Khám Phá Luận Án Phạm Văn Hùng: Nghiên Cứu và Phân Tích

Luận án của Phạm Văn Hùng tập trung vào việc phân tích và đánh giá chất lượng đội ngũ giảng viên… 249 trang · Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh · 2025.

• Tác giả: Phạm Văn Hùng
• Người hướng dẫn: PGS,TS. Lê Kim Việt
• Trường học: Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Xây dựng Đảng và Chính quyền Nhà nước
• Đề tài: Chất lượng đội ngũ giảng viên của các trường đại học vùng Bắc Trung Bộ giai đoạn hiện nay
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.2. Các công trình nghiên cứu trong nước
• 1.3. Khái quát kết quả các công trình nghiên cứu có liên quan và những vấn đề đặt ra luận án sẽ tập trung nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CHẤT LƯỢNG ĐỘI NGŨ GIẢNG VIÊN CỦA CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC VÙNG BẮC TRUNG BỘ - NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 2.1. Vùng Bắc Trung Bộ, các trường đại học và đội ngũ giảng viên của các trường đại học vùng Bắc Trung Bộ
• 2.2. Đội ngũ giảng viên và những vấn đề cơ bản về chất lượng đội ngũ giảng viên của các trường đại học vùng Bắc Trung Bộ
• 3. CHƯƠNG 3: CHẤT LƯỢNG ĐỘI NGŨ GIẢNG VIÊN CỦA CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC VÙNG BẮC TRUNG BỘ - THỰC TRẠNG, NGUYÊN NHÂN VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA
• 3.1. Thực trạng chất lượng đội ngũ giảng viên của các trường đại học vùng Bắc Trung Bộ
• 3.2. Nguyên nhân và những vấn đề đặt ra
• 4. CHƯƠNG 4: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG ĐỘI NGŨ GIẢNG VIÊN CỦA CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC VÙNG BẮC TRUNG BỘ ĐẾN NĂM 2035
• 4.1. Bối cảnh tình hình quốc tế, trong nước tác động đến quá trình nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên của các trường đại học vùng Bắc Trung Bộ hiện nay
• 4.2. Mục tiêu, phương hướng và những giải pháp chủ yếu nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên của các trường đại học vùng Bắc Trung Bộ đến năm 2035
• KẾT LUẬN
• CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

Luận án của Phạm Văn Hùng tập trung vào việc phân tích và đánh giá chất lượng đội ngũ giảng viên của các trường đại học vùng Bắc Trung Bộ. Chương này tổng hợp các công trình nghiên cứu có liên quan, từ đó xác định những vấn đề cần thiết cho luận án. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài cho thấy vai trò quan trọng của đội ngũ giảng viên trong việc nâng cao chất lượng giáo dục. Richard C. Levin (2010) nhấn mạnh rằng mô hình đại học nghiên cứu là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh toàn cầu. Điều này cho thấy sự cần thiết phải thu hút các nhà khoa học giỏi vào đội ngũ giảng viên. Bên cạnh đó, các nghiên cứu trong nước cũng chỉ ra rằng chất lượng đội ngũ giảng viên ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giáo dục đại học. Những vấn đề này sẽ được luận án làm rõ hơn trong các chương tiếp theo.

1.1. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài

Nghiên cứu của Richard C. Levin (2010) trong "The Rise of Asia’s Universities" đã chỉ ra rằng sự phát triển của các trường đại học Châu Á phụ thuộc vào năng lực nghiên cứu và đội ngũ giảng viên. Tương tự, Ben Wildavsky (2010) trong "The Great brain race" đã khẳng định rằng giáo dục đại học có vai trò quan trọng trong việc định hình thế giới hiện đại. Những nghiên cứu này cho thấy rằng việc nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên là một yếu tố then chốt để các trường đại học có thể cạnh tranh trên trường quốc tế.

1.2. Các công trình nghiên cứu trong nước

Các nghiên cứu trong nước đã chỉ ra rằng chất lượng đội ngũ giảng viên tại các trường đại học vùng Bắc Trung Bộ còn nhiều hạn chế. Tỷ lệ giảng viên chưa đạt chuẩn về trình độ vẫn còn cao, và nhiều giảng viên thiếu động lực trong công việc. Điều này ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục và đào tạo. Luận án sẽ phân tích sâu hơn về thực trạng này và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên trong thời gian tới.

II. Chất lượng đội ngũ giảng viên của các trường đại học vùng Bắc Trung Bộ Những vấn đề lý luận và thực tiễn

Chương này tập trung vào việc phân tích chất lượng đội ngũ giảng viên tại các trường đại học vùng Bắc Trung Bộ. Đội ngũ giảng viên được xem là nguồn lực chủ yếu trong việc thực hiện chức năng giáo dục. Tuy nhiên, thực trạng cho thấy rằng chất lượng đội ngũ giảng viên còn nhiều vấn đề cần giải quyết. Các yếu tố như trình độ chuyên môn, kinh nghiệm giảng dạy và khả năng nghiên cứu đều ảnh hưởng đến chất lượng giảng dạy. Đặc biệt, sự thiếu hụt giảng viên có trình độ cao và chuyên môn sâu là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến chất lượng giáo dục chưa đạt yêu cầu. Luận án sẽ chỉ ra những vấn đề này và đề xuất các giải pháp cụ thể.

2.1. Vùng Bắc Trung Bộ các trường đại học và đội ngũ giảng viên

Vùng Bắc Trung Bộ có nhiều trường đại học với đội ngũ giảng viên đa dạng. Tuy nhiên, chất lượng giảng viên tại đây vẫn chưa đồng đều. Một số trường có đội ngũ giảng viên chất lượng cao, trong khi nhiều trường khác lại gặp khó khăn trong việc thu hút và giữ chân giảng viên giỏi. Điều này dẫn đến sự chênh lệch trong chất lượng đào tạo giữa các trường. Luận án sẽ phân tích sâu hơn về cơ cấu đội ngũ giảng viên và những vấn đề cần khắc phục.

2.2. Những vấn đề cơ bản về chất lượng đội ngũ giảng viên

Chất lượng đội ngũ giảng viên không chỉ phụ thuộc vào trình độ học vấn mà còn liên quan đến khả năng giảng dạy và nghiên cứu. Nhiều giảng viên chưa được đào tạo bài bản về phương pháp giảng dạy hiện đại, dẫn đến việc giảng dạy không hiệu quả. Hơn nữa, sự thiếu hụt trong việc bồi dưỡng và nâng cao trình độ cho giảng viên cũng là một vấn đề lớn. Luận án sẽ đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên, từ đó cải thiện chất lượng giáo dục tại các trường đại học vùng Bắc Trung Bộ.

