Khóa luận tốt nghiệp: Vấn đề lý luận và thực tiễn về đầu vết súng đạn trong điều tra hình sự

Khóa luận phân tích lý luận và thực tiễn về đầu vết súng đạn trong điều tra hình sự, cung cấp cái nhìn sâu sắc cho nghiên cứu pháp lý.

• Tác giả: Dau Lan Chinh
• Người hướng dẫn: TS Trần Thị Thu Hiền
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa học điều tra hình sự
• Đề tài: Nghiên Cứu Về Đầu Vết Súng Đạn Trong Điều Tra Hình Sự
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ DẤU VẾT SÚNG ĐẠN TRONG HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA HÌNH SỰ
• 1.1. Khái niệm chung
• 1.2. Đặc điểm của dấu vết súng đạn
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC PHÁT HIỆN, THU LƯỢM VÀ GHI NHẬN DẤU VẾT SÚNG ĐẠN PHỤC VỤ HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA HÌNH SỰ VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ
• 2.1. Thực trạng công tác phát hiện, thu lượm, ghi nhận dấu vết súng đạn phục vụ hoạt động điều tra hình sự
• 2.2. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả công tác phát hiện, thu lượm, ghi nhận dấu vết súng đạn phục vụ hoạt động điều tra hình sự
• 2.2.1. Giải pháp nâng cao hiệu quả trong các công tác tìm kiếm và xử lý dấu vết súng đạn
• 2.2.2. Giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo về năng lực chuyên môn cho cán bộ
• 2.2.3. Nâng cao ý thức và trách nhiệm của công chứng
• 2.2.4. Xây dựng kênh giao tiếp hiệu quả giữa các cơ quan liên quan
• 2.2.5. Xây dựng hệ thống quản lý chất lượng
• 3. KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khái niệm và Đặc điểm của đầu vết súng đạn

Khái niệm về đầu vết súng đạn trong điều tra hình sự được định nghĩa là những phản ánh vật chất hình thành trong mối quan hệ với tội phạm hoặc các sự việc có tính chất hình sự. Theo đó, đầu vết súng đạn không chỉ đơn thuần là dấu vết mà còn chứa đựng thông tin quan trọng giúp cơ quan điều tra xác định và chứng minh tội phạm. Đặc điểm của đầu vết súng đạn bao gồm sự đa dạng về hình thức và cơ chế hình thành. Chúng có thể xuất hiện dưới dạng vỏ đạn, đầu đạn, hoặc các dấu vết khác do sự tác động của súng và đạn lên môi trường xung quanh. Việc nhận diện và phân tích các đầu vết súng đạn là một phần không thể thiếu trong quá trình điều tra hình sự, giúp làm rõ bản chất và diễn biến của vụ việc.

1.1. Khái niệm đầu vết hình sự

Theo định nghĩa, đầu vết hình sự là những phản ánh vật chất hình thành trong mối quan hệ với tội phạm hoặc các sự việc có tính chất hình sự. Điều này có nghĩa là mỗi vụ việc xảy ra đều để lại những dấu vết nhất định, phản ánh quá trình và bản chất của sự việc. Việc thu thập và phân tích đầu vết hình sự là rất quan trọng trong việc chứng minh tội phạm. Các dấu vết này không chỉ giúp xác định hiện trường mà còn cung cấp thông tin về đối tượng tình nghi và phương thức gây án.

II. Phương pháp phát hiện và ghi nhận đầu vết súng đạn

Việc phát hiện và ghi nhận đầu vết súng đạn trong điều tra hình sự đòi hỏi sự chính xác và chuyên nghiệp. Các phương pháp thường được sử dụng bao gồm việc thu thập thông tin từ hiện trường, phân tích các dấu vết vật chất, và sử dụng các công nghệ hiện đại để xác định nguồn gốc của đầu vết súng đạn. Các điều tra viên cần phải có kiến thức vững về kỹ thuật điều tra hình sự để có thể nhận diện và bảo quản các dấu vết này một cách hiệu quả. Việc ghi nhận đầu vết súng đạn không chỉ dừng lại ở việc thu thập mà còn cần phải đánh giá và phân tích để phục vụ cho quá trình điều tra và truy tố tội phạm.

2.1. Các phương pháp thu thập đầu vết súng đạn

Các phương pháp thu thập đầu vết súng đạn bao gồm việc sử dụng các công cụ chuyên dụng để lấy mẫu, ghi nhận hình ảnh và thông tin từ hiện trường. Điều này bao gồm việc sử dụng camera, máy quét 3D, và các thiết bị phân tích hóa học để xác định thành phần của đầu vết súng đạn. Việc thu thập cần được thực hiện một cách cẩn thận để đảm bảo không làm mất đi các dấu vết quan trọng. Ngoài ra, việc ghi chép và lập biên bản cũng cần phải được thực hiện một cách chi tiết để phục vụ cho quá trình điều tra sau này.

III. Thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả trong công tác phát hiện đầu vết súng đạn

Thực trạng công tác phát hiện và ghi nhận đầu vết súng đạn hiện nay cho thấy nhiều tiến bộ nhưng cũng còn tồn tại nhiều hạn chế. Các cơ quan điều tra đã có những bước tiến trong việc áp dụng công nghệ mới, tuy nhiên, vẫn còn thiếu sót trong việc đào tạo nhân lực và quy trình làm việc. Để nâng cao hiệu quả, cần có các giải pháp như tăng cường đào tạo cho cán bộ điều tra, cải thiện quy trình thu thập và bảo quản đầu vết súng đạn, và áp dụng các công nghệ hiện đại trong việc phân tích dấu vết. Việc này không chỉ giúp nâng cao chất lượng điều tra mà còn góp phần vào việc bảo vệ an ninh trật tự xã hội.

