Đặt vấn đề Trong những năm gần đây, Nhà nước, Bộ Nông Nghiệp và Phát triển nông thôn đã cho nhập các giống gia súc, gia cầm có năng suất và chất lượng cao từ các nước có nền chăn nuôi phát triển nhằm mục đích nâng cao sản lượng và chất lượng sản phẩm. Trong ngành chăn nuôi, Chăn nuôi lợn là một trong ngành đem lại hiệu quả kinh tế cao, chính vì vậy trong những năm qua, ngành chăn nuôi lợn nước ta đã đạt nhiều thành tựu mới, xu thế chuyên môn hoá sản xuất, chăn nuôi trong các trang trại tập trung càng phổ biến. Tuy nhiên trong chăn nuôi muốn thu được lợi nhuận cao ngoài các vấn đề về con giống, công tác dinh dưỡng thì công tác thú y là vấn đề cấp bách, quyết định thành công trong chăn nuôi. Do dịch bệnh luôn là yếu tố gây tổn thất lớn nhất cho ngành chăn nuôi, là mối quan tâm hàng đầu của bất kỳ một cơ sở chăn nuôi nào.
Trong những bệnh truyền nhiễm của lợn thì các bệnh ở đường hô hấp gây ra là bệnh gây thiệt hại kinh tế rất lớn cho nghành chăn nuôi lợn. Bởi vì bệnh lây lan nhanh tác động kéo dài đối với cơ thể lợn. Mầm bệnh tồn tại rất lâu trong cơ thể lợn cũng như ngoài môi trường làm cho việc phòng trị bệnh gặp rất nhiều khó khăn, khi lợn bị nhiễm bệnh, chi phí điều trị lớn, thời gian và liệu trình điều trị kéo dài. Để góp phần giảm bớt thiệt hại do các bệnh hô hấp gây ra ở lợn, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài:“Tình hình nhiễm bệnh đường hô hấp ở lợn nuôi thịt tại trại Lợn Tích Lương Thái Nguyên và biện pháp phòng trị” 2.
Mục tiêu nghiên cứu - Xác định một số đặc điểm dịch tễ của hội chứng hô hấp trên đàn lợn thịt nuôi tại trại Lợn Tích Lương Thái Nguyên. - Biện pháp phòng trị bệnh đường hô hấp trên lợn. 15 - Đánh giá hiệu quả điều trị bệnh đường hô hấp của 2 loại thuốc kháng sinh Sun – Tylan và Timulin 10%. Tổng quan tài liệu 2.
Cơ sở khoa học của đề tài 2. Tình hình chăn nuôi lợn ngoại ở Thái Nguyên và các bệnh về đường hô hấp thường gặp - Tình hình chăn nuôi lợn ngoại ở Thái Nguyên Thái Nguyên là tỉnh miền núi phía Đông Bắc Việt Nam. Phía Bắc giáp Bắc Kạn, phía Tây và Tây Nam giáp Tuyên Quang và Vĩnh phúc, phía Đông và Đông Nam giáp Lạng Sơn và Bắc Giang, phía Nam giáp Hà Nội. Địa hình chủ yếu là đồi núi, có hệ thống sông ngòi dày đặc.
Khí hậu chia làm hai mùa rõ rệt: Mùa lạnh từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau, mùa nóng từ tháng 5 đến tháng 10, nhiệt độ trung bình năm khoảng 25oC. Thành phố Thái Nguyên nằm trên quốc lộ 3( Hà Nội – Cao Bằng). Có đường sắt từ đây nối liền với hệ thống đường sắt của cả nước, Thành phố Thái Nguyên cách trung tâm Hà Nội 80 km. Cùng với sự phát triển của tỉnh trong thời kỳ đổi mới và hội nhập, những năm qua nông nghiệp Thái Nguyên có bước phát triển vượt bậc đạt được nhiều thành tựu to lớn, đóng góp đáng kể vào phát triển kinh tế ở khu vực nông thôn.
