Động kinh: Nghiên cứu và hiểu biết về bệnh lý ở người trưởng thành

Bệnh động kinh là một trong những rối loạn thần kinh phổ biến, ảnh hưởng đến khoảng 0,5-1% dân số toàn cầu. 140 trang · Bệnh viện Bạch Mai.

• Trường học: Bệnh viện Bạch Mai
• Chuyên ngành: Thần kinh
• Đề tài: Nghiên Cứu Về Bệnh Động Kinh Ở Người Trưởng Thành
• Loại tài liệu: Nghiên cứu
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Đại cương về động kinh
• 1.1.1. Định nghĩa
• 1.1.2. Lịch sử nghiên cứu động kinh
• 1.1.3. Dịch tễ học động kinh
• 1.1.4. Cơ chế bệnh sinh
• 1.1.5. Nguyên nhân động kinh
• 1.1.6. Phân loại động kinh

Tóm tắt

I. Tổng quan về bệnh động kinh ở người trưởng thành

Bệnh động kinh là một trong những rối loạn thần kinh phổ biến, ảnh hưởng đến khoảng 0,5-1% dân số toàn cầu. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, tỷ lệ mắc mới hàng năm là 50/100000. Bệnh có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi, từ trẻ sơ sinh đến người lớn. Đặc biệt, bệnh động kinh ở người trưởng thành thường có những đặc điểm và thách thức riêng biệt. Việc hiểu rõ về bệnh động kinh là rất quan trọng để cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

1.1. Định nghĩa và triệu chứng bệnh động kinh

Bệnh động kinh được định nghĩa là sự rối loạn hoạt động điện não, dẫn đến các cơn co giật. Triệu chứng của bệnh có thể rất đa dạng, từ cơn co giật toàn thân đến cơn co giật cục bộ. Các triệu chứng này có thể ảnh hưởng đến cảm giác, hành vi và nhận thức của người bệnh.

1.2. Tình hình bệnh động kinh ở người trưởng thành

Tình hình bệnh động kinh ở người trưởng thành đang gia tăng, đặc biệt là ở những người trên 60 tuổi. Nghiên cứu cho thấy rằng khoảng 30% người trưởng thành mắc bệnh động kinh có biểu hiện cơn co giật. Việc nhận diện và điều trị kịp thời là rất cần thiết để giảm thiểu tác động của bệnh.

II. Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ gây bệnh động kinh

Nguyên nhân gây bệnh động kinh ở người trưởng thành rất đa dạng, bao gồm các yếu tố di truyền, chấn thương não, và các bệnh lý thần kinh khác. Theo nghiên cứu, khoảng 60% trường hợp không xác định được nguyên nhân cụ thể. Việc hiểu rõ nguyên nhân giúp trong việc điều trị và quản lý bệnh hiệu quả hơn.

2.1. Nguyên nhân di truyền của bệnh động kinh

Nghiên cứu cho thấy rằng di truyền có thể đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của bệnh động kinh. Khoảng 10-20% trường hợp có liên quan đến yếu tố di truyền, đặc biệt là trong các gia đình có tiền sử bệnh động kinh.

2.2. Chấn thương và bệnh lý thần kinh

Chấn thương não, như tai nạn giao thông hoặc tai nạn thể thao, có thể dẫn đến bệnh động kinh. Ngoài ra, các bệnh lý như u não, viêm não cũng là nguyên nhân phổ biến gây ra cơn co giật ở người trưởng thành.

III. Phương pháp chẩn đoán bệnh động kinh hiệu quả

Chẩn đoán bệnh động kinh thường dựa trên các triệu chứng lâm sàng và các xét nghiệm hình ảnh. Việc sử dụng điện não đồ (EEG) là phương pháp chính để xác định hoạt động điện não bất thường. Ngoài ra, các xét nghiệm hình ảnh như MRI cũng giúp phát hiện các tổn thương não có thể gây ra bệnh.

3.1. Điện não đồ EEG trong chẩn đoán

Điện não đồ là một công cụ quan trọng trong việc chẩn đoán bệnh động kinh. Nó giúp ghi lại hoạt động điện não và phát hiện các bất thường có thể liên quan đến cơn co giật.

3.2. Xét nghiệm hình ảnh và các phương pháp bổ sung

Các xét nghiệm hình ảnh như MRI hoặc CT scan có thể giúp phát hiện các tổn thương não, u não hoặc các vấn đề khác có thể gây ra bệnh động kinh. Những phương pháp này thường được sử dụng kết hợp với EEG để đưa ra chẩn đoán chính xác.

IV. Phương pháp điều trị bệnh động kinh hiệu quả

Điều trị bệnh động kinh thường bao gồm việc sử dụng thuốc chống co giật, phẫu thuật và các phương pháp điều trị bổ sung. Mục tiêu chính là kiểm soát cơn co giật và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh. Việc lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp phụ thuộc vào loại động kinh và tình trạng sức khỏe của bệnh nhân.

4.1. Thuốc chống co giật và cách sử dụng

Thuốc chống co giật là phương pháp điều trị chính cho bệnh động kinh. Các loại thuốc này giúp kiểm soát cơn co giật và giảm tần suất xảy ra. Việc sử dụng thuốc cần được theo dõi chặt chẽ để điều chỉnh liều lượng phù hợp.

