Ứng dụng mô hình camels trong kiểm định các yếu tố tác động đến tăng trưởng cho vay của các nhtm việt nam 2022

Nghiên cứu ứng dụng mô hình CAMELS để kiểm định các yếu tố ảnh hưởng đến tăng trưởng cho vay của ngân hàng thương mại Việt Nam năm 2022.

• Tác giả: Nguyễn Hoàng Diệu Hiền
• Người hướng dẫn: PGS. Đặng Văn Dân
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP.Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính Ngân Hàng
• Đề tài: Nghiên Cứu Ứng Dụng Mô Hình CAMELS Trong Tăng Trưởng Cho Vay Của Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: TP.Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CÁM ƠN
• TÓM TẮT LUẬN ÁN
• ABSTRACT
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG ANH
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN
• 1.1. Tăng trưởng cho vay của ngân hàng
• 1.2. Cho vay của ngân hàng thương mại
• 1.3. Tăng trưởng cho vay
• 1.4. Ý nghĩa của tăng trưởng cho vay
• 1.5. Bộ khung CAMELS
• 1.6. Các yếu tố trong bộ khung CAMELS
• 1.7. Cơ sở lý thuyết và thực nghiệm về tác động của các nhân tố đặc thù ngân hàng đến tăng trưởng cho vay
• 1.7.1. Tác động của vốn ngân hàng đến tăng trưởng cho vay
• 1.7.2. Tác động của chất lượng tài sản đến tăng trưởng cho vay
• 1.7.3. Tác động của hiệu quả quản lý đến tăng trưởng cho vay
• 1.7.4. Tác động của lợi nhuận ngân hàng đến tăng trưởng cho vay
• 1.7.5. Tác động của thanh khoản ngân hàng đến tăng trưởng cho vay
• 1.7.6. Tác động của nhạy cảm rủi ro thị trường đến tăng trưởng cho vay
• 1.8. Đánh giá về tình hình nghiên cứu và khoảng trống có thể khai thác
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP VÀ DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 2.1. Các biến nghiên cứu
• 2.2. Biến tăng trưởng cho vay
• 2.3. Các biến nội tại ngân hàng theo CAMELS
• 2.4. Các biến kiểm soát môi trường vĩ mô
• 2.5. Mô hình nghiên cứu
• 2.6. Phương pháp ước lượng
• 2.6.1. Phương pháp GMM cho mô hình bảng động (kiểm định chính)
• 2.6.2. Phương pháp OLS/GLS cho mô hình bảng tĩnh (kiểm định tính vững)
• 2.7. Dữ liệu nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đánh giá hệ thống ngân hàng Việt Nam thông qua bộ khung CAMELS
• 3.2. Bối cảnh của hệ thống ngân hàng Việt Nam
• 3.3. Đánh giá hệ thống ngân hàng Việt Nam với thống kê mô tả của các biến nghiên cứu
• 3.4. Phân tích tương quan giữa các biến nghiên cứu
• 3.5. Kết quả ước lượng và thảo luận
• 3.5.1. Tác động của vốn ngân hàng đến tăng trưởng cho vay
• 3.5.2. Tác động của chất lượng tài sản đến tăng trưởng cho vay
• 3.5.3. Tác động của hiệu quả quản lý đến tăng trưởng cho vay
• 3.5.4. Tác động của lợi nhuận ngân hàng đến tăng trưởng cho vay
• 3.5.5. Tác động của thanh khoản ngân hàng đến tăng trưởng cho vay
• 3.5.6. Tác động của nhạy cảm rủi ro thị trường đến tăng trưởng cho vay
• 3.6. Kết quả tổng hợp trên các mô hình hồi quy đầy đủ các biến CAMELS
• 3.7. Kiểm định tính vững của các kết quả nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 4.1. Một số hàm ý
• 4.2. Hạn chế của luận án và hướng nghiên cứu tiếp theo
• 5. CHƯƠNG 5
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu CAMELS và Tăng Trưởng Cho Vay NHTM

Nghiên cứu này tập trung phân tích tác động của các yếu tố nội tại ngân hàng đến tăng trưởng cho vay của các NHTM Việt Nam, sử dụng mô hình CAMELS làm khung phân tích. Việc hiểu rõ các yếu tố này có vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ tăng trưởng kinh tế và đảm bảo sự ổn định của hệ thống ngân hàng. Nghiên cứu sử dụng dữ liệu tài chính từ 31 ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn 2007-2019. Luận án này chưa từng được trình nộp để lấy học vị Tiến sĩ tại bất cứ một cơ sở đào tạo nào, kết quả nghiên cứu là trung thực, trong đó không có các nội dung đã được công bố trước đây hoặc các nội dung do người khác thực hiện ngoại trừ các trích dẫn được dẫn nguồn đầy đủ trong luận án.

1.1. Tầm Quan Trọng của Tăng Trưởng Cho Vay trong Nền Kinh Tế

Tăng trưởng cho vay không chỉ là cơ sở của các khoản đầu tư mà còn là nhân tố chính thúc đẩy tiêu dùng hộ gia đình. Theo đó, nó đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ở nhiều nền kinh tế mới nổi, trong đó có Việt Nam. Theo Dang (2019), Việt Nam đã trải qua giai đoạn tín dụng tăng trưởng nóng với mức bình quân hơn 21.70% hàng năm, đặt ra những thách thức về quản lý rủi ro tín dụng.

1.2. Giới Thiệu Mô Hình CAMELS Trong Ngân Hàng

Mô hình CAMELS là một hệ thống đánh giá hiệu quả hoạt động của ngân hàng, bao gồm các yếu tố: Capital Adequacy (Mức độ an toàn vốn), Asset Quality (Chất lượng tài sản), Management Capability (Hiệu quả quản lý), Earnings (Lợi nhuận), Liquidity (Thanh khoản) và Sensitivity to Market Risk (Độ nhạy cảm với rủi ro thị trường). Mô hình này được sử dụng rộng rãi để đánh giá sức khỏe và sự ổn định của các ngân hàng, giúp cơ quan quản lý đưa ra các biện pháp can thiệp kịp thời.

1.3. Mục Tiêu Phạm Vi Nghiên Cứu Về Mô Hình CAMELS

Mục tiêu chính của nghiên cứu là khảo sát tác động của các nhân tố nội tại ngân hàng đối với hoạt động cho vay của các NHTM Việt Nam, bằng một bộ khung các nhân tố CAMELS. Nghiên cứu sẽ xác định các biến đại diện phù hợp cho từng nhân tố trong bộ khung CAMELS và qua đó đánh giá tình hình tài chính, hiệu quả hoạt động và mức độ lành mạnh của hệ thống ngân hàng Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu của luận án dựa trên thông tin tài chính của các NHTM Việt Nam trong giai đoạn từ 2007–2019.