3.1. Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả công tác phát hiện đầu vết súng đạn

Để nâng cao hiệu quả trong công tác phát hiện đầu vết súng đạn, cần thiết phải xây dựng một hệ thống đào tạo bài bản cho các cán bộ điều tra. Điều này bao gồm việc cập nhật kiến thức mới về công nghệ và phương pháp điều tra. Bên cạnh đó, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng trong việc chia sẻ thông tin và kinh nghiệm. Việc xây dựng quy trình làm việc rõ ràng và cụ thể cũng sẽ giúp tăng cường hiệu quả trong việc phát hiện và ghi nhận đầu vết súng đạn.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành Khoa học điều tra hình sự tại Trường Đại học Luật Hà Nội của tác giả Đậu Lan Chính tập trung giải quyết các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến công tác xử lý dấu vết súng đạn trong điều tra án hình sự. Bối cảnh nghiên cứu xuất phát từ thực tiễn hội nhập và phát triển kinh tế - xã hội, kéo theo sự gia tăng về mức độ phức tạp, nguy hiểm và tinh vi của tội phạm sử dụng vũ khí, đặc biệt là súng quân dụng và súng tự chế. Trong khoa học điều tra hình sự, dấu vết vật chất được xác định là nguồn chứng cứ khách quan, đóng vai trò then chốt trong việc chứng minh tội phạm và tái dựng hiện trường. Dù công tác phát hiện, ghi nhận và thu lượm dấu vết súng đạn đã có những bước chuyển biến, các quy định pháp luật hiện hành vẫn còn mang tính khái quát, thiếu văn bản hướng dẫn chi tiết về quy trình kỹ thuật, gây khó khăn cho các lực lượng thực thi tại địa phương.

Mục đích nghiên cứu của đề tài là phân tích cơ sở lý luận và đánh giá thực trạng công tác phát hiện, ghi nhận, thu lượm dấu vết súng đạn, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động điều tra hình sự. Để thực hiện mục đích này, khóa luận đặt ra hai nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Làm rõ một số vấn đề lý luận chung về dấu vết súng đạn trong hoạt động điều tra hình sự, bao gồm: khái niệm, đặc điểm cấu tạo vũ khí - đạn dược, cơ chế hình thành dấu vết, giá trị pháp lý, ý nghĩa nghiệp vụ cùng các phương pháp kỹ thuật phát hiện, ghi nhận, thu lượm dấu vết tại hiện trường.
2. Phân tích thực trạng công tác phát hiện, ghi nhận và thu lượm dấu vết súng đạn thông qua số liệu thống kê và các vụ án hình sự điển hình trong giai đoạn gần 05 năm (từ năm 2019 đến năm 2023), chỉ ra những hạn chế, vướng mắc, nguyên nhân và xây dựng hệ thống giải pháp khả thi nhằm hoàn thiện quy trình thực tiễn.

• Đối tượng nghiên cứu: Các vấn đề lý luận về dấu vết súng đạn và thực tiễn công tác phát hiện, thu lượm, ghi nhận dấu vết súng đạn phục vụ hoạt động điều tra hình sự.
• Phạm vi nghiên cứu: Thực trạng công tác kỹ thuật hình sự đối với dấu vết súng đạn trong phạm vi toàn quốc từ năm 2019 đến năm 2023.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống lý luận dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật. Về mặt khoa học chuyên ngành, tác giả kế thừa và phát triển khung lý thuyết từ các công trình nghiên cứu chuyên khảo, giáo trình tiêu biểu như:

• Đề tài khoa học cấp Bộ mã số BK-93-061-001 của Viện Khoa học hình sự (Bộ Công an) và công trình chuyên khảo của TS. Ngô Sĩ Hiền (2005) về nghiên cứu dấu vết súng đạn.
• Giáo trình Khoa học điều tra hình sự của TS. Bùi Kiên Điện (NXB CAND, 2001) và TS. Lê Minh Hùng (NXB Giáo dục Việt Nam, 2011).
• Tài liệu Kỹ thuật điều tra hình sự của TS. Khổng Minh Tuấn, TS. Ngô Sĩ Hiền, ThS. Phạm Xuân Thủy (NXB CAND, 2007) và tài liệu Bảo vệ và khám nghiệm hiện trường của Trần Hòa (Viện Khoa học hình sự - Bộ Nội vụ, 1997).

Khung pháp lý được áp dụng xuyên suốt công trình gồm: Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 (đặc biệt là Điều 87 về chứng cứ; Điều 105, 106 về thu thập, xử lý vật chứng; Điều 201, 202 về khám nghiệm hiện trường và khám nghiệm tử thi) cùng Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ năm 2017.

