Luận án tiến sĩ về trang phục nữ truyền thống của dân tộc Pà Thẻn ở Việt Nam

Luận án tiến sĩ nghiên cứu mỹ thuật trang phục nữ truyền thống của dân tộc pà thẻn ở việt nam, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết, đề xuất giải pháp khoa học cho vấn

• Tác giả: Nguyễn Phong Việt
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Văn Đồng
• Trường học: Học viện Mỹ thuật
• Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử mỹ thuật
• Đề tài: Mỹ Thuật Trang Phục Nữ Truyền Thống Của Dân Tộc Pà Thẻn Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KHÁI QUÁT VỀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.2. Cơ sở lý luận của đề tài
• 1.3. Khái quát về đối tượng nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: BIỂU HIỆN MỸ THUẬT TRANG PHỤC NỮ TRUYỀN THỐNG CỦA DÂN TỘC PÀ THẲN
• 2.1. Kiểu dáng trang phục
• 2.2. Đường nét, hình mảng trang phục
• 2.3. Màu sắc trang phục
• 2.4. Hoa văn trang trí trang phục
• 2.5. Chất liệu, kỹ thuật tạo hình trang phục
• 2.6. So sánh biểu hiện mỹ thuật trang phục nữ truyền thống của dân tộc Pà Thẻn với dân tộc Dao Đỏ, Hmông Hoa
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẶC ĐIỂM, GIÁ TRỊ MỸ THUẬT TRANG PHỤC NỮ TRUYỀN THỐNG CỦA DÂN TỘC PÀ THẲN
• 3.1. Đặc điểm mỹ thuật trang phục
• 3.2. Giá trị mỹ thuật trang phục
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về trang phục nữ truyền thống của dân tộc Pà Thẻn

Trang phục nữ truyền thống của dân tộc Pà Thẻn là một phần quan trọng trong văn hóa dân tộc Việt Nam. Nó không chỉ thể hiện đặc điểm văn hóa mà còn phản ánh phong tục tập quán của người Pà Thẻn. Trang phục này thường được làm từ các chất liệu tự nhiên, với màu sắc và hoa văn phong phú, mang đậm bản sắc văn hóa. Theo nghiên cứu, trang phục nữ Pà Thẻn có sự kết hợp hài hòa giữa nghệ thuật tạo hình và biểu tượng văn hóa. Những chi tiết trên trang phục thường chứa đựng những câu chuyện, truyền thuyết của dân tộc, thể hiện sự gắn bó giữa con người và thiên nhiên. Việc nghiên cứu trang phục này không chỉ giúp bảo tồn di sản văn hóa mà còn góp phần nâng cao nhận thức về văn hóa Việt Nam trong bối cảnh hiện đại.

1.1. Đặc điểm mỹ thuật của trang phục

Trang phục nữ Pà Thẻn có nhiều đặc điểm mỹ thuật độc đáo. Các mẫu thiết kế thường sử dụng hình mảng, màu sắc và hoa văn phong phú. Màu sắc chủ yếu là các tông màu nóng như đỏ, vàng, xanh, thể hiện sự tươi vui và sức sống. Hoa văn trang trí thường mang tính biểu tượng, phản ánh di sản văn hóa và truyền thống dân tộc. Các nghệ nhân Pà Thẻn thường sử dụng kỹ thuật thêu, dệt để tạo ra những sản phẩm không chỉ đẹp mà còn có giá trị nghệ thuật cao. Việc nghiên cứu các yếu tố này giúp nhận diện rõ hơn về mỹ thuật trang phục và giá trị văn hóa của dân tộc Pà Thẻn.

II. Ý nghĩa văn hóa của trang phục nữ Pà Thẻn

Trang phục nữ truyền thống của dân tộc Pà Thẻn không chỉ đơn thuần là trang phục mà còn mang trong mình những giá trị văn hóa sâu sắc. Nó thể hiện đặc điểm văn hóa và phong tục tập quán của người Pà Thẻn. Mỗi bộ trang phục đều có ý nghĩa riêng, phản ánh di sản văn hóa và lịch sử của dân tộc. Việc mặc trang phục truyền thống trong các dịp lễ hội, cưới hỏi không chỉ thể hiện sự tôn trọng với tổ tiên mà còn là cách để gìn giữ bản sắc văn hóa. Nghiên cứu về trang phục này giúp nâng cao nhận thức về văn hóa Việt Nam, đồng thời khuyến khích việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống trong xã hội hiện đại.