II. Thách Thức Quản Lý Rủi Ro và Tăng Trưởng Cho Vay tại VN

Các ngân hàng Việt Nam phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc quản lý rủi ro và duy trì tăng trưởng cho vay bền vững. Sự tăng trưởng tín dụng nóng trong quá khứ đã dẫn đến những lo ngại về chất lượng tín dụng và khả năng quản lý rủi ro của các ngân hàng. Việc kiểm soát chặt chẽ tăng trưởng tín dụng từ NHNN đòi hỏi các ngân hàng phải tìm kiếm các giải pháp hiệu quả để tối ưu hóa hoạt động kinh doanh và đảm bảo tuân thủ các quy định.

2.1. Bài Toán Quản Lý Rủi Ro Tín Dụng Ngân Hàng Hiện Nay

Rủi ro tín dụng là một trong những rủi ro lớn nhất đối với các ngân hàng. Chất lượng tài sản thấp, tỷ lệ nợ xấu cao có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng tăng trưởng cho vay của ngân hàng. Các ngân hàng cần phải có các biện pháp quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả để đảm bảo sự ổn định và bền vững của hoạt động kinh doanh.

2.2. Yêu Cầu Quản Lý Tín Dụng Thống Nhất Minh Bạch

Bối cảnh hiện tại đòi hỏi một cơ chế quản lý tín dụng minh bạch và thống nhất. Điều này giúp đảm bảo sự công bằng và cạnh tranh lành mạnh giữa các ngân hàng, đồng thời giúp NHNN kiểm soát hiệu quả hoạt động tín dụng của toàn hệ thống. Việc tuân thủ các quy định và chuẩn mực quốc tế cũng là một yếu tố quan trọng để nâng cao uy tín và khả năng hội nhập của các ngân hàng Việt Nam.

2.3. Ảnh Hưởng Của Chính Sách Kiểm Soát Tăng Trưởng Tín Dụng

Chính sách kiểm soát tăng trưởng tín dụng của NHNN có ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động cho vay của các ngân hàng. Các ngân hàng phải điều chỉnh chiến lược kinh doanh để phù hợp với các chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng được giao, đồng thời tìm kiếm các giải pháp để duy trì lợi nhuận và hiệu quả hoạt động.

III. Phương Pháp Mô Hình CAMELS và Dữ Liệu Nghiên Cứu Thực Nghiệm

Nghiên cứu sử dụng mô hình CAMELS để phân tích các yếu tố nội tại ngân hàng ảnh hưởng đến tăng trưởng cho vay. Dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính hàng năm của 31 NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2007-2019. Các biến số được sử dụng để đại diện cho từng yếu tố trong mô hình CAMELS, bao gồm hệ số an toàn vốn, tỷ lệ nợ xấu, chi phí hoạt động, lợi nhuận trên tài sản, tỷ lệ thanh khoản và độ nhạy cảm với rủi ro lãi suất.

3.1. Xây Dựng Mô Hình Nghiên Cứu CAMELS

Nghiên cứu xây dựng mô hình hồi quy đa biến để phân tích tác động của các yếu tố CAMELS đến tăng trưởng cho vay. Mô hình bao gồm các biến độc lập đại diện cho từng yếu tố CAMELS và các biến kiểm soát để kiểm soát các yếu tố vĩ mô có thể ảnh hưởng đến tăng trưởng cho vay.

3.2. Phương Pháp Thu Thập Xử Lý Dữ Liệu

Dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính hàng năm của các NHTM Việt Nam. Dữ liệu được xử lý bằng các phần mềm thống kê để đảm bảo tính chính xác và đầy đủ. Các phương pháp kiểm định thống kê được sử dụng để đánh giá tính tin cậy của kết quả nghiên cứu.

3.3. Lựa Chọn Biến Số Đại Diện Cho CAMELS

Các biến số được lựa chọn để đại diện cho từng yếu tố CAMELS được lựa chọn dựa trên các nghiên cứu trước đây và phù hợp với đặc điểm của thị trường ngân hàng Việt Nam. Ví dụ, hệ số an toàn vốn được sử dụng để đại diện cho yếu tố mức độ an toàn vốn, tỷ lệ nợ xấu được sử dụng để đại diện cho yếu tố chất lượng tài sản.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu CAMELS Tác Động Đến Tăng Trưởng Cho Vay

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng các yếu tố CAMELS có tác động đáng kể đến tăng trưởng cho vay của các NHTM Việt Nam. Cụ thể, mức độ an toàn vốn cao, chất lượng tài sản tốt, hiệu quả quản lý cao, lợi nhuận cao và thanh khoản dồi dào có tác động tích cực đến tăng trưởng cho vay. Ngược lại, độ nhạy cảm với rủi ro thị trường cao có tác động tiêu cực đến tăng trưởng cho vay.

4.1. Tác Động Của An Toàn Vốn Đến Tăng Trưởng Cho Vay

Mức độ an toàn vốn cao cho thấy ngân hàng có khả năng chống chịu tốt hơn trước các cú sốc tài chính, từ đó tạo điều kiện cho ngân hàng mở rộng hoạt động cho vay. Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng hệ số an toàn vốn có tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê đến tăng trưởng cho vay.

4.2. Ảnh Hưởng Của Chất Lượng Tài Sản và Hiệu Quả Quản Lý

Chất lượng tài sản tốt, thể hiện qua tỷ lệ nợ xấu thấp, cho thấy ngân hàng có khả năng quản lý rủi ro tín dụng tốt. Hiệu quả quản lý cao, thể hiện qua chi phí hoạt động thấp, cho thấy ngân hàng có khả năng tối ưu hóa hoạt động kinh doanh. Cả hai yếu tố này đều có tác động tích cực đến tăng trưởng cho vay.

4.3. Mối Liên Hệ Giữa Lợi Nhuận Thanh Khoản và Tăng Trưởng Cho Vay

Lợi nhuận cao và thanh khoản dồi dào cho thấy ngân hàng có khả năng tạo ra lợi nhuận và đáp ứng các nghĩa vụ tài chính. Điều này tạo điều kiện cho ngân hàng mở rộng hoạt động cho vay và tăng trưởng một cách bền vững. Nghiên cứu chỉ ra các yếu tố này có ảnh hưởng quan trọng đến hiệu quả tăng trưởng cho vay của NHTM Việt Nam.

V. Hàm Ý Chính Sách Hoàn Thiện Khung CAMELS Quản Lý NHTM

Kết quả nghiên cứu cung cấp các hàm ý chính sách quan trọng cho NHNN và các NHTM Việt Nam. NHNN cần tiếp tục hoàn thiện khung đánh giá ngân hàng dựa trên mô hình CAMELS để nâng cao hiệu quả giám sát và quản lý hoạt động ngân hàng. Các NHTM cần chú trọng cải thiện các yếu tố CAMELS để nâng cao khả năng tăng trưởng cho vay bền vững.