4.2. Phẫu thuật và các phương pháp điều trị bổ sung

Trong một số trường hợp, phẫu thuật có thể là lựa chọn điều trị hiệu quả cho bệnh động kinh. Ngoài ra, các phương pháp điều trị bổ sung như liệu pháp tâm lý, dinh dưỡng cũng có thể hỗ trợ trong việc quản lý bệnh.

V. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về bệnh động kinh

Nghiên cứu về bệnh động kinh đã mang lại nhiều hiểu biết mới về nguyên nhân, triệu chứng và phương pháp điều trị. Các kết quả nghiên cứu này không chỉ giúp cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh mà còn mở ra hướng đi mới trong việc phát triển các phương pháp điều trị hiệu quả hơn.

5.1. Kết quả nghiên cứu gần đây về bệnh động kinh

Nhiều nghiên cứu gần đây đã chỉ ra rằng việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời có thể làm giảm đáng kể tần suất cơn co giật. Các phương pháp điều trị mới cũng đang được phát triển để cải thiện hiệu quả điều trị.

5.2. Ứng dụng công nghệ trong điều trị bệnh động kinh

Công nghệ hiện đại đang được áp dụng trong điều trị bệnh động kinh, từ việc sử dụng thiết bị theo dõi cơn co giật đến các ứng dụng hỗ trợ người bệnh trong việc quản lý bệnh. Những ứng dụng này giúp người bệnh theo dõi tình trạng sức khỏe và nhận được sự hỗ trợ kịp thời.

VI. Kết luận và tương lai của nghiên cứu về bệnh động kinh

Bệnh động kinh là một vấn đề sức khỏe nghiêm trọng cần được quan tâm. Nghiên cứu về bệnh động kinh vẫn đang tiếp tục phát triển, với hy vọng tìm ra các phương pháp điều trị hiệu quả hơn. Tương lai của nghiên cứu này sẽ phụ thuộc vào sự hợp tác giữa các nhà khoa học, bác sĩ và bệnh nhân.

6.1. Tương lai của nghiên cứu về bệnh động kinh

Nghiên cứu về bệnh động kinh sẽ tiếp tục mở rộng, với mục tiêu tìm ra các nguyên nhân và phương pháp điều trị mới. Sự phát triển của công nghệ cũng sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

6.2. Vai trò của cộng đồng trong việc hỗ trợ người bệnh

Cộng đồng có vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ người bệnh động kinh. Việc nâng cao nhận thức và tạo ra môi trường thân thiện sẽ giúp người bệnh hòa nhập tốt hơn vào xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh động kinh là một trong những rối loạn thần kinh mạn tính phổ biến nhất trên toàn cầu, chiếm tỷ lệ khoảng 0,5% đến 1,0% dân số thế giới với tỷ lệ mắc mới hằng năm trung bình đạt xấp xỉ 50 trường hợp trên 100.000 dân. Tại Việt Nam, các nghiên cứu dịch tễ học ghi nhận tỷ lệ hiện mắc động kinh chung trong cộng đồng là khoảng 0,75%, trong đó nhóm động kinh hoạt động chiếm khoảng 0,50%. Khác biệt với nhóm bệnh nhân nhi khoa vốn chủ yếu mang tính chất nguyên phát hoặc do rối loạn phát triển bẩm sinh, động kinh khởi phát ở người trưởng thành thường phản ánh các tổn thương thực tổn thứ phát nghiêm trọng tại cấu trúc não bộ như tai biến mạch máu não, u não nguyên phát hoặc di căn, di chứng chấn thương sọ não và bệnh lý ấu trùng sán não.

Đề tài được tiến hành với hai mục tiêu cụ thể: Thứ nhất, khảo sát và phân tích toàn diện các đặc điểm lâm sàng của các dạng cơn động kinh ở người trưởng thành; Thứ hai, nghiên cứu các đặc điểm cận lâm sàng, giá trị chẩn đoán của các kỹ thuật hình ảnh học hiện đại và xác định cơ cấu các nguyên nhân thực thể thường gặp. Nghiên cứu được triển khai trên cỡ mẫu 125 bệnh nhân điều trị nội trú tại Khoa Thần kinh thuộc Bệnh viện Bạch Mai trong khoảng thời gian từ tháng 10 năm 2007 đến tháng 7 năm 2008. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc hỗ trợ các bác sĩ lâm sàng nâng cao tỷ lệ chẩn đoán đúng căn nguyên lên trên 70,0%, kéo giảm tỷ lệ bệnh nhân tự ý bỏ điều trị từ mức 10,4% xuống mức tối thiểu, đồng thời tối ưu hóa phác đồ điều trị nội khoa và ngoại khoa nhằm cải thiện chất lượng sống cho người bệnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu ứng dụng khung phân loại lâm sàng và điện não đồ của Liên hội Quốc tế Chống Động kinh năm 1981 kết hợp phân loại hội chứng động kinh năm 1989. Về mặt sinh bệnh học, cơ chế điện sinh lý thần kinh khẳng định cơn động kinh xảy ra do sự phóng điện kịch phát, đột ngột, quá mức và đồng thời của một tập hợp các tế bào nơ-ron thuộc vỏ não. Cơ sở sinh lý phân tử chỉ ra sự suy giảm chức năng ức chế của chất dẫn truyền thần kinh axit gamma-aminobutyric (GABA) – hoạt chất chiếm khoảng 30,0% khớp thần kinh tại vỏ não qua thụ thể GABA-A, dẫn đến mất cân bằng với hệ thống dẫn truyền kích thích glutamate.