Phương pháp nghiên cứu thực tế được tác giả sử dụng chủ yếu gồm:

• Phương pháp phân tích - tổng hợp: Sử dụng xuyên suốt để làm sáng tỏ bản chất triết học và kỹ thuật của hai dạng phản ánh (phản ánh vật chất và phản ánh tinh thần), phân loại các nhóm dấu vết trên vỏ đạn, đầu đạn và vật cản, đồng thời đánh giá quy trình nghiệp vụ.
• Phương pháp thống kê hình sự: Thu thập, xử lý và so sánh số liệu thực tế về công tác thu giữ vũ khí, vật liệu nổ từ các báo cáo tổng kết của Tổng cục Cảnh sát, Viện Khoa học hình sự (Bộ Công an), Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội và Công an tỉnh Hà Tĩnh.
• Phương pháp nghiên cứu hồ sơ vụ án (án lệ thực tế): Phân tích diễn biến, kết luận giám định và trích lục 04 bản án hình sự thực tế từ Tòa án nhân dân các cấp (Hòa Bình, Nghệ An, Sơn La và Tòa án nhân dân cấp cao tại Hà Nội).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Lý luận chung về dấu vết súng đạn trong hoạt động điều tra hình sự

Chương 1 hệ thống hóa toàn diện các khái niệm nền tảng, cấu tạo kỹ thuật, đặc điểm và cơ chế hình thành dấu vết súng đạn, đồng thời quy chuẩn hóa phương pháp thao tác nghiệp vụ tại hiện trường.

1. Khái niệm và bản chất: Dấu vết hình sự được định nghĩa là những phản ánh vật chất hình thành và tồn tại trong mối quan hệ với vụ việc mang tính hình sự, cần được phát hiện, thu thập, đánh giá và sử dụng trong đấu tranh phòng chống tội phạm. Dấu vết súng đạn thuộc nhóm dấu vết truyền thống (cổ điển), là tập hợp các phản ánh vật chất xuất hiện do sự tác động qua lại giữa súng và đạn hoặc giữa súng đạn với môi trường xung quanh. Tác giả lưu ý: súng và đạn nguyên vẹn thu được tại hiện trường là "vật chứng", còn các vết xước, vết hằn, muội khói lưu lại mới là "dấu vết súng đạn".
2. Cấu tạo chung của súng và đạn quân dụng:
   • Súng: Gồm nòng súng (chứa rãnh xoắn/đường khương tuyến để định hướng), buồng đạn, hộp khóa nòng (chứa ổ đạn, kim hỏa, bộ phận móc vỏ đạn), bộ phận búa cò, bộ phận tiếp đạn (hộp tiếp đạn có lò xo và bản nâng đạn), báng súng, chốt an toàn.
   • Đạn: Gồm đầu đạn (vỏ đồng thau, lõi chì), vỏ đạn (hình trụ hoặc hình chai, có ký hiệu cỡ đạn, năm và hãng sản xuất ở đáy), hạt nổ (chứa thuốc cháy nhạy), thuốc súng (thuốc súng đen gồm $KNO_3$ hoặc thuốc súng không khói gốc Nitrocellulose).
3. Đặc điểm dấu vết theo từng vị trí:
   • Trên súng: Dấu vết đường vân tay trên thân và hộp khóa nòng; muội khói, thuốc súng tại miệng nòng; máu, mô, lông tóc khi bắn tầm kề; tạp chất đất cát.
   • Trên đầu đạn: Vết trượt chạy song song trục nòng và vết xước nghiêng theo góc rãnh xoắn (đường khương tuyến). Số lượng, chiều quay, bề rộng và góc nghiêng của rãnh xoắn cho phép xác định chủng loại súng; các vi vết xước đặc thù dùng để truy nguyên đồng nhất khẩu súng đã bắn.
   • Trên vỏ đạn: Hình thành qua 7 nhóm dấu vết gồm: (1) Gờ mép băng tiếp đạn (2 vết xước song song); (2) Kim hỏa (vết lõm tròn ở tâm đối với súng quân dụng, hình thoi/vuông ở bờ mép đối với súng thể thao); (3) Mặt khóa nòng (vết hằn/xước dạng tròn, cung hoặc song song do áp lực nổ đẩy đít đạn vào mặt khóa nòng); (4) Ổ chứa đạn (vết hằn do khuyết tật ổ đạn); (5) Móc vỏ đạn (vết xước/hằn hình bán nguyệt, hình cung, chữ nhật hoặc vuông tại gờ đít đạn); (6) Tống vỏ đạn (vết hằn hình tam giác hoặc hình cung); (7) Cửa thoát đạn (vết trượt xước trên thân vỏ, thể hiện rất rõ ở súng tiểu liên AK).
   • Trên vật cản và cơ thể người: Phụ thuộc vào khoảng cách bắn. Bắn ở tầm tuyệt đối gần tạo mép rách hình sao, hang khói dưới da, thớ thịt bị dập vỡ, vết cháy sém; bắn ở tầm gần/tương đối gần để lại quầng khói, hạt thuốc súng cháy dở bám trên da/vải; bắn ở tầm xa chỉ tạo lỗ đạn vào kèm một viền chùi rộng 1-2 mm do dầu mỡ, muội khói từ đầu đạn.
4. Cơ chế hình thành và hệ thống phản ánh: Quá trình hình thành dấu vết diễn ra thông qua tương tác cơ học, nhiệt và phản ứng hóa học. Trên vật cản xuất hiện hai nhóm tác động:
   • Tác động trực tiếp: Tạo lỗ đạn vào (gọn, nhỏ hơn lỗ ra, mép sợi vuốt vào trong), lỗ đạn ra (nham nhở, không gọn), và rãnh xuyên. Rãnh xuyên chia làm 3 trường hợp: (1) Đường thẳng nối lỗ vào và lỗ ra; (2) Đường cong/gấp khúc do chạm xương cứng; (3) Đoạn thẳng kết thúc trong vật cản (hiện tượng "đạn chết"). Trường hợp góc tới nhỏ hoặc vật cản quá cứng sẽ tạo vết lõm hoặc vết trượt.
   • Tác động của yếu tố phụ: Áp lực hơi thuốc làm rách nát hình sao/chữ thập, hổng phá cơ thể; nhiệt độ gây cháy, bỏng mô; hạt thuốc dở và khói bám tạo quầng xung quanh lỗ vào.
5. Quy trình kỹ thuật tại hiện trường:
   • Phương pháp phát hiện: Quan sát từ vị trí nạn nhân, sử dụng máy dò kim loại, nam châm từ tính mạnh. Vỏ đạn súng quân dụng thường văng về phía sau và bên phải từ $45^\circ$ đến $150^\circ$, cách vị trí bắn 1-7 m. Để tìm đầu đạn, sử dụng phương pháp ngắm bằng ống ngắm (hoặc cuộn bìa tự tạo có đường kính xấp xỉ lỗ đạn) hoặc phương pháp căng dây dù/dây cước qua tâm hai lỗ thủng để xác định quỹ đạo đường đạn.
   • Phương pháp ghi nhận: Đo khoảng cách dấu vết đến hai điểm cố định chuẩn tại hiện trường; chụp ảnh chung, ảnh đặc tả và lập sơ đồ vị trí. Với vật cản nhỏ thì thu giữ nguyên vẹn; vật cản cồng kềnh thì cưa, đục, cắt phần mang vết sau khi mô tả và chụp ảnh nguyên trạng.
   • Phương pháp thu lượm và bảo quản: Dùng tay đeo găng mềm hoặc kẹp có bọc bảo vệ, tuyệt đối không dùng panh kim loại cứng kẹp trực tiếp vào đầu đạn/vỏ đạn. Trường hợp "đạn chết", đánh dấu 4 điểm tạo thành hình vuông có giao điểm đường chéo là tâm lỗ vào trước khi đục lấy đầu đạn. Với kính vỡ, dán giấy cố định và đánh dấu rõ mặt trong/ngoài. Khi thu giữ súng, chỉ cầm vào vị trí trái quy luật (vành ngoài báng súng), tuyệt đối không đưa que hoặc rút chỉ luồn vào nòng súng để tránh phá hủy muội thuốc, máu, lông tóc hoặc bụi bẩn trong nòng.

