Xây Dựng Bộ Chủng Nấm Bào Ngư Có Tiềm Năng Thương Mại

Nghiên cứu xây dựng bộ chủng nấm bào ngư tiềm năng thương mại. Luận án tiến sĩ công nghệ sinh học về chọn tạo giống nấm bào ngư chất lượng cao.

• Tác giả: Phạm Văn Lộc
• Trường học: Học Viện Khoa Học Và Công Nghệ
• Chuyên ngành: Công Nghệ Sinh Học
• Đề tài: Xây Dựng Bộ Chủng Nấm Bào Ngư Có Tiềm Năng Thương Mại
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Giới thiệu về Nghiên cứu và Xây dựng Chủng Nấm Bào Ngư

Việt Nam, với khí hậu nhiệt đới và trữ lượng lớn phụ phẩm nông nghiệp như rơm rạ, bã mía, mạt cưa, có tiềm năng lớn để phát triển ngành trồng nấm. Tuy nhiên, ngành này vẫn còn hạn chế về sản lượng và số lượng loài được nuôi trồng. Theo FAOSTAT 2021, sản lượng nấm của Việt Nam chỉ đạt 24637 tấn, chưa đáp ứng đủ nhu cầu trong nước. Nhiều loại nấm, đặc biệt là các loài ôn đới, vẫn phải nhập khẩu. Để thúc đẩy phát triển ngành nấm, cần tập trung vào cải tiến giống, công nghệ nuôi trồng và chế biến sau thu hoạch. Hiện nay, các giống nấm được trồng ở Việt Nam chủ yếu có nguồn gốc nhập ngoại, thông tin về giống, năng suất và chất lượng còn chưa đồng bộ, phôi giống dễ bị thoái hóa. Do đó, việc bảo tồn, phục tráng và lai tạo giống là vô cùng quan trọng. Nấm bào ngư (Pleurotus spp.), hay nấm sò, là một trong những loại nấm quan trọng nhất trên thế giới, đứng thứ hai sau nấm hương về sản lượng. Nấm bào ngư không chỉ giàu dinh dưỡng mà còn có nhiều hoạt tính sinh học và khả năng ứng dụng trong xử lý môi trường. Tại Việt Nam, nấm bào ngư được trồng phổ biến, đặc biệt ở Đông Nam Bộ, trong đó bào ngư xám và bào ngư trắng là hai giống chủ lực. Tuy nhiên, vấn đề giống nấm bào ngư chưa được quan tâm đúng mức, dẫn đến thiếu bộ sưu tập giống chất lượng, thông tin về nguồn gốc và năng suất chưa đầy đủ, chất lượng giống không ổn định và có dấu hiệu thoái hóa. Xuất phát từ thực tiễn này, việc xây dựng bộ sưu tập các chủng nấm, với thông tin về nguồn gốc, định danh, đa dạng di truyền và đặc điểm của các chủng nấm đang được sản xuất và tiêu thụ phổ biến, sẽ tạo nền tảng quan trọng cho nghiên cứu ứng dụng và lai tạo giống. Việc xác định kiểu bắt cặp và sàng lọc các dòng đơn bội có các đặc điểm phù hợp là cần thiết cho công tác lai tạo giống.

1.1. Tầm quan trọng của Nghiên cứu nấm bào ngư và Phát triển giống

Việc nghiên cứu nấm bào ngư và phát triển giống đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao năng suất, chất lượng và khả năng cạnh tranh của ngành nấm Việt Nam. Các nghiên cứu tập trung vào việc thu thập, định danh và bảo tồn các nguồn gen quý hiếm, đồng thời lai tạo ra các giống nấm mới có khả năng thích ứng với điều kiện khí hậu địa phương và kháng bệnh tốt hơn. Điều này không chỉ giúp tăng sản lượng nấm mà còn giảm thiểu sự phụ thuộc vào các giống nhập khẩu, đảm bảo an ninh lương thực và phát triển bền vững cho ngành.