5.1. Đề Xuất Hoàn Thiện Khung Đánh Giá CAMELS

NHNN cần tiếp tục nghiên cứu và điều chỉnh các tiêu chí trong khung đánh giá CAMELS để phù hợp với sự phát triển của thị trường ngân hàng Việt Nam. Việc áp dụng các chuẩn mực quốc tế và tăng cường tính minh bạch trong hoạt động đánh giá là rất quan trọng.

5.2. Giải Pháp Nâng Cao Năng Lực Quản Lý Rủi Ro NHTM

Các NHTM cần chú trọng nâng cao năng lực quản lý rủi ro tín dụng, rủi ro lãi suất và rủi ro thanh khoản. Việc đầu tư vào công nghệ và đào tạo nhân lực là rất quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro.

5.3. Chiến Lược Tăng Trưởng Cho Vay Bền Vững

Các NHTM cần xây dựng chiến lược tăng trưởng cho vay bền vững, dựa trên nền tảng tài chính vững mạnh và quản lý rủi ro hiệu quả. Việc đa dạng hóa danh mục cho vay và tập trung vào các lĩnh vực có tiềm năng tăng trưởng cao là rất quan trọng.

VI. Kết Luận CAMELS Tăng Trưởng và Định Hướng Nghiên Cứu Tương Lai

Nghiên cứu đã cung cấp bằng chứng thực nghiệm về tác động của các yếu tố CAMELS đến tăng trưởng cho vay của các NHTM Việt Nam. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng chính sách và chiến lược phát triển ngân hàng. Các nghiên cứu trong tương lai có thể tập trung vào phân tích tác động của các yếu tố vĩ mô và các yếu tố bên ngoài khác đến tăng trưởng cho vay.

6.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu Quan Trọng Nhất

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng các yếu tố CAMELS có tác động đáng kể đến tăng trưởng cho vay của các NHTM Việt Nam. Mức độ an toàn vốn, chất lượng tài sản, hiệu quả quản lý, lợi nhuận và thanh khoản là các yếu tố quan trọng quyết định khả năng tăng trưởng cho vay của ngân hàng.

6.2. Hạn Chế Nghiên Cứu và Hướng Phát Triển

Nghiên cứu có một số hạn chế, chẳng hạn như phạm vi nghiên cứu giới hạn trong giai đoạn 2007-2019 và chỉ tập trung vào các yếu tố nội tại ngân hàng. Các nghiên cứu trong tương lai có thể mở rộng phạm vi nghiên cứu và xem xét các yếu tố vĩ mô và các yếu tố bên ngoài khác.

6.3. Đề Xuất Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Mô Hình CAMELS

Các nghiên cứu trong tương lai có thể tập trung vào phân tích tác động của các chính sách điều hành tiền tệ của NHNN đến hoạt động cho vay của các ngân hàng. Nghiên cứu sâu hơn về mối quan hệ giữa các yếu tố CAMELS và hiệu quả hoạt động của ngân hàng cũng là một hướng đi tiềm năng.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Hoạt động cho vay giữ vai trò trung tâm trong hệ thống ngân hàng thương mại và là nguồn cung ứng vốn chủ yếu cho nền kinh tế Việt Nam. Giai đoạn trước năm 2012 chứng kiến sự tăng trưởng tín dụng nhanh với tốc độ bình quân trên 21,70%/năm đi kèm tỷ lệ trích lập dự phòng tổn thất tín dụng gia tăng trên 1,43% (Dang 2019). Nhằm kiểm soát lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã tái áp dụng công cụ giao chỉ tiêu (hạn mức) tăng trưởng tín dụng hàng năm dựa trên tình hình tài chính và năng lực hoạt động của từng ngân hàng. Dù các ngân hàng đã mở rộng các nguồn thu ngoài lãi, cho vay khách hàng vẫn chiếm tỷ trọng tài sản và thu nhập chi phối (Đặng Văn Dân 2018). Các nghiên cứu thực nghiệm trước đây tại Việt Nam thường xem xét các yếu tố tác động đến hoạt động cho vay một cách đơn lẻ hoặc chắp vá, thiếu một hệ thống chỉ tiêu toàn diện. Luận án tiến sĩ chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng (mã số 9 34 02 01) của tác giả Nguyễn Hoàng Diệu Hiền tại Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh (năm 2022) với đề tài "Ứng dụng mô hình CAMELS trong kiểm định các yếu tố tác động đến tăng trưởng cho vay của các Ngân hàng Thương mại Việt Nam" được thực hiện nhằm lấp đầy khoảng trống nghiên cứu này thông qua bộ khung giám sát chuẩn mực quốc tế CAMELS.

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của luận án là phân tích thực nghiệm tác động của các nhân tố nội tại ngân hàng theo bộ khung CAMELS đối với tăng trưởng cho vay của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam. Luận án xác định 3 mục tiêu cụ thể:

1. Xác định các biến đại diện phù hợp cho từng nhân tố trong bộ khung CAMELS, qua đó đánh giá tình hình tài chính, hiệu quả hoạt động và mức độ an toàn của hệ thống ngân hàng Việt Nam.
2. Kiểm định và lượng hóa tác động của các nhân tố nội tại theo 6 cấu phần CAMELS (Mức độ an toàn vốn, Chất lượng tài sản, Hiệu quả quản lý, Khả năng sinh lời, Tính thanh khoản, Mức độ nhạy cảm với rủi ro thị trường) đến tăng trưởng cho vay.
3. Cung cấp các luận giải kinh tế cho các kết quả ước lượng thực nghiệm dựa trên bối cảnh thị trường và cơ chế điều hành chính sách tiền tệ tại Việt Nam.

Đối tượng nghiên cứu của luận án là các nhân tố tài chính nội tại theo khung CAMELS và tăng trưởng cho vay của các ngân hàng thương mại. Về phạm vi không gian, luận án khảo sát dữ liệu của 31 ngân hàng thương mại Việt Nam (gồm ngân hàng thương mại nhà nước và ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân, niêm yết và chưa niêm yết; loại trừ các ngân hàng sáp nhập, hợp nhất, bị mua lại bắt buộc hoặc đặt dưới diện kiểm soát đặc biệt). Về phạm vi thời gian, dữ liệu được thu thập từ năm 2007 đến năm 2019. Về phạm vi nghiệp vụ, tăng trưởng cho vay được đo lường qua dư nợ cho vay khách hàng, không bao gồm các khoản cấp tín dụng cho Chính phủ hay cho vay liên ngân hàng.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan tài liệu của luận án hệ thống hóa các nghiên cứu lý thuyết và thực nghiệm trong và ngoài nước xoay quanh tác động của các đặc tính ngân hàng đến việc mở rộng tín dụng:

• Vốn ngân hàng (C): Các nghiên cứu thực nghiệm quốc tế ghi nhận vai trò của bộ đệm vốn như một tấm đệm chống sốc, hỗ trợ duy trì nguồn cung tín dụng ngay cả trong giai đoạn kinh tế biến động. Berger và cộng sự (2008) nhận thấy các ngân hàng thường chủ động duy trì vốn thực tế cao hơn vốn pháp định. Bitar và cộng sự (2018), Sorokina và cộng sự (2017), Khan và cộng sự (2017) thảo luận về sự thích ứng của ngân hàng trước các chuẩn mực an toàn vốn Basel.
• Chất lượng tài sản (A): Roulet (2018), Altunbas và cộng sự (2010), Balgova và cộng sự (2016) chứng minh nợ xấu làm xói mòn vốn tự có và buộc ngân hàng thắt chặt cho vay. Về thực nghiệm, Hou và Dickinson (2007), Tracey và Leon (2011) xác định tác động phi tuyến tính và hiệu ứng ngưỡng của nợ xấu đến cho vay. Adesina (2019) khảo sát 361 ngân hàng tại 38 quốc gia châu Phi và khẳng định tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng làm giảm tăng trưởng cho vay ở mức ý nghĩa 1% (bảng tĩnh) và 5% (bảng động). Tại Việt Nam, Nguyen (2017) tìm thấy tác động tiêu cực của nợ xấu đến việc cấp tín dụng giai đoạn 2005–2015. Ngược lại, Bustamante và cộng sự (2019) quan sát thấy hiện tượng nợ xấu tác động dương đến tăng trưởng cho vay khi ngân hàng chấp nhận rủi ro cao để bù đắp lợi nhuận.
• Hiệu quả quản lý (M): Berger và DeYoung (1997) đặt nền móng với giả thuyết "quản lý kém" (bad management - quản lý lỏng lẻo khiến danh mục cho vay tăng nhanh nhưng phát sinh rủi ro nợ xấu sau đó) và giả thuyết "cắt giảm chi phí giám sát" (skimping hypothesis). Jeitschko và Jeung (2005) phát triển giả thuyết "rủi ro đạo đức" (moral hazard). Gambacorta (2008), Vo và cộng sự (2020), Havranek và cộng sự (2016), Shamshur và Weill (2019) chứng minh ngân hàng hoạt động hiệu quả về chi phí có khả năng tối ưu hóa lãi suất và mở rộng dư nợ bền vững.
• Lợi nhuận (E): Mankiw (1986), Bernanke và Gertler (1987), Holmstrom và Tirole (1997), Dell'Ariccia và Marquez (2006) phân tích lợi thế cạnh tranh của các ngân hàng sinh lời cao trong việc giảm bất cân xứng thông tin và bổ sung vốn tự có. Nier và Zicchino (2006) chứng minh tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) tác động tích cực mạnh mẽ đến tăng trưởng cho vay. Tuy nhiên, Laidroo (2010), Adesina (2019), Caglayan và Xu (2016) chỉ ra trường hợp lợi nhuận cao gắn liền với việc thắt chặt điều kiện tín dụng, khiến quy mô cho vay tăng chậm lại.
• Tính thanh khoản (L) và Độ nhạy cảm rủi ro thị trường (S): Diamond và Rajan (2001), Cornett và cộng sự (2011), Gennaioli và cộng sự (2014) phân tích sự đánh đổi giữa dự trữ thanh khoản và cho vay sinh lời. Alper và cộng sự (2012), Altunbas và cộng sự (2009), Gambacorta (2005) ghi nhận thanh khoản dồi dào tạo điều kiện mở rộng dư nợ. Về rủi ro thị trường, biến động lãi suất tạo ra rủi ro tái định giá cho các tài sản nhạy cảm lãi suất.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án nhận diện là: các công trình tại thị trường ngân hàng Việt Nam chưa có nghiên cứu nào ứng dụng toàn diện 6 thành phần của hệ thống CAMELS để kiểm định hành vi tăng trưởng cho vay. Đặc biệt, các yếu tố như năng lực quản lý chi phí và mức độ nhạy cảm với rủi ro thị trường trước đó chưa từng được đưa vào mô hình thực nghiệm định lượng tại Việt Nam.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án dựa trên khung đánh giá giám sát CAMELS được Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) ban hành năm 1979 và bổ sung cấu phần thứ sáu năm 1997. Tại Việt Nam, Ngân hàng Nhà nước đã chính thức nội luật hóa khung đánh giá này thông qua Thông tư số 52/2018/TT-NHNN ngày 31/12/2018 (có hiệu lực từ 01/04/2019, thay thế Quyết định số 06/2008/QĐ-NHNN), quy định xếp hạng tổ chức tín dụng theo 6 tiêu chí với trọng số cụ thể:

Tiêu chí CAMELS	Cụm từ tiếng Anh	Trọng số xếp hạng theo TT 52/2018/TT-NHNN
Vốn	Capital Adequacy (C)	20%
Chất lượng tài sản	Asset Quality (A)	30%
Quản trị điều hành / Hiệu quả quản lý	Management (M)	10%
Kết quả kinh doanh / Lợi nhuận	Earnings (E)	20%
Khả năng thanh khoản	Liquidity (L)	15%
Mức độ nhạy cảm với rủi ro thị trường	Sensitivity to Market Risk (S)	5%

Các ngân hàng được xếp thành 5 hạng: Tốt (A, điểm >= 4,5), Khá (B, điểm từ 3,5 đến dưới 4,5), Trung bình (C, điểm từ 2,5 đến dưới 3,5), Yếu (D, điểm từ 1,5 đến dưới 2,5), Yếu kém (E, điểm < 1,5).

Biến phụ thuộc của mô hình là Tốc độ tăng trưởng cho vay khách hàng năm $t$ ($LOANGROWTH_{i,t}$), đo bằng phần trăm thay đổi của dư nợ cho vay khách hàng năm $t$ so với năm $t-1$: $$LOANGROWTH_{i,t} = \frac{\text{Dư nợ cho vay}{i,t} - \text{Dư nợ cho vay}{i,t-1}}{\text{Dư nợ cho vay}_{i,t-1}}$$

Các biến giải thích và biến kiểm soát trong mô hình nghiên cứu gồm:

• Nhóm Vốn (C): Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (ETA), Hệ số an toàn vốn (CAR).
• Nhóm Chất lượng tài sản (A): Tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ (NPL), Tỷ lệ trích lập dự phòng rủi ro cho vay trên tổng dư nợ (LLP).
• Nhóm Hiệu quả quản lý (M): Tỷ lệ chi phí hoạt động trên tổng tài sản bình quân (OEA), Tỷ lệ chi phí hoạt động trên tổng thu nhập hoạt động (CIR).
• Nhóm Lợi nhuận (E): Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA), Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE), Biên lãi ròng (NIM).
• Nhóm Thanh khoản (L): Tỷ lệ tài sản thanh khoản trên tổng tài sản (LIQ), Tỷ lệ cho vay khách hàng trên vốn huy động (LDR).
• Nhóm Nhạy cảm rủi ro thị trường (S): Tỷ lệ khe hở nhạy cảm lãi suất (chênh lệch tài sản nhạy cảm lãi suất và nợ phải trả nhạy cảm lãi suất) trên tổng tài sản (GAP).
• Nhóm biến kiểm soát vĩ mô: Tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP) và Tỷ lệ lạm phát (INF), thu thập từ cơ sở dữ liệu Chỉ số Phát triển Thế giới (WDI) của Ngân hàng Thế giới.