Chương 2: Thực trạng công tác phát hiện, thu lượm, ghi nhận dấu vết súng đạn phục vụ hoạt động điều tra hình sự và một số giải pháp nâng cao hiệu quả

Chương 2 đánh giá thực trạng thu giữ vũ khí, thành tựu, các điểm nghẽn kỹ thuật và đề xuất các nhóm giải pháp khả thi.

1. Thực trạng tình hình sử dụng súng đạn: Tội phạm sử dụng súng quân dụng và súng tự chế (đặc biệt là súng bắn đạn hoa cải, súng chế tạo từ ống sắt nhồi mạt sắt/chì) hoạt động manh động, lưu động liên tỉnh và vùng biên giới (giáp Trung Quốc, Campuchia). Súng đưa từ Campuchia về thường bị mài xóa số hiệu, ký hiệu. Giá súng hoa cải trên thị trường chợ đen dao động từ 3-4 triệu đồng rồi tăng lên 7-8 triệu đồng/khẩu.
2. Kết quả đạt được qua thực tiễn xét xử: Hoạt động khám nghiệm và giám định kỹ thuật hình sự đã hỗ trợ giải quyết thành công nhiều vụ án nghiêm trọng:
   • Bản án số 25/2023/HS-ST (TAND tỉnh Hòa Bình): Vụ Nguyễn Văn N bắn anh Nguyễn Văn T; cơ quan điều tra thu giữ đạn chì cỡ 6,33 mm, xác định vết thương vùng bụng do súng hoa cải gây tổn thương 55% cơ thể.
   • Bản án phúc thẩm số 725/2022/HS-PT (TAND cấp cao tại Hà Nội): Vụ Cao Trọng Phú sử dụng súng ngắn quân dụng bắn chết 2 người tại Nghệ An; thu giữ 03 vỏ đạn kim loại, giám định dấu vết máu tia bắn, chảy dòng trên nền bê tông và tường rào.
   • Bản án số 28/2023/HS-ST (TAND tỉnh Hòa Bình): Vụ Bùi Văn Hà dùng súng tự chế bắn anh Bùi Văn Hội; giám định đầu đạn xác định vết trượt rãnh xoắn của đạn AK cỡ $7,62 \times 39$ mm, phát hiện dấu vết ADN của đối tượng trên vỏ đạn và thuốc súng bám trên áo rằn ri.
3. Hạn chế và nguyên nhân:
   • Trang thiết bị thiếu thốn, lạc hậu: Các Phòng Kỹ thuật hình sự (PC54/PC09) Công an cấp tỉnh hầu hết chưa được trang bị kính hiển vi so sánh dấu vết súng đạn, máy dò chuyên dụng, dẫn đến tình trạng quá tải tại Viện Khoa học hình sự và kéo dài thời hạn tố tụng. Điển hình tại Bản án số 24/2021/HS-ST (TAND tỉnh Sơn La) xử lý đối tượng Lương Văn Định chế tạo súng tự chế và 21 viên đạn nổ mang tính năng quân dụng, cơ quan điều tra địa phương phải trưng cầu Viện Khoa học hình sự giám định mẫu vật kim loại CKO-F6 để xác định không phải vật nổ.
   • Nhân lực và đào tạo: Cả nước chỉ có 6 cơ sở đào tạo chuyên sâu về pháp y (ĐH Y Hà Nội, ĐH Y Dược Huế, ĐH Y Dược Hải Phòng, Viện Pháp y Quốc gia, ĐH Y Dược Cần Thơ, ĐH Y Dược TP.HCM); cán bộ điều tra tại chỗ chủ yếu tích lũy kinh nghiệm, thiếu thực hành chuyên sâu.
   • Khung pháp lý và phối hợp: Điều 201, 202 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 chỉ mới quy định thẩm quyền, trách nhiệm của Điều tra viên mà chưa phân định rõ địa vị pháp lý độc lập của Cán bộ kỹ thuật hình sự trong khám nghiệm hiện trường và tử thi.
4. Hệ thống giải pháp đề xuất:
   • Hoàn thiện pháp luật: Bổ sung quyền hạn, trách nhiệm cụ thể của cán bộ kỹ thuật hình sự vào Điều 201, 202 BLTTHS 2015; ban hành quy trình chuẩn về đóng gói, lưu trữ dấu vết súng đạn; phối hợp với Bộ Quốc phòng khai thác cơ sở dữ liệu tra cứu súng quân dụng.
   • Ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số: Áp dụng công nghệ dựng mô hình 3D hiện trường, số hóa dữ liệu dấu vết đạn đạo, phát triển phần mềm chuyên dụng so sánh tự động dấu vết súng đạn.
   • Đào tạo và hợp tác quốc tế: Tăng cường đào tạo thực hành; cử cán bộ đi học tập kinh nghiệm tại các quốc gia phát triển về kỹ thuật hình sự (Nga, Đức, Mỹ).