1.2. Tiềm năng thương mại nấm bào ngư Cơ hội và thách thức

Tiềm năng thương mại nấm bào ngư tại Việt Nam là rất lớn, nhờ vào nhu cầu tiêu dùng trong nước ngày càng tăng và khả năng xuất khẩu sang các thị trường tiềm năng. Tuy nhiên, để khai thác tối đa tiềm năng này, cần phải vượt qua nhiều thách thức, bao gồm việc nâng cao chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu mạnh, phát triển hệ thống phân phối hiệu quả và đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm. Sự hợp tác giữa các nhà khoa học, doanh nghiệp và người nông dân là rất quan trọng để giải quyết các thách thức này và tận dụng cơ hội.

II. Thách thức chính trong Nghiên cứu và Phát triển Giống Nấm

Ngành trồng nấm tại Việt Nam đối mặt với nhiều thách thức trong công tác nghiên cứu và phát triển giống. Một trong những vấn đề lớn nhất là thiếu hụt thông tin đầy đủ và chính xác về các chủng nấm bào ngư hiện có, bao gồm nguồn gốc, đặc điểm sinh học, di truyền và năng suất. Điều này gây khó khăn cho việc lựa chọn và sử dụng các giống nấm phù hợp với điều kiện nuôi trồng khác nhau. Bên cạnh đó, việc bảo tồn và phục tráng các giống nấm truyền thống cũng gặp nhiều khó khăn do thiếu nguồn lực và công nghệ. Tình trạng thoái hóa giống sau một thời gian sản xuất cũng là một vấn đề đáng lo ngại, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng nấm. Ngoài ra, công tác lai tạo và cải tiến giống còn chưa được chú trọng đúng mức, dẫn đến thiếu các giống nấm mới có năng suất cao, chất lượng tốt và khả năng kháng bệnh tốt hơn. Việc thiếu hụt trang thiết bị chuyên dụng và kỹ thuật bảo tồn, phục tráng giống cũng là một rào cản lớn trong công tác phát triển giống nấm.

2.1. Vấn đề Thoái hóa giống và Giải pháp Chọn lọc nấm bào ngư

Tình trạng thoái hóa giống là một vấn đề nghiêm trọng trong ngành trồng nấm, gây ảnh hưởng lớn đến năng suất và chất lượng sản phẩm. Để giải quyết vấn đề này, việc chọn lọc nấm bào ngư đóng vai trò then chốt. Cần áp dụng các phương pháp chọn lọc khoa học, dựa trên các tiêu chí như năng suất, chất lượng, khả năng kháng bệnh và thích ứng với điều kiện môi trường. Việc lưu giữ và nhân giống các dòng nấm ưu tú cũng rất quan trọng để đảm bảo nguồn giống chất lượng cao cho sản xuất.

2.2. Cải tiến Kỹ thuật nuôi nấm bào ngư để Tối ưu năng suất

Để nâng cao năng suất và chất lượng nấm bào ngư, việc cải tiến kỹ thuật nuôi nấm bào ngư là vô cùng cần thiết. Cần áp dụng các kỹ thuật tiên tiến trong việc chuẩn bị giá thể, điều chỉnh nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng và thông gió. Việc sử dụng các loại phân bón hữu cơ và vi sinh vật có lợi cũng giúp cải thiện chất lượng giá thể và tăng cường khả năng sinh trưởng của nấm. Ngoài ra, việc phòng trừ sâu bệnh hại cũng cần được thực hiện một cách hiệu quả để giảm thiểu thiệt hại cho sản xuất.

III. Phương pháp Nghiên cứu và Xây dựng chủng nấm Thương mại

Việc xây dựng chủng nấm bào ngư thương mại đòi hỏi một quy trình nghiên cứu và chọn lọc kỹ lưỡng, bao gồm nhiều bước khác nhau. Đầu tiên, cần thu thập và định danh các chủng nấm bào ngư đang được nuôi trồng phổ biến, đồng thời khảo sát các đặc điểm sinh học của chúng. Tiếp theo, cần thu thập và khảo sát các dòng đơn bội của các chủng nấm bào ngư, nhằm xác định kiểu bắt cặp và sàng lọc các dòng có đặc điểm phù hợp cho lai tạo. Các thí nghiệm phân nhóm kiểu di truyền bắt cặp các dòng đơn bội bằng các marker sinh học phân tử cũng cần được thực hiện để hỗ trợ quá trình lai tạo. Sau khi lai tạo, cần đánh giá tiềm năng thương mại của các chủng nấm mới, dựa trên các tiêu chí như năng suất, chất lượng, khả năng kháng bệnh và thích ứng với điều kiện môi trường. Cuối cùng, cần xây dựng quy trình sản xuất phôi giống và hướng dẫn kỹ thuật nuôi trồng cho người nông dân.

