CHƯƠNG 1. LÝ LUẬN CHUNG VE DAU VET SUNG BAN TRONG HOAT ĐỘNG DIEU TRA HÌNH SỰ 1. Khái niệm chung. Khái niệm dâu vết hình sự.
Trong lịch sử phát triển cia khoa học hình sự nói chung và kỹ thuật hình. sự nói riêng, khái niệm dâu vết hành sự luôn là vẫn để làm các nhà nghiên cứu lý luận điêu tra hình sự quan têm Để thực hién đúng chức năng pháp lý của minh, các cơ quan tiên hảnh tô tung phải phát hiên, thu thập, đảnh giá và sử dung chứng cử trong quả trình diéu tra, truy tổ, xét sử. ‘Theo Đại từ điển tiếng Việt, định nghĩa đầu vét “Ja cái còn ine lại theo đó: dé nhận biết sự vật, hiện tượng đã in lai, tạo ra nó”. Ví dụ: đầu vết sơn trên.
tường nha cho biết loại sơn nào đã tao ra nó, các vét mực trên giầy cho biết nó thuộc loại bút nào. Đây là khái niệm chung nhất cho cách hiểu về dầu vết Trong kết quả nghiên cứu của dé tài khoa học cấp Bộ mã số BK-93-061- 001 của Viện Khoa học hình sự, Bộ Công an có định nghĩa như su: “Dấu vết ùnh sự là những phản ánh vật chất hình thành trong mỗi quan hệ với tôi pham hoặc những sự việc mang tinh chất hình sự: cẩn được thn thập và sử dung để: điều tra, xử jý những sưviệc này theo quy định của pháp luật Theo quan điểm của Trường Đại hoc Luật Ha Nội thi khải niệm dẫu vất hình sự được hiểu “Tà những phán ánh vật chất của các vụ phạm tôi hoặc vụ việc có tính hình sự 2 Trong Giảo trình Khoa hoc điều tra hình sự của nhà xuất bản Giáo duc Việt Nam có nêu khái niệm “dau vết hinh sự la những phan ánh vật chất hinh thành trong mỗi quan hệ với những sự việc mang tinh hình sự 2 TS Bùi Eiên Điện, Giáo hình Khoa học đều ra lành sự, Trường Đại học Luật Hà Nội, NB CAND, Hà Nội 2001, t 26. Trong các khái niêm này mắc dit có sự khác nhau vẻ câu chữ nhưng vẻ cơ ban, đã thể hiến được bản chất của dâu vết hình sự, mỗi quan hé của dâu vét hình sw với vụ việc sảy ra, đồng thời nêu lên được sự cẩn thiết của việc thu thập chúng trong diéu tra xử lý vụ việc. Thứ nhất, đâu vét hình sự phải là những phản ánh vật chất.
Khi một vụ. việc mang tính hình sự xây ra, làm xuất hiện nhiễu dạng phan ảnh, dưới góc độ triết học các phản ánh đó 6 hai dạng cơ bản là phản anh vat chất - phan ảnh trong môi trường xung quanh (hién trường nem nhân, .) va phân ánh tinh thân - phản ánh trong ý thức của con người (thai pham nan nhân. Phin ánh vat chất xuất hiện dưới nhiễu hình thức khác nhau: Thể hiện đặc điểm của chúng trên các vật chất khác, tén tại ở dạng vật thé va các chat cụ thể, biển đổi cầu hình vật chat vin có Dang phản ánh tinh than hình thảnh theo cơ chế đặc biết của sinh học va tâm lý, thông qua các thao tác tri giác, biểu tượng, trí nhớ vả phan anh đó tôn tại trong võ não của con người. Do vay không thé dùng các phương pháp phát hiện, thu thập thông thường kiểu “cơ hoc” ma phai dùng những phương pháp đặc biết để lam cho phan ảnh nay bôc 16 ra, các phương pháp đó có thé la lay lời khai, tự khai, nhân dang, đối chất -Xât về gia tri thông tin không thể nói dang phân ảnh náo có ý ngiữa hon dang phân ảnh nào bởi theo quy định tại điều 87 Bộ luật Tổ tụng hình sự 2015 thi cả hai dang phan ánh này đều cỏ thể trở thảnh chứng cử.