Các khái niệm cốt lõi bao gồm: Cơn động kinh là một hiện tượng kịch phát cấp tính diễn ra nhất thời; Bệnh động kinh là tình trạng bệnh lý mạn tính đặc trưng bởi sự tái diễn của các cơn động kinh cách nhau trên 24 giờ mà không phải do các yếu tố kích thích cấp tính như sốt cao; Động kinh cục bộ hình thành từ một ổ phóng điện giới hạn ở một phần bán cầu não; và Động kinh toàn thể hóa thứ phát biểu hiện sự lan tỏa sóng kịch phát sang cả hai bán cầu não.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp mô tả cắt ngang tiến cứu. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 125 bệnh nhân từ 18 tuổi trở lên được chẩn đoán xác định là động kinh khởi phát ở tuổi trưởng thành và điều trị nội trú tại Khoa Thần kinh Bệnh viện Bạch Mai từ tháng 10 năm 2007 đến tháng 7 năm 2008. Phương pháp chọn mẫu thuận tiện có chủ đích được áp dụng dựa trên các tiêu chuẩn lựa chọn khắt khe: Bệnh nhân có biểu hiện lâm sàng phù hợp với định nghĩa động kinh, khởi phát cơn đầu tiên sau 18 tuổi, được ghi điện não đồ ít nhất một lần và thực hiện đầy đủ các thăm dò hình ảnh sọ não. Các trường hợp co giật do rối loạn phân ly, hạ canxi huyết, ngất hoặc khởi phát cơn trước 18 tuổi đều bị loại trừ.

Dữ liệu cận lâm sàng được thu thập thông qua quy trình chuẩn hóa: Ghi điện não đồ ngoài cơn bằng máy Nihon Kohden 18 kênh theo hệ thống 10-20 của Jasper kết hợp các nghiệm pháp hoạt hóa tăng thông khí và kích thích ánh sáng; chụp cắt lớp vi tính sọ não với các lát cắt 8mm trên lều và 3mm dưới lều có tiêm thuốc cản quang; chụp cộng hưởng từ sọ não bằng máy thế hệ mới 0,3 Tesla và 1,5 Tesla với các chuỗi xung T1, T2, FLAIR và tiêm đối quang từ; cùng các thăm dò chuyên sâu như siêu âm Doppler xuyên sọ và chụp mạch số hóa xóa nền. Dữ liệu được làm sạch và xử lý bằng phần mềm thống kê y học Epi-Info 6, kiểm định mối tương quan bằng test Chi bình phương và kiểm định T-Student với khoảng tin cậy 95% (ngưỡng ý nghĩa thống kê p < 0,05).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Về đặc điểm nhân khẩu học, tỷ lệ nam giới chiếm 61,6% (77 bệnh nhân), cao gấp 1,6 lần so với nữ giới chiếm 38,4% (48 bệnh nhân). Độ tuổi trung bình của đối tượng nghiên cứu là 42,5 ± 15,8 tuổi, trong đó nhóm tuổi lao động từ 31 đến 60 tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất với 60,8% (gồm 33,6% ở độ tuổi 31-45 và 27,2% ở độ tuổi 46-60). Độ tuổi khởi phát cơn động kinh đầu tiên tập trung nhiều nhất ở giai đoạn 18 đến 45 tuổi, chiếm tới 67,2% tổng số đối tượng khảo sát.

Về hoàn cảnh xuất hiện và tần suất cơn, có 52,0% trường hợp cơn xảy ra tự nhiên không có yếu tố thúc đẩy rõ rệt. Trong nhóm có yếu tố thuận lợi, mệt mỏi thể lực là nguyên nhân kích hoạt hàng đầu chiếm 20,8%, tiếp theo là mất ngủ chiếm 13,6% và thay đổi thời tiết chiếm 12,8%. Tần suất xuất hiện cơn phổ biến nhất là mức độ theo tháng chiếm 38,4%, tiếp đến là theo tuần chiếm 28,0% và theo ngày chiếm 22,4%.

Về phân loại thể lâm sàng, động kinh cục bộ chiếm ưu thế với 53,6% (bao gồm cục bộ đơn thuần chiếm 24,0%, cục bộ toàn thể hóa thứ phát chiếm 23,2% và cục bộ phức hợp chiếm 6,4%), cao hơn thể động kinh toàn thể nguyên phát chiếm 46,4%. Đa số các cơn xuất hiện đột ngột không có triệu chứng báo trước chiếm 68,4%; các dấu hiệu tiền triệu nếu có thường không đặc hiệu gồm nhức đầu chiếm 20,8% và mệt mỏi chiếm 14,4%. Đáng chú ý, có tới 48,0% bệnh nhân chưa từng được điều trị bằng thuốc kháng động kinh chuẩn trước khi nhập viện và tỷ lệ tự ý bỏ điều trị là 10,4%.

Thảo luận kết quả

Sự chiếm ưu thế rõ rệt của thể động kinh cục bộ (53,6%) so với động kinh toàn thể khẳng định rằng động kinh ở người trưởng thành phần lớn là động kinh triệu chứng, bắt nguồn từ các tổn thương cấu trúc khu trú tại não. Tỷ lệ nam giới mắc bệnh cao hơn (61,6%) hoàn toàn tương đồng với các y văn quốc tế, phản ánh tần suất phơi nhiễm cao hơn của nam giới đối với các yếu tố nguy cơ như chấn thương sọ não, tai biến mạch máu não và lạm dụng rượu.

