Chương 1: Một số vấn đề lý luận về người tiến hành tố tụng trong Toà án nhân dân theo luật tố tụng hình sự. Chương 2: Thực trạng và một số giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động của người tiến hành tố tụng trong Tòa án nhân dân. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NGƢỜI TIẾN HÀNH TỐ TỤNG TRONG TOÀ ÁN NHÂN DÂN THEO LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ 1. Khái niệm ngƣời tiến hành tố tụng hình sự trong Tòa án nhân dân Để giải quyết vụ án hình sự đòi hỏi phải có các chủ thể tố tụng, trong đó có người tiến hành tố tụng trong các cơ quan đại diện công quyền thực hiện các chức năng của TTHS.
Người tiến hành tố tụng trong tòa án là những người trực tiếp thực hiện chức năng xét xử và thực hiện quyền tư pháp với các quyền hạn, trách nhiệm tố tụng trong quá trình giải quyết vụ án. Vì lẽ đó người THTT trong TTHS có một số đặc điểm nổi bật sau: Thứ nhất, Người THTT trong tòa án là các chủ thể trực tiếp thực hiện chức năng xét xử và thực hiện quyền tư pháp của tòa án Trong bộ máy nhà nước, Toà án là một trong những chủ thể thực hiện quyền tư pháp. Do đó, quyền tư pháp không thể thực hiện một cách độc lập nếu hoạt động xét xử của Toà án không độc lập. Sự độc lập của Toà án được hiểu trong các mối quan hệ theo chiều ngang với các cơ quan, tổ chức bên ngoài hệ thống toà án, theo chiều dọc với Toà án cấp trên và Toà án cấp dưới.
Chức năng của các cơ quan nhà nước nói chung là xác định những phương diện hoạt động chủ yếu của cơ quan nhà nước đó. Chức năng chung của Nhà nước là quản lý xã hội. Thông qua việc sử dụng một thứ quyền lực đặc biệt để đảm bảo cho mọi tổ chức, công dân trong xã hội phải phục tùng nhằm thực hiện chức năng quản lý xã hội. Trong bất kỳ thể chế chính trị nào, nhà nước đều có mục đích cuối cùng là biến ý chí giai cấp thống trị thành pháp luật và dùng mọi biện pháp trong đó có sức mạnh cưỡng chế, bạo lực của bộ máy bảo đảm cho pháp luật được thực hiện.
Về cơ bản chức năng của nhà nước được thực hiện dưới ba hình thức: Xây dựng pháp luật, tổ chức thực hiện pháp luật 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com và bảo vệ pháp luật. Ba hình thức trở thành chức năng của ba bộ phận cấu thành quyền lực nhà nước là quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp. Quyền tư pháp theo nghĩa được giao cho hệ thống toà án – là hệ thống cơ quan độc lập được nhà nước tổ chức ra và giao cho chức năng xét xử, không có cơ quan nào có thể thay thế toà án để thực hiện chức năng xét xử. Hoạt động xét xử của toà án có vai trò, ý nghĩa to lớn, thông qua hoạt động này công lý được thực thi, pháp luật được chấp hành, quyền công dân và quyền con người được bảo vệ.
Bản chất hoạt động của toà án là hoạt động áp dụng pháp luật dưới hình thức, phương thức xét xử, nó không thực hiện việc sáng tạo luật, không thực hiện hoạt động điều hành. Qua hoạt động của mình, Toà án có chức năng chuyển tải ý chí của giai cấp thống trị vào đời sống xã hội. Do đó, nếu hoạt động của toà án khách quan, minh bạch, áp dụng đúng pháp luật trong xét xử thì sẽ chuyển tải được quyền lực nhà nước, ý chí của giai cấp thống trị một cách khách quan, thể hiện đúng bản chất của pháp luật và quyền lực đích thực của nhà nước. Ngoài ra, Toà án còn có chức năng là động lực thúc đẩy sự hoàn thiện của hệ thống pháp luật.
Thông qua hoạt động áp dụng pháp luật của toà án, những yếu kém, lạc hậu của pháp luật sẽ được bộc lộ. Thông qua hoạt động xét xử Toà án còn có chức năng tuyên truyền, giáo dục pháp luật. Việc xét xử đúng pháp luật có tác động vào ý thức con người, giúp họ nâng cao ý thức pháp luật, góp phần tạo định hướng dư luận lên án những hành vi tội ác, khuyến khích hành vi tôn trọng pháp luật, răn đe các tư tưởng coi thường pháp luật. Lênin đã viết: “Toà án cần phải đảm đương một nhiệm vụ khác còn quan trọng hơn nữa.
Đó là nhiệm vụ bảo đảm cho người lao động chấp hành một cách nghiêm chỉnh nhất kỷ luật và kỷ luật tự giác,…” 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chức năng, quyền hạn, trách nhiệm nêu trên của tòa án chỉ có thể thực hiện được thông qua những con người cụ thể, đó là người tiến hành tố tụng trong tòa án mà trước hết là thẩm phán. Thẩm phán là người trực tiếp thực hiện chức năng xét xử. Việc quy định Toà án là cơ quan duy nhất có quyền xét xử các vụ án trong đó có án hình sự là nhằm đảm bảo các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, tránh những việc làm tuỳ tiện, bởi vì không phải bất cứ ai hay bất cứ tổ chức nào cũng có quyền kết tội một công dân. Chỉ có Toà án là cơ quan được pháp luật của Nhà nước quy định có quyền thay mặt nhà nước ra phán quyết một người là có tội hay không và áp dụng hình phạt đối với người phạm tội, để thực hiện được nhiệm vụ trên thì thẩm phán- người trực tiếp giải quyết các vụ án và đưa ra phán quyết giữ một vị trí và vai trò đặc biệt quan trọng.
