Nghiên Cứu Ứng Dụng Can Thiệp Cộng Đồng Trong Điều Trị Bệnh Tâm Thần Tại Bến Tre

Nghiên cứu về can thiệp cộng đồng trong điều trị bệnh tâm thần tại Bến Tre đã trở thành một chủ đề quan… 91 trang · Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ · 2020.

• Tác giả: Nguyễn Thái Bình
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Thị Tâm
• Trường học: Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ
• Chuyên ngành: Y Học Dự Phòng
• Đề tài: Nghiên Cứu Ứng Dụng Can Thiệp Cộng Đồng Trong Điều Trị Bệnh Tâm Thần Tại Bến Tre
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Y Học
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CÁM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• 1. CHƯƠNG 1: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Lịch sử phát triển ngành tâm thần học
• 2.2. Khái niệm về bệnh tâm thần phân liệt
• 2.3. Phòng bệnh tâm thần phân liệt
• 2.4. Mô hình can thiệp cộng đồng
• 2.5. Đánh giá kết quả điều trị bệnh tâm thần phân liệt
• 2.6. Những yếu tố ảnh hưởng kết quả điều trị tại cộng đồng
• 2.7. Hệ thống chăm sóc sức khỏe tâm thần tại Việt Nam
• 2.8. Một số công trình nghiên cứu về bệnh tâm thần phân liệt
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỐI TƯỢNG VÀ HƯỚNG HÁNG NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Tiêu chuẩn chọn mẫu
• 3.3. Tiêu chuẩn loại trừ
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.5. Thiết kế nghiên cứu
• 3.6. Cỡ mẫu, phương pháp chọn mẫu
• 3.7. Nội dung nghiên cứu
• 3.8. Công cụ và phương pháp thu thập số liệu
• 3.9. Phương pháp kiểm soát sai lệch
• 3.10. Y đức trong nghiên cứu
• 3.11. Hạn chế của nghiên cứu và giải pháp
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Đặc điểm mẫu nghiên cứu
• 4.2. Mức độ hòa nhập cộng đồng, trạng thái tâm thần trước và sau can thiệp
• 4.3. Các yếu tố liên quan ảnh hưởng đến mức độ hòa nhập cộng đồng sau can thiệp
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Can Thiệp Cộng Đồng Trong Điều Trị Bệnh Tâm Thần

Nghiên cứu về can thiệp cộng đồng trong điều trị bệnh tâm thần tại Bến Tre đã trở thành một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực y học. Bệnh tâm thần phân liệt, một trong những rối loạn tâm thần phổ biến, ảnh hưởng đến khoảng 1% dân số. Việc áp dụng các phương pháp can thiệp cộng đồng không chỉ giúp cải thiện tình trạng sức khỏe của bệnh nhân mà còn tạo điều kiện cho họ hòa nhập tốt hơn vào xã hội. Dự án bảo vệ sức khỏe tâm thần cộng đồng đã được triển khai tại Bến Tre, nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống cho những người mắc bệnh tâm thần.

1.1. Khái Niệm Về Bệnh Tâm Thần Phân Liệt

Bệnh tâm thần phân liệt là một rối loạn tâm thần nặng, có triệu chứng đa dạng và tiến triển từ từ. Các triệu chứng bao gồm hoang tưởng, ảo giác và hành vi không tổ chức. Việc hiểu rõ về bệnh này là cần thiết để áp dụng các phương pháp điều trị hiệu quả.

1.2. Tình Hình Bệnh Tâm Thần Tại Bến Tre

Tại Bến Tre, tỷ lệ mắc bệnh tâm thần phân liệt đang gia tăng. Các yếu tố như đô thị hóa, áp lực xã hội và thiếu dịch vụ chăm sóc sức khỏe tâm thần đã góp phần làm tăng số lượng bệnh nhân. Việc nghiên cứu tình hình này giúp xác định các giải pháp can thiệp phù hợp.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Điều Trị Bệnh Tâm Thần Tại Bến Tre

Mặc dù có nhiều nỗ lực trong việc điều trị bệnh tâm thần, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Thiếu hụt nguồn lực, sự kỳ thị xã hội và thiếu thông tin về bệnh tâm thần là những vấn đề chính. Hơn 69% bệnh nhân không nhận được sự chăm sóc thích hợp, dẫn đến tình trạng bệnh ngày càng nặng hơn. Việc nâng cao nhận thức cộng đồng về bệnh tâm thần là rất cần thiết để cải thiện tình hình.

2.1. Thiếu Nguồn Lực Chăm Sóc Sức Khỏe Tâm Thần

Nhiều cơ sở y tế tại Bến Tre thiếu trang thiết bị và nhân lực chuyên môn để điều trị bệnh tâm thần. Điều này dẫn đến việc bệnh nhân không được chăm sóc đúng cách, ảnh hưởng đến quá trình hồi phục.

2.2. Kỳ Thị Xã Hội Đối Với Bệnh Nhân Tâm Thần

Sự kỳ thị xã hội đối với bệnh nhân tâm thần vẫn còn phổ biến, khiến họ gặp khó khăn trong việc hòa nhập cộng đồng. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến tâm lý của bệnh nhân mà còn làm giảm hiệu quả của các phương pháp điều trị.