Mô hình kinh tế lượng tổng quát có dạng: $$LOANGROWTH_{i,t} = \alpha + \beta_0 LOANGROWTH_{i,t-1} + \sum \beta_k CAMELS_{k,i,t} + \sum \gamma_m MACRO_{m,t} + \mu_i + \varepsilon_{i,t}$$

Về kỹ thuật phân tích:

• Phương pháp ước lượng chính: Phương pháp Moment Tổng quát dạng hệ thống (System GMM) áp dụng cho mô hình bảng động nhằm xử lý triệt để hiện tượng nội sinh bắt nguồn từ biến trễ của biến phụ thuộc ($LOANGROWTH_{i,t-1}$) và tính đồng thời giữa các chỉ tiêu tài chính. Luận án thực hiện kiểm định Arellano-Bond đối với tự tương quan sai số bậc 1 và bậc 2 (AR(1), AR(2)) và kiểm định Hansen/Sargan về tính hợp lệ của biến công cụ.
• Kiểm định tính vững (Robustness Check): Luận án chuyển sang mô hình bảng tĩnh với các phương pháp ước lượng Mô hình Tác động Cố định (FEM) và Mô hình Tác động Ngẫu nhiên (REM) thông qua Bình phương Tối thiểu Thông thường (OLS) và Bình phương Tối thiểu Tổng quát (GLS); đồng thời kiểm tra tính nhất quán bằng cách hồi quy riêng rẽ từng nhóm biến và hồi quy đồng thời cả 6 biến CAMELS với nhiều chỉ tiêu thay thế.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu

Chương mở đầu trình bày tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh tái cơ cấu hệ thống ngân hàng Việt Nam sau giai đoạn tăng trưởng nóng. Chương 1 xác định rõ mục tiêu nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu, phạm vi dữ liệu (31 ngân hàng thương mại giai đoạn 2007–2019), các đóng góp mới về mặt học thuật và thực tiễn, cùng cấu trúc tổng thể gồm 5 chương của luận án.

Chương 2: Cơ sở lý luận và tổng quan các nghiên cứu có liên quan

Chương 2 cung cấp nền tảng lý thuyết chuyên sâu về hoạt động cấp tín dụng và bản chất của tăng trưởng cho vay. Tác giả phân tích nguồn gốc hình thành và các thuộc tính kỹ thuật của hệ thống đánh giá PATROL (Ý), ORAP (Pháp) và CAMELS (Mỹ). Chương này tổng hợp các lý thuyết kinh tế giải thích mối quan hệ giữa 6 cấu phần CAMELS và tăng trưởng tín dụng: lý thuyết phòng vệ rủi ro vốn, lý thuyết tổn thất tín dụng, giả thuyết quản lý kém và rủi ro đạo đức, lý thuyết truyền dẫn chi phí huy động vốn, động cơ nắm giữ thanh khoản và rủi ro tái định giá lãi suất. Tác giả chỉ ra các khoảng trống tri thức trong các nghiên cứu thực nghiệm tại Việt Nam.

Chương 3: Phương pháp và dữ liệu nghiên cứu

Chương 3 thiết lập khung nghiên cứu định lượng. Tác giả định nghĩa công thức toán học và chiều tác động kỳ vọng cho từng biến số trong 6 nhóm CAMELS và nhóm biến vĩ mô. Quy trình xử lý dữ liệu bảng không cân bằng từ 31 ngân hàng được mô tả chi tiết, giải thích rõ tiêu chí loại trừ các ngân hàng sáp nhập/mua lại bắt buộc để tránh nhiễu cấu trúc. Chương này trình bày chi tiết thuật toán ước lượng System GMM (mô hình bảng động chính) cùng các thủ tục kiểm định tính hợp lệ của biến công cụ và kiểm định hiện tượng tự tương quan AR(1), AR(2), cũng như phương pháp OLS/GLS trên mô hình bảng tĩnh FEM/REM phục vụ kiểm định độ nhạy.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 là chương thực nghiệm trọng tâm. Tác giả trình bày thống kê mô tả, ma trận hệ số tương quan giữa các biến, và các bảng kết quả hồi quy GMM (cho từng nhân tố CAMELS riêng lẻ và mô hình kết hợp đầy đủ 16 phương trình hồi quy từ Bảng 4.5 đến Bảng 4.10) cùng kết quả kiểm tra tính vững OLS/GLS (từ Bảng 4.11 đến Bảng 4.14).

Các kết quả định lượng chính gồm:

1. Mức độ an toàn vốn: Hệ số biến tỷ lệ vốn chủ sở hữu (ETA) mang dấu dương có ý nghĩa thống kê. Bộ đệm vốn dày tạo năng lực hấp thụ rủi ro, thúc đẩy ngân hàng tự tin mở rộng dư nợ.
2. Chất lượng tài sản: Tỷ lệ nợ xấu (NPL) và tỷ lệ trích lập dự phòng (LLP) có hệ số âm có ý nghĩa thống kê cao. Rủi ro tín dụng gia tăng buộc các ngân hàng phải thắt chặt tiêu chuẩn cấp tín dụng và ưu tiên xử lý nợ xấu thay vì giải ngân mới.
3. Hiệu quả quản lý: Hệ số tỷ lệ chi phí hoạt động (OEA, CIR) mang dấu dương có ý nghĩa thống kê. Kết quả này phản ánh rằng các ngân hàng có hiệu quả quản lý chi phí kém (chi phí trên tài sản hoặc chi phí trên thu nhập cao) lại có tốc độ tăng trưởng dư nợ cho vay nhanh hơn. Hiện tượng này minh chứng cho giả thuyết "quản lý kém" và "rủi ro đạo đức": nhà quản lý yếu kém buông lỏng thẩm định tín dụng để tăng trưởng quy mô nóng nhằm bù đắp chi phí ngắn hạn.
4. Khả năng sinh lời: Chỉ tiêu sinh lời (ROA, ROE, NIM) có tác động tích cực cùng chiều đến tăng trưởng cho vay. Khả năng sinh lời cao giúp ngân hàng tích lũy lợi nhuận giữ lại, hạ thấp chi phí vốn và củng cố vị thế cạnh tranh để mở rộng thị phần.
5. Tính thanh khoản: Tỷ lệ thanh khoản (LIQ) có tương quan dương với tăng trưởng cho vay. Dự trữ thanh khoản đầy đủ đảm bảo nguồn vốn sẵn sàng giải ngân cho các dự án mới mà không chịu rủi ro mất cân đối kỳ hạn.
6. Mức độ nhạy cảm với rủi ro thị trường: Biến chênh lệch nhạy cảm lãi suất (GAP) có tác động ngược chiều (âm) đến tăng trưởng cho vay. Khi khe hở lãi suất lớn, rủi ro biến động lãi suất trên thị trường kìm hãm kế hoạch cấp tín dụng do ngân hàng e ngại tổn thất biên lãi ròng.