2.1. Trang phục trong đời sống hàng ngày

Trong đời sống hàng ngày, trang phục nữ Pà Thẻn thường được sử dụng trong các hoạt động lao động, sinh hoạt. Nó không chỉ mang lại sự thoải mái mà còn thể hiện đặc điểm văn hóa của người Pà Thẻn. Các chi tiết trên trang phục thường được lựa chọn kỹ lưỡng, phù hợp với từng hoàn cảnh. Việc nghiên cứu cách thức sử dụng trang phục trong đời sống hàng ngày giúp hiểu rõ hơn về phong tục tập quán và văn hóa dân tộc. Điều này cũng góp phần bảo tồn những giá trị văn hóa quý báu của dân tộc Pà Thẻn trong bối cảnh hiện đại.

III. Thách thức trong việc bảo tồn trang phục truyền thống

Mặc dù trang phục nữ Pà Thẻn có giá trị văn hóa cao, nhưng việc bảo tồn và phát huy giá trị này đang gặp nhiều thách thức. Sự phát triển của xã hội hiện đại, cùng với sự du nhập của các yếu tố văn hóa khác, đã làm giảm đi sự quan tâm đến trang phục truyền thống. Nhiều người trẻ không còn mặn mà với việc mặc trang phục truyền thống trong các dịp lễ hội. Việc nghiên cứu và đưa ra các giải pháp bảo tồn trang phục nữ Pà Thẻn là rất cần thiết. Cần có các chương trình giáo dục, tuyên truyền để nâng cao nhận thức về giá trị của di sản văn hóa này, từ đó khuyến khích thế hệ trẻ gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa của dân tộc.

3.1. Giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị

Để bảo tồn và phát huy giá trị của trang phục nữ Pà Thẻn, cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng. Các chương trình bảo tồn cần được triển khai một cách đồng bộ, từ việc tổ chức các lớp học dạy thêu, dệt cho thế hệ trẻ đến việc tổ chức các sự kiện văn hóa để giới thiệu trang phục truyền thống. Ngoài ra, việc kết hợp giữa nghệ thuật truyền thống và nghệ thuật hiện đại cũng là một giải pháp hiệu quả. Điều này không chỉ giúp bảo tồn giá trị văn hóa mà còn tạo ra những sản phẩm mới, hấp dẫn hơn cho thị trường hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bà GIÁO DĀC VÀ ĐÀO T¾O Bà VN HOÁ, THà THAO VÀ DU LàCH VIàN VN HOÁ NGHà THUÀT QUàC GIA VIàT NAM Nguyßn Ph°¢ng Viát MĀ THUÀT TRANG PHĀC NĀ TRUYÀN THàNG CĂA DÂN TàC PÀ TH¾N â VIàT NAM LUÀN ÁN TI¾N S) LÝ LUÀN VÀ LÞCH Sþ MĀ THUÀT Hà Nái - 2024   ii B à GIÁO DĀC VÀ ĐÀO T¾O Bà VN HOÁ, THà THAO VÀ DU LàCH VIàN VN HOÁ NGHà THUÀT QUàC GIA VIàT NAM MĀ THUÀT TRANG PHĀC NĀ TRUYÀN THàNG CĂA DÂN TàC PÀ TH¾N â VIàT NAM LUÀN ÁN TI¾N S) LÝ LUÀN VÀ LÞCH Sþ MĀ THUÀT Ngành: Lý luÁn và lßch sÿ mā thuÁt Mã sá: 9210101 NG¯äI H¯âNG DÀN KHOA HâC NGHIÊN CĄU SINH PGS. Nguyễn Vn D°¢ng TS. Trần Hữu S¢n Nguyễn Ph°¢ng Việt Hà Nái - 2024 i LàI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án tiến sĩ vãi đß tài: Mỹ thuật trang phục nữ truyền thống của dân tộc Pà Thẻn ở Việt Nam là công trình do tôi nghiên cąu, thực hiện. Những nái dung trích dÁn, ý kiến tham khảo trong luận án đßu có chú thích nguồn đầy đă theo đúng quy đánh.

Tôi xin hoàn toàn cháu trách nhiệm vß những nái dung trong luận án. Hà Nội, ngày 23 tháng 4 năm 2024 Nghiên cąu sinh Nguyßn Ph°¢ng Viát   ii MĀC LĀC LàI CAM ĐOAN. i DANH MĀC CHĀ VI¾T TÂT. iii DANH MĀC BÀNG.

iv Mâ ĐÀU. 1 Ch°¢ng 1: TàNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CĄU, C¡ Sâ LÝ LUÀN VÀ KHÁI QUÁT VÀ ĐàI T¯þNG NGHIÊN CĄU. Tổng quan tình hình nghiên cąu. C¢ sç lý luận căa đß tài.