III. Thực trạng chất lượng đội ngũ giảng viên của các trường đại học vùng Bắc Trung Bộ

Chương này sẽ đi sâu vào thực trạng chất lượng đội ngũ giảng viên tại các trường đại học vùng Bắc Trung Bộ. Dữ liệu khảo sát cho thấy rằng nhiều giảng viên chưa đạt chuẩn về trình độ và chuyên môn. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng giảng dạy mà còn tác động đến sự phát triển của sinh viên. Nhiều giảng viên thiếu động lực và không có cơ hội phát triển nghề nghiệp, dẫn đến sự giảm sút chất lượng giảng dạy. Luận án sẽ phân tích nguyên nhân của thực trạng này và đề xuất các giải pháp cụ thể để cải thiện.

3.1. Thực trạng chất lượng đội ngũ giảng viên

Thực trạng cho thấy rằng đội ngũ giảng viên tại các trường đại học vùng Bắc Trung Bộ còn nhiều hạn chế. Tỷ lệ giảng viên có trình độ cao còn thấp, trong khi đó, số lượng giảng viên chưa đạt chuẩn vẫn còn cao. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giáo dục và đào tạo. Luận án sẽ chỉ ra những số liệu cụ thể để minh chứng cho thực trạng này.

3.2. Nguyên nhân và những vấn đề đặt ra

Nguyên nhân của thực trạng chất lượng đội ngũ giảng viên có thể đến từ nhiều yếu tố, bao gồm chính sách tuyển dụng, chế độ đãi ngộ và cơ hội phát triển nghề nghiệp. Nhiều giảng viên không có động lực làm việc do thiếu sự hỗ trợ từ nhà trường. Luận án sẽ phân tích sâu hơn về những vấn đề này và đề xuất các giải pháp nhằm khắc phục.

IV. Phương hướng và những giải pháp chủ yếu nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên

Chương này sẽ đề xuất các phương hướng và giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên của các trường đại học vùng Bắc Trung Bộ đến năm 2035. Các giải pháp sẽ tập trung vào việc cải thiện chế độ đãi ngộ, bồi dưỡng nâng cao trình độ cho giảng viên và tạo điều kiện thuận lợi cho họ trong công tác giảng dạy và nghiên cứu. Luận án sẽ chỉ ra rằng việc nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên không chỉ là trách nhiệm của các trường đại học mà còn cần sự hỗ trợ từ các cơ quan chức năng và chính quyền địa phương.

4.1. Bối cảnh tình hình quốc tế trong nước tác động đến quá trình nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên

Bối cảnh quốc tế và trong nước hiện nay đang đặt ra nhiều thách thức cho các trường đại học trong việc nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên. Sự cạnh tranh ngày càng gia tăng trong lĩnh vực giáo dục đại học yêu cầu các trường phải có những chiến lược cụ thể để thu hút và giữ chân giảng viên giỏi. Luận án sẽ phân tích những tác động này và đề xuất các giải pháp phù hợp.

4.2. Mục tiêu phương hướng và những giải pháp chủ yếu

Mục tiêu nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên cần được xác định rõ ràng. Các giải pháp chủ yếu bao gồm việc xây dựng chuẩn năng lực nghề nghiệp cho giảng viên, cải thiện chế độ đãi ngộ và tạo điều kiện cho giảng viên tham gia các chương trình bồi dưỡng. Luận án sẽ đề xuất các giải pháp cụ thể và khả thi để thực hiện mục tiêu này.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Xây dựng Đảng và Chính quyền Nhà nước (mã số: 931 02 02) của nghiên cứu sinh Phạm Văn Hùng, do PGS,TS. Lê Kim Việt hướng dẫn khoa học, được thực hiện tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh năm 2025 với đề tài: "Chất lượng đội ngũ giảng viên của các trường đại học vùng Bắc Trung Bộ giai đoạn hiện nay".

Về tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu, tác giả chỉ ra rằng dưới tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và nền kinh tế tri thức, việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trở thành đòi hỏi khách quan đối với mỗi quốc gia, trong đó giáo dục đại học giữ vị trí quyết định. Đội ngũ giảng viên là nguồn lực chủ yếu và là chủ thể quan trọng nhất quyết định việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mỗi trường đại học. Tại vùng Bắc Trung Bộ, mạng lưới giáo dục đại học đã mở rộng, đội ngũ giảng viên có bước trưởng thành nhất định. Tuy nhiên, thực tiễn bộc lộ nhiều bất cập: tỷ lệ giảng viên chưa đạt chuẩn trình độ theo quy định hiện hành còn đáng kể; tỷ lệ chuyên gia đầu ngành và giảng viên có uy tín chuyên môn cao còn khiêm tốn; một bộ phận giảng viên có biểu hiện suy thoái đạo đức, lối sống, giảm sút ý chí phấn đấu, vi phạm kỷ luật; cơ cấu đội ngũ thiếu ổn định, thừa thiếu cục bộ; tình trạng "chảy máu chất xám" diễn ra trong bối cảnh điều kiện tự nhiên khắc nghiệt và kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn. Do đó, việc nghiên cứu có hệ thống chất lượng đội ngũ giảng viên các trường đại học vùng Bắc Trung Bộ dưới góc độ khoa học Xây dựng Đảng và Chính quyền Nhà nước là một đòi hỏi cấp bách.

Mục đích nghiên cứu của luận án là làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về chất lượng đội ngũ giảng viên của các trường đại học vùng Bắc Trung Bộ từ năm 2015 đến nay, xác định phương hướng và đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên của các trường đại học vùng Bắc Trung Bộ đến năm 2035.

Để thực hiện mục đích trên, luận án xác định 4 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Một là, tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án; đánh giá kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học và xác định những nội dung luận án cần tập trung nghiên cứu trong quá trình thực hiện đề tài.
2. Hai là, luận giải làm rõ những vấn đề cơ bản về chất lượng đội ngũ giảng viên của các trường đại học vùng Bắc Trung Bộ giai đoạn hiện nay.
3. Ba là, khảo sát, đánh giá đúng thực trạng chất lượng đội ngũ giảng viên của các trường đại học vùng Bắc Trung Bộ từ năm 2015 đến nay; chỉ ra nguyên nhân và những vấn đề đặt ra từ thực tiễn.
4. Bốn là, xác định phương hướng và đề xuất những giải pháp chủ yếu nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên của các trường đại học vùng Bắc Trung Bộ đến năm 2035.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của công trình được giới hạn rõ ràng:

• Đối tượng nghiên cứu: Chất lượng đội ngũ giảng viên của các trường đại học vùng Bắc Trung Bộ giai đoạn hiện nay.
• Phạm vi nội dung: Chất lượng đội ngũ giảng viên của các trường đại học vùng Bắc Trung Bộ.
• Phạm vi không gian: Khảo sát 21 cơ sở giáo dục đại học trên địa bàn 6 tỉnh Bắc Trung Bộ, bao gồm: Đại học Hồng Đức; Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa; Đại học Vinh; Đại học Sư phạm Kỹ thuật Vinh; Đại học Y khoa Vinh; Đại học Kinh tế Nghệ An; Đại học Hà Tĩnh; Đại học Quảng Bình; Học viện Âm nhạc Huế; 3 trường đại học tư thục (Đại học Công nghiệp Vinh, Đại học Công nghệ Vạn Xuân, Đại học Phú Xuân) và các đơn vị trực thuộc Đại học Huế (Trường Du lịch cùng 8 trường đại học thành viên: Đại học Sư phạm, Đại học Khoa học, Đại học Nông lâm, Đại học Y dược, Đại học Ngoại ngữ, Đại học Kinh tế, Đại học Nghệ thuật, Đại học Luật).
• Phạm vi thời gian: Khảo sát số liệu từ năm 2015 đến nay; các giải pháp đề xuất có tầm nhìn định hướng đến năm 2035.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan tài liệu của luận án được chia tách thành hai nhóm công trình nghiên cứu ở nước ngoài và trong nước:

Về các công trình nghiên cứu ở nước ngoài:

• Nhóm công trình về vai trò của đội ngũ giảng viên: Richard C. Levin (2010) với "The Rise of Asia's Universities" khẳng định mô hình đại học nghiên cứu là động lực phát triển quốc gia và việc thu hút các nhà khoa học giỏi quyết định năng lực cạnh tranh học thuật; Ben Wildavsky (2010) trong "The Great brain race" phân tích cuộc cạnh tranh toàn cầu thu hút chất xám và kinh nghiệm của Hàn Quốc, Singapore trong việc dùng tiếng Anh và thuê giáo sư nước ngoài; Ikeda Daisaku (2013) qua "Thế kỷ XXI - ánh sáng giáo dục" khẳng định nhà giáo là môi trường giáo dục lớn nhất đối với người học; UNESCO (dẫn theo Trần Khánh Đức, 2014) chỉ rõ sự chuyển đổi vai trò của người dạy từ truyền thụ tri thức sang tổ chức hoạt động học; Sivone Reuvaibouthavy (2015) nhấn mạnh vai trò quyết định của cán bộ quản lý và giảng viên sư phạm tại Lào; John Vũ (2016) trong "Giáo dục trong thời đại tri thức" nêu rõ vai trò huấn luyện và nêu gương của giảng viên.
• Nhóm công trình về nâng cao chất lượng, năng lực giảng viên: Hội nghị quốc tế về giáo dục đại học thế kỷ XXI (1998) phác thảo các tiêu chuẩn năng lực nghề nghiệp của người thầy; Jaap Scheerens (2010) trong "Teachers Professional development" phân tích mối quan hệ giữa phong cách, năng lực và kết quả giảng dạy; Alam T. (2011) và Mạng lưới các trường đại học Đông Nam Á - AUN (2011) đưa ra khung năng lực giảng dạy và năng lực nghiên cứu khoa học; Viện nghiên cứu Giáo dục đại học thuộc Đại học Hiroshima (2013) nghiên cứu sự biến đổi nghề học thuật tại châu Á; Philip G. Altbach và Gerard A. Postiglione (2012) phân tích điều kiện làm việc và chế độ chính sách tại Hồng Kông; Tổ chức Lao động Quốc tế - ILO (2012) hệ thống hóa cẩm nang phát triển nhân lực giảng dạy; Ulrich Teichler, Akira Arimoto, William K. Cummings (2013) khảo sát sự thay đổi nghề giảng dạy và các yếu tố thu nhập, môi trường học thuật; Kouyang SiSom Blong (2016) nghiên cứu thực trạng và đề xuất 7 giải pháp phát triển giảng viên trường chính trị - hành chính tại Lào.

Về các công trình nghiên cứu trong nước:

• Vai trò giảng viên và triết lý giáo dục đại học: Phạm Ngọc Trung (2011) xác định chất lượng giảng viên là yếu tố chi phối cơ bản đến chất lượng giáo dục đại học; Nguyễn Văn Tuấn (2012) nhấn mạnh việc tiệm cận các chuẩn mực giáo dục quốc tế; Hoàng Anh, Phan Ngọc Liên, Dương Xuân Ngọc (2013) vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục đại học; Hoàng Chí Bảo (2018) đưa ra 5 luận đề và 5 khuyến nghị về triết lý giáo dục đại học, nhấn mạnh việc nâng cao chất lượng nhà giáo.
• Phẩm chất, năng lực và kỹ năng sư phạm: Đặng Thành Hưng (2013) phân loại các nhóm kỹ năng dạy học cơ bản; Nguyễn Hữu Lam (2014) đề xuất các năng lực cốt lõi thích ứng với hội nhập; Phạm Minh Hạc (2014) phân tích phẩm chất chính trị, đạo đức và kỹ năng sư phạm của nhà giáo.
• Quản lý và xây dựng đội ngũ nhà giáo: Nguyễn Hải Thập (2011) đề xuất luật hóa các tiêu chuẩn chức danh và chính sách nhà giáo; Nguyễn Thị Bình cùng cộng sự (2013) kiến nghị quy hoạch mạng lưới sư phạm và đổi mới chính sách tiền lương, phụ cấp; Đề tài cấp quốc gia mã số KHGD/16-20.022 do Phạm Quang Trung (2019) chủ nhiệm đề xuất các nhóm giải pháp chuẩn hóa đội ngũ cán bộ quản lý và nhà giáo giai đoạn 2017-2025; Trần Xuân Bách (2010) nghiên cứu quy trình đánh giá chuẩn hóa giảng viên; Nguyễn Thị Tình (2010), Phạm Bích Thủy (2016), Nguyễn Thị Thúy Dung (2019), Phạm Thị Hồng (2016), Nguyễn Ngọc Cường (2018) nghiên cứu các khía cạnh tạo động lực, môi trường học thuật và năng lực nghiên cứu khoa học của giảng viên trẻ.
• Nghiên cứu theo địa bàn và khối ngành: Phạm Văn Thuần (2010) nghiên cứu quản lý giảng viên tại Đại học Quốc gia Hà Nội; Nguyễn Văn Đệ (2012) nghiên cứu phát triển giảng viên vùng Đồng bằng sông Cửu Long; Võ Thành Đạt (2014) nghiên cứu quản lý giảng viên khối trường Công an nhân dân; Nguyễn Văn Lượng (2015) đề xuất khung năng lực cho giảng viên Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; Nguyễn Thế Dân (2016) nghiên cứu phát triển giảng viên đại học sư phạm kỹ thuật theo tiếp cận năng lực; Hồ Thị Nga (2017) khảo sát quản lý giảng viên các trường đại học địa phương; Nguyễn Thị Hồng Hạnh (2017) tiếp cận vai trò lãnh đạo của Đảng bộ trường đại học công lập tại Hà Nội; Trần Thị Bảo Khanh (2018) phân tích quản lý nhà nước đối với giảng viên vùng Đồng bằng sông Hồng.
• Các nghiên cứu trực tiếp tại vùng Bắc Trung Bộ: Phan Thị Tú Nga (2011) khảo sát hoạt động nghiên cứu khoa học tại Đại học Huế; Lại Văn Chính (2014) nghiên cứu hồ sơ năng lực giảng viên tại Đại học Hồng Đức; Nguyễn Thị Xuân Lộc (2019) nghiên cứu bồi dưỡng giảng viên sư phạm tại Đại học Vinh; Lương Thị Lan Huệ (2019) khảo sát thực trạng đội ngũ tại Đại học Quảng Bình; Vũ Văn Bình (2020) nghiên cứu năng lực nghiên cứu khoa học của giảng viên Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án lựa chọn giải quyết: Các nghiên cứu trước chủ yếu dừng lại ở từng trường đơn lẻ, từng địa phương hoặc tiếp cận thuần túy dưới góc độ quản lý giáo dục. Cho đến nay, chưa có công trình nào nghiên cứu một cách toàn diện chất lượng đội ngũ giảng viên trong bức tranh tổng thể của tất cả các trường đại học vùng Bắc Trung Bộ dưới góc độ chuyên ngành Xây dựng Đảng và Chính quyền Nhà nước, gắn với sự lãnh đạo của tổ chức Đảng và quản lý của Nhà nước đối với hệ sinh thái giáo dục đại học của vùng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm, chủ trương, nghị quyết của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước về giáo dục, đào tạo, xây dựng đội ngũ trí thức và nhà giáo. Cơ sở thực tiễn là thực trạng số lượng, cơ cấu, chất lượng giảng viên tại các cơ sở giáo dục đại học vùng Bắc Trung Bộ cùng các báo cáo tổng kết của bộ, ngành và địa phương từ năm 2015 đến nay.