Kết quả và đóng góp

Khóa luận tổng hợp các dữ liệu thực tế về công tác thu hồi, đấu tranh phòng chống tội phạm liên quan đến súng đạn và hệ thống hóa các vụ án được đưa ra xét xử:

Tiêu chí / Nguồn số liệu	Số liệu thống kê thực tế
Thu hồi súng toàn quốc (Quý 1/2023 - Viện KHHS)	4.878 khẩu (129 súng quân dụng, 138 súng hơi, 4.591 súng tự chế, 20 súng thể thao)
Thu hồi đạn và dấu vết (Quý 1/2023 - Viện KHHS)	34.466 viên đạn các loại; 221 vỏ đạn, đầu đạn
Báo cáo công tác năm 2019 (Tổng cục Cảnh sát)	9.743 khẩu súng; 73.256 viên đạn các loại
Vận động giao nộp súng tự chế (Luật VK, VLN 2017)	71.067 khẩu súng tự chế (riêng năm 2022 thu hồi 15.142 khẩu)
Địa bàn huyện Hương Sơn, Hà Tĩnh (15/11/2018 - 8/1/2019)	Vận động giao nộp hơn 200 khẩu súng các loại

Tổng hợp các vụ án thực tế được phân tích trong khóa luận:

Bản án phân tích	Cơ quan xét xử	Loại vũ khí, dấu vết giám định	Kết luận chuyên môn
Bản án 25/2023/HS-ST	TAND tỉnh Hòa Bình	Súng hoa cải; đầu đạn chì cỡ 6,33 mm	Vết thương do súng bắn gây tổn thương cơ thể 55%
Bản án 725/2022/HS-PT	TAND cấp cao tại Hà Nội	Súng ngắn quân dụng; 03 vỏ đạn tại hiện trường	Dấu vết máu tia bắn, chảy dòng trên nền bê tông và tường
Bản án 28/2023/HS-ST	TAND tỉnh Hòa Bình	Súng tự chế bắn đạn AK ($7,62 \times 39$ mm); áo dính thuốc súng	Đầu đạn có vết trượt rãnh xoắn; ADN đối tượng trên viên đạn
Bản án 24/2021/HS-ST	TAND tỉnh Sơn La	Súng và đạn tự chế mang tính năng quân dụng; hộp CKO-F6	21 viên đạn nổ quân dụng; mẫu CKO-F6 không phải vật nổ

Đóng góp của đề tài thể hiện ở việc hệ thống hóa toàn diện các dấu vết đặc trưng trên súng, vỏ đạn (7 nhóm dấu vết), đầu đạn và vật cản; chỉ rõ các thao tác kỹ thuật chuẩn xác (như nguyên tắc bảo tồn dấu vết trong nòng súng, kỹ thuật xử lý "đạn chết" bằng phương pháp đánh dấu 4 điểm hình vuông); đồng thời đề xuất kiến nghị sửa đổi Điều 201, 202 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tập trung vào số liệu thực tiễn trong giai đoạn 2019 đến Quý 1/2023 và phân tích trên các loại súng tự chế, súng quân dụng phổ biến tại Việt Nam (súng ngắn, tiểu liên AK, súng hoa cải). Do giới hạn nguồn lực và việc tiếp cận trang thiết bị tại các địa phương còn khó khăn, công trình chưa đi sâu khảo sát thực nghiệm đối với các thế hệ súng quân dụng công nghệ mới xuất hiện trên thế giới.

Hướng nghiên cứu mở rộng được tác giả gợi mở bao gồm:

• Xây dựng quy trình chuẩn hóa ứng dụng thuật toán phần mềm chuyên dụng và công nghệ dựng ảnh 3D trong phân tích, so sánh tự động dấu vết đường đạn tại Việt Nam.
• Nghiên cứu cơ chế hợp tác quốc tế và kết nối cơ sở dữ liệu đạn đạo hình sự xuyên quốc gia phục vụ truy xét vũ khí buôn lậu qua biên giới.