Các nguyên nhân gây tổn thương thực tổn phổ biến nhất bao gồm tai biến mạch máu não (chiếm 15,0% đến 42,0%), u não nguyên phát hoặc thứ phát (chiếm 10,0% đến 20,0%), và bệnh ấu trùng sán não. Kỹ thuật chụp cắt lớp vi tính và cộng hưởng từ đóng vai trò quyết định, giúp phát hiện các tổn thương như teo não khu trú, xơ teo hồi hải mã hay dị dạng mạch máu não nhỏ mà điện não đồ thông thường không thể định vị chi tiết. Các dữ liệu về phân bố tuổi và thể lâm sàng được minh họa trực quan thông qua các biểu đồ hình cột đa biến và bảng số liệu chéo, giúp làm sáng tỏ mối liên hệ chặt chẽ giữa đặc điểm tổn thương hình thái học và biểu hiện lâm sàng của từng dạng cơn.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, chuẩn hóa quy trình chỉ định thăm dò hình ảnh học sọ não: Bắt buộc thực hiện chụp cắt lớp vi tính hoặc chụp cộng hưởng từ 1,5 Tesla cho 100% bệnh nhân người trưởng thành xuất hiện cơn co giật đầu tiên nhằm nâng cao độ nhạy phát hiện tổn thương cấu trúc lên trên 85,0% ngay trong vòng 24 giờ đầu nhập viện, do các bệnh viện tuyến tỉnh và trung ương thực hiện từ quý 1 năm sau.

Thứ hai, thiết lập chương trình quản lý và tư vấn tuân thủ điều trị bệnh động kinh ngoại trú: Ứng dụng hệ thống hồ sơ bệnh án điện tử để theo dõi định kỳ việc dùng thuốc, đặt mục tiêu hạ thấp tỷ lệ tự ý bỏ điều trị từ mức 10,4% hiện tại xuống dưới 3,0% trong vòng 12 tháng, giao cho Khoa Thần kinh và phòng khám ngoại trú chuyên khoa chủ trì.

Thứ ba, xây dựng tài liệu truyền thông giáo dục sức khỏe và kiểm soát các yếu tố kích hoạt cơn: Hướng dẫn người bệnh thiết lập chế độ sinh hoạt hợp lý, đảm bảo giấc ngủ và tránh làm việc kiệt sức nhằm kiểm soát nhóm yếu tố kích hoạt chiếm 34,4% (gồm mệt mỏi thể lực và mất ngủ), do đội ngũ điều dưỡng và bác sĩ điều trị thực hiện liên tục trong suốt 6 tháng sau xuất viện.

Thứ tư, đẩy mạnh công tác đào tạo và chuyển giao kỹ thuật cho tuyến y tế cơ sở: Tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu về chẩn đoán sớm và phác đồ cấp cứu cắt cơn động kinh cho ít nhất 80,0% bác sĩ tuyến huyện trong thời gian 2 năm nhằm chấm dứt tình trạng 4,8% bệnh nhân tự ý điều trị bằng các phương pháp đông y không rõ nguồn gốc.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Bác sĩ chuyên khoa Thần kinh và Hồi sức cấp cứu: Nắm vững các đặc điểm lâm sàng phân biệt giữa động kinh cục bộ và toàn thể, nhận diện giá trị của điện não đồ 18 kênh và hình ảnh học để thiết lập phác đồ điều trị cá thể hóa chính xác cho từng ca bệnh nội trú.

Bác sĩ Chẩn đoán hình ảnh: Khai thác chi tiết các dấu hiệu tổn thương nhu mô não trên phim chụp cắt lớp vi tính và các chuỗi xung cộng hưởng từ đối với các bệnh lý thường gặp như kén sán não, dị dạng mạch máu và u não nhằm tối ưu hóa quy trình chụp chuyên biệt.

Học viên sau đại học, bác sĩ nội trú và nghiên cứu sinh Y khoa: Sử dụng công trình làm tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu lâm sàng tiến cứu, kỹ thuật chọn mẫu cắt ngang trên 125 bệnh nhân và phương pháp xử lý thống kê y học bằng phần mềm Epi-Info 6.

Cán bộ quản lý y tế và y tế công cộng: Ứng dụng các số liệu thực chứng về tỷ lệ chưa điều trị 48,0% để xây dựng chính sách cung ứng thuốc kháng động kinh thiết yếu và triển khai các chương trình quản lý bệnh mạn tính hiệu quả tại cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao người trưởng thành khởi phát cơn động kinh lần đầu bắt buộc phải chụp cắt lớp vi tính hoặc cộng hưởng từ sọ não? Khác với trẻ em, động kinh khởi phát ở người trưởng thành có trên 70,0% trường hợp bắt nguồn từ tổn thương thực thể như u não, tai biến mạch máu não hay ấu trùng sán não. Chẩn đoán hình ảnh giúp định vị chính xác cấu trúc tổn thương để chỉ định can thiệp phẫu thuật hoặc điều trị nội khoa kịp thời.

Những yếu tố nào dễ kích hoạt cơn động kinh tái phát trong sinh hoạt hằng ngày? Bên cạnh 52,0% các cơn xảy ra tự nhiên, nghiên cứu trên 125 ca bệnh đã chỉ ra các yếu tố kích hoạt hàng đầu gồm mệt mỏi thể lực quá mức chiếm 20,8%, tình trạng mất ngủ chiếm 13,6% và sự thay đổi thời tiết chiếm 12,8%. Việc duy trì lối sống điều độ có ý nghĩa then chốt để hạn chế tái phát.

