HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN QUỐC DOANH NGHIÊN CỨU SỰ LƯU HÀNH CỦA VIRUS GÂY BỆNH THIẾU MÁU TRUYỀN NHIỄM Ở GÀ (CHICKEN INFECTIOUS ANEMIA VIRUS - CIAV) TẠI HÀ NỘI VÀ VÙNG PHỤ CẬN Ngành: Thú y Mã số: 60.01 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Huỳnh Thị Mỹ Lệ TS. Nguyễn Thị Thu Hằng NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2017 c LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc.
Hà Nội, ngày tháng năm2017 Tác giả luận văn Nguyễn Quốc Doanh i c LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình. Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc PGS. Huỳnh Thị Mỹ Lệ và TS. Nguyễn Thị Thu Hằng đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài.
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Vi sinh vật – Truyền nhiễm, Khoa Thú y - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo Đội Kiểm Dịch Động Vật Lưu Động – Chi Cục Thú Y Hà Nộiđã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài và học tập. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn. Hà Nội, ngày tháng năm2017 Tác giả luận văn Nguyễn Quốc Doanh ii c MỤC LỤC Lời cam đoan.
ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt.v Danh mục bảng. vi Danh mục hình. vii Trích yếu luận văn.
viii Thesis abstract. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài.
Tổng quan tài liệu. Tình hình nghiên cứu về virus gây ức chế miễn dịch. Hiểu biết về ciav và bệnh do ciav gây ra. Lịch sử và địa dư bệnh.
Đặc điểm dịch tễ học. Biện pháp kiểm soát bệnh. Vật liệu và phương pháp nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.
Nội dung nghiên cứu. Địa điểm và thời gian nghiên cứu. Vật liệu nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.
Phương pháp lấy mẫu. Phương pháp tách chiết ADN. Phương pháp tối ưu hóa phản ứng PCR chẩn đoán CIAV. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm dịch tễ học phân tử.
Kết quả và thảo luận. Kết quả xác định sự lưu hành ciav ở đàn gà nuôi tại hà nội và vùng phụ cận. Kết quả tối ưu hóa phản ứng PCR để xác định CIAV. Sự lưu hành CIAV ở đàn gà nuôi tại Hà Nội và vùng phụ cận.
Kết quả PCR phát hiện CIAV trong mẫu bệnh phẩm. Kết quả giải trình tự gen ciav. Kết quả phan tíchmột số đặc điểm dịch tễ học phân tử của ciav. Kết quả phân loại genotype của CIAV.
Kết quả so sánh trình tự animo acid giữa các nhóm di truyền của CIAV. Kết quả nghiên cứu quá trình biến đổi aminoacid của protein VP1. Kết luận và đề nghị. 43 Tài liệu tham khảo.
49 iv c DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt ALV Avian Leucosis Virus ARV Avian Reovirus CAA Chicken Anemia Agent CAV Chicken Anemia Virus CIA Chicken Infectious Anemia CIAV Chicken Infectious Anemia Virus CPE Cytophathogenic Effect DNA Deoxyribonucleic acid ELISA Enzyme-Linked ImmunoSorbent Assay FAdV4 Fowl Adenovirus serotype 4 IBDV Infectious Bursal Disease Virus IBDV infectious bural disease virus IBH inclusion body hepatitis IFN interferon IL-1 Interleukin-1 IL-2 Interleukin-2 MDCC Marek’s disease chicken cel MDV Marek’s Disease Virus PCR Deoxyribonucleic acid PCV Packed Cell Volume REV Reticuloendotheliosis Virus TCID50 50% Tissue Culture Infective Dose v c DANH MỤC BẢNG Bảng 3. Trình tự mồi đặc hiệu phát hiện và giải trình tự gen VP1. Chu trình nhiệt của phản ứng PCR. Bố trí thí nghiệm nghiên cứu ảnh hưởng của nồng độ mồi.
Trình tự gen tham chiếu. Tổng hợp tình hình thu thập mẫu gà theo lứa tuổi. Kết quả PCR phát hiện CIAV trong mẫu bệnh phẩm. Kết quả kiểm tra CIAV ở các lứa tuổi gà .32 vi c DANH MỤC HÌNH Hình 2.
Gà bệnh bị xuất huyết ở cánh, ngực; mào nhợt nhạt do thiếu máu. Bệnh tích xuất huyết đặc trưng. Gan, thận nhạt màu. Sơ đồ các vùng gen của CIAV được nhân lên bởi mồi CAVVP3F/CAV2.
Tối ưu hóa nhiệt độ bắt mồi của phản ứng PCR. Tối ưu nồng độ mồi của phản ứng PCR. Gà bị xuất huyết ở cánh, dưới da, cơ. Gan sưng, tụ huyết hoặc xuất huyết.
Thận sưng to, nhạt màu. Tuyến ức bị teo, xuất huyết. Minh họa kết quả phản ứng PCR phát hiện CIAV. Kết quả PCR giải trình tự gencủa chủng phân lập C20.
Trình tự gen của 26 chủng CIAV từ vị trí 1- 110. Trình tự gen của 26 chủng CIAV từ vị trí 111- 440. Trình tự gen của 26 chủng CIAV từ vị trí 141- 609. Kết quả so sánh mức tương đồng nucleotide giữa 26 chủng CIAV.