3.1. Phân lập nấm bào ngư Bước đầu của Nghiên cứu giống

Phân lập nấm bào ngư là bước đầu tiên và quan trọng trong quá trình nghiên cứu và phát triển giống. Bước này giúp thu thập và làm thuần các chủng nấm bào ngư từ các nguồn khác nhau, tạo điều kiện cho việc nghiên cứu các đặc điểm sinh học và di truyền của chúng. Việc phân lập cần được thực hiện một cách cẩn thận và tỉ mỉ, để đảm bảo thu được các chủng nấm thuần khiết và không bị nhiễm các loại vi sinh vật khác.

3.2. Lai tạo nấm bào ngư Tạo giống mới Năng suất cao

Lai tạo nấm bào ngư là một phương pháp quan trọng để tạo ra các giống nấm mới có năng suất cao, chất lượng tốt và khả năng kháng bệnh tốt hơn. Quá trình lai tạo bao gồm việc lựa chọn các dòng nấm bố mẹ có các đặc điểm mong muốn, tiến hành lai chúng với nhau và chọn lọc các dòng con có các đặc điểm ưu việt. Việc lai tạo có thể được thực hiện bằng nhiều phương pháp khác nhau, tùy thuộc vào đặc điểm sinh học của các loài nấm.

3.3. Định danh chủng nấm bào ngư bằng Phương pháp phân tử

Định danh chủng nấm bào ngư bằng phương pháp phân tử là một công cụ hữu hiệu để xác định chính xác tên loài và nguồn gốc của các chủng nấm. Phương pháp này dựa trên việc phân tích các đoạn DNA đặc trưng của các loài nấm, như vùng ITS (Internal Transcribed Spacer). Việc so sánh các trình tự DNA của các chủng nấm khác nhau cho phép xác định mối quan hệ di truyền giữa chúng và phân loại chúng vào các loài khác nhau.

IV. Đánh giá Tiềm năng Thương mại Nấm từ Kết quả Nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu về xây dựng chủng nấm bào ngư tiềm năng thương mại cần được đánh giá một cách toàn diện để xác định khả năng ứng dụng thực tiễn. Các tiêu chí đánh giá bao gồm năng suất, chất lượng, khả năng kháng bệnh, thời gian sinh trưởng, khả năng thích ứng với điều kiện môi trường và chi phí sản xuất. Việc so sánh các chủng nấm mới với các chủng nấm hiện có trên thị trường cũng rất quan trọng để xác định lợi thế cạnh tranh của chúng. Ngoài ra, cần phân tích thị trường và nhu cầu của người tiêu dùng để đảm bảo rằng các chủng nấm mới đáp ứng được yêu cầu của thị trường. Việc đánh giá tiềm năng thương mại cần được thực hiện bởi các chuyên gia có kinh nghiệm trong lĩnh vực nấm học, kinh tế và thị trường.

4.1. Giống nấm năng suất cao Yếu tố then chốt cho Lợi nhuận

Việc sử dụng giống nấm năng suất cao là yếu tố then chốt để tăng lợi nhuận cho người trồng nấm. Các giống nấm này có khả năng sản xuất ra nhiều quả thể hơn trong cùng một thời gian và điều kiện nuôi trồng, giúp tăng sản lượng và giảm chi phí sản xuất trên một đơn vị sản phẩm. Việc lựa chọn giống nấm phù hợp với điều kiện khí hậu và đất đai địa phương cũng rất quan trọng để đảm bảo năng suất cao nhất.

4.2. Chất lượng cao Chìa khóa mở rộng Thị trường nấm bào ngư

Chất lượng cao là chìa khóa để mở rộng thị trường nấm bào ngư cả trong nước và quốc tế. Các sản phẩm nấm bào ngư chất lượng cao phải đáp ứng các tiêu chuẩn về hình thức, kích thước, màu sắc, độ tươi ngon và hàm lượng dinh dưỡng. Việc áp dụng các quy trình sản xuất an toàn và vệ sinh cũng rất quan trọng để đảm bảo an toàn thực phẩm cho người tiêu dùng.

