CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Khái niệm liên quan đến ATPTMLT 1. Các khái niệm liên quan đến an toàn phẫu thuật An toàn người bệnh (ATNB) là sự phòng ngừa các sai sót có thể gây nguy hại cho người bệnh trong quá trình điều trị, chăm sóc (7). An toàn phẫu thuật (ATPT) là mổ đúng người bệnh, đúng bộ phận, đúng vị trí, đúng quy trình và đúng kỹ thuật (9).
Sự cố là kết quả đạt được không như ý muốn với dự định đặt ra (9). Các sự cố y khoa thường được chia theo các phân nhóm và nguyên nhân theo Thông Tư 43 của Bộ Y Tế ngày 26 tháng 12 năm 2018) (phụ lục 5). Quản lý là xây dựng, duy trì một môi trường làm việc giúp con người hoàn thành mục tiêu đã định (21). Để đảm bảo ATPT cần xây dựng và duy trì mội trường phòng mổ làm việc theo quy trình chi tiết, cụ thể rõ ràng để giảm sai sót, tai biến có thể xảy ra, bảng kiểm ATPT của WHO cũng được nhiều nhà nghiên cứu công nhận khi sử dụng đem lại hiệu quả và sự tin cậy về nhận dạng đúng bệnh nhân, vị trí mổ, ít có nguy hại xảy ra cho cuộc mổ (14).
Bảng kiểm an toàn phẫu thuật (BKATPT) WHO (2009) là một bảng công cụ với thông tin ngắn gọn, dễ thực hiện gồm có 16 tiểu mục thực hiện vào 3 thời điểm cuộc mổ (giai đoạn tiền mê, giai đoạn trước khi rạch da, giai đoạn trước khi rời khỏi phòng mổ), là công cụ lâm sàng để đảm bảo rằng thông tin phẫu thuật đều được đánh đánh dấu vào các ô, các nhóm tuân thủ một cách nhất quán những khâu quan trọng trong cuộc phẫu thuật, giảm thiểu sai sót, biến chứng xảy ra cho người bệnh (6). Các thành viên trong nhóm phẫu thuật thực hiện Bảng kiểm bao gồm bác sĩ phẫu thuật, bác sĩ gây mê, điều dưỡng và kỹ thuật viên và nhân viên khác của nhóm có liên quan tới phẫu thuật (61). Các khái niệm liên quan đến an toàn mổ lấy thai Mổ lấy thai là lấy thai nhi, nhau và màng ối qua đường rạch da ngay thành bụng theo đường dọc hay đường ngang xuyên qua thành tử cung của mẹ còn nguyên vẹn (4,7). An toàn mổ lấy thai (ATMLT) là mổ đúng người bệnh, đúng bộ phận, đúng vị trí, hạn chế các sai sót có thể xảy ra cho mẹ và trẻ sơ sinh (4,7).
Các mục tiêu cần đảm bảo an toàn trong quá trình mổ lấy thai theo khuyến cáo của WHO - Tiến hành đúng (bệnh nhân, vị trí mổ) - Thực hiện giảm đau an toàn, hiệu quả - Sẵn sàng xử trí tắc nghẽn hô hấp. - Nhận định, can thiệp mất máu. - Hạn chế dị ứng. - Tuân thủ nguyên tắc vô khuẩn.
- Kiểm tra đủ số lượng dụng cụ, vật tư y tế vùng phẫu thuật. - Cố định formol và kiểm tra mô giải phẫu bệnh (nếu có) - Trực tiếp trao đổi thông tin phẫu thuật. - Đánh giá phẫu thuật (số lượng, kết quả). Những lỗi hay gặp phải khi thực hiện mổ lấy thai liên quan đến những trường hợp sau: - Thông tin hành chánh phẫu thuật gồm có bệnh nhân, vị trí mổ, cơ quan mổ, dụng cụ mổ trong cơ thể người bệnh (2,9).
