BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y DƢỢC CẦN THƠ NGUYỄN THÁI BÌNH NGHI N CỨU ỨC Đ H NH C NG ĐỒNG TRẠNG THÁI T THẦN TRƢ C V U 12 THÁNG C N THIỆ Ở NGƢỜI BỆNH T THẦN H N IỆT Đ NG UẢN ĐI U TR TẠI HUYỆN ỎC YN TỈNH B N TRE N 2019 - 2020 LUẬN VĂN THẠC SĨ Y HỌC CẦN THƠ – 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y DƢỢC CẦN THƠ NGUYỄN THÁI BÌNH NGHI N CỨU ỨC Đ H NH C NG ĐỒNG TRẠNG THÁI T THẦN TRƢ C V U 12 THÁNG C N THIỆ Ở NGƢỜI BỆNH T THẦN H N IỆT Đ NG UẢN ĐI U TR TẠI HUYỆN ỎC YN TỈNH B N TRE N 2019 - 2020 Chuyên ngành: Y học dự phòng Mã số: 8720163 LUẬN VĂN THẠC SĨ Y HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. PHẠM THỊ TÂM CẦN THƠ – 2020 ỜI C Đ N Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu do chính tôi thực hiện cùng với sự hƣớng dẫn của PGS. Phạm Thị Tâm. Các số liệu và kết quả phân tích trong luận văn hoàn toàn trung thực, khách quan và chƣa từng công bố.
Quá trình nghiên cứu tuân thủ theo y đức, đạo đức nghiên cứu. Cần Thơ, ngày 09 tháng 11 năm 2020 Học viên thực hiện Nguyễn Thái Bình LỜI CÁ ƠN Tôi chân thành cám ơn quý thầy cô trƣờng Đại học Y Dƣợc Cần Thơ đã tận tâm truyền đạt cho tôi kiến thức, niềm tin và nghị lực để tôi hoàn thành chƣơng trình đạo tạo trong suốt 02 năm học tập và rèn luyện tại trƣờng. Tôi xin gửi lời cám ơn sâu sắc đến PGS. TS Phạm Thị Tâm, Cô đã hƣớng dẫn tôi tận tình trong suốt quá trình thực hiện luận văn tốt nghiệp.
Tôi cũng xin cám ơn đến Ban Giám đốc Bệnh viện Tâm thần tỉnh Bến Tre, cán bộ Y tế tại TTYT huyện Mỏ Cày Nam, cộng tác viên và Y tế ấp thuộc dự án BVSKTTCĐ và TE đã hỗ trợ, giúp đỡ tôi trong công tác thu thập số liệu phục vụ nghiên cứu. Cuối cùng tôi cám ơn đến tập thể lớp Cao học YHDP, Cao học YTCC, CK1 YHDP khóa 2018 – 2020 trƣờng Đại học Y Dƣợc Cần Thơ, các bạn đã động viên, hỗ trợ tôi vƣợt qua khó khăn hoàn thành luận văn này. Mặc dù đã nỗ lực hết khả năng để hoàn thành luận văn, nhƣng với nguồn kiến thức hữu hạn, chắc chắn sẽ không tránh khỏi thiếu sót. Rất vui khi nhận đƣợc những ý kiến đóng góp quý báu của thầy cô và các bạn đọc giả.
Xin chân thành cám ơn! ỤC ỤC Trang Lời cam đoan Lời cám ơn Danh mục các chữ viết tắt Danh mục các bảng Danh mục biểu đồ ĐẶT VẤN Đ .TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Lịch sử phát triển ngành tâm thần học. Khái niệm về bệnh tâm thần phân liệt. Phòng bệnh tâm thần phân liệt.
Mô hình can thiệp cộng đồng. Đánh giá kết quả điều trị bệnh tâm thần phân liệt. Những yếu tố ảnh hƣởng kết quả điều trị tại cộng đồng. Hệ thống chăm sóc sức khỏe tâm thần tại Việt Nam.
Một số công trình nghiên cứu về bệnh tâm thần phân liệt. ĐỐI TƢỢNG V HƢƠNG HÁ NGHI N CỨU. Đối tƣợng nghiên cứu. Tiêu chuẩn chọn mẫu.
Tiêu chuẩn loại trừ. Phƣơng pháp nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu. Cỡ mẫu, phƣơng pháp chọn mẫu.
Nội dung nghiên cứu. Công cụ và phƣơng pháp thu thập số liệu. Phƣơng pháp kiểm soát sai lệch. Y đức trong nghiên cứu.