Góp phần vào tăng trưởng của chăn nuôi ở Thái Nguyên thì con lợn chiếm vị trí quan trọng nhất trong sản lượng thịt hơi xuất chuồng và giá trị kinh tế. Để đạt được những thành tựu trên, tỉnh Thái Nguyên đã có nhiều cơ chế chính sách khuyến khích phát triển chăn nuôi đặc biệt là phát triển đàn lợn ngoại theo hướng tập trung và sản xuất hàng hoá xuất khẩu. Đầu tư phát triển trại lợn giống của tỉnh, hàng năm sản xuất trên 100.000 liều tinh lợn ngoại, gần 6000 con giống, bên cạnh đó các cơ sở sản xuất con giống khác đã cung cấp đủ con giống tốt cho nhu cầu trong tỉnh. Hệ thống khuyến nông tỉnh hàng năm tổ chức rất nhiều lớp ttập huấn cho nông dân về kĩ thuật chăn nuôi và phòng trừ dịch bệnh, thông tin tuyên truyền về các điển hình tiên tiến trong sản xuất, tiến bộ khoa học kĩ thuật mới để nông dân học tập.
Tỉnh đã thực hiện chương trình nạc hoá đàn lợn, đưa lợn ngoại vào sản xuất. Từ năm 2000 16 đến nay đã xây dựng mô hình chăn nuôi lợn ngoại tập trung xa khu dân cư ở Thành phố Thái Nguyên và một số huyện, thị xã như Sông Công, Đại Từ, Đồng Hỷ, Phú Lương… Cùng với sự phát triển con giống, cải tiến chuồng trại chăn nuôi theo hướng tập trung thì tỉnh đã cấp phép cho hơn 20 doanh nghiệp vào sản xuất kinh doanh thức ăn chăn nuôi và thuốc thú y trên địa bàn với sản lượng khoảng 300. Chính những điều kiện thuận lợi này đã giúp cho nghành chăn nuôi có những điều kiện để ngày càng phát triển về quy mô và hình thức: trang trại chăn nuôi lợn chiếm tỷ lệ lớn, với quy mô bình quân 20-40 nái/ trang trại, 100 – 200 lợn thịt, góp phần nâng cao năng suất, sản lượng thịt hơi. Kinh tế trang trại tập trung phát triển nhanh cả về số lượng và quy mô.
- Các bệnh về đường hô hấp thường gặp ở các trại chăn nuôi tại Thái Nguyên Các trang trại chăn nuôi lợn ngoại tại Thái Nguyên chủ yếu là các giống lợn ngoại được nhập từ nước ngoài thông qua tập đoàn CP của Thái Lan. Các giống lợn này có sức đề kháng với điều kiện thời tiết khí hậu của Việt Nam nói chung và Thái Nguyên nói riêng rất kém. Chúng rất mẫn cảm với sự thay đổi đột ngột của thời tiết khí hậu và các yếu tố gây bệnh. Mặt khác, trong quá trình chăn nuôi công tác chăm sóc nuôi dưỡng, vệ sinh thú y, phòng trị bệnh không được thực hiện triệt để.
Chính những nguyên nhân này làm cho tỉ lệ lợn ở các trang trại chăn nuôi lợn ngoại tại Thái Nguyên thường xuyên mắc các bệnh truyền nhiễm, đặc biệt là các bệnh trong hội chứng đường hô hấp. Các bệnh trong hội chứng hô hấp mà lợn thường xuyên mắc ở các trang trại tại Thái Nguyên là: - Bệnh viêm phổi do Mycoplasma pneumoniae gây ra. - Bệnh viêm phổi do Actinobacillus pleuropneumoniae gây ra. - Bệnh viêm phổi do Pasteurella multocida gây ra.
- Bệnh viêm phổi do ký sinh trùng gây ra. Vai trò, chức năng sinh lý của bộ máy hô hấp Đối với tất cả các loài động vật thì một trong những yếu tố quyết định đến sự sống là có đủ lượng oxy. Trong mỗi phút, cơ thể động vật cần 6-8ml 17 oxy và thải ra 250 ml cacbonic. Để có đủ lượng oxy thiết yếu này và thải ra được lượng cacbonic ra khỏi cơ thể thì cơ thể phải thực hiện động tác hô hấp.
Quy trình hô hấp của cơ thể lợn được chia thành 3 quá trình: - Hô hấp ngoài: là quá trình trao đổi khí giữa cơ thể và môi trường được thực hiện ở phổi thông qua các phế nang. - Hô hấp trong: là quá trình sử dụng oxy ở mô bào. - Quá trình vận chuyển cacbonic, oxy từ phổi đến mô bào và ngược lại. Động tác hô hấp được điều khiển bằng cơ chế thần kinh thể dịch và được thực hiện bởi các cơ quan hô hấp.