- Trong phẫu thuật những nguyên nhân thường gặp do phẫu thuật viên mổ nhầm vị trí, hoặc sai bộ phận sót gạc (2,9) - Trong lúc gây tê/gây mê là lượng thuốc gây tê/mê không đủ, chất lượng thuốc không đảm bảo, cảm giác đau sớm khi chưa kết thúc mổ, bệnh nhân lạnh, run do tác dụng phụ thuốc tê, người bệnh có thể tỉnh dậy trong lúc mổ (2,9). - Các biến chứng có thể xảy ra khi mổ như chảy máu không cầm được, thủng tạng (2,3,9). Công cụ đánh giá an toàn mổ lấy thai Công cụ an toàn mổ lấy thai gồm những tài liệu đảm bảo an toàn người bệnh tham gia vào một hay nhiều giai đoạn của quá trình mổ lấy thai. Trong thời gian sử dụng công cụ an toàn mổ lấy thai cũng bị giảm hiệu quả về mặt giá trị giống như xảy ra sai sót cho người bệnh.
Tuy nhiên do thời gian sử dụng công cụ an toàn mổ lấy thai chỉ được áp dụng cho từng giai đoạn mổ hay phương pháp mổ lấy thai, chưa đủ điều kiện để đảm bảo an toàn mổ lấy thai. Do đó, cần Công cụ đánh giá an toàn mổ lấy thai để xác nhận mức độ đạt được về an toàn phẫu thuật của ca mổ lấy thai, đồng thời đưa ra những giải pháp nhằm nâng cao an tàn của ca mổ lấy thai. Công cụ đánh giá mổ lấy thai dựa trên cơ sở của bảng kiểm ATPT của WHO (2009), quy trình mổ lấy thai của Bộ Y Tế (2013), và Tài liệu An toàn người bệnh của Bộ Y Tế (2014). Hiệu quả BKATPT của WHO (2009) mang lại khi thực hiện nhằm giảm các sai sót trong quá trình phẫu thuật và các biến chứng, đồng thời giảm số ca tử vong trên toàn thế giới (61).
Còn giúp gắn kết các nhóm phẫu thuật, tạo văn hóa an toàn người bệnh, tiếp cận hệ thống cam kết chính trị và pháp lý được y tế thế giới áp dụng. Trong nghiên cứu này, chúng tôi đánh giá tỉ lệ thực hiện từng bước trong BKATPT khi thực hiện mổ lấy thai của các thành viên phẫu thuật gồm bác sĩ gây mê, phẫu thuật viên, điều dưỡng gây mê và điều dưỡng dụng cụ và dừng lại ở mức độ (có, không) khi thực hiện đủ tiêu chuẩn mỗi bước vào đúng thời điểm (14). Quy trình khám bệnh, chữa bệnh Phụ khoa (2013), được Bộ y tế ban hành kèm theo Quyết định số 1377/QĐ-BYT ngày 24 tháng 4 năm 2013, quy định vị trí, nhiệm vụ từng thành viên khi thực hiện mổ lấy thai. Tuy nhiên để đảm bảo an toàn mổ lấy thai, cần xác nhận tên bệnh nhân, vị trí mổ, kiểm tra số lượng vật tư y tế sắc nhọn, gạc đã đảm bảo đủ số lượng trước khi đóng vết mổ, thông tin sức khỏe bệnh nhân mổ được bác sĩ gây mê và phẫu thuật viên thống nhất trước khi người bệnh được chăm sóc tại hậu phẫu.
Đây cũng là hạn chế của bộ công cụ. Nên chúng tôi có sử dụng các thông tin của quy trình mổ lấy thai (nhiệm vụ các thành viên phẫu thuật ở từng thì), và thông báo giới tính trẻ là điều dưỡng dụng cụ hoặc thành viên ê kíp không phải nữ hộ sinh, do bảng kiểm được tiến hành khi đủ 6 thành viên của ê kíp phẫu thuật khi bệnh nhân vào phòng mổ (2). 8 Theo Tài liệu ATNB (Bộ Y Tế) ban hành ngày 16 tháng 5 năm 2014, “Điều 7 của Thông tư số 19/2013/TT-BYT” nêu biện pháp liệt kê trong cơ sở khám chữa bệnh, bao gồm 6 chủ đề về “trình tự hệ thống, nhận dạng sai sót, tìm hiểu nguyên nhân, đưa ra giải pháp can thiệp và áp dụng quy trình cải tiến chất lượng liên tục bảo đảm an toàn người bệnh” theo “Thông tư số 22/2013/TT-BYT ngày 09 tháng 8 năm 2013 của Bộ Y Tế”. Tài liệu không nêu hành động trong mổ lấy thai cần thực hiện chi tiết, chúng tôi chỉ dùng để làm nghiên cứu định tính, làm rõ kết quả định lượng (6).