Hạn chế của nghiên cứu và giải pháp. K T QUẢ NGHIÊN CỨU. Đặc điểm mẫu nghiên cứu. Mức độ HNCĐ, TTTT của bệnh nhân trƣớc và sau can thiệp.
Các yếu tố liên quan ảnh hƣởng đến mức độ hòa nhập cộng đồng sau can thiệp. Đặc điểm mẫu nghiên cứu. Mức độ hòa nhập cộng đồng, trạng thái tâm thần trƣớc và sau can thiệp 48 4. Những yếu tố liên quan ảnh hƣởng đến mức độ hòa nhập cộng đồng sau can thiệp.
64 TÀI LIỆU THAM KHẢO hụ ục DANH MỤC TỪ VI T TẮT BNTT : Bệnh nhân tâm thần BVSKTTCĐ và TE : Bảo vệ sức khỏe tâm thần cộng đồng và trẻ em CSSKTT : Chăm sóc sức khỏe tâm thần CSSKTTCĐ : Chăm sóc sức khỏe tâm thần cộng đồng CTXH : Công tác xã hội CTV : Cộng tác viên CMND : Chứng minh nhân dân HNCĐ : Hòa nhập cộng đồng KTC : Khoảng tin cậy MĐHN : Mức độ hòa nhập PHCN : Phục hồi chức năng RLTT : Rối loạn tâm thần TTTT : Trạng thái tâm thần TTYT : Trung tâm y tế TTPL : Tâm thần phân liệt THCS : Trung học cơ sở THPT : Trung học phổ thông DALYs : Disability-adjusted life years (số năm sống hiệu chỉnh theo mức độ tàn tật) DSM-IV : Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (hệ thống Chẩn đoán và thống kê các rối loạn tâm thần) ECA : Epidemologic Catchement Area GFA : Global Assessment of Functioning (đánh giá chung về hoạt động) ICD-10 : Internatinal Classification of Disease 10th (phân loại bệnh tật quốc tế) MMSE : Mini Mental State Examination (kiểm tra trạng thái tâm thần sơ bộ). NIMH : National Institute of Mental Health (viện sức khỏe tâm thần quốc gia). OR : Odds ratio (tỷ số chênh). PANSS : Positive and Negative Syndrome Scale (thang đánh giá các triệu chứng âm tính và dƣơng tính).
SPSS : Statistical Package for the Social Sciences (gói thống kê cho các ngành khoa học xã hội). SOFAS : Social Occupational Functioning Scale (thang đánh giá chức năng nghề nghiệp, xã hội) DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 3. Đặc điểm về nhân khẩu của mẫu nghiên cứu (n=224). Đặc điểm liên quan đến bệnh của mẫu nghiên cứu (n=224).
Kỹ năng tự phục vụ, làm việc nhà của bệnh nhân (n=224). Đánh giá kỹ năng xã hội cơ bản và lao động, học tập (n=224). Đánh giá kỹ năng thƣ giãn, giải trí trƣớc và kỹ năng tham gia hoạt động xã hội (n=224). Thay đổi số điểm 7 kỹ năng sau 12 tháng can thiệp (n=224).
Tỷ lệ trạng thái tâm thần của bệnh nhân trƣớc và sau can thiệp (n=224). Thay đổi số điểm đánh giá mức độ hòa nhập và trạng thái tâm thần sau 12 tháng can thiệp (n=224). Mối liên quan giữa tuổi, giới tính, tôn giáo đến mức độ hòa nhập (n=224). Mối liên quan giữa trình độ học vấn, nghề nghiệp, tình trạng hôn nhân đến mức độ hòa nhập (n 224).
Mối liên quan giữa tiền sử bệnh, tuân thủ điều trị đến mức độ hòa nhập (n 224). Mối liên quan giữa các yếu tố tác động đến hiệu quả thuốc điều trị và mức độ hòa nhập (n 224). Mối liên quan giữa các yếu tố tác động tâm lý với mức độ hòa nhập (n=224). Các yếu tố liên quan HNCĐ qua phân tích đa biến logistic.