Về mặt lý niệm, tác giả làm rõ và xác lập khái niệm: "Chất lượng đội ngũ giảng viên của các trường đại học vùng Bắc Trung Bộ là tổng hòa giá trị các yếu tố số lượng, cơ cấu đội ngũ giảng viên, phẩm chất, năng lực vốn có của từng giảng viên; được thể hiện ở kết quả thực hiện chức trách, nhiệm vụ của đội ngũ giảng viên và chức năng, nhiệm vụ của các trường đại học trong vùng".

Khung phân tích nội hàm chất lượng đội ngũ giảng viên gồm 4 khía cạnh:

1. Sự hợp lý về số lượng và cơ cấu: Đảm bảo tỷ lệ sinh viên/giảng viên, cơ cấu chức danh nghề nghiệp, học hàm, học vị (GS, PGS, TS, ThS), độ tuổi, giới tính, thâm niên và phân bổ giữa các khối ngành đào tạo.
2. Phẩm chất và năng lực vốn có của từng giảng viên: Phẩm chất chính trị, đạo đức lối sống, trách nhiệm nghề nghiệp; năng lực sư phạm, năng lực nghiên cứu khoa học, trình độ chuyên môn, ngoại ngữ và công nghệ thông tin.
3. Kết quả thực hiện chức trách, nhiệm vụ: Hiệu quả giảng dạy, số lượng và chất lượng các công trình nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ, hướng dẫn người học và trách nhiệm xã hội.
4. Mức độ đáp ứng chức năng, nhiệm vụ của trường đại học trong vùng: Đóng góp vào việc đào tạo nguồn nhân lực, giải quyết các vấn đề kinh tế - xã hội đặc thù của các tỉnh Bắc Trung Bộ và thúc đẩy văn hóa, cộng đồng.

Về phương pháp nghiên cứu, tác giả kết hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu lý luận và điều tra thực nghiệm:

• Phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh, thống kê: Dùng chủ yếu tại Chương 1, 2, 3 để tổng hợp tài liệu, phân tích số liệu thống kê thứ cấp về giảng viên.
• Phương pháp lịch sử - logic và tổng kết thực tiễn: Khái quát sự vận động của mạng lưới đại học trong vùng, rút ra quy luật phục vụ việc đề xuất giải pháp ở Chương 4.
• Phương pháp điều tra xã hội học và chuyên gia: Được tác giả triển khai trong hơn 3 tháng thông qua 3 mẫu phiếu khảo sát với tổng số gần 800 phiếu hợp lệ:

Nhóm đối tượng khảo sát	Số lượng phiếu khảo sát	Mục đích thu thập dữ liệu
Cán bộ lãnh đạo, quản lý	95 phiếu	Đánh giá công tác quy hoạch, quản trị, tuyển dụng và năng lực giảng viên
Giảng viên	200 phiếu	Tự đánh giá năng lực, môi trường học thuật, chế độ chính sách và động lực làm việc
Sinh viên	500 phiếu	Đánh giá chất lượng giảng dạy, tinh thần trách nhiệm và phương pháp sư phạm
Tổng cộng	Gần 800 phiếu	Phục vụ phân tích thực trạng tại Chương 3 và cơ sở giải pháp tại Chương 4

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

Chương này gồm 3 tiết (từ trang 7 đến trang 26). Tác giả hệ thống hóa các nhóm tài liệu trong và ngoài nước theo từng trục nội dung: vai trò giảng viên đại học; phẩm chất, năng lực và tiêu chuẩn chức danh; công tác xây dựng, quản lý đội ngũ giảng viên theo vùng, ngành và đặc thù Bắc Trung Bộ. Luận điểm trọng tâm của chương khẳng định rằng các công trình đi trước đã cung cấp nhiều góc nhìn về quản lý giáo dục, tuy nhiên việc nhìn nhận chất lượng đội ngũ giảng viên như một chỉnh thể thống nhất gắn với vai trò lãnh đạo của Đảng và quản lý của Nhà nước tại địa bàn Bắc Trung Bộ vẫn là vấn đề cần tiếp tục giải quyết.

Chương 2: Chất lượng đội ngũ giảng viên của các trường đại học vùng Bắc Trung Bộ - Những vấn đề lý luận và thực tiễn

Chương này gồm 2 tiết (từ trang 27 đến trang 64). Tiết 2.1 phân tích bối cảnh tự nhiên, kinh tế - xã hội vùng Bắc Trung Bộ gồm 6 tỉnh: diện tích tự nhiên 51.452,4 km2 (15,5% cả nước), dân số 11.091.786 người (11,3% cả nước), lực lượng trong độ tuổi lao động hơn 6.353 nghìn người, nơi sinh sống của 25 dân tộc anh em. Tác giả chỉ ra tính hai mặt của bối cảnh: truyền thống hiếu học, lịch sử văn hóa sâu dày, nhưng khí hậu khắc nghiệt, hạ tầng kinh tế chậm phát triển, nguy cơ mất cân đối lao động.