III. Phương Pháp Can Thiệp Cộng Đồng Hiệu Quả Trong Điều Trị Bệnh Tâm Thần

Các phương pháp can thiệp cộng đồng đã được áp dụng để điều trị bệnh tâm thần tại Bến Tre, bao gồm việc kết hợp giữa chăm sóc y tế và hỗ trợ xã hội. Những phương pháp này không chỉ giúp cải thiện tình trạng sức khỏe của bệnh nhân mà còn tạo điều kiện cho họ hòa nhập tốt hơn vào xã hội. Việc áp dụng các mô hình can thiệp hiệu quả là rất cần thiết để nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

3.1. Mô Hình Can Thiệp Tích Cực

Mô hình can thiệp tích cực bao gồm việc kết hợp giữa điều trị y tế và hỗ trợ tâm lý. Các chuyên gia y tế và cộng tác viên xã hội làm việc cùng nhau để cung cấp dịch vụ chăm sóc toàn diện cho bệnh nhân.

3.2. Vai Trò Của Gia Đình Trong Can Thiệp

Gia đình đóng vai trò quan trọng trong quá trình điều trị bệnh tâm thần. Họ không chỉ là nguồn hỗ trợ tinh thần mà còn giúp bệnh nhân tuân thủ điều trị và hòa nhập vào cộng đồng.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Can Thiệp Cộng Đồng Tại Bến Tre

Nghiên cứu cho thấy rằng can thiệp cộng đồng có tác động tích cực đến tình trạng sức khỏe của bệnh nhân tâm thần. Sau 12 tháng can thiệp, nhiều bệnh nhân đã cải thiện đáng kể về mặt tâm lý và xã hội. Kết quả này cho thấy rằng việc áp dụng các phương pháp can thiệp cộng đồng là cần thiết và hiệu quả trong điều trị bệnh tâm thần.

4.1. Đánh Giá Kết Quả Điều Trị Sau Can Thiệp

Kết quả điều trị cho thấy nhiều bệnh nhân đã cải thiện đáng kể về trạng thái tâm thần và khả năng hòa nhập cộng đồng. Việc theo dõi và đánh giá thường xuyên là cần thiết để đảm bảo hiệu quả điều trị.

4.2. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Kết Quả Điều Trị

Nghiên cứu chỉ ra rằng các yếu tố như tuổi tác, giới tính và tình trạng hôn nhân có ảnh hưởng đến mức độ hòa nhập cộng đồng của bệnh nhân. Việc hiểu rõ các yếu tố này giúp cải thiện các phương pháp can thiệp.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Nghiên Cứu Can Thiệp Cộng Đồng

Can thiệp cộng đồng trong điều trị bệnh tâm thần tại Bến Tre đã cho thấy những kết quả khả quan. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục nghiên cứu và cải thiện các phương pháp can thiệp để đáp ứng tốt hơn nhu cầu của bệnh nhân. Tương lai của nghiên cứu này sẽ tập trung vào việc phát triển các mô hình can thiệp hiệu quả hơn, nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân tâm thần.

5.1. Định Hướng Phát Triển Nghiên Cứu

Nghiên cứu sẽ tiếp tục được mở rộng để đánh giá hiệu quả của các phương pháp can thiệp khác nhau. Việc thu thập dữ liệu và phân tích sẽ giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị.

5.2. Tầm Quan Trọng Của Giáo Dục Cộng Đồng

Giáo dục cộng đồng về bệnh tâm thần là rất quan trọng để giảm thiểu sự kỳ thị và nâng cao nhận thức. Các chương trình giáo dục sẽ giúp cải thiện sự hiểu biết và hỗ trợ cho bệnh nhân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh tâm thần phân liệt là một trong những rối loạn tâm thần nặng và mạn tính phổ biến nhất trên toàn cầu, chiếm tỷ lệ khoảng 1% dân số thế giới. Tại Việt Nam, tỷ lệ hiện mắc dao động từ 0,2% đến 0,77% tùy theo từng vùng địa lý, riêng tại tỉnh Bến Tre ghi nhận khoảng 0,2% dân số mắc bệnh. Mặc dù là bệnh lý nội sinh phức tạp làm suy giảm chức năng nhận thức, cảm xúc và hành vi, nhưng có tới hơn 69% người bệnh tâm thần phân liệt không được tiếp cận các dịch vụ chăm sóc thích hợp tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình. Khoảng 90% trường hợp không duy trì phác đồ điều trị tối ưu, dẫn đến nguy cơ tử vong sớm do bệnh lý đi kèm và tự sát (chiếm khoảng 4,9%), làm giảm tuổi thọ trung bình từ 10 đến 20 năm so với dân số chung.