Điện não đồ ghi kết quả bình thường có cho phép loại trừ bệnh động kinh hay không? Hoàn toàn không thể loại trừ. Y văn và thực tế nghiên cứu ghi nhận có từ 10,0% đến 40,0% bệnh nhân động kinh có bản ghi điện não đồ bình thường ngoài cơn ở lần đo đầu tiên. Ngược lại, có khoảng 1,0% đến 3,0% người bình thường có sóng kịch phát nhưng không bao giờ lên cơn lâm sàng.

Thể động kinh nào chiếm tỷ lệ cao nhất ở đối tượng người trưởng thành? Thể động kinh cục bộ chiếm tỷ lệ cao nhất với 53,6%, trong đó thể cục bộ đơn thuần chiếm 24,0% và thể cục bộ toàn thể hóa thứ phát chiếm 23,2%. Con số này vượt trội hơn so với thể động kinh toàn thể nguyên phát chiếm 46,4%, phản ánh tính chất tổn thương khu trú tại vỏ não ở người lớn.

Thực trạng tuân thủ điều trị của bệnh nhân trước khi nhập viện diễn ra như thế nào? Thực trạng tuân thủ còn rất thấp khi có tới 48,0% bệnh nhân chưa từng được điều trị chuyên khoa đúng tuyến và 10,4% người bệnh tự ý bỏ thuốc. Chỉ có 12,0% bệnh nhân duy trì dùng thuốc đều đặn đúng liều lượng nhưng vẫn xuất hiện cơn do các tổn thương thực thể tiến triển như u não hay nang sán.

Kết luận

• Đề tài đã khảo sát toàn diện 125 bệnh nhân động kinh người trưởng thành tại Bệnh viện Bạch Mai, xác định độ tuổi trung bình mắc bệnh là 42,5 ± 15,8 tuổi với tỷ lệ nam giới chiếm ưu thế vượt trội 61,6%.
• Nghiên cứu chứng minh thể động kinh cục bộ chiếm tỷ lệ áp đảo 53,6%, phản ánh rõ bản chất động kinh triệu chứng do các tổn thương cấu trúc não bộ ở người lớn.
• Báo động thực trạng có tới 48,0% bệnh nhân chưa được điều trị đúng phác đồ kháng động kinh và 68,4% các cơn xuất hiện đột ngột không có dấu hiệu tiền triệu cảnh báo.
• Khẳng định vai trò không thể thay thế của việc phối hợp điện não đồ 18 kênh cùng kỹ thuật cắt lớp vi tính và cộng hưởng từ trong việc chẩn đoán xác định căn nguyên bệnh.
• Định hướng giai đoạn tiếp theo cần mở rộng nghiên cứu đa trung tâm trên quy mô hơn 500 bệnh nhân trong giai đoạn 2027-2029 và hoàn thiện hướng dẫn điều trị chuẩn quốc gia. Các y bác sĩ và nhà nghiên cứu quan tâm nên khai thác sâu dữ liệu của luận văn để ứng dụng hiệu quả vào thực tiễn khám chữa bệnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

1 ®Æt vÊn ®Ò §éng kinh lµ mét bÖnh ®· ®îc biÕt ®Õn tõ rÊt l©u nhng vÉn lµ vÊn ®Ò y tÕ cã tÝnh thêi sù lu«n cÇn ®îc nghiªn cøu cho mçi quèc gia. §éng kinh lµ mét bÖnh lý thêng gÆp, theo thèng kª cña Tæ chøc Y tÕ thÕ giíi, tû lÖ ®éng kinh chiÕm 0,5 - 1% d©n sè. Tû lÖ m¾c míi mçi n¨m trung b×nh lµ 50/100000 d©n. §©y lµ mét bÖnh lý gÆp ë mäi løa tuæi, tõ trÎ s¬ sinh cho ®Õn ngêi giµ víi c¸c tû lÖ m¾c bÖnh ë c¸c løa tuæi kh¸c nhau [1.

§éng kinh ¶nh hëng nhiÒu ®Õn cuéc sèng bÖnh nh©n (sinh ho¹t, vui ch¬i, häc tËp, lao ®éng, thËm chÝ c¶ tÝnh m¹ng), vµ ¶nh hëng ®Õn toµn x· héi do tû lÖ m¾c bÖnh cao, kh¶ n¨ng lao ®éng- häc tËp gi¶m sót, chi phÝ kh¸m ch÷a bÖnh cao (cho c«ng t¸c qu¶n lý, ®iÒu trÞ l©u dµi). VÊn ®Ò chÈn ®o¸n, ®iÒu trÞ, t¸i hoµ nhËp céng ®ång ë ngêi trëng thµnh kh¸c víi ®éng kinh ë trÎ em do sù kh¸c biÖt vÒ t©m sinh lý, vÒ nguyªn nh©n g©y bÖnh, biÓu hiÖn l©m sµng, c¸c bÖnh lý kÌm theo. L©m sµng cña ®éng kinh rÊt ®a d¹ng, c¬ chÕ bÖnh sinh hiÖn ®ang cßn ë c¸c d¹ng gi¶ thuyÕt. ViÖc ph©n lo¹i ®éng kinh ®îc Liªn héi Quèc tÕ chèng §éng kinh thêng xuyªn thay ®æi ®Ó phï hîp víi l©m sµng.