44 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Trang Biểu đồ 3. Kỹ năng kiểm tra bảo quản thuốc tốt trƣớc và sau can thiệp. Tỷ lệ mức độ HNCĐ của bệnh nhân trƣớc và sau can thiệp. 38 1 ĐẶT VẤN Đ Bệnh tâm thần phân liệt khá phổ biến ở cộng đồng, là bệnh tâm thần nặng, triệu chứng lâm sàng đa dạng, tiến triển từ từ, có khuynh hƣớng mạn tính, căn nguyên chƣa rõ, đƣợc xem là bệnh nội sinh làm cho bệnh nhân tách rời cuộc sống xung quanh, thu dần vào thế giới bên trong, tình cảm trở nên khô lạnh, khả năng làm việc ngày một giảm sút và có những hành vi kỳ dị khó hiểu, trở thành gánh nặng cho gia đình, xã hội [6], [30], [51].
Bệnh tâm thần phân liệt đƣợc đƣa vào quản lý, điều trị tại cộng đồng trong Dự án bảo vệ sức khỏe tâm thần cộng đồng và trẻ em, thuộc chƣơng trình mục tiêu Y tế - dân số, đã triển khai thực hiện tại y tế cơ sở. Tỷ lệ mắc bệnh tâm thần phân liệt chiếm 1% dân số, gây ảnh hƣởng sâu sắc đến đời sống kinh tế của gia đình và an sinh xã hội [6], [43]. Tốc độ phát sinh các bệnh tâm thần có xu hƣớng ngày càng tăng liên quan đến các yếu tố: Đô thị hóa nông thôn tăng nhanh, công nghệ thông tin phát triển mạnh mẽ, bạo lực trong gia đình và môi trƣờng học tập – làm việc tạo áp lực căng thẳng cho mọi ngƣời [29], [53], [60]. Bệnh tâm thần phân liệt nếu phát hiện sớm và quản lý điều trị tốt phần lớn sẽ thuyên giảm, sống và làm việc gần nhƣ bình thƣờng.
Nếu không đƣợc quản lý điều trị hợp lý dẫn đến sa sút trí tuệ và biểu hiện hành vi nguy hiểm cho gia đình và xã hội. Hơn 69% ngƣời bệnh tâm thần phân liệt không đƣợc chăm sóc thích hợp, 90% những ngƣời mắc bệnh tâm thần phân liệt không đƣợc điều trị thích hợp ở các nƣớc có thu nhập thấp và trung bình. Thiếu khả năng tiếp cận các dịch vụ sức khỏe tâm thần là một vấn đề quan trọng. Hơn nữa, những ngƣời bị tâm thần phân liệt ít có khả năng tìm kiếm sự chăm sóc hơn so với dân số chung.
Chỉ khoảng một nữa ngƣời bị tâm thần phân liệt 2 đƣợc điều trị. Chăm sóc ngƣời tâm thần phân liệt sẽ đạt kết quả tốt khi gắn kết với cộng đồng, với gia đình [6], [51], [59]. Mỏ Cày Nam là một huyện thuộc tỉnh Bến Tre, thành lập năm 2009, dân số khoảng 186. Chƣơng trình chăm sóc sức khỏe tâm thần cộng đồng đã triển khai 14/14 xã, thị trấn, hiện đang điều trị tại cộng đồng cho 228 bệnh nhân tâm thần phân liệt, tuy nhiên chƣa có cuộc khảo sát nào về sự hòa nhập cộng đồng của bệnh nhân tâm thần phân liệt, các đánh giá phục hồi chức năng của bệnh nhân đƣợc thực hiện bởi cộng tác viên tại địa phƣơng, do đó kết quả đánh giá có thể chƣa phản ảnh sát thực với mức độ hồi phục của bệnh nhân.
Chính vì thế, chúng ta chƣa có cơ sở khoa học nào để đánh giá sự hòa nhập của bệnh nhân, những yếu tố nào giúp bệnh nhân hòa nhập tốt hơn, dự án chăm sóc sức khỏe tâm thần cho ngƣời bệnh tại huyện Mỏ Cày Nam có hiệu quả hay không. Những cuộc khảo sát về sự hòa nhập, cũng nhƣ kết quả điều trị tại cộng đồng, đánh giá hiệu quả can thiệp sẽ giúp cho cán bộ quản lý chƣơng trình nắm bắt đƣợc tình hình thực tế, đồng thời tìm ra những giải pháp giúp cho ngƣời bệnh cải thiện, hòa nhập cuộc sống, giảm bớt gánh nặng cho gia đình và xã hội. Xuất phát từ những nhu cầu thực tiễn trên, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài “ ă 0 9 - 2020” với các mục tiêu: 1. m hòa nh p c ng sau can thi p -2020.