V. Ứng dụng Thực tiễn Bộ Chủng Nấm Bào Ngư Thương mại

Bộ chủng nấm bào ngư thương mại được xây dựng từ kết quả nghiên cứu có nhiều ứng dụng thực tiễn quan trọng. Thứ nhất, nó cung cấp nguồn giống chất lượng cao cho người nông dân, giúp họ nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Thứ hai, nó tạo nền tảng cho việc phát triển các quy trình sản xuất nấm bào ngư bền vững và thân thiện với môi trường. Thứ ba, nó góp phần đa dạng hóa sản phẩm nấm bào ngư trên thị trường, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng. Thứ tư, nó thúc đẩy sự phát triển của ngành công nghiệp chế biến nấm bào ngư, tạo ra nhiều sản phẩm giá trị gia tăng và cơ hội việc làm. Cuối cùng, nó góp phần nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống của người nông dân.

5.1. Hướng dẫn Quy trình sản xuất nấm bào ngư từ A Z

Hướng dẫn quy trình sản xuất nấm bào ngư từ A-Z là một công cụ hữu ích cho người nông dân, giúp họ nắm vững các kỹ thuật nuôi trồng nấm bào ngư một cách bài bản và hiệu quả. Hướng dẫn này bao gồm các bước chuẩn bị giá thể, cấy giống, chăm sóc, thu hoạch và bảo quản nấm. Nó cũng cung cấp các thông tin về các loại bệnh thường gặp và cách phòng trừ, giúp người nông dân giảm thiểu rủi ro trong sản xuất.

5.2. Kinh doanh nấm bào ngư Mở ra cơ hội đầu tư tiềm năng

Kinh doanh nấm bào ngư đang mở ra cơ hội đầu tư tiềm năng cho các doanh nghiệp và cá nhân. Với nhu cầu tiêu dùng ngày càng tăng và nguồn cung còn hạn chế, thị trường nấm bào ngư đang có nhiều tiềm năng phát triển. Việc đầu tư vào sản xuất, chế biến và phân phối nấm bào ngư có thể mang lại lợi nhuận cao và đóng góp vào sự phát triển của ngành nông nghiệp Việt Nam.

VI. Tương lai Nghiên cứu và Phát triển Chủng Nấm Bào Ngư

Tương lai của công tác nghiên cứu và phát triển chủng nấm bào ngư ở Việt Nam hứa hẹn nhiều triển vọng. Với sự tiến bộ của khoa học công nghệ, các phương pháp nghiên cứu và lai tạo giống ngày càng trở nên hiệu quả và chính xác hơn. Các nghiên cứu tập trung vào việc sử dụng các công nghệ sinh học phân tử để cải tiến giống nấm, tạo ra các giống nấm có năng suất cao, chất lượng tốt và khả năng kháng bệnh tốt hơn. Việc phát triển các giống nấm có khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu cũng là một hướng đi quan trọng. Ngoài ra, việc nghiên cứu các hoạt chất sinh học có trong nấm bào ngư và ứng dụng chúng trong y học và thực phẩm chức năng cũng đang được quan tâm.

6.1. Ứng dụng Công nghệ sinh học trong Cải tiến giống

Công nghệ sinh học đóng vai trò quan trọng trong việc cải tiến giống nấm bào ngư. Các kỹ thuật như giải trình tự gen, phân tích marker di truyền và chỉnh sửa gen cho phép các nhà khoa học hiểu rõ hơn về cấu trúc di truyền của nấm và tạo ra các giống nấm mới với các đặc điểm mong muốn. Việc sử dụng công nghệ sinh học giúp rút ngắn thời gian lai tạo giống và tăng tính chính xác của quá trình chọn lọc.