Chương 5: Kết luận và hàm ý chính sách

Chương 5 đúc kết các phát hiện chính từ kết quả định lượng và đề xuất hệ thống giải pháp cho Ngân hàng Nhà nước và các ngân hàng thương mại. Đối với cơ quan quản lý, luận án kiến nghị duy trì và tinh chỉnh cơ chế giao hạn mức tăng trưởng tín dụng dựa trên các trụ cột định lượng của CAMELS. Đối với các ngân hàng thương mại, luận án nhấn mạnh việc tăng cường bộ đệm vốn, nâng cao năng lực thẩm định tín dụng, kiểm soát chi phí vận hành và quản trị khe hở lãi suất. Chương 5 cũng nêu rõ các giới hạn của nghiên cứu và gợi ý hướng phát triển tiếp theo.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án đem lại các đóng góp mới về phương diện học thuật và thực tiễn quản lý:

• Đóng góp về lý luận và học thuật: Luận án là công trình tiên phong tại Việt Nam ứng dụng toàn diện bộ khung CAMELS 6 yếu tố vào mô hình kinh tế lượng bảng động (System GMM) để giải thích hành vi tăng trưởng cho vay. Nghiên cứu cung cấp bằng chứng thực nghiệm khẳng định sự tồn tại của giả thuyết "quản lý kém" (bad management) và "rủi ro đạo đức" (moral hazard) trong hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam khi ghi nhận các ngân hàng có chi phí quản lý kém hiệu quả có xu hướng mở rộng tín dụng nhanh hơn. Đồng thời, nghiên cứu lấp đầy khoảng trống về đo lường tác động của rủi ro lãi suất (cấu phần S) đến việc mở rộng tín dụng tại một thị trường tài chính mới nổi.
• Đóng góp về mặt thực tiễn và chính sách:
  • Đối với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam: Cung cấp cơ sở khoa học và định lượng giúp cơ quan quản lý phân bổ chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng hàng năm một cách minh bạch, dựa trên điểm số sức khỏe tài chính nội tại theo Thông tư 52/2018/TT-NHNN thay vì phân bổ hành chính thuần túy.
  • Đối với các ngân hàng thương mại: Chỉ rõ yêu cầu tăng cường vốn tự có theo chuẩn mực Basel, siết chặt quy trình thẩm định để kiểm soát nợ xấu, cơ cấu lại chi phí quản lý nhằm triệt tiêu động cơ tăng trưởng tín dụng thiếu an toàn, và chủ động phòng ngừa rủi ro biến động lãi suất thị trường.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Văn bản luận án nêu rõ các giới hạn phạm vi nghiên cứu:

• Dữ liệu nghiên cứu dừng lại ở năm 2019, chưa bao quát tác động của các cú sốc vĩ mô bất thường giai đoạn sau năm 2019 (đặc biệt là đại dịch COVID-19 và biến động kinh tế toàn cầu).
• Mẫu nghiên cứu giới hạn ở 31 ngân hàng thương mại và loại trừ nhóm ngân hàng yếu kém thuộc diện kiểm soát đặc biệt/sáp nhập bắt buộc, do đó chưa phản ánh toàn bộ các trường hợp tái cơ cấu đặc thù.
• Nghiên cứu đo lường tăng trưởng cho vay khách hàng nói chung, chưa phân tách chi tiết theo từng phân khúc cụ thể (cho vay doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp vừa và nhỏ, cho vay bán lẻ/hộ gia đình) do hạn chế công bố thông tin trên báo cáo tài chính.
• Biến hiệu quả quản lý chủ yếu đo bằng các chỉ tiêu kế toán chi phí; các hướng nghiên cứu tiếp theo có thể ứng dụng kỹ thuật phân tích bao dữ liệu (DEA) hoặc phân tích biên ngẫu nhiên (SFA) để lượng hóa hiệu quả biên tối ưu.

---

Giá trị tham khảo

Nội dung và kết quả của luận án có giá trị tham khảo thiết thực cho các nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước (Ngân hàng Nhà nước): Tham khảo mô hình định lượng và kết quả kiểm định để hoàn thiện cơ chế thanh tra, giám sát an toàn vi mô, và chuẩn hóa công thức cấp hạn mức tín dụng định kỳ.
• Ban điều hành và bộ phận quản trị rủi ro các NHTM: Tham khảo mối liên hệ giữa các tỷ lệ an toàn vốn, nợ xấu, thanh khoản và khe hở nhạy cảm lãi suất để hoạch định chiến lược kinh doanh và cân đối cấu trúc bảng cân đối kế toán.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Tài chính - Ngân hàng: Tham khảo phương pháp xây dựng biến số CAMELS, kỹ thuật ước lượng mô hình bảng động System GMM, và quy trình kiểm định tính vững trong nghiên cứu ngân hàng.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Bộ khung CAMELS được Ngân hàng Nhà nước quy định đánh giá với các trọng số như thế nào?
Theo Thông tư số 52/2018/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước, hệ thống tiêu chí xếp hạng gồm 6 cấu phần với trọng số: Chất lượng tài sản (30%), Vốn (20%), Kết quả hoạt động kinh doanh (20%), Khả năng thanh khoản (15%), Quản trị điều hành (10%), và Mức độ nhạy cảm với rủi ro thị trường (5%).

2. Mẫu nghiên cứu và giai đoạn khảo sát của luận án được xác định như thế nào?
Luận án sử dụng dữ liệu bảng không cân bằng của 31 ngân hàng thương mại Việt Nam (gồm cả ngân hàng nhà nước và cổ phần tư nhân, niêm yết và chưa niêm yết) trong giai đoạn 13 năm từ năm 2007 đến năm 2019, kết hợp với dữ liệu vĩ mô (GDP, lạm phát) từ Ngân hàng Thế giới (WDI).

3. Kết quả hồi quy cho thấy hiệu quả quản lý tác động đến tăng trưởng cho vay như thế nào?
Kết quả hồi quy GMM cho thấy tỷ lệ chi phí hoạt động (OEA, CIR) có hệ số dương có ý nghĩa thống kê với tăng trưởng cho vay. Điều này chỉ ra rằng các ngân hàng có chi phí quản lý kém hiệu quả có xu hướng đẩy mạnh tăng trưởng dư nợ cho vay nhanh hơn, ủng hộ giả thuyết "quản lý kém" (bad management) và "rủi ro đạo đức" (moral hazard).