Giá trị tham khảo

Công trình là tài liệu tham khảo cho sinh viên, học viên chuyên ngành Khoa học điều tra hình sự, Kỹ thuật hình sự và Luật hình sự - Tố tụng hình sự. Nội dung tại Chương 1 cung cấp hướng dẫn trực quan, chi tiết về phương pháp khám nghiệm hiện trường, thu lượm, đóng gói đầu đạn, vỏ đạn và bảo quản súng mà không làm mất dấu vết vi thể. Chương 2 cung cấp số liệu thực tế và các phân tích thực chứng từ các bản án hình sự, hỗ trợ thiết thực cho cán bộ điều tra, giám định viên và kiểm sát viên trong quá trình thực hiện hoạt động tố tụng.

Câu hỏi thường gặp

1. Súng và đạn nguyên vẹn thu được tại hiện trường có được coi là dấu vết súng đạn không? Không. Theo phân tích của khóa luận, súng và đạn thu được tại hiện trường là các "vật chứng" hình sự (được thu thập, xử lý theo Điều 105, 106 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015), còn các vết xước, vết hằn, muội khói, hạt thuốc súng để lại trên đầu đạn, vỏ đạn, vật cản hoặc thân súng mới là "dấu vết súng đạn".

2. Khóa luận nêu các dấu vết hình thành trên vỏ đạn sau khi bắn gồm những nhóm nào? Vỏ đạn có thể mang 7 nhóm dấu vết: (1) Dấu vết mép băng tiếp đạn; (2) Dấu vết kim hỏa trên hạt nổ; (3) Dấu vết mặt khóa nòng ở đít vỏ đạn; (4) Dấu vết ổ chứa đạn; (5) Dấu vết móc vỏ đạn tại gờ đít đạn; (6) Dấu vết tống vỏ đạn; (7) Dấu vết va chạm tại cửa thoát vỏ đạn.

3. Quy tắc kỹ thuật khi phát hiện hiện tượng "đạn chết" (đầu đạn nằm trong vật cản) được thực hiện ra sao? Cán bộ khám nghiệm phải đánh dấu 4 điểm xung quanh lỗ đạn vào sao cho 4 điểm này tạo thành hình vuông có giao điểm hai đường chéo trùng với tâm lỗ vào. Khi đục hoặc cắt lấy đầu đạn ra, nếu mép lỗ bị biến dạng, việc nối hai đường chéo sẽ giúp xác định lại chính xác tâm điểm ban đầu của lỗ đạn vào.

4. Tại sao khi thu giữ súng ở hiện trường tuyệt đối không được dùng que hoặc rút chỉ luồn vào nòng súng để nâng súng? Hành động này sẽ cọ xát và phá hủy các dấu vết vật chất tồn tại bên trong nòng súng, làm mất chứng cứ chứng minh súng mới bắn (như máu, dầu mỡ, sợi vải, muội thuốc súng) hoặc chứng cứ chứng minh súng không bắn trong thời gian dài (như bụi bẩn, mạng nhện, rỉ sét).

5. Tác giả kiến nghị sửa đổi nội dung gì tại Điều 201 và 202 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015? Tác giả kiến nghị bổ sung các điều khoản quy định rõ ràng về địa vị pháp lý, quyền hạn và trách nhiệm của cán bộ kỹ thuật hình sự trong hoạt động khám nghiệm hiện trường và khám nghiệm tử thi, thay vì chỉ quy định trách nhiệm của Điều tra viên như hiện nay.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Đậu Lan Chính đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về dấu vết súng đạn và quy chuẩn hóa các thao tác kỹ thuật hình sự từ phát hiện, ghi nhận đến thu lượm dấu vết tại hiện trường. Thông qua phân tích số liệu thống kê giai đoạn 2019-2023 và các bản án thực tế, công trình làm rõ thực trạng phức tạp của tội phạm sử dụng súng tự chế, đồng thời chỉ ra những hạn chế về trang thiết bị và cơ chế pháp lý tại các địa phương. Các giải pháp do tác giả đề xuất—đặc biệt là việc sửa đổi Điều 201, 202 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 và định hướng ứng dụng công nghệ số hóa, dựng hình 3D—mang tính thực tiễn cao, đóng góp tích cực vào công tác điều tra và xử lý tội phạm hình sự.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. LÝ LUẬN CHUNG VE DAU VET SUNG BAN TRONG HOAT ĐỘNG DIEU TRA HÌNH SỰ 1. Khái niệm chung. Khái niệm dâu vết hình sự.

Trong lịch sử phát triển cia khoa học hình sự nói chung và kỹ thuật hình. sự nói riêng, khái niệm dâu vết hành sự luôn là vẫn để làm các nhà nghiên cứu lý luận điêu tra hình sự quan têm Để thực hién đúng chức năng pháp lý của minh, các cơ quan tiên hảnh tô tung phải phát hiên, thu thập, đảnh giá và sử dung chứng cử trong quả trình diéu tra, truy tổ, xét sử. ‘Theo Đại từ điển tiếng Việt, định nghĩa đầu vét “Ja cái còn ine lại theo đó: dé nhận biết sự vật, hiện tượng đã in lai, tạo ra nó”. Ví dụ: đầu vết sơn trên.