Vấn đề cốt lõi đặt ra trong công tác y tế dự phòng là việc quản lý điều trị ngoại trú tại cộng đồng còn thiếu các công cụ chuẩn hóa nhằm đánh giá chính xác khả năng phục hồi chức năng và mức độ hòa nhập xã hội của người bệnh. Tại huyện Mỏ Cày Nam, tỉnh Bến Tre – địa bàn có quy mô dân số khoảng 186.000 người với 14 xã, thị trấn – chương trình chăm sóc sức khỏe tâm thần cộng đồng đang quản lý 228 bệnh nhân nhưng trước đây chưa từng có khảo sát khoa học chuyên sâu nào về mức độ hòa nhập cộng đồng sau can thiệp y tế.

Mục tiêu cụ thể của đề tài là đánh giá thực trạng mức độ hòa nhập cộng đồng và trạng thái tâm thần của 224 người bệnh tâm thần phân liệt, đồng thời lượng giá hiệu quả của các biện pháp can thiệp y tế - xã hội sau 12 tháng (từ tháng 04/2019 đến tháng 04/2020). Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc cung cấp bằng chứng khoa học thực chứng, giúp nâng cao tỷ lệ hòa nhập cộng đồng đạt trên 80%, tối ưu hóa mạng lưới y tế cơ sở và giảm thiểu gánh nặng số năm sống hiệu chỉnh theo mức độ tàn tật (DALYs) cho toàn xã hội.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên mô hình Phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng (CBR) kết hợp với Mô hình can thiệp nâng cao nhận thức (Cognitive Enhancement Therapy - CET). Mô hình CBR nhấn mạnh 10 nguyên lý cốt lõi của Tổ chức Y tế Thế giới bao gồm: sự tự định hướng, tính cá nhân hóa, trao quyền cho người bệnh, tiếp cận toàn diện, phát triển phi tuyến tính, dựa vào điểm mạnh cá nhân, hỗ trợ đồng đẳng, tôn trọng không kỳ thị, trách nhiệm tự thân và truyền tải niềm hy vọng.

Bên cạnh đó, nghiên cứu vận dụng các khái niệm và tiêu chuẩn dịch tễ học tâm thần kinh theo phân loại bệnh tật quốc tế ICD-10 và cẩm nang chẩn đoán DSM-IV. Bốn khái niệm chính được sử dụng xuyên suốt đề tài gồm:

• Tâm thần phân liệt: Bệnh loạn thần mạn tính đặc trưng bởi các triệu chứng dương tính (hoang tưởng, ảo giác) và triệu chứng âm tính (cảm xúc cùn mòn, tư duy nghèo nàn, mất ý chí).
• Hòa nhập cộng đồng (HNCĐ): Khả năng thực hiện độc lập hoặc có hỗ trợ đối với 7 nhóm kỹ năng sống gồm: tự phục vụ bản thân, làm việc nhà, kỹ năng xã hội cơ bản, lao động và học tập, thư giãn giải trí, tham gia hoạt động xã hội, tự kiểm tra và quản lý dùng thuốc.
• Trạng thái tâm thần (TTTT): Năng lực nhận thức sơ bộ đo lường qua định hướng không gian, thời gian, trí nhớ tức thì, khả năng tính nhẩm, trí nhớ gần, ngôn ngữ và vận động.
• Tuân thủ điều trị ngoại trú: Hành vi uống thuốc đúng liều, đúng giờ theo chỉ định của cán bộ y tế chuyên khoa nhằm duy trì giai đoạn thuyên giảm và chống tái phát.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế mô tả cắt ngang kết hợp can thiệp cộng đồng so sánh trước và sau 12 tháng không có nhóm đối chứng. Quy trình chọn mẫu toàn bộ được triển khai trên 228 bệnh nhân tâm thần phân liệt đang được quản lý ngoại trú thuộc Dự án Bảo vệ sức khỏe tâm thần cộng đồng và trẻ em tại 14 xã, thị trấn của huyện Mỏ Cày Nam. Sau 12 tháng theo dõi can thiệp, có 4 trường hợp tử vong do nguyên nhân bệnh lý tự nhiên, cỡ mẫu phân tích số liệu hoàn chỉnh đạt 224 người (đạt 98,2% cỡ mẫu ban đầu).

Công cụ thu thập dữ liệu gồm bộ câu hỏi phỏng vấn trực tiếp người chăm sóc chính kết hợp quan sát hành vi, đối chiếu bệnh án ngoại trú và sổ cấp phát thuốc tại trạm y tế. Bộ công cụ lượng giá 7 nhóm kỹ năng hòa nhập (tổng điểm 0 - 60 điểm) được chuẩn hóa từ thang đo của Bệnh viện Tâm thần Trung ương II, chia thành 3 mức độ: Tốt (30 - 60 điểm), Trung bình (15 - 29 điểm) và Sa sút (dưới 15 điểm). Trạng thái nhận thức được đo lường bằng thang kiểm tra trạng thái tâm thần sơ bộ MMSE (tối đa 30 điểm, với ngưỡng cắt từ 24 điểm trở lên là không có rối loạn nhận thức).