Cây phát sinh chủng loại của CIAV. Trình tự amino acid protein VP1 của CIAV. Trình tự amino acid protein VP1 của CIAV. Sự thay đổi amino acid của VP1 ở các nút dẫn tới nhánh CIAV lưu hành ở Việt Nam .42 vii c TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Nguyễn Quốc Doanh Tên Luận văn: “Nghiên cứu sự lưu hành của virus gây bệnh thiếu máu truyền nhiễm ở gà (Chicken Infectious Anemia Virus - CIAV) tại Hà Nội và vùng phụ cận”.
Ngành: Thú y Mã số: 60.01 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu: - Xác định được có hay không có sự lưu hành của CIAV ở đàn gà thuộc địa bàn nghiên cứu. - Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ học phân tử của CIAV. Nội dung nghiên cứu Trong khuôn khổ nghiên cứu của đề tài, chúng tôi thực hiện các nội dung sau: - Xác định sự lưu hành CIAV ở đàn gà nuôi tại Hà Nội và vùng phụ cận. - Giải trình tự gen mã hóa protein VP1 của CIAV.
- Phân tích một số đặc điểm dịch tễ học phân tử của CIAV. Phương pháp: Phương pháp lấy mẫu; Phương pháp tách chiết ADN; Phương pháp tối ưu hóa phản ứng PCR chẩn đoán CIAV; Phương pháp nghiên cứu đặc điểm dịch tễ học phân tử. Kết quả chính và kết luận: (1) Trong số 14 trại kiểm tra có đến 13 trại (tỷ lệ 92,86%) phát hiện có sự lưu hành của CIAV; chỉ duy nhất 01 trại (tỷ lệ 7,14%) âm tính với kết quả PCR phát hiện CIAV. Trong tổng số 124 mẫu bệnh phẩm của gà có triệu chứng lâm sàng được kiểm tra thì tỷ lệ phát hiện được CIAV rất cao (63 mẫu dương tính, tỷ lệ 50,81%).
(2) Đã giải trình tự gen thành công phân đoạn gen VP1 của CIAV. 26 chủng CIAV được lựa chọn để giải trình tự có mức tương đồng rất cao về trình tự nucleotide, từ 96,8% đến 100%. (3) Qua phân tích đặc điểm dịch tễ học phân tử dựa vào trình tự gen mã hóa protein VP1, có thể kết luận: - Các chủng CIAV lưu hành có sự đa dạng tương đối về mặt di truyền. - Các chủng này nằm ở nhánh di truyền khác với các chủng virus vacxin.
viii c THESIS ABSTRACT Name of Master student: Nguyen Quoc Doanh Thesis title: “Researchthe prevalence of Chicken Infectious Anemia Virus - CIAVof chicken in Hanoi and surrounding areas”. Major:Veterinary Medicine Code:60.01 Name of Institute: Vietnam National University of Agriculture. Research Objectives Determiningthe prevalence of CIAVof chicken in Hanoi and surrounding areas. Researching molecular epidemiological characteristics of CIAV.
Research contents: - Determining the prevalence of CIAVof the chicken in Hanoi and surrounding areas. - Sequencingprotein VP1 geneof CIAV. - Researching molecular epidemiological characteristics of CIAV. Methodology - Sampling method; - DNA extraction method; - PCR for identifying CIAV; - Methods for researching molecular epidemiological characteristics of CIAV.
Results: (1) By using PCR,13 farms (92.86%)of tested 14 farms were CIAV positive; there was only one farm (7.14%) was CIAVnegative; In total124 samples of chickenwhich had clinical symptoms,there were 63 CIAV positive samples (50.81%); (2) 26 sequencing of VP1gene of CIAVin this study sharedfrom 96.8% to 100% nucleotide identity. (3) By phylogenetic analysis based on nucleotide sequences of VP1 gene of CIAV showed that: - CIAV strains in this study have geneticvariation; - These strains were located in different branches of phylogenetic tree with vaccine virus strains. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Trước diễn biến phức tạp của bệnh, dịch gia cầm trên thế giới và ở Việt Nam, rất nhiều các nhà khoa học đã tập trung nghiên cứu các vấn đề mới.Sự xuất hiện của một số bệnh mới và ảnh hưởng của chúng tới khả năng miễn dịch của vật nuôi đã gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho ngành chăn nuôi và đang trở thành vấn đề gây quan tâm cho những nhà khoa học làm việc trong ngành Thú y trên thế giới và ở Việt Nam. Một loạt câu hỏi được đưa ra cần có câu trả lời: nguyên nhân nào dẫn tới sự suy giảm miễn dịch? Cơ chế nào gây suy giảm miễn dịch? Những dấu hiệu hay phương pháp chẩn đoán sự suy giảm miễn dịch? Biện pháp kiểm soát và giảm thiểu ảnh hưởng của sự suy giảm miễn dịch? Câu trả lời nằm ở những yếu tố gây ức chế miễn dịch, trong đó có vai trò của một số virus.
Theo “chiến lược phát triển chăn nuôi đến năm 2020” đã được Thủ tướng phê duyệt tại Quyết định số 10/2008/QĐ-TTg, định hướng phát triển đến năm 2020 tổng đàn gà tăng bình quân trên 5% năm, đạt khoảng 300 triệu con, trong đó đàn gà công nghiệp chiếm khoảng 33%. Tăng trưởng về quy mô đàn gia cầm cũng làm gia tăng áp lực dịch bệnh, kéo theo nguy cơ xuất hiện nhiều dịch bệnh mới. Nhận thức được tính nguy hiểm của nhóm virus gây ức chế miễn dịch như: ức chế miễn dịch mở đường cho nhiều bệnh kế phát xảy ra (Subler et al., 2006), làm giảm hiệu lực của vacxin (Sun et al.