6.2. Phát triển nấm bào ngư thích ứng với Biến đổi khí hậu

Biến đổi khí hậu đang gây ra những tác động tiêu cực đến ngành nông nghiệp, trong đó có ngành trồng nấm. Việc phát triển các giống nấm bào ngư có khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu là rất quan trọng để đảm bảo năng suất và ổn định sản xuất. Các giống nấm này cần có khả năng chịu đựng được nhiệt độ cao, hạn hán và các điều kiện thời tiết khắc nghiệt khác.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Việt Nam là quốc gia thuộc khu vực nhiệt đới với khí hậu nóng ẩm quanh năm và có ngành nông nghiệp phát triển. Trữ lượng phụ phẩm của nông nghiệp lớn với khoảng 50 triệu tấn rơm rạ, 4 triệu tấn bã mía mỗi năm [1]. Bên cạnh đó, ngành chế biến gỗ hàng năm cũng thải ra một lượng lớn mạt cưa. Với trữ lượng phụ phẩm dồi dào, trồng nấm được kỳ vọng trở thành một ngành chủ lực của nông nghiệp.

Tuy nhiên cho đến nay, sự phát triển của ngành này vẫn còn hạn chế cả về sản lượng và số loài nuôi trồng. Theo số liệu của FAOSTAT năm 2021, Việt Nam sản xuất được 24637 tấn nấm các loại [2]; sản lượng này vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu trong nước. Một số loại nấm được trồng phổ biến hiện nay là nấm rơm (Volvariella volvacea), nấm mèo (Auricularia spp.), nấm bào ngư (Pleurotus spp.), nấm linh chi (Ganoderma lucidum) và nhộng trùng thảo (Cordyceps militaris). Hàng năm nước ta nhập nhiều loại nấm khác nhau, đặc biệt là các loài sinh trưởng trong điều kiện ôn đới từ các quốc gia như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản.

Để thúc đẩy ngành trồng nấm phát triển, nhiều giải pháp đã được thực hiện. Các giải pháp hiện tại chủ yếu tập trung vào việc đầu tư mở rộng cơ sở sản xuất, trang thiết bị, quảng bá sản phẩm hay cải tiến năng suất dựa trên kinh nghiệm của người trồng. Trong khi đó để cải tiến năng suất, cần có những giống nấm tốt, năng suất cao, phù hợp với điều kiện nuôi trồng. Các giống nấm nuôi trồng hiện nay tại nước ta có nhiều nguồn gốc khác nhau, đa phần giống gốc được nhập từ nước ngoài, chỉ có một số ít chủng nấm được sưu tầm trong nước.

Thông tin về giống, năng suất nuôi trồng và chất lượng không đồng bộ; chất lượng phôi giống không ổn định theo thời gian, giống nấm sau một thời gian sản xuất bị thoái hóa. Do vậy cần phải có những trang thiết bị chuyên dụng để bảo quản, cũng như phát triển các kỹ thuật bảo tồn, phục tráng giống; và cần quan tâm hơn nữa đến công tác lai tạo, cải tiến giống. Nấm bào ngư (Pleurotus spp.) hay nấm sò là một trong những giống nấm nuôi trồng quan trọng nhất của thế giới với sản lượng xếp ở vị trí thứ 2 sau nấm hương [3]. Nấm bào ngư không chỉ có giá trị dinh dưỡng cao mà còn chứa nhiều thành phần có hoạt tính sinh học cũng như khả năng ứng dụng trong xử lý môi trường [4].

Tại Việt Nam, bào ngư là loại nấm được trồng phổ biến đặc biệt tại khu vực Đông Nam Bộ. Trong các giống nấm bào ngư đang nuôi trồng, bào ngư xám và bào ngư trắng là các giống chủ lực do phù hợp với điều kiện nuôi trồng và nhu cầu tiêu thụ cao của thị trường. Tuy nhiên vấn đề giống nấm bào ngư chưa được quan tâm đúng mức: chưa có bộ sưu tập giống chất lượng; giống nấm khi đưa ra thị trường chưa có đầy đủ thông tin về nguồn gốc, phân loại, năng suất; chất lượng giống không được đánh giá nên 2 không ổn định và xuất hiện các dấu hiệu thoái hóa; công tác cải tiến giống chưa được chú trọng. Xuất phát từ thực tiễn trên, việc xây dựng bộ sưu tập các chủng nấm trên cơ sở thông tin về nguồn gốc, định danh, đa dạng di truyền và đặc điểm của các chủng nấm đang được sản xuất và tiêu thụ phổ biến sẽ tạo nền tảng ban đầu cho nghiên cứu ứng dụng.