4. Yếu tố nhạy cảm với rủi ro thị trường được đo lường bằng chỉ tiêu nào và có tác động ra sao?
Yếu tố nhạy cảm với rủi ro thị trường (S) được đo lường bằng tỷ lệ chênh lệch tài sản – nợ phải trả nhạy cảm lãi suất trên tổng tài sản (GAP). Kết quả thực nghiệm cho thấy biến này có tác động âm đến tăng trưởng cho vay, do các ngân hàng có khe hở nhạy cảm lãi suất cao lo ngại rủi ro biến động lãi suất nên chủ động kìm hãm mở rộng tín dụng.

5. Luận án thực hiện các bước nào để đảm bảo tính vững của kết quả ước lượng?
Luận án thực hiện 3 quy trình kiểm định tính vững: (i) Sử dụng nhiều biến số thay thế cho cùng một tiêu chí CAMELS; (ii) Kết hợp kiểm định từng nhân tố riêng lẻ và kết hợp toàn bộ 6 nhân tố trên cùng phương trình hồi quy; (iii) Chuyển đổi từ phương pháp bảng động System GMM sang mô hình bảng tĩnh FEM/REM ước lượng bằng OLS/GLS.

---

Kết luận

Luận án của tác giả Nguyễn Hoàng Diệu Hiền đã ứng dụng toàn diện bộ khung 6 cấu phần CAMELS để phân tích các nhân tố nội tại tác động đến tăng trưởng cho vay của 31 ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2007–2019 bằng phương pháp System GMM. Kết quả thực nghiệm khẳng định vốn, khả năng sinh lời và thanh khoản thúc đẩy tăng trưởng cho vay, trong khi rủi ro tín dụng và rủi ro lãi suất kìm hãm việc mở rộng dư nợ. Phát hiện về mối quan hệ cùng chiều giữa chi phí hoạt động và tăng trưởng cho vay phản ánh rõ hiện tượng rủi ro đạo đức và quản lý kém tại các ngân hàng thương mại. Các kết quả này cung cấp cơ sở khoa học cho Ngân hàng Nhà nước trong việc hoàn thiện chính sách phân bổ hạn mức tín dụng và giúp các ngân hàng thương mại nâng cao năng lực quản trị rủi ro.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Giới thiệu Mục tiêu của chương này nhằm cung cấp cái nhìn tổng quan về các yếu tố cốt lõi của nghiên cứu. Cơ sở lý luận và tổng quan các nghiên cứu có liên quan Mục tiêu của chương này nhằm cung cấp cơ sở lý luận gắn với các đối tượng nghiên cứu là tăng trưởng cho vay và các nhân tố nội tại ngân hàng theo CAMELS. Ý nghĩa, vai trò, và cách thức đo lường từng nhân tố cũng được trình bày để tạo tiền đề cho việc phát triển các biến và xây dựng mô hình nghiên cứu sau đó.

Ngoài ra, nội dung về cơ sở lý thuyết và thực nghiệm về tác động của các nhân tố đặc thù ngân hàng đến tăng trưởng cho vay đem lại thông tin chi tiết về tình hình nghiên cứu vấn đề cả trong và ngoài nước, từ đó xác định các khoảng trống nghiên cứu có thể khai thác, làm nổi bật các đóng góp của luận án và hơn nữa còn cung cấp các cơ sở lý giải phù hợp cho các kết quả ước lượng. Phương pháp và dữ liệu nghiên cứu 6 Mục tiêu của chương này nhằm xây dựng cách tiếp cận phù hợp, dựa trên các tài liệu hiện có và cơ sở dữ liệu tài chính tiếp cận được tại hệ thống ngân hàng Việt Nam, để trả lời được các câu hỏi nghiên cứu và đạt được các mục tiêu nghiên cứu đề ra. Việc xây dựng các biến, phát triển mô hình, và lựa chọn phương pháp hồi quy được hỗ trợ bởi các nghiên cứu cùng chủ đề - đã được tổng hợp trong nội dung chương trước đó. Kết quả nghiên cứu và thảo luận Trên cơ sở các nội dung đã được thiếp lập trước đó, nghiên cứu tiến hành thực hiện các hồi quy và qua đó tổng hợp các kết quả liên quan đến mục tiêu nghiên cứu.

Từng tác động của các nhân tố CAMELS sẽ được trình bày và thảo luận, dựa trên cơ sở lý luận hiện có và bối cảnh thị trường ngân hàng Việt Nam. Để đảm bảo độ tin cậy của các phát hiện, nghiên cứu cũng thực hiện các phép hồi quy bổ sung kiểm tra tính vững của ước lượng. Kết luận và hàm ý chính sách Trên cơ sở các kết quả nghiên cứu đạt được, nghiên cứu đề ra các hàm ý có liên quan dành cho các ngân hàng và cơ quan quản lý. Các hàm ý cần được xem xét một cách thận trọng trước, làm cơ sở tham khảo đáng tin cậy, trong việc đưa ra các quyết định cụ thể về xây dựng chiến lược kinh doanh hay phát triển bộ khung chính sách cần thiết.

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN 2.1 Tăng trưởng cho vay của ngân hàng 2. Cho vay của ngân hàng thương mại Theo định nghĩa của NHNN trong Luật các Tổ chức tín dụng năm 2010 thì: “Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi. So với các hình thức cấp tín dụng khác như bảo lãnh, chiết khấu, bao thanh toán, và cho thuê tài chính, cho vay của ngân hàng luôn được xem là một hình thức cấp tín dụng quan trọng bậc nhất. Căn cứ theo nhiều tiêu chí khác nhau, cho vay có thể được phân thành cho vay ngắn, trung và dài hạn, cho vay có đảm bảo và không có đảm bảo, cho vay tiêu dùng và phục vụ sản xuất kinh doanh,.

Nếu xét theo đối tượng nhận vốn vay, các ngân hàng thường phân chia các khoản cho vay theo cho vay khách hàng và cho vay các TCTD khác (cho vay liên ngân hàng). Trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng, cho vay khách hàng là khoản mục quan trọng và chiếm tỷ trọng cao nhất. Các khoản vay liên ngân hàng hình hành khi các ngân hàng cho vay lẫn nhau trong một thời hạn xác định. Hầu hết các khoản vay liên ngân hàng đều có các kỳ hạn từ một tuần trở xuống, phần lớn là qua đêm.

Các khoản vay như vậy được thực hiện theo lãi suất liên ngân hàng (còn được gọi là lãi suất qua đêm nếu thời hạn của khoản vay là qua đêm). Các ngân hàng được yêu cầu nắm giữ một lượng tài sản thanh khoản đầy đủ, chẳng hạn như tiền mặt, để quản lý bất kỳ sự kiện thiếu hụt thanh khoản nào. Nếu một ngân hàng không thể đáp ứng các yêu cầu thanh khoản này, họ sẽ vay tiền trên thị trường liên ngân hàng để bù đắp sự thiếu hụt. Mặt khác, một số ngân hàng có tài sản thanh khoản vượt mức, họ sẽ cho vay tiền trên thị trường liên ngân hàng để nhận lãi cho các khoản vay đó.