Tác giả thống kê mạng lưới gồm 21 cơ sở giáo dục đại học (Đại học Huế cùng 8 trường thành viên và 1 trường trực thuộc; 9 trường công lập; 3 trường tư thục). Điểm đáng lưu ý là có tới 12/21 trường có tuổi đời dưới 20 năm; 9 trường nâng cấp từ hệ cao đẳng, trung cấp; cơ cấu quản lý đa tầng (trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và tư thục).

Tiết 2.2 tập trung luận giải các khái niệm giảng viên, đội ngũ giảng viên, nội hàm chất lượng đội ngũ và xác định 3 vai trò đặc thù của giảng viên vùng: (1) Chủ thể then chốt trong đào tạo nhân lực cho công nghiệp hóa, hiện đại hóa vùng; (2) Lực lượng nòng cốt trong nghiên cứu khoa học giải quyết các bài toán về nông nghiệp công nghệ cao, phòng chống thiên tai, biến đổi khí hậu và kinh tế biển; (3) Cầu nối chuyển giao công nghệ và bảo tồn, phát huy các di sản văn hóa như Dân ca Ví Giặm, Nhã nhạc cung đình Huế, di tích lịch sử cách mạng.

Chương 3: Chất lượng đội ngũ giảng viên của các trường đại học vùng Bắc Trung Bộ - Thực trạng, nguyên nhân và những vấn đề đặt ra

Chương này gồm 2 tiết (từ trang 65 đến trang 97). Tác giả tổng hợp thực trạng chất lượng đội ngũ giai đoạn 2015 đến nay dựa trên hệ thống số liệu thứ cấp và dữ liệu điều tra thực tế thông qua các bảng thống kê được thiết kế trong luận án:

Ký hiệu bảng trong luận án	Nội dung số liệu thống kê được tổng hợp
Bảng 3.1	Thống kê đội ngũ giảng viên theo trình độ và tỷ lệ sinh viên/giảng viên của các trường đại học vùng Bắc Trung Bộ
Bảng 3.2	Thống kê đội ngũ giảng viên và tỷ lệ sinh viên/giảng viên theo khối ngành của các trường đại học vùng Bắc Trung Bộ
Bảng 3.3	Thống kê đội ngũ giảng viên theo độ tuổi của các trường đại học vùng Bắc Trung Bộ
Bảng 3.4	Thống kê đội ngũ giảng viên theo thâm niên công tác của các trường đại học vùng Bắc Trung Bộ
Bảng 3.5	Thống kê đội ngũ giảng viên theo giới tính của các trường đại học vùng Bắc Trung Bộ
Bảng 3.6	Thống kê tỷ lệ giảng viên/tổng số cán bộ cơ hữu và tỷ lệ giảng viên cơ hữu/giảng viên toàn thời gian
Bảng 3.7	Tổng hợp kết quả nghiên cứu khoa học của đội ngũ giảng viên một số trường trong 5 năm gần đây
Bảng 3.8	Tổng hợp số lượng giảng viên tham gia học tập, bồi dưỡng của một số trường trong 5 năm gần đây
Bảng 3.9	Thống kê tỷ lệ giảng viên sử dụng ngoại ngữ, tin học của một số trường đại học vùng Bắc Trung Bộ
Bảng 3.10	Tổng hợp số lượng sinh viên nhập học và tốt nghiệp của một số trường trong 5 năm gần đây
Bảng 3.11	Tổng hợp kết quả tuyển sinh của một số trường đại học vùng Bắc Trung Bộ trong 3 năm gần đây
Bảng 3.12	Tổng hợp ý kiến phản hồi của sinh viên về chất lượng đào tạo một số trường trong 5 năm gần đây
Bảng 3.13	Tổng hợp ý kiến phản hồi của người sử dụng lao động về chất lượng đào tạo trong 5 năm gần đây
Bảng 3.14 - 3.16	Tổng hợp kết quả khảo sát đánh giá của sinh viên, giảng viên và cán bộ quản lý về đội ngũ giảng viên

Những phát hiện chính từ thực trạng cho thấy: Quy mô đội ngũ tăng nhanh nhưng cơ cấu chuyên môn, trình độ học vị không đồng đều; các trường lâu năm (như Đại học Vinh, Đại học Huế) có tỷ lệ tiến sĩ cao, trong khi các trường địa phương và trường tư thục tỷ lệ này còn thấp; tỷ lệ giảng viên có chức danh GS, PGS còn mỏng. Năng lực nghiên cứu khoa học, công bố quốc tế và trình độ ngoại ngữ chưa đồng đều giữa các nhóm trường. Nguyên nhân xuất phát từ nhận thức của một số cấp ủy, ban giám hiệu; nguồn lực đầu tư tài chính hạn chế; chính sách thu hút nhân tài chưa đủ mạnh và sự chủ động tự học của một bộ phận giảng viên chưa cao.

Chương 4: Phương hướng và những giải pháp chủ yếu nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên của các trường đại học vùng Bắc Trung Bộ đến năm 2035

Chương này gồm 2 tiết (từ trang 98 đến trang 154). Tiết 4.1 phân tích bối cảnh quốc tế và trong nước: tác động của tự chủ đại học, xu thế toàn cầu hóa và yêu cầu phát triển vùng Bắc Trung Bộ theo các nghị quyết của Đảng. Tiết 4.2 xác định mục tiêu đến năm 2035 và hệ thống giải pháp nâng cao chất lượng. Trong đó, tác giả nhấn mạnh 3 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Xây dựng, cụ thể hóa chuẩn năng lực nghề nghiệp giảng viên các trường đại học vùng Bắc Trung Bộ đạt chuẩn quốc gia, từng bước tiệm cận chuẩn khu vực và quốc tế (bao gồm năng lực giảng dạy hiện đại, năng lực nghiên cứu khoa học độc lập và năng lực số).
2. Xây dựng quy hoạch, kế hoạch và chiến lược dài hạn phát triển đội ngũ giảng viên gắn với nhu cầu nhân lực của 6 tỉnh Bắc Trung Bộ và lộ trình tự chủ đại học.
3. Đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, lý luận chính trị và năng lực thực tiễn thông qua luân chuyển, biệt phái giảng viên về các cơ quan, doanh nghiệp địa phương để tích lũy kinh nghiệm thực tế.