tường nha cho biết loại sơn nào đã tao ra nó, các vét mực trên giầy cho biết nó thuộc loại bút nào. Đây là khái niệm chung nhất cho cách hiểu về dầu vết Trong kết quả nghiên cứu của dé tài khoa học cấp Bộ mã số BK-93-061- 001 của Viện Khoa học hình sự, Bộ Công an có định nghĩa như su: “Dấu vết ùnh sự là những phản ánh vật chất hình thành trong mỗi quan hệ với tôi pham hoặc những sự việc mang tinh chất hình sự: cẩn được thn thập và sử dung để: điều tra, xử jý những sưviệc này theo quy định của pháp luật Theo quan điểm của Trường Đại hoc Luật Ha Nội thi khải niệm dẫu vất hình sự được hiểu “Tà những phán ánh vật chất của các vụ phạm tôi hoặc vụ việc có tính hình sự 2 Trong Giảo trình Khoa hoc điều tra hình sự của nhà xuất bản Giáo duc Việt Nam có nêu khái niệm “dau vết hinh sự la những phan ánh vật chất hinh thành trong mỗi quan hệ với những sự việc mang tinh hình sự 2 TS Bùi Eiên Điện, Giáo hình Khoa học đều ra lành sự, Trường Đại học Luật Hà Nội, NB CAND, Hà Nội 2001, t 26. Trong các khái niêm này mắc dit có sự khác nhau vẻ câu chữ nhưng vẻ cơ ban, đã thể hiến được bản chất của dâu vết hình sự, mỗi quan hé của dâu vét hình sw với vụ việc sảy ra, đồng thời nêu lên được sự cẩn thiết của việc thu thập chúng trong diéu tra xử lý vụ việc. Thứ nhất, đâu vét hình sự phải là những phản ánh vật chất.

Khi một vụ. việc mang tính hình sự xây ra, làm xuất hiện nhiễu dạng phan ảnh, dưới góc độ triết học các phản ánh đó 6 hai dạng cơ bản là phản anh vat chất - phan ảnh trong môi trường xung quanh (hién trường nem nhân, .) va phân ánh tinh thân - phản ánh trong ý thức của con người (thai pham nan nhân. Phin ánh vat chất xuất hiện dưới nhiễu hình thức khác nhau: Thể hiện đặc điểm của chúng trên các vật chất khác, tén tại ở dạng vật thé va các chat cụ thể, biển đổi cầu hình vật chat vin có Dang phản ánh tinh than hình thảnh theo cơ chế đặc biết của sinh học va tâm lý, thông qua các thao tác tri giác, biểu tượng, trí nhớ vả phan anh đó tôn tại trong võ não của con người. Do vay không thé dùng các phương pháp phát hiện, thu thập thông thường kiểu “cơ hoc” ma phai dùng những phương pháp đặc biết để lam cho phan ảnh nay bôc 16 ra, các phương pháp đó có thé la lay lời khai, tự khai, nhân dang, đối chất -Xât về gia tri thông tin không thể nói dang phân ảnh náo có ý ngiữa hon dang phân ảnh nào bởi theo quy định tại điều 87 Bộ luật Tổ tụng hình sự 2015 thi cả hai dang phan ánh này đều cỏ thể trở thảnh chứng cử.

Tuy nhiên, dưới góc đô điều tra hình sự thi dạng phan ánh tinh than dé sai lệch hơn. Trong diéu tra ình sự, cén sử dụng hai dang phan ánh nay để kiém định nhau. Thứ hai, dâu vết hình sự hình thảnh trong môi quan hệ với tôi pham hoặc sự việc mang tỉnh hình sự. SPOS TS Lé Minh Hùng, Go hình Khoa học đầu Ea linha ling cho các hường âm lọc, cao đẳng uật an ninh, cônh sắt lọc iện r pháp), NEB Giáo đụ Viet Nam, 201, 17 Mỗi vụ việc mang tinh hình sự xảy ra tất yêu lâm xuất hiện va tôn tại dâu vét hình sự.

Mỗi dâu vết hình su chứa đựng những lượng thông tin nhất định phan ánh diễn bién, ban chat của vụ việc đã xảy ra, hay dau vét hình sự chính la hệ quả tat yêu của vụ việc mang tính hình sự. Thực chat thì vụ việc tôi pham đã năm trong khái niệm của vụ việc mang tính hình sự. Do vậy trong khái niệm không cần thiết phải đưa cum từ tôi phạm vào, chỉ cần dé cập đến vụ việc mang tính hình sự là đảm bão tính bao quát. Vu việc mang tính hình sự lê khái niệm pháp lý dùng để chi những vụ việc khí xảy ra lam phương hai tới nhữnng khách thể nhất định được Bộ luật hình sự bao vé, làm ảnh hưởng an ninh quốc gia và ‘rat tự an toán xã hội.

Vu việc mang tính hình sự xảy ra bao ham trong đó lả những vụ án, là những vụ tai nan, vụ tệ nan zã hội, ở đó có thể có tội phạm hoặc không có tôi phạm. Từ mỗi quan hệ biện chứng giữa dẫu vét hình sự với vụ việc mang tính chất hình sự có thể khẳng định không có vụ việc mang tinh hình sự nao lại sây ra không để lại dau vét hình sự tại hiện trường, Trên cơ sỡtiếp cận khái niệm đã có và su phân tích vé bản chất của dấu. vết hình sự khải niềm dầu vết hình sự được hiểu như sau: Đấu vết hình sự là những phẩn ánh vật chất hình thành và tồn tat trong mỗi quan lê t với vụ vide mang tính hình suc cân được phát hiện, thu thập, đánh giá và sử đụng trong công tác đâu tranh phòng chống tôi phạm: Dâu vết hình sự rất phong phú, đa dạng và mỗi loại dau vết hình sự lại có cơ chế hình thành khác nhau. Căn cứ vào lich sử phát triển của khoa học điều tra hình sự thì dẫu vết súng dan được các nhà nghiên cứu khoa học hình sự xếp 1a dấu vét truyền thông (hay dau vết cỗ điển).