Toàn bộ dữ liệu được mã hóa và xử lý trên phần mềm SPSS 22.0. Nghiên cứu sử dụng kiểm định phi tham số Wilcoxon để so sánh điểm số trung bình trước và sau can thiệp, kiểm định McNemar cho các biến định danh ghép cặp, kiểm định Chi-square và mô hình hồi quy logistic đa biến để xác định tỷ số chênh (OR) với khoảng tin cậy 95% (KTC 95%), kiểm soát các biến số gây nhiễu ở mức ý nghĩa thống kê p < 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích dữ liệu từ 224 đối tượng nghiên cứu cho thấy các chuyển biến vượt bậc trên nhiều chỉ số lâm sàng và xã hội sau 12 tháng triển khai mô hình can thiệp:

• Tỷ lệ hòa nhập cộng đồng chung tăng mạnh: Tỷ lệ bệnh nhân đạt mức độ hòa nhập tốt tăng từ 66,5% (149 người) trước can thiệp lên 81,3% (182 người) sau 12 tháng, tương ứng mức tăng 14,8% với độ tin cậy cao (p < 0,001). Ngược lại, tỷ lệ hòa nhập mức trung bình giảm từ 25,0% xuống 12,9%, và nhóm sa sút giảm từ 8,5% xuống còn 5,8%.
• Cải thiện toàn diện 7 nhóm kỹ năng chức năng: Điểm trung bình tổng thể mức độ hòa nhập tăng từ 39,7 điểm lên 42,1 điểm (hiệu số tăng 2,4 điểm; p < 0,001). Điểm số tăng đồng đều ở toàn bộ 7 kỹ năng: tự phục vụ tăng từ 6,4 lên 7,1 điểm; làm việc nhà tăng từ 5,5 lên 5,8 điểm; kỹ năng xã hội tăng từ 6,4 lên 6,8 điểm; bảo quản và sử dụng thuốc tăng từ 5,8 lên 6,1 điểm (p < 0,001). Đặc biệt, tỷ lệ kiểm soát tốt hành vi tăng từ 60,7% lên 81,7% (p < 0,001).
• Phục hồi nhận thức sơ bộ: Tỷ lệ người bệnh không bị rối loạn nhận thức trên thang đo MMSE tăng từ 44,2% (99 người) lên 47,8% (107 người), sự khác biệt có ý nghĩa thống kê với p = 0,008. Điểm trung bình MMSE tăng từ 20,9 lên 21,4 điểm (p = 0,001).
• Các yếu tố dự báo khả năng hòa nhập xã hội: Phân tích đơn biến xác định những bệnh nhân có nghề nghiệp lao động chân tay trước khi phát bệnh có khả năng hòa nhập tốt gấp 7,34 lần so với nhóm thất nghiệp (OR = 7,34; KTC 95%: 3,31 - 16,25; p < 0,001). Người bệnh có tình trạng hôn nhân đã kết hôn có khả năng hòa nhập tốt gấp 3,01 lần so với nhóm độc thân hoặc ly tán (OR = 3,01; KTC 95%: 1,56 - 5,78; p = 0,001).

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh rõ rệt sự chuyển dịch tích cực của các chỉ số phục hồi chức năng khi được trình bày qua các bảng so sánh ghép cặp và biểu đồ phân bố tần suất. Biểu đồ tỷ lệ hòa nhập cộng đồng ghi nhận sự thu hẹp rõ rệt của nhóm sa sút và trung bình, nhường chỗ cho sự gia tăng vững chắc của phân nhóm hòa nhập tốt.

Nguyên nhân chính của sự tiến bộ này xuất phát từ gói can thiệp đa tầng: phát thanh truyền thông định kỳ 2 lần/tháng trên hệ thống loa xã giúp thay đổi định kiến kỳ thị của hàng xóm; cán bộ y tế ấp và cộng tác viên trực tiếp đến hộ gia đình 2 lần/tháng để hướng dẫn người nhà kỹ năng chăm sóc và giám sát dùng thuốc; cùng với các đợt tập huấn chuyên môn 3 tháng/lần cho mạng lưới y tế cơ sở. Tỷ lệ tuân thủ uống thuốc hàng ngày đạt tới 87,5%, giúp khống chế hiệu quả các triệu chứng loạn thần cấp và tạo điều kiện tái thiết lập các thói quen sinh hoạt.

Khi đối chiếu với các công trình khoa học trong nước, tỷ lệ hòa nhập tốt sau can thiệp của nghiên cứu (81,3%) cao hơn đáng kể so với kết quả tại huyện Tân Hiệp, tỉnh Kiên Giang (73,5%) và tương đương với tốc độ cải thiện mức độ hòa nhập tốt (tăng 21,4%) trong một nghiên cứu tại đồng bằng sông Cửu Long. So sánh với các nghiên cứu quốc tế về can thiệp hành vi và thể lực, việc tăng cường nhắc nhở và kích hoạt hoạt động thể chất, lao động nhẹ tại gia đình đã hỗ trợ giảm bớt các triệu chứng âm tính – vốn là rào cản lớn nhất khiến người bệnh thu rút khỏi đời sống xã hội.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm duy trì tính bền vững và nhân rộng hiệu quả quản lý bệnh nhân tâm thần phân liệt tại tuyến y tế cơ sở, các giải pháp can thiệp cần được triển khai đồng bộ:

• Duy trì và nâng cao chất lượng truyền thông giảm kỳ thị: Trung tâm Y tế huyện phối hợp với Đài Truyền thanh địa phương phát sóng các chuyên mục giáo dục sức khỏe tâm thần định kỳ 2 lần/tháng; phấn đấu đạt mục tiêu 100% người dân tại các ấp hiểu đúng về bệnh lý tâm thần và không có hành vi phân biệt đối xử trong giai đoạn 2021 - 2023.
• Chuẩn hóa đào tạo liên tục cho mạng lưới y tế cơ sở: Bệnh viện Tâm thần tỉnh Bến Tre chủ trì tổ chức các lớp tập huấn nghiệp vụ định kỳ 3 tháng/lần cho 100% trạm y tế xã và cộng tác viên y tế ấp về kỹ năng phục hồi 7 nhóm chức năng sinh hoạt, kỹ năng nhận diện sớm dấu hiệu tái phát và xử trí tác dụng phụ ngoại tháp do thuốc an thần.
• Tạo lập mô hình phục hồi chức năng lao động tại gia đình: Ủy ban Nhân dân các xã kết hợp cùng Hội Phụ nữ và Hội Nông dân xây dựng các mô hình việc làm phù hợp (chăn nuôi nhỏ, làm vườn, thủ công mỹ nghệ nhẹ), hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ bệnh nhân có việc làm hoặc tham gia lao động gia đình lên trên 40% vào năm 2025, tận dụng thế mạnh của nhóm từng lao động chân tay.
• Bảo đảm nguồn cung ứng thuốc điều trị liên tục và an toàn: Sở Y tế và Trung tâm Y tế huyện cam kết cung ứng đầy đủ 100% các dòng thuốc chống loạn thần thế hệ mới ít tác dụng phụ (như Olanzapin, Risperidon) tại trạm y tế xã, duy trì tỷ lệ người bệnh tuân thủ uống thuốc đều đặn hàng ngày đạt trên 95%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu cung cấp khối lượng dữ liệu thực địa phong phú và mô hình thực hành y tế công cộng có giá trị ứng dụng cao cho nhiều nhóm độc giả:

• Cán bộ quản lý y tế và chuyên trách sức khỏe tâm thần: Nắm bắt quy trình thiết kế, điều phối và giám sát chương trình can thiệp dựa vào cộng đồng ở cấp huyện và xã nhằm tối ưu hóa việc phân bổ ngân sách y tế dự phòng.
• Bác sĩ tâm thần và nhân viên y tế tuyến cơ sở: Tham khảo phương pháp lượng giá chi tiết 7 nhóm kỹ năng hòa nhập và thang MMSE trong quản lý, theo dõi hồ sơ bệnh án ngoại trú định kỳ hàng tháng.
• Học viên sau đại học, giảng viên ngành Y tế công cộng và Y học dự phòng: Sử dụng làm tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu can thiệp trước - sau, kỹ thuật chọn mẫu toàn bộ và mô hình phân tích hồi quy logistic đa biến trong y xã hội học.
• Chuyên viên công tác xã hội và các tổ chức phi chính phủ: Khai thác các phát hiện về yếu tố gia đình, hôn nhân và lao động để xây dựng các dự án hỗ trợ tâm lý - xã hội, xóa bỏ kỳ thị và tái hòa nhập sinh kế cho người khuyết tật tâm thần.

Câu hỏi thường gặp

1. Mô hình can thiệp cộng đồng trong nghiên cứu bao gồm những hoạt động then chốt nào?
Mô hình kết hợp truyền thông đại chúng qua loa phát thanh 2 lần/tháng để giảm kỳ thị, cộng tác viên y tế đến tận nhà tư vấn 2 lần/tháng để giám sát dùng thuốc, tập huấn chuyên môn định kỳ 3 tháng/lần cho cán bộ trạm y tế xã, và hướng dẫn phục hồi 7 nhóm kỹ năng sinh hoạt thường nhật.

2. Hiệu quả can thiệp đối với tỷ lệ hòa nhập cộng đồng của bệnh nhân được ghi nhận như thế nào?
Sau 12 tháng can thiệp trên 224 bệnh nhân, tỷ lệ hòa nhập cộng đồng mức độ tốt tăng từ 66,5% lên 81,3% (tăng 14,8% với p < 0,001). Điểm số trung bình đánh giá 7 kỹ năng tăng từ 39,7 lên 42,1 điểm, trong đó kỹ năng tự phục vụ và kiểm soát hành vi có mức tiến bộ rõ nét nhất.

3. Những yếu tố nền tảng nào có ảnh hưởng mạnh nhất đến mức độ hòa nhập của người bệnh?
Nghiên cứu chỉ ra rằng bệnh nhân từng có nghề nghiệp lao động chân tay trước khi phát bệnh có khả năng hòa nhập tốt gấp 7,34 lần so với nhóm thất nghiệp (OR = 7,34; p < 0,001). Ngoài ra, những người có gia đình (đã kết hôn) hòa nhập tốt gấp 3,01 lần so với nhóm độc thân hoặc ly tán (p = 0,001).

