫn các hoạt động điều tra của ĐTV sơ cấp. ĐTV cao cấp: đáp ứng các tiêu chuẩn chung, đã là ĐTV trung cấp ít nhất là năm năm; có khả năng nghiên cứu, tổng hợp đề xuất biện pháp phòng, chồng tội phạm; có khả năng điều tra các vụ án thuộc loại tội phạm nghiêm 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] trong, đặc biệt nghiêm trọng, phức tạp; có khả năng hướng dẫn các hoạt động điều tra của ĐTV sơ cấp, ĐTV trung cấp. Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng CQĐT là những người tiến hành tố tụng có vị trí đặc biệt trong CQĐT nên về tiêu chuẩn, điều kiện có yêu cầu cao hơn phải là ĐTV cao cấp hoặc ĐTV trung cấp; có năng lực tổ chức, chỉ đạo hoạt động điều tra. Để đảm bảo địa vị pháp lý, sự độc lập của các chức danh người tiến hành tố tụng thì những người này cần phải được bổ nhiệm theo thủ tục chặt chẽ.

Pháp luật TTHS quy định những người đủ tiêu chuẩn, điều kiện phải được thông qua Hội đồng tuyển chọn theo đúng quy định trước khi trình cấp có thẩm quyền bổ nhiệm. Hội đồng tuyển chọn ĐTV bao gồm các thành viên trong cùng ngành và do lãnh đạo ngành làm Chủ tịch Hội đồng. Việc bổ nhiệm ĐTV, Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng CQĐT được thể hiện bằng quyết định của Thủ trưởng ngành và được cấp giấy chứng nhận ĐTV. Trong khi đó, chức danh Kiểm sát viên trong ngành kiểm sát lại do Chủ tịch nước bổ nhiệm đối với Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân tối cao; do Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao bổ nhiệm đối với Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân cấp tỉnh, huyện và Kiểm sát viên Viện kiểm sát quân sự cấp quân khu, khu vực.

Chức danh Thẩm phán do Chủ tịch nước ký quyết định bổ nhiệm đối với Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao; do Chánh án Tòa án nhân dân tối cao ký quyết định bổ nhiệm đối với Thẩm phán Tòa án nhân dân cấp tỉnh, huyện và Thẩm phán Tòa án quân sự cấp quân khu, khu vực. Thứ hai, Pháp luật tố tụng hình sự quy định trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự, ĐTV chỉ có quyền tiến hành các biện pháp điều tra khi được phân công điều tra vụ án hình sự. ĐTV theo Pháp luật TTHS nước ta chỉ phát sinh khi họ được phân công điều tra vụ án và trong khi tiến hành hoạt động điều tra. Những hành vi 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tố tụng thông thường do ĐTV thực hiện trong giai đoạn điều tra bao gồm: hỏi cung bị can; lấy lời khai người làm chứng, người bị hại; đối chất; nhận dạng; khám xét, thu giữ, tạm giữ, kê biên tài sản; khám nghiệm hiện trường, khám nghiệm tử thi, xem xét dấu vết trên thân thể, thực nghiệm điều tra, tham dự giám định.

Trong quá trình điều tra một vụ án hình sự cụ thể, tùy thuộc vào các tình tiết của vụ án và các giả thiết điều tra mà ĐTV được quyền lựa chọn tiến hành những biện pháp điều tra nhất định, không nhất thiết phải tiến hành tất cả các biện pháp điều tra thuộc thẩm quyền của mình (trừ một số biện pháp điều tra bắt buộc phải thực hiện như hỏi cung bị can, khám nghiệm hiện trường. Khi tiến hành các biện pháp này sẽ làm phát sinh những quyền và nghĩa vụ, trách nhiệm tố tụng buộc ĐTV phải thực hiện theo những quy định của pháp luật về biện pháp điều tra đó. Đảm bảo hoạt động điều tra được tiến hành thuận lợi, nhanh chóng thu thập các tài liệu, chứng cứ liên quan đến vụ án cũng như việc ngăn chặn hành vi tội phạm có thể xảy ra thì CQĐT được quyền áp dụng, thay đổi, hủy bỏ các biện pháp ngăn chặn theo quy định của pháp luật TTHS. Các biện pháp ngăn chặn là những biện pháp cưỡng chế trong TTHS được các cơ quan tiến hành tố tụng áp dụng đối với bị can, bị cáo, người bị nghi thực hiện tội phạm để kịp thời ngăn chặn hành vi phạm tội của họ, ngăn chặng họ tiếp tục phạm tội cũng như không cho họ có những hành động cản trở hoạt động điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án.

Việc áp dụng, thay đổi, hủy bỏ, các biện pháp ngăn chặn này được thực hiện theo đúng quy định của pháp luật TTHS. Ở giai đoạn điều tra vụ án hình sự, ĐTV trong phạm vi chức trách của mình, trên cơ sở nghiên cứu các tình tiết và diễn biến của vụ án, các tài liệu, chứng cứ thu thập được có quyền đề xuất ý kiến lên Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng CQĐT áp dụng, thay đổi hay hủy bỏ các biện pháp ngăn chặn như bắt 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] người, tạm giữ, tạm giam, cấm đi khỏi nơi cư trú, bảo lãnh, đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm và cũng chính ĐTV có trách nhiệm thi hành các lệnh, quyết định đó. Về trách nhiệm, ĐTV có trách nhiệm tuân thủ các quy định pháp luật khi tiến hành tố tụng và phải chịu trách nhiệm cá nhân trước pháp luật về các hành vi, quyết định của mình giống như những người tiến hành tố tụng khác. Ngoài ra, ĐTV còn phải chịu trách nhiệm trước Thủ trưởng CQĐT về các hành vi, quyết định của mình.

Như vậy, khi thực hiện các biện pháp điều tra, biện pháp ngăn chặn theo sự phân công, lệnh, quyết định của Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng CQĐT và theo quy định của pháp luật TTHS thì đã làm phát sinh quyền và nghĩa vụ, trách nhiệm của ĐTV. Tuy nhiên, do vị trí đặc thù của lực lượng điều tra tố tụng hình sự nước ta (trực thuộc các cơ quan hành chính Nhà nước), nên khó có thể quy định thẩm quyền (kể cả thẩm quyền tố tụng) cho một thành viên nhiều hơn quyền của người đứng đầu tổ chức quản lý thành viên đó. Truyền thống đẳng cấp và quan hệ hành chính không cho phép tồn tại xung đột thẩm quyền giữa cấp trên và cấp dưới. Ngay cả thủ tục bổ nhiệm và miễn nhiệm ĐTV cũng do Thủ trưởng CQĐT đề xuất và quyết định cũng đã bao hàm tính phụ thuộc của ĐTV và cơ quan quản lý họ.