Theo Quyết định 7482 (Bộ Y Tế), “Thông tư số 43/2018/TT-BYT ngày 26/12/2018” đánh giá cơ sở khám và chữa bệnh gồm có phân loại sự cố, đánh giá thực trạng năng lực cung cấp dịch vụ kỹ thuật, triển khai và giám sát đảm bảo an toàn phẫu thuật là căn cứ để bệnh viện tự hoàn thiện trước kiểm tra, đánh giá, giám sát. Đánh giá bằng bộ tiêu chí cần nhiều tiểu mục cụ thể với nhiều tiêu chí để đảm bảo an toàn phẫu thuật của các cơ sở khám chữa bệnh, liên quan tới chất lượng và danh tiếng cơ sở khám chữa bệnh. Do đó chúng tôi dùng Công cụ này để có cơ sở về các tiêu chí cần đạt được trong quy trình ATMLT và đánh giá các yếu tố về nhân lực, trình độ, cơ sở vật chất, chứ không đánh giá phân loại mức độ ATMLT (7). Thực trạng tuân thủ quy trình phẫu thuật lấy thai Tại Việt Nam và trên toàn Thế Giới, bảng kiểm ATPT được thực hiện và áp dụng cho tất cả loại phẫu thuật.
Do đo để đánh giá hiệu quả của quy trình an toàn phẫu thuật nói chung và mổ lấy thai nói riêng, chúng tôi đánh giá thông qua việc thực hiện từng bước bảng kiểm ATPT của thành viên phẫu thuật ở mỗi giai đoạn phẫu thuật. Hiện tại, chúng tôi chưa tìm được thang đo cụ thể cho kết quả thực hiện Bảng kiểm ATPT tại Việt Nam và Thế Giới. Thực hiện tuân thủ bảng kiểm an toàn phẫu thuật Tại từng bệnh viện, xét theo từng khía cạnh của quy trình trên từng loại phẫu thuật, văn hóa phòng mổ, mức độ hiểu biết lẫn nhau của các thành viên phẫu thuật. Bảng kiểm cần điều chỉnh cho phù hợp.
Song việc bỏ qua các bước an toàn do môi trường hiện tại mà không thể thực hiện được là điều không thể chấp nhận (6,8). Áp dụng bảng kiểm an toàn phẫu thuật vào những cơ sở khác nhau có thể cân 9 nhắc áp dụng tùy theo hoàn cảnh. “Mỗi cơ sở phẫu thuật phải thực hành sử dụng Bảng kiểm và tìm hiểu xem với những khâu hiện có thì cần phải lồng ghép một cách phù hợp như thế nào vào trong quy trình thực thiện phẫu thuật thông thường tại cơ sở của mình.” Bất lợi khi thực hiện Bảng kiểm là có thể dẫn đến mâu thuẫn giữa Người phụ trách Bảng kiểm và các thành viên khác trong nhóm phẫu thuật. Người phụ trách Bảng kiểm có quyền ngăn không để thực hiện bước tiếp theo nếu chưa hoàn thành bước trước đó tuy nhiên làm như vậy có thể khiến cho một số thành viên khác không hài lòng hoặc khó chịu.
Vì vậy, bệnh viên phải cân nhắc kỹ xem nhân viên nào phù hợp nhất với vai trò này. Đối với nhiều cơ sở, vị trí này thuộc về một điều dưỡng nhưng các nhân viên y tế khác cũng có thể phụ trách vị trí này (33). Hiện tại, tại Bệnh viện Quận Thủ Đức, bác sỹ gây mê được xem là Trưởng nhóm thực hiện Bảng kiểm ATPT trong phẫu thuật (4). Thực hiện bảng kiểm ATPT nhằm cải thiện an toàn khi bắt đầu thực hiện phẫu thuật và cải thiện trao đổi thông tin giữa các thành viên trong nhóm của quá trình phẫu thuật.