Ngµy nay, nhê sù tiÕn bé cña c¸c ph¬ng ph¸p th¨m dß chøc n¨ng, h×nh ¶nh, sinh ho¸, tÕ bµo… ngêi ta cµng hiÓu h¬n vÒ ®éng kinh vµ c¸c nguyªn nh©n cña ®éng kinh. 2 Nguyªn nh©n cña ®éng kinh ë ngêi trëng thµnh cã rÊt nhiÒu (Tai biÕn m¹ch n·o, u n·o, Êu trïng s¸n n·o, dÞ d¹ng m¹ch n·o, viªm vµ di chøng cña viªm n·o- mµng n·o…) [1. Tuy nhiªn ®Ó chÈn ®o¸n nguyªn nh©n cô thÓ cho tõng bÖnh nh©n nhiÒu khi kh«ng dÔ. MÆc dï ®· cã nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ l©m sµng, nguyªn nh©n ®éng kinh ë ngêi trëng thµnh, nhng ngµy nay bªn c¹nh viÖc theo dâi c¸c biÓu hiÖn l©m sµng, ®iÖn n·o ®å vµ c¸c xÐt nghiÖm thêng quy kh¸c.

Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, BÖnh viÖn B¹ch Mai ®· ®îc trang bÞ nhiÒu ph¬ng tiÖn kü thuËt hiÖn ®¹i nh m¸y chôp c¾t líp ®a d·y ®Çu dß, m¸y chôp m¹ch n·o, m¸y céng hëng tõ ®é ph©n gi¶i cao, hÖ thèng siªu ©m m¹ch m¸u trong vµ ngoµi sä còng nh c¸c thÕ hÖ m¸y mãc hiÖn ®¹i vÒ sinh ho¸, miÔn dÞch… Trong ®iÒu kiÖn ®ã, chóng ta cã thÓ ®i s©u t×m hiÓu nguyªn nh©n cña ®éng kinh. V× vËy chóng t«i tiÕn hµnh nghiªn cøu ®Ò tµi:” Nghiªn cøu mét sè ®Æc ®iÓm l©m sµng vµ h×nh ¶nh häc cña ®éng kinh ë ngêi trëng thµnh t¹i Khoa ThÇn kinh BÖnh viÖn B¹ch Mai” nh»m hai môc tiªu: 1. Nghiªn cøu ®Æc ®iÓm l©m sµng ®éng kinh ë ngêi trëng thµnh. Nghiªn cøu mét sè ®Æc ®iÓm cËn l©m sµng vµ h×nh ¶nh häc ®ång thêi x¸c ®Þnh mét sè nguyªn nh©n thêng gÆp g©y ®éng kinh ë ngêi trëng thµnh.

3 4 Ch¬ng 1 Tæng quan tµi liÖu 1. §¹i c¬ng vÒ ®éng kinh 1. §Þnh nghÜa: - C¬n ®éng kinh lµ sù rèi lo¹n kÞch ph¸t c¸c chøc n¨ng thÇn kinh trung ¬ng do sù phãng ®iÖn ®ét ngét, ng¾n, qu¸ møc ®ång thêi cña c¸c tÕ bµo thÇn kinh [TrÝch dÉn tõ 1], [TrÝch dÉn tõ 2], [14. C¬n ®éng kinh ®îc “biÓu lé” b»ng c¸c triÖu chøng l©m sµng xuÊt hiÖn ®ét ngét, ng¾n vµ ®Þnh h×nh vÒ vËn ®éng, c¶m gi¸c, gi¸c quan, thùc vËt vµ/hoÆc t©m thÇn tuú thuéc vµo vÞ trÝ cña tÕ bµo thÇn kinh cã liªn quan.

§Þnh nghÜa nµy lo¹i trõ c¸c c¬n cã biÓu hiÖn thÇn kinh nhng kh«ng ph¶i do n·o nh c¬n rèi lo¹n ph©n ly, c¬n Tetani, c¬n ngÊt, c¬n nhøc ®Çu kiÓu nhøc n÷a ®Çu… - C¬n ®éng kinh toµn thÓ: XuÊt hiÖn do sù phãng ®iÖn kÞch ph¸t lan to¶ trªn c¶ hai b¸n cÇu, liªn quan ®Õn kÝch thÝch trªn toµn bé vá n·o. C¬n cã biÓu hiÖn ®èi xøng, ®ång ®Òu c¶ hai b¸n cÇu thÓ hiÖn trªn c¶ l©m sµng vµ ®iÖn n·o. - §éng kinh côc bé: X¶y ra do sù phãng ®iÖn chØ giíi h¹n ë mét phÇn cña c¸c tÕ bµo thÇn kinh cña vá n·o. C¬n chØ thÓ hiÖn ë mét phÇn c¬ thÓ.