4. Trạng thái nhận thức và tâm thần sơ bộ của bệnh nhân có thay đổi sau 12 tháng không?
Có sự cải thiện tích cực trên thang đo nhận thức MMSE. Tỷ lệ bệnh nhân không bị rối loạn nhận thức tăng từ 44,2% (99 người) lên 47,8% (107 người), với điểm trung bình MMSE tăng từ 20,9 lên 21,4 điểm (p = 0,008), cho thấy can thiệp xã hội hỗ trợ phục hồi nhận thức đáng kể.

5. Vì sao nghiên cứu lựa chọn cỡ mẫu 224 bệnh nhân và phương pháp chọn mẫu toàn bộ?
Huyện Mỏ Cày Nam quản lý tổng cộng 228 bệnh nhân tâm thần phân liệt tại 14 xã. Việc chọn mẫu toàn bộ giúp bao phủ trọn vẹn quần thể đích, hạn chế sai số chọn mẫu. Sau 12 tháng, 224 bệnh nhân hoàn thành nghiên cứu (4 ca tử vong do bệnh lý tự nhiên), đảm bảo tính đại diện tuyệt đối cho địa bàn.

Kết luận

• Tỷ lệ hòa nhập cộng đồng mức độ tốt của người bệnh tâm thần phân liệt tăng trưởng ấn tượng từ 66,5% lên 81,3% sau 12 tháng triển khai can thiệp y tế cơ sở.
• Toàn bộ 7 nhóm kỹ năng chức năng và trạng thái nhận thức sơ bộ (MMSE) đều ghi nhận sự gia tăng điểm số có ý nghĩa thống kê (p < 0,05).
• Tình trạng hôn nhân bền vững và tiền sử nghề nghiệp lao động là hai yếu tố tiên lượng tích cực thúc đẩy quá trình tái hòa nhập xã hội của bệnh nhân.
• Khẳng định tính khả thi, hiệu quả kinh tế và giá trị thực tiễn của mô hình chăm sóc sức khỏe tâm thần lồng ghép giữa y tế xã, cộng tác viên ấp và gia đình người bệnh.
• Các cơ quan y tế địa phương cần nhanh chóng nhân rộng quy trình can thiệp này sang các huyện lân cận trong giai đoạn tiếp theo nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh tâm thần mạn tính.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y DƢỢC CẦN THƠ NGUYỄN THÁI BÌNH NGHI N CỨU ỨC Đ H NH C NG ĐỒNG TRẠNG THÁI T THẦN TRƢ C V U 12 THÁNG C N THIỆ Ở NGƢỜI BỆNH T THẦN H N IỆT Đ NG UẢN ĐI U TR TẠI HUYỆN ỎC YN TỈNH B N TRE N 2019 - 2020 LUẬN VĂN THẠC SĨ Y HỌC CẦN THƠ – 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y DƢỢC CẦN THƠ NGUYỄN THÁI BÌNH NGHI N CỨU ỨC Đ H NH C NG ĐỒNG TRẠNG THÁI T THẦN TRƢ C V U 12 THÁNG C N THIỆ Ở NGƢỜI BỆNH T THẦN H N IỆT Đ NG UẢN ĐI U TR TẠI HUYỆN ỎC YN TỈNH B N TRE N 2019 - 2020 Chuyên ngành: Y học dự phòng Mã số: 8720163 LUẬN VĂN THẠC SĨ Y HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. PHẠM THỊ TÂM CẦN THƠ – 2020 ỜI C Đ N Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu do chính tôi thực hiện cùng với sự hƣớng dẫn của PGS. Phạm Thị Tâm. Các số liệu và kết quả phân tích trong luận văn hoàn toàn trung thực, khách quan và chƣa từng công bố.

Quá trình nghiên cứu tuân thủ theo y đức, đạo đức nghiên cứu. Cần Thơ, ngày 09 tháng 11 năm 2020 Học viên thực hiện Nguyễn Thái Bình LỜI CÁ ƠN Tôi chân thành cám ơn quý thầy cô trƣờng Đại học Y Dƣợc Cần Thơ đã tận tâm truyền đạt cho tôi kiến thức, niềm tin và nghị lực để tôi hoàn thành chƣơng trình đạo tạo trong suốt 02 năm học tập và rèn luyện tại trƣờng. Tôi xin gửi lời cám ơn sâu sắc đến PGS. TS Phạm Thị Tâm, Cô đã hƣớng dẫn tôi tận tình trong suốt quá trình thực hiện luận văn tốt nghiệp.

Tôi cũng xin cám ơn đến Ban Giám đốc Bệnh viện Tâm thần tỉnh Bến Tre, cán bộ Y tế tại TTYT huyện Mỏ Cày Nam, cộng tác viên và Y tế ấp thuộc dự án BVSKTTCĐ và TE đã hỗ trợ, giúp đỡ tôi trong công tác thu thập số liệu phục vụ nghiên cứu. Cuối cùng tôi cám ơn đến tập thể lớp Cao học YHDP, Cao học YTCC, CK1 YHDP khóa 2018 – 2020 trƣờng Đại học Y Dƣợc Cần Thơ, các bạn đã động viên, hỗ trợ tôi vƣợt qua khó khăn hoàn thành luận văn này. Mặc dù đã nỗ lực hết khả năng để hoàn thành luận văn, nhƣng với nguồn kiến thức hữu hạn, chắc chắn sẽ không tránh khỏi thiếu sót. Rất vui khi nhận đƣợc những ý kiến đóng góp quý báu của thầy cô và các bạn đọc giả.