Cơ quan hô hấp của lợn gồm đường dẫn khí ( mũi, hầu, họng, khí quản, phế quản ) và phổi. Dọc đường dẫn khí có hệ thống thần kinh và hệ thống mạch máu phân bố dày đặc có tác dụng sưởi ấm không khí trước khi vào đến phổi. Trên niêm mạc đường hô hấp có nhiều tuyến tiết dịch nhầy để giữ bụi và dị vật có lẫn trong không khí. Niêm mạc đường hô hấp cũng có lớp lông rung luôn chuyển động hướng ra ngoài do đó có thể đẩy các dị vật hoặc bụi ra ngoài.
Cơ quan thụ cảm trên niêm mạc đường hô hấp rất nhạy cảm với các thành phần lạ có trong không khí. Khi có vật lạ, cơ thể có phản xạ ho, hắt hơi…nhằm đẩy vật lạ ra ngoài, không cho xâm nhập vào sâu trong đường hô hấp. Khí oxy sau khi vào phổi và khí cacbonic thả ra được trao đổi tại phế nang. Phổi lợn bao gồm rất nhiều phế nang làm tăng diện tích bề mặt trao khí.
Một động tác hít vào và thở ra được gọi là một lần hít thở. Tần số hô hấp là số lần thở/phút. Mỗi loài động vật khác nhau trong điều kiện bình thường có tần số hô hấp khác nhau: Lợn: 10-20 lần/phút Bò: 12-20 lần/phút Ngựa: 8-10 lần/phút Trong trường hợp gia súc mắc bệnh hoặc gặp phải một số kích thích thì tần số hô hấp sẽ thay đổi có khi tăng lên hoặc giảm xuống. Dịch tễ học các bệnh đường hô hấp phổ biến tại các trại chăn nuôi lợn * Bệnh Suyễn lợn - Nguyên nhân: Là một bệnh truyền nhiễm ở phổi gây do Mycoplasma hyopneumoniae, được 18 biết đến với bệnh suyễn lợn hay còn gọi là bệnh viêm phổi địa phương.
Đặc trưng của bệnh là thể mãn tính với viêm phế quản, phổi và màng phổi. Bệnh thường xảy ra ở lợn con từ 1 tháng tuổi trở lên đến 4 tháng tuổi. Lợn lớn và lợn nái cũng mắc bệnh nhưng ở thể mãn tính. Bệnh có đặc trưng là thường ở thể mãn tính, lợn bệnh thở khó, ho khan và ho nhiều.
Tỷ lệ lợn bệnh chết thấp nhưng thiệt hại về kinh tế rất lớn do giảm năng suất chăn nuôi, lợn còi cọc, chậm lớn, hệ số tiêu tốn thức ăn cao và chi phí điều trị cho bệnh lớn; với lợn nái thường bị chết thai, khô thai. - Đường nhiễm bệnh: Bệnh lây trực tiếp từ con ốm sang con khoẻ thông qua đường hô hấp và tiêu hoá. Phương thức truyền bệnh là do gia súc thở, hắt hơi, ho làm cho nước dãi, dịch mũi bắn sang con khoẻ, hoặc rơi xuống nền chuồng mà gia súc khoẻ liếm phải. ngoài ra, mầm bệnh còn được truyền từ gia súc đã lành bệnh nhưng vẫn mang trùng mà hàng ngày thải mầm bệnh ra môi trường.
- Quá trình sinh bệnh: Sau khi xâm nhập vào phổi qua đường hô hấp, Mycoplasma tạo trạng thái cân bằng nếu sức đề kháng của cơ thể tốt. Khi sức đề kháng của cơ thể giảm do nhiều nguyên nhân như: Chuồng trại không hợp lý, chăm sóc kém…Mycoplasma tác động gây bệnh viêm phổi ở thuỳ đỉnh, thuỳ tim, thuỳ hoành cách mô. Sự kết hợp của các vi khuẩn kế phát như Pasteurella multocida, Streptococcus, Staphylococcus… tác động làm cho bệnh thêm trầm trọng và gây biến chứng viêm phổi, nung mủ phổi… - Triệu chứng lâm sàng: Thời kì nung bệnh từ 1-3 tuần, trung bình 10-16 ngày trong tự nhiên, 5- 12 ngày trong phòng thí nghiệm. Triệu chứng ho, khó thở xuất hiện sau 25-65 ngày.