Kết quả và những đóng góp mới

Về mặt lý luận, luận án góp phần làm rõ tính đặc thù của các cơ sở giáo dục đại học vùng Bắc Trung Bộ và đội ngũ giảng viên trực thuộc; xác lập hệ thống khái niệm, chỉ rõ các yếu tố quy định và hoàn thiện bộ tiêu chí đánh giá chất lượng đội ngũ giảng viên dưới lăng kính của chuyên ngành Xây dựng Đảng và Chính quyền Nhà nước, bổ sung cơ sở lý luận cho công tác cán bộ trong hệ thống giáo dục đại học.

Về mặt thực tiễn, công trình cung cấp bức tranh thực trạng toàn diện với nguồn số liệu khảo sát gần 800 mẫu tại 21 cơ sở giáo dục đại học. Tác giả luận chứng và đề xuất hệ thống giải pháp đến năm 2035, trong đó xác định rõ 3 giải pháp cốt lõi:

• Xây dựng và chuẩn hóa khung năng lực nghề nghiệp giảng viên phù hợp với từng nhóm trường trong vùng.
• Hoàn thiện công tác quy hoạch, chiến lược sử dụng và đãi ngộ giảng viên nhằm ngăn chặn tình trạng di chuyển chất xám.
• Đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng kết hợp rèn luyện thực tiễn, tạo cơ chế liên kết đào tạo giữa các trường trong vùng Bắc Trung Bộ với các trung tâm nghiên cứu lớn trong và ngoài nước.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt giới hạn, luận án tập trung khảo sát phạm vi không gian tại 6 tỉnh thuộc vùng Bắc Trung Bộ (từ Thanh Hóa đến Thừa Thiên - Huế) với hệ thống 21 cơ sở giáo dục đại học, do đó các đặc thù mang tính vùng duyên hải miền Trung chưa phản ánh toàn diện cho các vùng kinh tế - xã hội khác. Nguồn số liệu thứ cấp và điều tra thực địa giới hạn từ năm 2015 đến thời điểm bảo vệ (năm 2025).

Hướng nghiên cứu tiếp theo được gợi mở từ luận án là tiếp tục theo dõi, đánh giá sự tác động của cơ chế tự chủ đại học toàn diện đến chất lượng đội ngũ giảng viên sau năm 2025; mở rộng nghiên cứu so sánh đối sánh giữa đội ngũ giảng viên vùng Bắc Trung Bộ với các vùng lân cận như Duyên hải Nam Trung Bộ hoặc Đồng bằng sông Hồng; nghiên cứu sâu các cơ chế, chính sách đặc thù của chính quyền địa phương cấp tỉnh trong việc phối hợp với các bộ chủ quản nhằm giữ chân nguồn nhân lực trình độ cao.

Giá trị tham khảo

Luận án có giá trị tham khảo thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng:

• Đối với cấp ủy đảng và chính quyền địa phương 6 tỉnh Bắc Trung Bộ: Cung cấp luận cứ khoa học để xây dựng các nghị quyết chuyên đề, đề án phát triển nhân lực và cơ chế thu hút, giữ chân đội ngũ trí thức, chuyên gia khoa học tại địa bàn.
• Đối với cán bộ lãnh đạo, quản lý các trường đại học trong vùng: Là tài liệu tham khảo trực tiếp trong việc xây dựng quy hoạch cán bộ, ban hành tiêu chuẩn đánh giá giảng viên, thiết kế chương trình bồi dưỡng chuyên môn và phân bổ nguồn lực nghiên cứu khoa học.
• Đối với giảng viên và nghiên cứu sinh: Cung cấp tài liệu tổng quan học thuật phong phú về giáo dục đại học và phát triển nguồn nhân lực giảng viên; đồng thời là căn cứ để giảng viên đối chiếu, xây dựng kế hoạch tự học tập, nghiên cứu và bồi dưỡng chuẩn hóa chức danh.

Câu hỏi thường gặp

1. Khái niệm chất lượng đội ngũ giảng viên các trường đại học vùng Bắc Trung Bộ được luận án định nghĩa như thế nào?
Luận án xác định chất lượng đội ngũ giảng viên là tổng hòa giá trị các yếu tố số lượng, cơ cấu đội ngũ giảng viên, phẩm chất, năng lực vốn có của từng giảng viên; được thể hiện ở kết quả thực hiện chức trách, nhiệm vụ của đội ngũ giảng viên và chức năng, nhiệm vụ của các trường đại học trong vùng. Khái niệm này bao quát 4 nội hàm: cơ cấu - số lượng hợp lý, phẩm chất - năng lực cá nhân, kết quả thực hiện nhiệm vụ chuyên môn và mức độ đáp ứng mục tiêu phát triển của địa phương.

2. Quy mô mẫu khảo sát thực địa của luận án được thực hiện ra sao?
Khảo sát được tác giả tiến hành trong hơn 3 tháng tại các trường đại học vùng Bắc Trung Bộ với 3 bộ phiếu khảo sát riêng biệt, thu về gần 800 phiếu hợp lệ, gồm: 95 phiếu từ cán bộ lãnh đạo, quản lý; 200 phiếu từ đội ngũ giảng viên; 500 phiếu từ sinh viên đang theo học.

3. Phạm vi mạng lưới các trường đại học vùng Bắc Trung Bộ trong luận án bao gồm những đơn vị nào?
Luận án nghiên cứu 21 cơ sở giáo dục đại học trên địa bàn 6 tỉnh Bắc Trung Bộ, gồm: Đại học Huế (gồm Trường Du lịch và 8 trường đại học thành viên); 9 trường công lập (Đại học Vinh, Đại học Sư phạm Kỹ thuật Vinh, Đại học Kinh tế Nghệ An, Đại học Y khoa Vinh, Đại học Hồng Đức, Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa, Đại học Hà Tĩnh, Đại học Quảng Bình, Học viện Âm nhạc Huế); và 3 trường tư thục (Đại học Công nghiệp Vinh, Đại học Công nghệ Vạn Xuân, Đại học Phú Xuân).

4. Luận án đề xuất những giải pháp trọng tâm nào để nâng cao chất lượng đội ngũ đến năm 2035?
Tác giả xác định 3 giải pháp trọng tâm, cốt lõi: (1) Xây dựng và cụ thể hóa chuẩn năng lực nghề nghiệp giảng viên đạt chuẩn quốc gia, tiệm cận chuẩn khu vực và quốc tế; (2) Xây dựng quy hoạch, kế hoạch và chiến lược phát triển đội ngũ giảng viên dài hạn; (3) Tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn gắn với rèn luyện thực tế và luân chuyển công tác.