Bên cạnh đó trên cơ sở bộ sưu tập này, việc nghiên cứu lai tạo, cải tiến giống cũng sẽ được tiến hành thuận lợi. Nguồn nguyên liệu quan trọng cho công tác lai tạo này chính là các dòng đơn bội đơn nhân (monokaryon, gọi tắt là dòng đơn bội) của các giống nấm. Trong đó việc xác định kiểu bắt cặp, sàng lọc các dòng đơn bội có các đặc điểm phù hợp để làm nguyên liệu cho các tổ hợp lai là cần thiết. Đề tài này tiến hành xây dựng bộ sưu tập các chủng song nhân và dòng đơn bội của các giống nấm bào ngư trắng và bào ngư xám có tiềm năng thương mại: giống nấm có nguồn gốc rõ ràng, xác định được chính xác tên loài, một số chỉ tiêu sinh trưởng được xác định và phù hợp các yêu cầu sản xuất.

Mục tiêu nghiên cứu: Xây dựng bộ sưu tập các chủng song nhân và dòng đơn bội của các giống nấm bào ngư trắng và bào ngư xám có tiềm năng thương mại. Nội dung nghiên cứu: - Thu thập và định danh các chủng nấm bào ngư được nuôi trồng phổ biến. - Khảo sát một số đặc điểm sinh học của các chủng nấm bào ngư thu thập được. - Thu thập và khảo sát một số đặc điểm sinh học của các dòng đơn bội của các chủng nấm bào ngư.

- Thử nghiệm phân nhóm kiểu di truyền bắt cặp các dòng đơn bội bằng một số marker sinh học phân tử. Những đóng góp mới của luận án: 1. Lần đầu tiên đã cung cấp thông tin có liên quan về hình thái, đặc điểm sinh học, đặc điểm di truyền, sinh trưởng và phát triển của 10 chủng nấm bào ngư có tiềm năng thương mại thu thập tại các tỉnh phía nam. Xây dựng bộ 80 dòng đơn bội của 4 chủng nấm bào ngư với các thông tin về di truyền bắt cặp và sinh trưởng.

Phân lập và đánh giá tiềm năng nuôi trồng của một chủng nấm bào ngư tự nhiên tại Lâm Đồng (ABI-F000261). TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. NGÀNH TRỒNG NẤM 1. Lịch sử, tiềm năng và thực trạng Nấm lớn (macro fungi) là một nhóm trong giới nấm để phân biệt với vi nấm (micro fungi).

Đây là nhóm bao gồm các loại nấm có sự hình thành quả thể quan sát được bằng mắt thường. Nhóm nấm lớn bao gồm các nấm ăn được (nấm ăn), nấm có giá trị dược liệu và nhóm nấm độc. Từ xa xưa con người đã biết thu hái nấm trong tự nhiên để sử dụng trong đời sống hàng ngày. Theo thời gian con người đã biết trồng nấm.

Năm 600, nấm mèo (Auricularia auricula) đã được trồng trên gỗ khúc tại Trung Quốc. Sau đó nhiều loài nấm cũng đã được con người nuôi trồng nhân tạo với quy mô lớn [5]. Đến nay ngành trồng nấm đã phát triển rộng khắp trên toàn thế giới với sản lượng hơn 44 triệu tấn, tăng gần 2 lần so với năm 2010 [2]. Các quốc gia và khu vực có sản lượng nấm lớn trên thế giới là Trung Quốc, Ấn Độ, Úc, Nhật Bản, Bắc Mỹ, Tây Âu… Trong đó Trung Quốc là quốc gia có sản lượng lớn nhất với hơn 41 triệu tấn (chiếm hơn 90% sản lượng toàn cầu).

Sáu loài nấm có sản lượng cao nhất chiếm khoảng 90% tổng sản lượng là nấm hương (22%), nấm bào ngư (19%), nấm mèo (18%), nấm mỡ (15%), kim châm (11%) và nấm rơm (5%) [3]. Việt Nam là quốc gia nằm trong khu vực nhiệt đới, khí hậu quanh năm nóng ẩm. Bên cạnh đó khu vực phía bắc và một số vùng núi cao có khí hậu dịu mát nên nước ta phù hợp trồng nhiều loại nấm khác nhau, đặc biệt là các loại nấm nhiệt đới. Đồng thời với lượng phụ phẩm nông, lâm nghiệp dồi dào, Việt Nam được đánh giá có tiềm năng lớn trong phát triển nghề trồng nấm.