Thẩm phán được giao nhiệm vụ quyết định tối cao về sinh mạng, tự do, các quyền, trách nhiệm và tài sản của công dân. Như vâỵ, hoạt động xét xử là việc phán xét tính đúng đắn, tính hợp pháp các hành vi của chủ thể pháp luật. Một phán quyết của Thẩm phán liên quan trực tiếp đến sức khoẻ, tính mạng, tài sản, danh dự, nhân phẩm của công dân. Nó ảnh hưởng tới những lợi ích của nhà nước, của các tổ chức và những giá trị được thừa nhận chung trong xã hội.
Do đó, nảy sinh nhu cầu hoạt động xét xử cần phải đảm bảo tính cẩn trọng kỹ lưỡng, tỉ mỉ. Đây chính là cơ sở của việc Thẩm phán phải chịu trách nhiệm về những phán quyết của mình. Khi Thẩm phán phải chịu trách nhiệm về những quyết định của mình thì những quyết định của Thẩm phán sẽ cẩn trọng hơn, kỹ lưỡng hơn. Từ đó việc xét xử sẽ đúng người, đúng tội, đảm bảo công lý, bất bình đẳng không xảy ra.
Ngoài thẩm phán còn có những người khác tham gia vào việc thực hiện chức năng xét xử của tòa án, như Hội thẩm/ bồi thẩm, thư ký tòa án, và Chánh án, phó Chánh án. Chánh án, Phó chánh án toà án bên cạnh việc thực hiện chức năng xét xử còn thực hiện chức năng hành chính tư pháp với tư cách là 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com người đứng đầu tòa án, chịu trách nhiệm đối với toàn bộ hoạt động của tòa án trong quá trình xét xử. Thứ hai, Khi hoạt động xét xử chủ thể tiến hành tố tụng trong tòa án có các quyền hạn, trách nhiệm; quyền và nghĩa vụ tố tụng do pháp luật quy định. Để thực hiện chức năng xét xử thì cần phải có đội ngũ những người THTT hình sự trong Tòa án nhân dân.
Những người THTT hình sự trong Tòa án là những người trực tiếp thực hiện hoạt động xét xử và Hội đồng xét xử quyết định hình phạt đối với người phạm tội. Do đó, để pháp luật được nghiêm minh, công tác xét xử đạt hiệu quả phụ thuộc chủ yếu vào hoạt động của người THTT hình sự trong TAND. Chức năng, nhiệm vụ của họ đặc biệt quan trọng, điều này đòi hỏi họ phải vô tư, khách quan, công bằng trong hoạt động xét xử của mình. Bên cạnh đó thì trình độ chuyên môn, năng lực của người THTT hình sự trong TAND này phải được bồi dưỡng, nâng cao.
Việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của người THTT đều phải tuân theo quy định của pháp luật, phải chịu trách nhiệm trước pháp luật và được pháp luật bảo vệ để thực hiện những nhiệm vụ, quyền hạn đó. Bởi lẽ, đây là những nhiệm vụ, quyền hạn Nhà nước trao cho người THTT, mà không trao cho bất kỳ một chức danh nào khác trong bộ máy Nhà nước. Chỉ những người THTT trong tòa án mới có thẩm quyền xét xử giải quyết vụ án hình sự, do đó họ có các quyền hạn, trách nhiệm, quyền và nghĩa vụ tố tụng để thực hiện chức năng xét xử. Quyền hạn, trách nhiệm; quyền và nghĩa vụ tố tụng của những người tiến hành tố tụng trong tòa án, tương ứng với vị trí, vai trò của họ trong hoạt động xét xử giải quyết vụ án hình sự.
Những người tiến hành TTHS có nhiệm vụ, quyền hạn khác nhau nhưng hoạt động của họ có mối liên hệ mật thiết, thống nhất với nhau và đều có trách nhiệm là nhằm phát hiện chính xác, nhanh chóng và xử lý công minh, kịp thời mọi hành vi phạm tội, không để lọt tội phạm, không làm oan người vô tội, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, lợi ích 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com của xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. “Khi THTT giải quyết các vụ án, người THTT không được lợi dụng quyền tiến hành giải quyết vụ án xâm phạm đến quyền của những người bị tình nghi phạm tội, bị can, bị cáo”[44]. Như vậy, vai trò của người THTT trong cơ quan Toà án có thể coi là người duy nhất được Nhà nước, cụ thể là Toà án giao trách nhiệm thực hiện các hành vi tố tụng trong hoạt động khởi tố, xét xử vụ án hình sự. Những người tiến hành TTHS trong cơ quan Toà án là người nhân danh Toà án thực hiện các hoạt động TTHS theo quy định của pháp luật, chịu trách nhiệm trước pháp luật và được pháp luật bảo vệ.
Người tiến hành TTHS là người có vai trò quan trọng, giữ vị trí trung tâm trong hoạt động TTHS. Thứ ba, Những người tiến hành tố tụng hình sự trong tòa án được bầu hoặc bổ nhiệm theo trình thủ tục pháp luật quy định Điều kiện để bầu và bổ nhiệm người THTT ở mỗi quốc gia là khác nhau, tuỳ theo quy định của quốc gia đó. Thông thường đều có các tiêu chuẩn về phẩm chất chính trị, trình độ pháp luật, học vấn, năng lực chuyên môn.