5. Những bất cập chủ yếu của đội ngũ giảng viên vùng Bắc Trung Bộ được tác giả chỉ ra là gì?
Luận án chỉ ra 4 hạn chế chính: tỷ lệ giảng viên chưa đạt chuẩn trình độ theo quy định còn đáng kể; thiếu hụt chuyên gia đầu ngành và cán bộ có uy tín chuyên môn cao; cơ cấu đội ngũ thiếu cân đối, còn tình trạng thừa thiếu cục bộ giữa các ngành; một bộ phận giảng viên có biểu hiện giảm sút ý chí phấn đấu, vi phạm kỷ luật và suy thoái đạo đức lối sống.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Phạm Văn Hùng là công trình nghiên cứu hệ thống về chất lượng đội ngũ giảng viên của 21 cơ sở giáo dục đại học vùng Bắc Trung Bộ giai đoạn 2015-2025 dưới góc độ chuyên ngành Xây dựng Đảng và Chính quyền Nhà nước. Thông qua việc kết hợp cơ sở lý luận Mác - Lênin với kết quả điều tra thực nghiệm gần 800 mẫu khảo sát, luận án đã phác thảo toàn diện bức tranh thực trạng, nguyên nhân và các mâu thuẫn nội tại của đội ngũ giảng viên vùng. Công trình xác lập hệ thống mục tiêu, phương hướng và 3 giải pháp trọng tâm nhằm chuẩn hóa và phát triển đội ngũ giảng viên đến năm 2035, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế của các tỉnh Bắc Trung Bộ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU Ở NƯỚC NGOÀI 1. Các công trình nghiên cứu về vai trò của đội ngũ giảng viên đại học Richard C. Levin (2010) trong nghiên cứu “The Rise of Asia’s Universities” (Sự trỗi dậy của các trường đại học Châu Á) [140] đã đề cập về sự vươn lên của các đại học Châu Á trong những thập kỷ qua.

Tác giả khẳng định, mô hình đại học nghiên cứu được nhiều quốc gia của Châu Á xác định là yếu tố hàng đầu tạo động lực phát triển đất nước. Tác giả cũng cho rằng, NCKH cơ bản của các trường đại học có vai trò rất quan trọng quyết định đến năng lực cạnh tranh toàn cầu. Tác giả nhấn mạnh, một trong những yếu tố được xem là điều kiện tiên quyết để trường đại học đạt đẳng cấp thế giới phụ thuộc vào năng lực nghiên cứu và xác định mô hình đào tạo. Vì vậy, trong xây dựng đội ngũ giảng viên, các trường đại học phải quan tâm thu hút các nhà khoa học giỏi.

Tuy nhiên, điều kiện trang thiết bị nghiên cứu và các chính sách để hỗ trợ giảng viên sẽ tác động trực tiếp đến vấn đề này. Tác giả cho rằng, việc thu hút các nhà khoa học giỏi gốc Hoa, gốc Ấn từ nước ngoài về làm việc trong xây dựng các trường đại học nghiên cứu mạnh là kinh nghiệm của các trường đại học ở Trung Quốc, Ấn Độ. Tác giả Ben Wildavsky (2010) trong “The Great brain race” (Cuộc cạnh tranh chất xám vĩ đại) [129] đã khái quát cuộc cạnh tranh toàn cầu nhằm thu hút tài năng trí tuệ và nâng cấp giáo dục đại học trên thế giới. Tác giả đã khái quát sự tác động của toàn cầu hóa đối với giáo dục đại học, đồng thời nhấn mạnh, với vai trò tạo ra tri thức và tinh hoa cho xã hội, giáo dục đại học có ảnh hưởng tích cực đến việc định hình thế giới trong thế kỷ XXI.

Theo tác giả, cạnh tranh chất xám thực chất là cuộc cạnh tranh để giữ chân và thu hút các nhà 8 khoa học giỏi làm việc cho mình. Tác giả cho rằng, do có tầm nhìn và giải pháp chiến lược, chú trọng xây dựng các trường đại học thành những trung tâm khoa học công nghệ có sức cạnh tranh trong khu vực và thế giới, coi trọng giữ chân sinh viên giỏi và thu hút chất xám quốc tế; họ xác định tiếng Anh trở thành ngôn ngữ bắt buộc trong giới nghiên cứu và kinh doanh; chủ động phát triển quan hệ hợp tác với các đại học nước ngoài, phần lớn với Hoa Kỳ và thuê các nhà khoa học, quản lý hàng đầu, các giáo sư nước ngoài đến giảng dạy và nghiên cứu, thường trên cơ sở bán thời gian. là những nguyên nhân chủ yếu mang lại sự thành công cho Hàn Quốc và Singapore. Cuốn sách “Thế kỷ XXI - ánh sáng giáo dục” [75] của Ikeda Daisaku (2013) đã khẳng định vai trò hết sức quan trọng của đội ngũ nhà giáo, đồng thời chỉ rõ những phẩm chất quan trọng mà họ để hoàn thành nhiệm vụ vẻ vang của mình.

Tác giả nhấn mạnh, cho dù thời đại nào đi nữa, giáo viên chính là môi trường giáo dục lớn nhất đối với người học. Theo UNESCO - dẫn theo Trần Khánh Đức (2014) [56] - trong nền giáo dục hiện đại, vai trò của người giảng viên không mất đi nhưng có sự thay đổi rõ rệt: “.Vai trò của giảng viênchuyển mạnh từ truyền thụ tri thức sang tổ chức hoạt động dạy học, khai thác tối đa tri thức trong xã hội; Coi trọng việc cá biệt hóa, thay đổi tính chất trong quan hệ thầy trò; Yêu cầu trang bị thêm những kiến thức và kỹ năng cần thiết; Yêu cầu hợp tác rộng rãi và chặt chẽ hơn với các giáo viên trong tập thể, thay đổi cấu trúc trong mối quan hệ giữa giáo viên với nhau;. Khi đề cập đến các thành tố cơ bản của chất lượng đào tạo các ngành sư phạm ở các trường đại học nước Cộng hòa dân chủ Nhân dân Lào, tác giả Sivone Reuvaibouthavy (2015) [101] đặc biệt nhấn mạnh vai trò của đội ngũ cán bộ quản lý và giảng viên, coi đây là nhân tố có ý nghĩa quyết định, tác giả cũng nhấn mạnh yêu cầu về trình độ đào tạo đối với đội ngũ này. Tác giả John Vũ (2016) với “Giáo dục trong thời đại tri thức” [77] bàn đến rất nhiều vấn đề của giáo dục trong thời đại tri thức như giáo dục và kinh tế 9 thị trường, giáo dục và toàn cầu hóa, vai trò của giáo dục, công nghệ và giáo dục, giáo dục đại học, giáo dục của tương lai,… Tác giả khẳng định vai trò quan trọng của đội ngũ nhà giáo, tuy nhiên, trước những thay đổi của môi trường giáo dục trong thời đại tri thức, vai trò của người thầy thay đổi từ người truyền thụ tri thức sang huấn luyện và nêu gương đối với người học.