Số liệu năm 2021 cho thấy sản lượng nấm của Việt Nam ước tính hơn 24 ngàn tấn (tăng khoảng 20% so với năm 2010) với nhiều loại nấm khác nhau trồng trên khắp cả nước [2]. Các loài nấm phổ biến được trồng là: nấm rơm trồng chủ yếu tại Đồng bằng sông Cửu Long; nấm mèo trồng chủ yếu tại vùng Đông Nam Bộ; nấm bào ngư, nấm linh chi trồng nhiều vùng khác nhau. Ngoài ra một số lượng nhỏ các loài nấm khác cũng được trồng tại các địa phương có khí hậu mát mẻ hoặc trong các nhà trồng điều khiển được các điều kiện sinh trưởng phù hợp như nấm hương, nấm mỡ, nấm hầu thủ, nhộng trùng thảo [6]… Về công nghệ, ngành trồng nấm chủ yếu vẫn áp dụng các công nghệ truyền thống, trình độ cơ giới hóa thấp và năng suất chưa cao. Tuy nhiên hiện nay một số cơ sở đầu tư công nghệ hiện đại trong canh tác các loại nấm có hiệu quả kinh tế cao, đặc biệt các loài nấm sinh trưởng ở điều kiện lạnh.

Các vấn đề cần giải quyết của ngành trồng nấm Việt Nam Để phát triển ngành trồng nấm tại Việt Nam một cách hiệu quả, về mặt khoa học và công nghệ cần có một giải pháp tổng thể. Trong đó 3 khâu chính là: giống, công nghệ nuôi trồng và sau thu hoạch. - Giống: cần có bộ sưu tập các giống đang được trồng tại Việt Nam. Đồng thời cần khai thác các giống tự nhiên bổ sung vào bộ sưu tập.

Các giống bản địa có vai trò rất lớn trong phát triển thành giống thương mại phù hợp với khí hậu nước ta. Ngoài ra việc nhập nội các giống từ nước ngoài cũng nên được xem xét. Trên cơ sở bộ sưu tập này, tiến hành định danh chính xác và khảo sát các đặc điểm về sinh lý, sinh hóa và năng suất nuôi trồng. Trong đó chú trọng phát triển các phương pháp nhận diện nhanh giống nấm để chọn ra giống nấm phù hợp.

Từ bộ sưu tập, tiến hành phát triển kỹ thuật để bảo tồn bộ sưu tập lâu dài, ổn định các giống có tiềm năng thương mại; cũng như thúc đẩy các phương pháp cải tiến giống nấm để tạo ra giống có đặc tính tốt. Bên cạnh đó cần quan tâm đến các giải pháp công nghệ trong bảo vệ bản quyền giống. - Nuôi trồng: chủ yếu là nghiên cứu, áp dụng công nghệ phù hợp với điều kiện sản xuất cụ thể; đa dạng hóa cơ chất và cải tiến công thức nuôi trồng. Bên cạnh đó, kiểm soát sâu bệnh hại nấm là một vấn đề cần quan tâm.

- Sau thu hoạch: cần xây dựng bộ tiêu chuẩn chất lượng nấm; phát triển các phương pháp sơ chế bảo quản phù hợp, đồng thời phát triển các sản phẩm từ nấm để nâng cao giá trị thương phẩm cũng như chủ động sản xuất. Đông Nam Bộ nói riêng và khu vực phía nam nói chung là vùng trọng điểm của Việt Nam trong sản xuất phôi giống cũng như nuôi trồng nấm. Tại đây có nhiều vùng trồng nấm lâu đời với đa dạng chủng loại nấm như Long Khánh, Trảng Bom, Xuân Lộc (Đồng Nai), Củ Chi (TP. Hồ Chí Minh), Dầu Tiếng (Bình Dương).

Đông Nam Bộ cũng là khu vực chiếm gần 40% cơ sở sản xuất phôi nấm của cả phía nam (31/80 đơn vị từ Đà Nẵng trở vào) [7].