ĐẶT VẤN ĐỀ Ngành giao thông vận tải là một ngành kinh tế quan trọng. Công nhân lao động trong ngành với tính chất đặc thù là lao động nặng nhọc, môi trƣờng độc hại, lƣu động. Lao động xây dựng cầu, đƣờng là lĩnh vực đặc trƣng của ngành Giao thông vận tải, đƣợc xác định là nghề nặng nhọc, độc hại do vậy công nhân lao động nguy cơ mắc các bệnh nghề nghiệp, các bệnh liên quan đến nghề nghiệp rất cao. Trên thế giới đã có các công trình nghiên cứu về sức khỏe công nhân xây dựng cầu đƣờng.
Kết quả của các nghiên cứu cho thấy tỷ lệ công nhân mắc các bệnh đƣờng hô hấp là khá cao nhƣ bệnh viêm phế quản mạn tính, viêm họng, viêm amidal, hen phế quản, bụi phổi cao hơn hẳn các nhóm công nhân khác [1]. T¹i ViÖt Nam còng ®· cã mét sè Ýt c«ng tr×nh nghiªn cøu cho thÊy công nhân thi công giao thông ®-êng bé, trong hÇm d-êng bé trong điều kiện lao động có nhiều yếu tố tác động không có lợi cho sức khoẻ: stress, nhiệt, nồng độ bụi cao, bụi chứa hàm lƣợng SiO2 cao, hơi khí độc, rung lắc và làm ảnh hƣởng đến sức khoẻ đặc biệt các bệnh đƣờng hô hấp, biến đổi chức năng hô hấp, phản ứng nhạy cảm của cơ thể đối với các tác nhân từ môi trƣờng lao động không đảm bảo, số ngƣời mắc c¸c bÖnh, c¸c héi chøng ®-êng hô hấp cao, tỷ lệ bệnh phổi silic nghề nghiệp chiếm tới hơn 70% trong số bệnh nghề nghiệp đƣợc phát hiện [2], [3]. Vấn đề ảnh hƣởng của môi trƣờng lao động lên sức khoẻ công nhân rất đƣợc ngành y tế cũng nhƣ cả nƣớc quan tâm. Để tăng cƣờng công tác chăm sóc sức khoẻ ngƣời lao động, bảo vệ sức khoẻ ngƣời lao động, tài sản của cả nƣớc, Nhà nƣớc cũng đã có Quyết định số 193/QĐ/CTN do chủ tịch nƣớc phê chuẩn các công ƣớc Quốc tế của tổ chức lao động quốc tế ngày 30/5/1994.
Nghị quyết số 46/NQ-TW ngày 23/2/2005 của Bộ chính trị về công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong thời kỳ mới và Chỉ thị số 2 10/2008/CT-TTg ngày 14/3/2008 của Thủ tƣớng Chính phủ về việc tăng cƣờng thực hiện công tác bảo hộ lao động, an toàn lao động. Cầu Nhật Tân đang đƣợc xây dựng, dự kiến hoàn thành trong 3 năm, là một trong tổng số 7 cầu bắc qua sông Hồng đoạn Hà Nội. Theo thiết kế Cầu Nhật Tân thuộc đƣờng vành đai II của Thành phố Hà Nội, bắt đầu tại khu vực Phú Thƣợng, Quận Tây Hồ, chạy song song và cách đƣờng Lạc Long Quân khoảng 420m. Sau khi vƣợt sông Hồng cách Cầu Thăng Long khoảng 3,6km về phía hạ lƣu, cắt Quốc lộ 5 kéo dài tại nút giao Vĩnh Ngọc rồi đi thẳng theo hƣớng Bắc, vƣợt qua sông Thiếp và kết thúc ở điểm giao với đƣờng Nam Hồng.
Với quy mô hiện đại, thời gian thi công kéo dài, tất yếu sẽ phát sinh nhiều yếu tố môi trƣờng bất lợi cho sức khỏe ngƣời lao động. Tại Việt Nam, cho đến hiện nay đã có một số nghiên cứu về sức khỏe lao động của công nhân xây dựng hÇm đƣờng bộ. Tuy nhiên, các nghiên cứu chƣa mô tả đƣợc đầy đủ các thông số về các yếu tố của điều kiện môi trƣờng lao động, khám lâm sàng và các xét nghiệm cận lâm sàng để chẩn đoán các bệnh đƣờng hô hấp cho công nhân thi công cầu đƣờng bộ. Trong hoàn cảnh Việt Nam càng ngày càng xây dựng nhiều cầu đƣờng bộ mới, một số câu hỏi đƣợc đặt ra là: Thực trạng bệnh đƣờng hô hấp, chức năng thông khí của công nhân thi công cầu? Những yếu tố nào của môi trƣờng lao động ảnh hƣởng tới bệnh đƣờng hô hấp? Để trả lời câu hỏi này chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài nhằm các mục tiêu sau: 1.