- C¬n ®éng kinh lµ mét hiÖn tîng cÊp tÝnh, x¶y ra nhÊt thêi, tho¸ng qua [1. - BÖnh ®éng kinh lµ mét bÖnh m¹n tÝnh cã ®Æc ®iÓm lµ sù t¸i diÔn cña c¸c c¬n ®éng kinh cã tÝnh ®Þnh h×nh [1.], c¸ch nhau trªn 24 giê kh«ng ph¶i do nguyªn nh©n sèt cao vµ c¸c nguyªn nh©n cÊp tÝnh kh¸c g©y nªn. LÞch sö nghiªn cøu ®éng kinh (TrÝch dÉn tõ 1) ThuËt ng÷ §éng kinh xuÊt ph¸t tõ tiÕng Hy L¹p Epilambalein (bÞ giËt, bÞ ®¸nh dån dËp). Lóc ®Çu ngêi ta cho r»ng ®éng kinh lµ do bµn tay cña mÆt tr¨ng g©y ra.

Ngay tõ n¨m 1780 tríc c«ng nguyªn luËt Hammurabi ®· quy ®Þnh ng- êi bÞ ®éng kinh kh«ng ®îc kÕt h«n hoÆc lµm chøng tríc toµ, vµ hîp ®ång mua b¸n n« lÖ sÏ mÊt hiÖu lùc nÕu ngêi n« lÖ xuÊt hiÖn c¬n ®éng kinh trong ba th¸ng ®Çu sau khi mua b¸n. Vµo kho¶ng n¨m 400 tríc c«ng nguyªn Hypocrate ®· m« t¶ ®éng kinh lµ mét bÖnh thùc tæn ë n·o vµ cÇn ph¶i ®iÒu trÞ b»ng thuèc vµ chÕ ®é ¨n chø kh«ng ph¶i b»ng ph¸p thuËt. N¨m 1770, mét trong nh÷ng c«ng tr×nh nghiªn cøu ®Çu tiªn mang tÝnh khoa häc vÒ ®éng kinh ®· ®îc Tissot c«ng bè.T¸c gi¶ nhËn thÊy ®Ó g©y ®îc c¬n ®éng kinh ph¶i cã hai yÕu tè: b¶n th©n n·o ph¶i ë tr¹ng th¸i dÔ g©y co giËt vµ cÇn ph¶i cã nguyªn nh©n kÝch ho¹t tr¹ng th¸i nµy [TrÝch dÉn tõ 1], [TrÝch dÉn tõ 2]. §Õn n÷a ®Çu thÕ kü XIX ®· xuÊt hiÖn nhiÒu tiÕn bé quan träng vÒ thuËt ng÷, b¶n chÊt bÖnh häc vµ ®iÒu trÞ ®éng kinh.

N¨m 1815, Esquirol ph©n biÖt ®éng kinh thµnh nh÷ng c¬n nhÑ vµ c¬n nÆng mµ ngµy nay ngêi ta gäi lµ c¬n nhá vµ c¬n lín. VÒ bÖnh häc, Cazauvielh(1825), sau ®ã lµ Sommer(1880) ph¸t hiÖn thÊy cã x¬ håi h¶i m· ë bÖnh nh©n 6 ®éng kinh. Cïng víi c¸c nghiªn cøu vÒ gi¶i phÉu bÖnh häc, c¸c nghiªn cøu vÒ l©m sµng còng ®· ®¹t ®îc nh÷ng bíc tiÕn ®¸ng kÓ. N¨m 1824, Calmeil ®· nghiªn cøu tr¹ng th¸i ®éng kinh co giËt.

N¨m 1860, Faret ph©n biÖt c¸c c¬n ®éng kinh kh«ng co giËt biÓu hiÖn díi d¹ng rèi lo¹n ®¬n thuÇn c¸c chøc n¨ng cao cÊp gäi lµ c¸c c¬n t¬ng ®¬ng t©m thÇn. N¨m 1852, Herpin m« t¶ c¸c dÊu hiÖu c¬ b¶n cña ®éng kinh giËt c¬ ë tuæi thiÕu niªn vµ sau ®ã lµ c¸c nghiªn cøu cô thÓ h¬n vÒ l©m sµng ®îc Reynolds(1861), Gowers(1885), Jackson(1873) c«ng bè. Trong lÜnh vùc ®iÒu trÞ, Locook(1857) ®Ò xuÊt dïng Bromua nh thuèc ®Çu tay ®Ó ®iÒu trÞ ®éng kinh. Horsley(1886) lµ ngêi ®Çu tiªn ®· phÉu thuËt ®iÒu trÞ mét bÖnh nh©n cã nhiÒu c¬n ®éng kinh côc bé.

Vµo n÷a sau cña thÕ kû XIX, c«ng tr×nh cña John Hughlings Jackson ®· t¹o ra cuéc c¸ch m¹ng vÒ nhËn thøc ®èi víi ®éng kinh. Dùa trªn nghiªn cøu cña t¸c gi¶, mét sè quan ®iÓm cha râ vÒ b¶n chÊt ®éng kinh ®· ®îc s¸ng tá, tríc ®©y ®éng kinh ®îc xÕp vµo bÖnh lý t©m thÇn th× giê ®©y ®îc thõa nhËn hoµn toµn lµ bÖnh thÇn kinh. MÆc dï n¨m m¬i n¨m sau ®iÖn n·o ®å míi ra ®êi nhng ngay tõ thêi kú nµy, Jackson ®· tiªn ®o¸n ®îc b¶n chÊt cña c¬n ®éng kinh lµ “. c¸c ho¹t ®éng ®ét ngét, t¹m thêi, qu¸ møc cña c¸c tÕ bµo kh«ng æn ®Þnh thuéc mét phÇn chÊt x¸m cña n·o.