Theo quan điểm của tác giả Ngô Si Hiển thì: “Du vétsúng dan là những phân ánh vật chất. xuất hiện và tin tại do sự tác động qua lại giữa sing và đạm hoặc giữa sing đạn với môi trường vật chất xung quanh trong mỗi quan hệ với tôi phạm hoặc vu việc mang tính hình sự. din được các cơ quan điều tra phát hiện, thu thập, đánh giá, sit dung để chứng. ninh lầm rổ các loại vụ việc này theo ding quy định cũa pháp luật "* Thứ nhất.

từ khái nuệm trên có thể hiểu rằng dau vét súng đạn chính là tập hợp hệ thông cia nhiễu phân ánh vật chất khác nhau được hình thành trong quá trình bắn bao gồm: những dấu vớt do sing gây ra trong quá trình bắn để lại trên du đạn, vo đạn, trên vật can và các sản phẩm để lại khi bắn như. dau đạn, vỏ đạn, khói thuốc súng, lửa. Chính vi thé khi nghiên cứu dấu vết súng đạn phải đất chúng trong mỗi quan hệ với cơ chế tác động Thứ hai, đồng thời từ khái tiệm trên chủng ta cẩn hiểu khi một vụ việc ‘mang tính hình sự có liên quan tới sing dan xảy ra, dấu vết súng đạn không tn tại một cách riêng lẽ ma xuất hiện và tôn tại mang tính hệ thông bao gồm: vỏ đạn, dau đạn, các dau vét do các bộ phận của súng để lại trên đầu đạn, vỏ đạn, khối, Ita, hạt thuốc súng, các chất hda hoc lưu lại sau khi bắn, tiếng nỗ. Tuy nhiên, khi tiến hành khám nghiêm hiến trường súng dan cỏ thể phát hiện, thu thập được súng vả đạn ở hiện trường.

Súng và đạn thu được tai hiện trường hoặc tai các địa điểm khác trong hoạt động diéu tra các vụ việc hình sự có liên quan đến súng dan là những vat chứng chứ không phải là dầu vét súng đạn. Do đó các vat chứng nay cân phải được thu thập và xử lý đúng với quy định trongB 6 luật tổ tung hình sự 2015 vẻ thu thập, xử lý vat ching’. Tuy nhiên trong quá trình nghiên cửu súng đạn phục vụ điểu tra, các câu hỏi vẻ súng, dan do cơ quan điều tra trưng cầu đều do các giám định viên dấu vét súng đạn trả lời thông qua hoạt động giám đình kỹ thuật hình sự Vì vay, trong quá trình nghiên cứu dâu vết súng đạn phục vụ diéu tra sẽ không loại trừ việc nghiên cứu cả súng và đạn 5 TS Ngô Sĩ Hiền, “Nghiễn cứu dấu vất súng dan trong đầu tra lành sw’, NXB CAND, 2005, 97. 5 Điều 105, 106 Bộ lui 6 tung lành 2015 quy din và thụ thập và xử lý vt ching “TS Ehông Minh Tuấn TS, Ngô Sĩ Hiển Ths Pham Xuân Thuỷ, “Eỹ dat đu ra lánh sir, NXB CAND, 2007, tr 305-306.

Thứ ba, cũng tit khái niệm trên, ta cân hiểu rằng khi một vụ việc mang tính hình sự có liên quan tới súng đạn xảy ra, những dẫu vết súng đạn sẽ được các điều tra viên, các căn bô kỹ thuật hình sự khi tiếp cân hiện trường tiến hành ghỉ nhận, thu thay „ dan gia các tin tức, tài liêu có liên quan đến dâu vét súng đạn tại hiện trường thông qua nhiều dang phản ánh khác nhau. Két quả cia công tác này sẽ được các diéu tra viên, giám định viên, kỹ thuất viên sử dung để đánh. giá từ đó chứng mình làm rõ các loại vụ việc này theo đúng quy định của pháp Tuất 1. Đặc điểm của đấu vết súng đạn Về cin tạo chung của sing - Nong súng: Có tác đụng cơ ban 1a định hướng cho đầu đạn bay tới mục tiêu.

Nong súng làm bang thép rắn, phía trong của nùng súng quân dụng déu có tãnh xoắn (đường khương tuyển) - Budng dan: La phân rồng hơn vả ngắn nằm ở cuỗi nòng súng Bên trong buông đạn có hình tương tư như viên dan để chứa viên đạn do hộp tiếp đạn đua lên trước khi bắn. - Hép khoá nòng. Nằm phía sau, cuối nòng súng, bao gồm nhiễu chỉ tiết như6 chứa dan, kim hod và bộ phân móc võ đạn. - Bộphân bủa cò: Khi bóp cò, hé thống cò tác đông lên búa làm búa đập kim hỗa, kim hoa đập vào hat nỗ ở trung tâm đáy viên dan làm cho đạn nỗ.

- Bộ phận tiếp đạn (chủ yếu là hộp tiếp dan): lò xo trong hộp tiếp đạn luôn. bi nén vá đẩy đạn lên phía trên bằng bản nâng dan.