Vai trò của giảng viên cũng được đề cập và chứng minh rất thuyết phục từ sự thành công bước đầu ở các cơ sở giáo dục đại học hàng đầu của Trung Quốc, Ấn Độ, Hàn Quốc, Singapore, Hong Kong được thể hiện trong các nghiên cứu của Richard C. Levin (2010) [140], nghiên cứu của Ben Wildavsky (2010) [129] và nghiên cứu của Philip G Altbach và Gerard A. Các công trình nghiên cứu liên quan đến việc nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên đại học Hướng nghiên cứu liên quan đến phẩm chất, năng lực của giảng viên: Hội nghị quốc tế về giáo dục đại học thế kỷ XXI “Tầm nhìn và hành động” (1998) đã phác thảo những năng lực cơ bản đối với mỗi giảng viên gồm những yêu cầu cơ bản như: có kiến thức và am hiểu về người học; kỹ năng đánh giá người học; Năng lực cải thiện bản thân; năng lực khai thác, ứng dụng công nghệ vào thực tiễn giảng dạy; năng lực nắm bắt nhu cầu xã hội đối với đầu ra của sản phẩm đào tạo; khai thác những thành tựu mới về tổ chức hoạt động dạy học với nhiều hình thức khác nhau; quan tâm chú ý đến những quan điểm và nguyện vọng của các đối tượng sinh viên khác nhau; nắm được sự tác động của nhân tố quốc tế, nhất là ảnh hưởng của các sắc thái văn hoá đến hoạt động đào tạo; năng lực dạy các đối tượng người học thuộc những nhóm khác nhau cả về độ tuổi, điều kiện KT-XH…; năng lực thực hiện dạy học chính khóa, xêmina, thực hành.; có khả năng hiểu được nhu cầu về nghề nghiệp của các cá nhân. Cũng tại Hội nghị này, UNESCO đã nêu Khuyến cáo 21 điểm về chiến lược phát triển giáo dục hiện đại, theo đó tại điểm 18 xác định: “Thầy giáo phải được đào tạo để trở thành 10 những nhà giáo dục nhiều hơn là những chuyên gia truyền đạt kiến thức” và tại điểm 16 nêu rõ “chương trình đào tạo giảng viên cần triệt để sử dụng các thiết bị và phương pháp dạy học mới nhất” [56].

Jaap Scheerens (2010) với “Teacher’Professional Development” (Phát triển chuyên môn của giáo viên) [132] đã nhấn mạnh đến những yếu tố tạo nên sự phát triển chuyên môn của giảng viên như: phong cách, năng lực giảng dạy và kết quả giảng dạy. Ba yếu tố đó có quan hệ biện chứng với nhau. Tác giả nhấn mạnh: “phong cách, năng lực giảng dạy của giảng viên là điều kiện để giảng viên thực hiện có hiệu quả việc giảng dạy; ngược lại, hiệu quả việc giảng dạy là thước đo năng lực của giảng viên”. Các nghiên cứu của Alam T.

(2011) với “Factors affecting Teachers and Motivation” (Các yếu tố ảnh hưởng đến động lực của giáo viên) [127] và nghiên cứu của mạng lưới các trường đại học hàng đầu của khu vực Đông Nam Á (AUN) (2011) “Guide to AUN Actual Quality Assessment at Programme Level” (tạm dịch là, Hướng dẫn đánh giá chất lượng thực tế của AUN thông qua chương trình đào tạo) [127] đã thừa nhận rằng để thực hiện tốt chức năng của trường đại học, vấn đề cốt lõi là phải xây dựng ĐNGV có năng lực. Theo đó, năng lực cơ bản của GV cần có là năng lực giảng dạy và NCKH. Trong đó, năng lực giảng dạy bao gồm: năng lực về phương pháp giảng dạy, năng lực tương tác với người học và năng lực chia sẻ thông tin với đồng nghiệp; năng lực NCKH của GV thể hiện ở các hoạt động: tham gia viết sách, giáo trình và tài liệu tham khảo, tham gia vào các dự án NCKH, các công trình NCKH được công bố, khả năng thuyết trình trong các hội nghị/ hội thảo khoa học và tham gia vào các Hội đồng thẩm định/biên tập các bài báo cho các tạp chí khoa học/hội nghị, hội thảo/đề cương cho các đề tài. Viện nghiên cứu GDĐH (Đại học Hiroshima, Nhật Bản) (2013), “The Changing Academic Profession in Asia: Teaching, Research, Governance and Management” [139] là tập hợp các bài nghiên cứu về GDĐH của các học giả Trung Quốc, Campuchia, Indonesia, Nhật Bản, Malaixia, Đài Loan, Mỹ và 11 Việt Nam.

Các tác giả cho rằng, đặc điểm nổi bật trong hoạt động giảng dạy và nghiên cứu, những điểm tương đồng và khác biệt có thể được tìm thấy trong từng nhóm quốc gia tham gia. Trên cơ sở các kết quả nghiên cứu đã đề cập, một số học giả bước đầu đề xuất mô hình chung trong các hoạt động giảng dạy, nghiên cứu, quản trị và quản lý trong GDĐH của các quốc gia trong khu vực Châu Á. Một số nghiên cứu về nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên: Jaap Scheerens (2010) trong “Teachers Professional development - Europe in international comparison” [132] cho rằng, phát triển chuyên môn của đội ngũ giảng viên là giải pháp thiết thực nhằm nâng cao chất lượng giáo dục, đồng thời nhấn mạnh các yêu cầu cơ bản để cải thiện chất lượng giảng dạy của họ. Tác giả cũng nhấn mạnh, phát triển chuyên môn cho giảng viên phải là việc làm được tổ chức thường xuyên thông qua các nhiệm vụ chuyên môn cơ bản của giảng viên.

Do điều kiện thực tiễn luôn vận động, biến đổi, đối tượng người học rất đa dạng, xuất phát từ nhiều nguồn với những đặc điểm khác nhau, do đó đòi hỏi đội ngũ giảng viên phải thường xuyên chú trọng cập nhật, bổ sung kiến thức mới và luôn trau dồi các kỹ năng cần thiết mới có thể đảm đương tốt sứ mệnh của mình. Philip G Altbach và Gerard A. Postiglione (2012) [138] đã rút ra, chính việc bảo đảm điều kiện làm việc và các thực hiện chế độ chính sách thỏa đáng là vấn đề mấu chốt giúp nhiều trường đại học ở Hong Kong có đội ngũ giảng viên có chất lượng, thông qua đó xây dựng và khẳng định uy tín, thương hiệu trường đại học.