Xin chân thành cám ơn! ỤC ỤC Trang Lời cam đoan Lời cám ơn Danh mục các chữ viết tắt Danh mục các bảng Danh mục biểu đồ ĐẶT VẤN Đ .TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Lịch sử phát triển ngành tâm thần học. Khái niệm về bệnh tâm thần phân liệt. Phòng bệnh tâm thần phân liệt.

Mô hình can thiệp cộng đồng. Đánh giá kết quả điều trị bệnh tâm thần phân liệt. Những yếu tố ảnh hƣởng kết quả điều trị tại cộng đồng. Hệ thống chăm sóc sức khỏe tâm thần tại Việt Nam.

Một số công trình nghiên cứu về bệnh tâm thần phân liệt. ĐỐI TƢỢNG V HƢƠNG HÁ NGHI N CỨU. Đối tƣợng nghiên cứu. Tiêu chuẩn chọn mẫu.

Tiêu chuẩn loại trừ. Phƣơng pháp nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu. Cỡ mẫu, phƣơng pháp chọn mẫu.

Nội dung nghiên cứu. Công cụ và phƣơng pháp thu thập số liệu. Phƣơng pháp kiểm soát sai lệch. Y đức trong nghiên cứu.

Hạn chế của nghiên cứu và giải pháp. K T QUẢ NGHIÊN CỨU. Đặc điểm mẫu nghiên cứu. Mức độ HNCĐ, TTTT của bệnh nhân trƣớc và sau can thiệp.

Các yếu tố liên quan ảnh hƣởng đến mức độ hòa nhập cộng đồng sau can thiệp. Đặc điểm mẫu nghiên cứu. Mức độ hòa nhập cộng đồng, trạng thái tâm thần trƣớc và sau can thiệp 48 4. Những yếu tố liên quan ảnh hƣởng đến mức độ hòa nhập cộng đồng sau can thiệp.

64 TÀI LIỆU THAM KHẢO hụ ục DANH MỤC TỪ VI T TẮT BNTT : Bệnh nhân tâm thần BVSKTTCĐ và TE : Bảo vệ sức khỏe tâm thần cộng đồng và trẻ em CSSKTT : Chăm sóc sức khỏe tâm thần CSSKTTCĐ : Chăm sóc sức khỏe tâm thần cộng đồng CTXH : Công tác xã hội CTV : Cộng tác viên CMND : Chứng minh nhân dân HNCĐ : Hòa nhập cộng đồng KTC : Khoảng tin cậy MĐHN : Mức độ hòa nhập PHCN : Phục hồi chức năng RLTT : Rối loạn tâm thần TTTT : Trạng thái tâm thần TTYT : Trung tâm y tế TTPL : Tâm thần phân liệt THCS : Trung học cơ sở THPT : Trung học phổ thông DALYs : Disability-adjusted life years (số năm sống hiệu chỉnh theo mức độ tàn tật) DSM-IV : Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (hệ thống Chẩn đoán và thống kê các rối loạn tâm thần) ECA : Epidemologic Catchement Area GFA : Global Assessment of Functioning (đánh giá chung về hoạt động) ICD-10 : Internatinal Classification of Disease 10th (phân loại bệnh tật quốc tế) MMSE : Mini Mental State Examination (kiểm tra trạng thái tâm thần sơ bộ). NIMH : National Institute of Mental Health (viện sức khỏe tâm thần quốc gia). OR : Odds ratio (tỷ số chênh). PANSS : Positive and Negative Syndrome Scale (thang đánh giá các triệu chứng âm tính và dƣơng tính).

SPSS : Statistical Package for the Social Sciences (gói thống kê cho các ngành khoa học xã hội). SOFAS : Social Occupational Functioning Scale (thang đánh giá chức năng nghề nghiệp, xã hội) DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 3. Đặc điểm về nhân khẩu của mẫu nghiên cứu (n=224). Đặc điểm liên quan đến bệnh của mẫu nghiên cứu (n=224).

Kỹ năng tự phục vụ, làm việc nhà của bệnh nhân (n=224). Đánh giá kỹ năng xã hội cơ bản và lao động, học tập (n=224). Đánh giá kỹ năng thƣ giãn, giải trí trƣớc và kỹ năng tham gia hoạt động xã hội (n=224). Thay đổi số điểm 7 kỹ năng sau 12 tháng can thiệp (n=224).

Tỷ lệ trạng thái tâm thần của bệnh nhân trƣớc và sau can thiệp (n=224). Thay đổi số điểm đánh giá mức độ hòa nhập và trạng thái tâm thần sau 12 tháng can thiệp (n=224). Mối liên quan giữa tuổi, giới tính, tôn giáo đến mức độ hòa nhập (n=224). Mối liên quan giữa trình độ học vấn, nghề nghiệp, tình trạng hôn nhân đến mức độ hòa nhập (n 224).