§Õn thÕ kü XX, nhê sù tiÕn bé vît bËc cña khoa häc kü thuËt, nªn ®· cã nhiÒu tiÕn bé trong chÈn ®o¸n vµ ®iÒu trÞ ®éng kinh. 7 VÒ chÈn ®o¸n, n¨m 1924 Hans Berger ph¸t minh ra ®iÖn n·o ®å, kü thuËt nµy kh«ng nh÷ng gióp hiÓu râ h¬n vÒ ho¹t ®éng cña ®éng kinh mµ cßn phèi hîp víi l©m sµng gióp ph©n biÖt ®îc c¸c lo¹i c¬n kh¸c nhau. Trong lÜnh vùc ®iÒu trÞ, Hauptmann(1912) øng dông Phenobarbital ®Ó ®iÒu trÞ ®éng kinh, sau ®ã lµ Merritt vµ Putnam (1938) ®· sö dông Phenytoin. Tõ 1938, Walder Penfield vµ Herbert Jasper s¸ng lËp ra trêng ph¸i phÉu thuËt ®éng kinh.

Ph¬ng ph¸p ®iÒu trÞ nµy tiÕp tôc ®îc Jean Bancaud vµ Jean Talairach ph¸t triÓn th«ng qua viÖc sö dông ph¬ng ph¸p phÉu thuËt ®Þnh vÞ b»ng c¸c ®iÖn cùc c¾m trùc tiÕp vµo tæ chøc n·o ®Ó x¸c ®Þnh vÞ trÝ æ ®éng kinh. Trong lÜnh vùc néi khoa, Henri Gastaut vµ céng sù thêi kú nµy ®· kÕt hîp ®iÖn n·o ®å víi quan s¸t tû mü triÖu chøng l©m sµng c¸c c¬n ®éng kinh. Cïng víi sù tiÕn bé nh vò b·o cña c«ng nghÖ sinh häc, hµng lo¹t thuèc kh¸ng ®éng kinh ra ®êi ®¸p øng ngµy cµng tèt h¬n viÖc ®iÒu trÞ c¸c thÓ ®éng kinh. Thªm vµo ®ã, nhê sù tiÕn bé cña c¸c ph¬ng ph¸p chÈn ®o¸n h×nh ¶nh häc, ®iÒu trÞ ®éng kinh b»ng ph¬ng ph¸p phÉu thuËt ngµy cµng chøng tá vÞ trÝ kh«ng thÓ phñ nhËn cña m×nh [62.

Cuèi cïng song song víi c¸c tiÕn bé vÒ chÈn ®o¸n vµ ®iÒu trÞ, c¸c nghiªn cøu sinh häc ph©n tö vÒ c¬ chÕ sinh bÖnh häc cña ®éng kinh còng ®¹t ®îc nhiÒu thµnh tùu ®¸ng kÓ vµ më ra nhiÒu høa hÑn cho ngêi bÖnh trong t- ¬ng lai.DÞch tÔ häc ®éng kinh §éng kinh lµ mét bÖnh phæ biÕn ë níc ta vµ trªn toµn thÕ giíi. Theo thèng kª cña TCYTTG tû lÖ ®éng kinh chiÕm tõ 0,5-1% d©n sè; sè trêng hîp míi m¾c trong mçi n¨m trung b×nh lµ 50/100. Theo Lª Quang Cêng vµ NguyÔn V¨n Híng (2002) [TrÝch dÉn tõ 2], tû lÖ hiÖn m¾c lµ 0,75% trong ®ã ®éng kinh ho¹t ®éng vµo kho¶ng 0,5%. Tû lÖ m¾c míi t¨ng ë trÎ nhá, gi¶m ë ngêi trëng thµnh, t¨ng ë ngêi giµ ë c¸c níc ph¸t triÓn, nhng t¹i c¸c níc ®ang ph¸t triÓn diÔn biÕn hai giai ®o¹n nµy kh«ng thÊy trong c¸c nghiªn cøu.

Tû lÖ míi ph¸t hiÖn c¬n ®Çu tiªn dao ®éng 19- 190/100. ë ngêi trëng thµnh, tû lÖ ®éng kinh t¨ng theo sù l·o ho¸ d©n sè mét c¸ch song hµnh: 7,3% trong ®é tuæi 40-59 t¨ng lªn 10,2% ë tuæi trªn 60, víi u thÕ ë bÖnh nh©n nam giíi kho¶ng 60% c¸c trêng hîp (Uldry P. Theo mét sè c«ng tr×nh nghiªn cøu [11.] có 60-70% c¬n ®éng kinh ë ngêi trëng thµnh lµ côc bé, 20-30% lµ c¬n toµn bé, 10-20% lµ c¬n ®éng kinh liªn tôc. Qua nghiªn cøu cho thÊy cã 30% trêng hîp ®éng kinh cã biÓu hiÖn tho¸ng b¸o.

Ghi ®iÖn n·o ph¸t hiÖn ®îc 30% cã æ ®éng kinh ë bÖnh nh©n ®· cã c¬n ®éng kinh toµn bé trong tiÒn sö (Jeandel C, Vespignani H, Durcocq X vµ céng sù, 1991; Vercelletto P, Gastaut JL,1981). Kho¶ng 75% c¬n ®éng kinh xuÊt hiÖn sau 60 tuæi thêng lµ c¸c c¬n côc bé vµ 1/3 trêng hîp cã c¬n toµn bé ho¸ thø ph¸t [16.