Trong khi đó, cho vay khách hàng có thể để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của người đi vay. Mục đích của loại cho vay này là người đi vay sử dụng tiền vay vào việc tiêu dùng, mua sắm tài sản nhằm phục vụ lợi ích cá nhân. Quan trọng hơn, cho vay khách hàng còn phục vụ nhu cầu sản xuất kinh doanh và đầu tư để gia tăng giá trị. Mục đích của loại cho vay này là ngân hàng cho các doanh nghiệp và hộ kinh doanh vay để phục vụ hoạt động kinh doanh của mình, nhằm mở rộng sản xuất hay đáp ứng một nhu cầu về tiền của doanh nghiệp.

Như vậy, 8 có thể thấy các khoản cho vay khách hàng và các khoản cho vay liên ngân hàng khác nhau về bản chất, mục tiêu, cơ chế cho vay và hành vi chấp nhận rủi ro của ngân hàng cho vay. Tăng trưởng cho vay Trong hoạt động kinh doanh của NHTM, cho vay là hoạt động cơ bản, gắn liền với sự tồn tại của ngân hàng. Ở hầu hết các ngân hàng, dư nợ cho vay chiếm tỷ trọng lớn nhất trong cơ cấu tổng tài sản, và nguồn thu nhập lãi từ hoạt động cho vay chiếm phần trọng yếu trong tổng nguồn thu của ngân hàng. Do đó việc tăng trưởng của hoạt động cho vay sẽ là nhân tố chính trong chiến lược kinh doanh của ngân hàng.

Một cách tổng quát, tăng trưởng là khái niệm đo lường sự gia tăng về giá trị (có thể trên khía cạnh tuyệt đối lẫn tương đối) của một đại lượng trong một khoảng thời gian xem xét. Như vậy, tăng trưởng cho vay có thể hiểu là sự gia tăng dư nợ cho vay của NHTM vào thời điểm này so với thời điểm trước. Tăng trưởng cho vay có thể được xác định theo các khía cạnh về quy mô tăng trưởng (giá trị tuyệt đối) và tỷ lệ tăng trưởng (giá trị tương đối). Quy mô tăng trưởng cho vay được xác định bằng giá trị chênh lệch tuyệt đối giữa dư nợ cho vay kỳ này so với dư nợ cho vay kỳ trước.

Chỉ tiêu này đánh giá sự thay đổi quy mô cho vay của ngân hàng, trong đó chỉ tiêu này dương thì quy mô cho vay của ngân hàng được mở rộng, còn ngược lại thì thu hẹp. Tuy nhiên trong thực tiễn kinh doanh ngân hàng, chỉ tiêu này ít được xem xét hơn so với tỷ lệ tăng trưởng cho vay do nó không loại trừ được ảnh hưởng của quy mô khi đánh giá khả năng mở rộng cho vay của ngân hàng. Quy mô tăng trưởng cho vay kỳ (t) = Dư nợ cho vay kỳ (t) – Dư nợ cho vay kỳ (t – 1) Tỷ lệ tăng trưởng cho vay được xác định bằng giá trị tương đối giữa biến động giá trị của dư nợ cho vay kỳ này so với dư nợ cho vay kỳ trước. Chỉ tiêu này phản ánh tốc độ thay đổi dư nợ cho vay đối với khách hàng là như thế nào, nhanh hay chậm.

Tỷ lệ này tăng (và lớn hơn 0) chứng tỏ ngân hàng có xu hướng mở rộng cho vay với mức độ lớn hơn kỳ trước, tỷ lệ này giảm (nhưng vẫn lớn hơn 0) cho thấy có thể ngân hàng bắt đầu hạn chế mở rộng cho vay đối với khách hàng. Còn tốc độ tăng trưởng âm ghi nhận dư nợ cho vay đã giảm và ngân hàng bắt đầu siết chặt cho vay hay thu hẹp danh mục tài sản. Tỷ lệ tăng trưởng cho vay kỳ (t) = [Dư nợ cho vay kỳ (t) – Dư nợ cho vay kỳ (t – 1)]/ Dư nợ cho vay kỳ (t – 1) Tỷ lệ tăng trưởng cho vay này phản ánh khả năng cung ứng vốn vay của ngân hàng và nhu cầu tiếp nhận vốn cho phát triển kinh tế của khách hàng đi vay. Ngoài các yếu tố vĩ mô 9 và các quy định pháp luật hiện hành, tỷ lệ tăng trưởng cho vay của ngân hàng được điều chỉnh bởi nhiều yếu tố nội tại đặc thù của ngân hàng.

Ý nghĩa của tăng trưởng cho vay Về phía các ngân hàng, cho vay là một hoạt động trọng tâm và đóng góp lớn nhất vào tổng lợi nhuận của ngân hàng (Abedifar và cộng sự 2018). Như vậy để hướng tới nguồn lợi nhuận tốt cùng với tăng trưởng ổn định là mong muốn của các cổ đông thì các ngân hàng phải tập trung vào mảng cho vay với những chiến lược phù hợp, đảm bảo tính hiệu quả trong chất lượng các khoản vay và duy trì mức tăng trưởng hợp lý. Mặc dù doanh thu từ các hoạt động ngoài cho vay của ngân hàng gần đây có tăng lên nhưng xét về tổng thể thì cho vay vẫn luôn là phân khúc đem lại lợi ích chi phối. Do đó vấn đề về tăng trưởng cho vay luôn rất quan trọng đối với chính bản thân các ngân hàng tại bất kỳ thời điểm nào.

Về phía nền kinh tế, tăng trưởng cho vay là biểu hiệu cho nguồn lực thúc đẩy sự phát triển của kinh tế của quốc gia. Theo Spatafora và Luca (2012), các khoản cho vay của ngân hàng là nguồn tài trợ chính cho các khoản đầu tư của khu vực tư nhân và các doanh nghiệp nhà nước. Các ngân hàng mở rộng cho vay sẽ tạo điều kiện cho các thành phần kinh tế được bổ sung nguồn vốn thiếu hụt phục vụ hoạt động sản xuất hoặc có thể mở rộng cơ sở kinh doanh, đầu tư mới hay cải tạo các dự án hiện có nhằm mang lại giá trị gia tăng về mặt kinh tế. Do đó, các khoản cho vay ngân hàng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động kinh tế vĩ mô ở các nền kinh tế, đặc biệt là các nền kinh tế đang phát triển phụ thuộc nhiều vào vốn vay.

Về phía cơ quan quản lý, tăng trưởng cho vay là nhân tố quan trọng giúp ngân hàng trung ương thực thi chính sách tiền tệ trong từng thời kỳ.