Tuy nhiên, dưới góc đô điều tra hình sự thi dạng phan ánh tinh than dé sai lệch hơn. Trong diéu tra ình sự, cén sử dụng hai dang phan ánh nay để kiém định nhau. Thứ hai, dâu vết hình sự hình thảnh trong môi quan hệ với tôi pham hoặc sự việc mang tỉnh hình sự. SPOS TS Lé Minh Hùng, Go hình Khoa học đầu Ea linha ling cho các hường âm lọc, cao đẳng uật an ninh, cônh sắt lọc iện r pháp), NEB Giáo đụ Viet Nam, 201, 17 Mỗi vụ việc mang tinh hình sự xảy ra tất yêu lâm xuất hiện va tôn tại dâu vét hình sự.
Mỗi dâu vết hình su chứa đựng những lượng thông tin nhất định phan ánh diễn bién, ban chat của vụ việc đã xảy ra, hay dau vét hình sự chính la hệ quả tat yêu của vụ việc mang tính hình sự. Thực chat thì vụ việc tôi pham đã năm trong khái niệm của vụ việc mang tính hình sự. Do vậy trong khái niệm không cần thiết phải đưa cum từ tôi phạm vào, chỉ cần dé cập đến vụ việc mang tính hình sự là đảm bão tính bao quát. Vu việc mang tính hình sự lê khái niệm pháp lý dùng để chi những vụ việc khí xảy ra lam phương hai tới nhữnng khách thể nhất định được Bộ luật hình sự bao vé, làm ảnh hưởng an ninh quốc gia và ‘rat tự an toán xã hội.
Vu việc mang tính hình sự xảy ra bao ham trong đó lả những vụ án, là những vụ tai nan, vụ tệ nan zã hội, ở đó có thể có tội phạm hoặc không có tôi phạm. Từ mỗi quan hệ biện chứng giữa dẫu vét hình sự với vụ việc mang tính chất hình sự có thể khẳng định không có vụ việc mang tinh hình sự nao lại sây ra không để lại dau vét hình sự tại hiện trường, Trên cơ sỡtiếp cận khái niệm đã có và su phân tích vé bản chất của dấu. vết hình sự khải niềm dầu vết hình sự được hiểu như sau: Đấu vết hình sự là những phẩn ánh vật chất hình thành và tồn tat trong mỗi quan lê t với vụ vide mang tính hình suc cân được phát hiện, thu thập, đánh giá và sử đụng trong công tác đâu tranh phòng chống tôi phạm: Dâu vết hình sự rất phong phú, đa dạng và mỗi loại dau vết hình sự lại có cơ chế hình thành khác nhau. Căn cứ vào lich sử phát triển của khoa học điều tra hình sự thì dẫu vết súng dan được các nhà nghiên cứu khoa học hình sự xếp 1a dấu vét truyền thông (hay dau vết cỗ điển).
Theo quan điểm của tác giả Ngô Si Hiển thì: “Du vétsúng dan là những phân ánh vật chất. xuất hiện và tin tại do sự tác động qua lại giữa sing và đạm hoặc giữa sing đạn với môi trường vật chất xung quanh trong mỗi quan hệ với tôi phạm hoặc vu việc mang tính hình sự. din được các cơ quan điều tra phát hiện, thu thập, đánh giá, sit dung để chứng. ninh lầm rổ các loại vụ việc này theo ding quy định cũa pháp luật "* Thứ nhất.