Nghiên cứu một số triệu chứng, bệnh đường hô hấp và rối loạn chức năng thông khí ở công nhân thi công cầu Nhật Tân năm 2012. Mô tả thực trạng môi trường lao động của công nhân thi công cầu Nhật Tân năm 2012. 3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN Trong lao động sản xuất, các yếu tố nguy cơ phát sinh trong quá trình sử dụng công nghệ, trong lao động sản xuất và điều kiện môi trƣờng làm việc có thể gây ảnh hƣởng nhất định đối với trạng thái cơ thể và sức khoẻ ngƣời lao động. Theo kết quả nghiên cứu của Bakke, Lƣu Minh Châu, Nguyễn Bích Diệp và một số tác giả trong nƣớc cũng nhƣ nƣớc ngoài khác, các yếu tố nguy cơ có hoặc phát sinh trong môi trƣờng lao động có thể là nguyên nhân trực tiếp hay gián tiếp làm ảnh hƣởng đến sức khoẻ và gây bệnh cho ngƣời lao động [1], [2], [3], [4], [5].
Hậu quả phơi nhiễm với các tác nhân gây ô nhiễm môi trƣờng lao động đều có thể dẫn đến các rối loạn chức năng của các cơ quan cũng nhƣ tình trạng sức khỏe nói chung cũng nhƣ rối loạn chức năng hô hấp với các mức độ khác nhau và các bệnh đƣờng hô hấp. Các rối loạn chức năng hô hấp thƣờng gặp nhƣ các rối loạn chức năng thông khí phổi, rối loạn hệ thống tuần hoàn phổi và rối loạn trao đổi khí [1], [6]. Đo chức năng hô hấp còn có vai trò trong xác định vị trí tổn thƣơng , ví dụ tổn thƣơng ở đƣờng thở trung tâm hay ngoại vi trong rối loạn thông khí tắc nghẽn, đặc biệt là phát hiện sớm khi bệnh mới ở đƣờng thở nhỏ [7]. Các bệnh đƣờng hô hấp do các yếu tố nguy cơ từ môi trƣờng lao động gây ra nhƣ các rối loạn thông khí hạn chế, rối loạn thông khí tắc nghẽn, bệnh bụi phổi, viêm phế quản mãn, ung thƣ phổi.
Bộ Y tế và Bộ Lao động-Thƣơng binh-Xã hội đã có các hƣớng dẫn rất cụ thể về công tác vệ sinh an toàn lao động, tiêu chuẩn vệ sinh lao động và hƣớng dẫn khám sức khỏe định kỳ cho ngƣời lao động [8], [9], [10], [11]. Lao động xây dựng cầu đƣờng bộ hiện đại là một lao động tổng hợp các kỹ thuật từ đơn giản đến phức tạp các công trình giao thông đƣờng bộ nhƣ 4 công trình thi công hầm để làm trụ cầu sâu hàng trăm mét, công trình thi công hầm đƣờng bộ dài hàng km dành cho ngƣời và phƣơng tiện đi lại tránh giao cắt với đƣờng dẫn lên cầu, công trình cơ khí để làm ván thép, thành cầu, công trình bê tông, đổ nhựa mặt cầu, mặt đƣờng … Trong quá trình thi công các công trình giao thông cầu đƣờng bộ có nhiều yếu tố tác động có khả năng gây ô nhiễm môi trƣờng lao động nhƣ: nổ mìn, khoan đá, hàn cắt, hoạt động của các phƣơng tiện thi công phát sinh ra bụi, ồn, hơi khí độc. và từ đó gây các bất lợi cho sức khoẻ, đồng thời làm thay đổi các yếu tố môi trƣờng lao động tác động không tốt tới sức khỏe ngƣời lao động nhƣ các yếu tố vi khí hậu, hoá học, vật lý [12], [13], [14], [15], [16], [17]. Trên thế giới đã có khá nhiều công trình nghiên cứu về điều kiện lao động và sức khỏe của ngƣời lao động [18], [19], [20], [21], [22], [23].