Mối liên quan giữa tiền sử bệnh, tuân thủ điều trị đến mức độ hòa nhập (n 224). Mối liên quan giữa các yếu tố tác động đến hiệu quả thuốc điều trị và mức độ hòa nhập (n 224). Mối liên quan giữa các yếu tố tác động tâm lý với mức độ hòa nhập (n=224). Các yếu tố liên quan HNCĐ qua phân tích đa biến logistic.

44 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Trang Biểu đồ 3. Kỹ năng kiểm tra bảo quản thuốc tốt trƣớc và sau can thiệp. Tỷ lệ mức độ HNCĐ của bệnh nhân trƣớc và sau can thiệp. 38 1 ĐẶT VẤN Đ Bệnh tâm thần phân liệt khá phổ biến ở cộng đồng, là bệnh tâm thần nặng, triệu chứng lâm sàng đa dạng, tiến triển từ từ, có khuynh hƣớng mạn tính, căn nguyên chƣa rõ, đƣợc xem là bệnh nội sinh làm cho bệnh nhân tách rời cuộc sống xung quanh, thu dần vào thế giới bên trong, tình cảm trở nên khô lạnh, khả năng làm việc ngày một giảm sút và có những hành vi kỳ dị khó hiểu, trở thành gánh nặng cho gia đình, xã hội [6], [30], [51].

Bệnh tâm thần phân liệt đƣợc đƣa vào quản lý, điều trị tại cộng đồng trong Dự án bảo vệ sức khỏe tâm thần cộng đồng và trẻ em, thuộc chƣơng trình mục tiêu Y tế - dân số, đã triển khai thực hiện tại y tế cơ sở. Tỷ lệ mắc bệnh tâm thần phân liệt chiếm 1% dân số, gây ảnh hƣởng sâu sắc đến đời sống kinh tế của gia đình và an sinh xã hội [6], [43]. Tốc độ phát sinh các bệnh tâm thần có xu hƣớng ngày càng tăng liên quan đến các yếu tố: Đô thị hóa nông thôn tăng nhanh, công nghệ thông tin phát triển mạnh mẽ, bạo lực trong gia đình và môi trƣờng học tập – làm việc tạo áp lực căng thẳng cho mọi ngƣời [29], [53], [60]. Bệnh tâm thần phân liệt nếu phát hiện sớm và quản lý điều trị tốt phần lớn sẽ thuyên giảm, sống và làm việc gần nhƣ bình thƣờng.

Nếu không đƣợc quản lý điều trị hợp lý dẫn đến sa sút trí tuệ và biểu hiện hành vi nguy hiểm cho gia đình và xã hội. Hơn 69% ngƣời bệnh tâm thần phân liệt không đƣợc chăm sóc thích hợp, 90% những ngƣời mắc bệnh tâm thần phân liệt không đƣợc điều trị thích hợp ở các nƣớc có thu nhập thấp và trung bình. Thiếu khả năng tiếp cận các dịch vụ sức khỏe tâm thần là một vấn đề quan trọng. Hơn nữa, những ngƣời bị tâm thần phân liệt ít có khả năng tìm kiếm sự chăm sóc hơn so với dân số chung.

Chỉ khoảng một nữa ngƣời bị tâm thần phân liệt 2 đƣợc điều trị. Chăm sóc ngƣời tâm thần phân liệt sẽ đạt kết quả tốt khi gắn kết với cộng đồng, với gia đình [6], [51], [59]. Mỏ Cày Nam là một huyện thuộc tỉnh Bến Tre, thành lập năm 2009, dân số khoảng 186. Chƣơng trình chăm sóc sức khỏe tâm thần cộng đồng đã triển khai 14/14 xã, thị trấn, hiện đang điều trị tại cộng đồng cho 228 bệnh nhân tâm thần phân liệt, tuy nhiên chƣa có cuộc khảo sát nào về sự hòa nhập cộng đồng của bệnh nhân tâm thần phân liệt, các đánh giá phục hồi chức năng của bệnh nhân đƣợc thực hiện bởi cộng tác viên tại địa phƣơng, do đó kết quả đánh giá có thể chƣa phản ảnh sát thực với mức độ hồi phục của bệnh nhân.

Chính vì thế, chúng ta chƣa có cơ sở khoa học nào để đánh giá sự hòa nhập của bệnh nhân, những yếu tố nào giúp bệnh nhân hòa nhập tốt hơn, dự án chăm sóc sức khỏe tâm thần cho ngƣời bệnh tại huyện Mỏ Cày Nam có hiệu quả hay không. Những cuộc khảo sát về sự hòa nhập, cũng nhƣ kết quả điều trị tại cộng đồng, đánh giá hiệu quả can thiệp sẽ giúp cho cán bộ quản lý chƣơng trình nắm bắt đƣợc tình hình thực tế, đồng thời tìm ra những giải pháp giúp cho ngƣời bệnh cải thiện, hòa nhập cuộc sống, giảm bớt gánh nặng cho gia đình và xã hội. Xuất phát từ những nhu cầu thực tiễn trên, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài “ ă 0 9 - 2020” với các mục tiêu: 1. m hòa nh p c ng sau can thi p -2020.