từ khái nuệm trên có thể hiểu rằng dau vét súng đạn chính là tập hợp hệ thông cia nhiễu phân ánh vật chất khác nhau được hình thành trong quá trình bắn bao gồm: những dấu vớt do sing gây ra trong quá trình bắn để lại trên du đạn, vo đạn, trên vật can và các sản phẩm để lại khi bắn như. dau đạn, vỏ đạn, khói thuốc súng, lửa. Chính vi thé khi nghiên cứu dấu vết súng đạn phải đất chúng trong mỗi quan hệ với cơ chế tác động Thứ hai, đồng thời từ khái tiệm trên chủng ta cẩn hiểu khi một vụ việc ‘mang tính hình sự có liên quan tới sing dan xảy ra, dấu vết súng đạn không tn tại một cách riêng lẽ ma xuất hiện và tôn tại mang tính hệ thông bao gồm: vỏ đạn, dau đạn, các dau vét do các bộ phận của súng để lại trên đầu đạn, vỏ đạn, khối, Ita, hạt thuốc súng, các chất hda hoc lưu lại sau khi bắn, tiếng nỗ. Tuy nhiên, khi tiến hành khám nghiêm hiến trường súng dan cỏ thể phát hiện, thu thập được súng vả đạn ở hiện trường.
Súng và đạn thu được tai hiện trường hoặc tai các địa điểm khác trong hoạt động diéu tra các vụ việc hình sự có liên quan đến súng dan là những vat chứng chứ không phải là dầu vét súng đạn. Do đó các vat chứng nay cân phải được thu thập và xử lý đúng với quy định trongB 6 luật tổ tung hình sự 2015 vẻ thu thập, xử lý vat ching’. Tuy nhiên trong quá trình nghiên cửu súng đạn phục vụ điểu tra, các câu hỏi vẻ súng, dan do cơ quan điều tra trưng cầu đều do các giám định viên dấu vét súng đạn trả lời thông qua hoạt động giám đình kỹ thuật hình sự Vì vay, trong quá trình nghiên cứu dâu vết súng đạn phục vụ diéu tra sẽ không loại trừ việc nghiên cứu cả súng và đạn 5 TS Ngô Sĩ Hiền, “Nghiễn cứu dấu vất súng dan trong đầu tra lành sw’, NXB CAND, 2005, 97. 5 Điều 105, 106 Bộ lui 6 tung lành 2015 quy din và thụ thập và xử lý vt ching “TS Ehông Minh Tuấn TS, Ngô Sĩ Hiển Ths Pham Xuân Thuỷ, “Eỹ dat đu ra lánh sir, NXB CAND, 2007, tr 305-306.
Thứ ba, cũng tit khái niệm trên, ta cân hiểu rằng khi một vụ việc mang tính hình sự có liên quan tới súng đạn xảy ra, những dẫu vết súng đạn sẽ được các điều tra viên, các căn bô kỹ thuật hình sự khi tiếp cân hiện trường tiến hành ghỉ nhận, thu thay „ dan gia các tin tức, tài liêu có liên quan đến dâu vét súng đạn tại hiện trường thông qua nhiều dang phản ánh khác nhau. Két quả cia công tác này sẽ được các diéu tra viên, giám định viên, kỹ thuất viên sử dung để đánh. giá từ đó chứng mình làm rõ các loại vụ việc này theo đúng quy định của pháp Tuất 1. Đặc điểm của đấu vết súng đạn Về cin tạo chung của sing - Nong súng: Có tác đụng cơ ban 1a định hướng cho đầu đạn bay tới mục tiêu.
Nong súng làm bang thép rắn, phía trong của nùng súng quân dụng déu có tãnh xoắn (đường khương tuyển) - Budng dan: La phân rồng hơn vả ngắn nằm ở cuỗi nòng súng Bên trong buông đạn có hình tương tư như viên dan để chứa viên đạn do hộp tiếp đạn đua lên trước khi bắn. - Hép khoá nòng. Nằm phía sau, cuối nòng súng, bao gồm nhiễu chỉ tiết như6 chứa dan, kim hod và bộ phân móc võ đạn. - Bộphân bủa cò: Khi bóp cò, hé thống cò tác đông lên búa làm búa đập kim hỗa, kim hoa đập vào hat nỗ ở trung tâm đáy viên dan làm cho đạn nỗ.
- Bộ phận tiếp đạn (chủ yếu là hộp tiếp dan): lò xo trong hộp tiếp đạn luôn. bi nén vá đẩy đạn lên phía trên bằng bản nâng dan.