Tại Việt Nam, các nghiên cứu về môi trƣờng lao động thi công cầu, hầm còn chƣa nhiều do nhu cầu xây dựng cầu đƣờng bộ trong quá khứ chƣa cao. Nguyễn Quang Đông và cộng sự cũng đã nghiên cứu điều kiện lao động của ngƣời thi công hầm và sức khỏe ngƣời lao động [24]. Sau này, Lƣu Minh Châu (2006) và Phạm Tùng Lâm (2005) nghiên cứu môi trƣờng lao động và sức khỏe của ngƣời lao động tại các công trình thi công hầm cầu đƣờng bộ Hải Vân và Cầu Bãi Cháy [3], [25], [26]. Kết quả nghiên cứu môi trƣờng thi công hầm đƣờng bộ cho thấy các yếu tố vi khí hậu khắc nghiệt: nhiệt độ tăng cao, thông gió kém, độ ẩm tăng cao.
Đối với hơi khí độc càng vào sâu thì xu hƣớng tăng lên, trong khi đó O2 giảm có khi chỉ còn 18%; nồng độ bụi tăng 15 lần tiêu chuẩn cho phép (TCCP), ánh sáng không đảm bảo, ồn tăng 20 dBA so với TCCP; khoảng 60% số mẫu đo không đạt TCCP [3], [25]. Đặc điểm điều kiện thi công cầu đƣờng bộ 1. Quy trình thi công cầu đƣờng bộ Cấu tạo cơ bản bộ phận cầu Công đoạn thi công cầu: - Móng - Kết cấu nhịp - Mố cầu Kết cấu phần dƣới - Hệ mặt cầu Kết cấu phần trên - Trụ cầu - Chi tiết phục vụ khai thác trên cầu Đƣờng dẫn Cầu Đƣờng dẫn Hình 1. Cấu tạo cơ bản bộ phận cầu - Công tác chuẩn bị mặt bằng công trường: là những công việc khởi đầu tiến hành tạo lập mặt bằng công trƣờng bao gồm: xây dựng hệ thống đƣờng công vụ, các công trình phụ tạm, kho bãi, xƣởng sản xuất, trạm cấp năng lƣợng, san lấp mặt bằng.
- Công tác đo đạc nhằm xác định và khống chế vị trí cầu, vị trí của các bộ phận ở trên thực địa, định dạng và xác định kích thƣớc cho mỗi bộ phận của công trình cầu một cách chính xác đúng nhƣ trong đồ án thiết kế. - Công tác chế tạo các cấu kiện lắp ghép của cầu bê tông và cầu thép trong điều kiện công xƣởng ở trên công trƣờng. Đây là một mảng công việc của ngành xây dựng cầu nhằm cung cấp những sản phẩm chế sẵn cho thi công theo phƣơng pháp lắp ghép. 6 - Thi công mố trụ bao gồm các công đoạn thi công móng , thi công thân mố, trụ với các biện pháp công nghệ áp dụng thích hợp cho từng loại móng và các dạng trụ, mố thi công trong những điều kiện tự nhiên phong phú, đa dạng và ở những trình độ kỹ thuật khác nhau.
- Thi công kết cấu nhịp được chia thành 3 nhóm: thi công kết cấu nhịp cầu bê tông cốt thép, thi công kết cấu nhịp cầu thép và thi công cầu treo, cầu dây văng. Đối với mỗi loại cầu nghiên cứu những biện pháp công nghệ thi công phù hợp, những công nghệ này đã và đang đƣợc áp dụng ở trong nƣớc và trên thế giới. - Tổ chức thi công cầu là công tác lập kế hoạch và biện pháp bố trí nguồn lực, sử dụng trang thiết bị một cách thích hợp để tiến hành thi công một công trình cầu. Chuẩn bị mặt bằng thi Xây dựng công trình phụ Đo đạc định vị các bộ công tạm, kho bãi, xƣởng sản phận cầu xuất Thi công thân mố, trụ Thi công móng Chế tạo các cấu kiện lắp cầu ghép Thi công kết cấu nhịp Hoàn thiện bề mặt cầu Lắp đặt các chi tiết phục cầu (dầm cầu), đƣờng vụ hoạt động của cầu dẫn lên cầu Hoàn thành sử dụng cầu Sơ đồ 1.