Khái quát vß đối t°ÿng nghiên cąu. 55 Ch°¢ng 2: BIÂU HIàN MĀ THUÀT TRANG PHĀC NĀ TRUYÀN THàNG CĂA DÂN TàC PÀ TH¾N. Kiáu dáng trang phāc. Đ°ång nét, hình mảng trang phāc.

Màu sắc trang phāc. Hoa vn trang trí trang phāc. Chất liệu, kỹ thuật t¿o hình trang phāc. So sánh biáu hiện mỹ thuật trang phāc nữ truyßn thống căa dân tác Pà Thẻn vãi dân tác Dao Đỏ, Hmông Hoa.

115 Ch°¢ng 3: Đ¾C ĐIÂM, GIÁ TRÞ MĀ THUÀT TRANG PHĀC NĀ TRUYÀN THàNG CĂA DÂN TàC PÀ TH¾N. Đặc điám mỹ thuật trang phāc. Giá trá mỹ thuật trang phāc. 160 DANH MĀC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HàC CĂA TÁC GIÀ.

164 TÀI LIàU THAM KHÀO. 179 iii DANH MĀC CHĀ VI¾T TÂT Chā vi¿t tÃt Chā vi¿t đÁy đă ĐHMT Đ¿i hãc mỹ thuật ĐHQG Đ¿i hãc quốc gia ĐHSP Đ¿i hãc s° ph¿m GS Giáo s° H Hình NCS Nghiên cąu sinh Nxb Nhà xuất bản PGS Phó giáo s° PL Phā lāc TP Thành phố TP.HCM Thành phố Hồ Chí Minh Tr Trang TS Tiến sĩ iv DANH MĀC BÀNG Bảng 1.1: S¢ đồ khung phân tích căa đß tài.1: Số l°ÿng, vá trí, đặc điám hình mảng căa áo .2: Số l°ÿng, vá trí, đặc điám hình mảng căa váy .3: Số l°ÿng hình mảng căa phā kiện .4: Màu trên áo, tỷ lệ %, đặc điám hình .5: Màu trên váy, tỷ lệ %, đặc điám hình .6: Tỷ lệ màu trên trang phāc.7: Hoa vn trang trí trên trang phāc nữ truyßn thống căa dân tác Pà Thẻn. Lý do lựa chán đÁ tài 1. Trang phāc truyßn thống căa phā nữ dân tác Pà Thẻn là mát trong những trang phāc có tính sáng t¿o riêng, có giá trá th¿m mỹ cao.

Đóng góp không nhỏ cùng 54 dân tác làm nên vn hoá, mát Việt Nam thống nhất trong đa d¿ng. Tÿ thực tiễn cấp thiết trong nghiên cąu bảo tồn, phát huy giá trá truyßn thống dân tác đang đ°ÿc Đảng, Nhà n°ãc đặc biệt quan tâm, xem vn hóa là nßn tảng tinh thần, vÿa là māc tiêu, vÿa là đáng lực thúc đ¿y phát trián kinh tế - xã hái. Yêu cầu vß việc nghiên cąu giá trá vn hóa, nghệ thuật truyßn thống căa các dân tác trong đåi sống đ°¢ng đ¿i là rất cā thá. Vì vậy không thá không nói đến mỹ thuật trang phāc nữ truyßn thống căa dân tác Pà Thẻn ç Việt Nam.

Trang phāc nữ truyßn thống căa dân tác Pà Thẻn đ°ÿc các nhà nghiên cąu nhận đánh có hình thąc riêng biệt, ç đó mßi thành phần, chi tiết, phā kiện trang phāc l°u giữ những câu chuyện mang đậm vn hóa truyßn thống. Có nét t¿o hình, trang trí riêng biệt, khác phong cách các dân tác cùng nhóm ngôn ngữ, hay trong cùng khu vực. Trang phāc có đặc điám tác ng°åi đậm nét chąa đựng những giá trá vn hóa dân tác riêng. Tuy vậy việc nghiên cąu trang phāc d°ãi góc đá mỹ thuật đá thấy đ°ÿc những đặc điám, giá trá mỹ thuật trang phāc thì ch°a đ°ÿc nghiên cąu.

Việc chãn nghiên cąu tr°ång hÿp mỹ thuật trang phāc nữ truyßn thống căa dân tác Pà Thẻn trong các trang phāc căa dân tác vì những lý do sau: Thứ nhất, trang phāc truyßn thống nữ dân tác Pà Thẻn là trang phāc có đặc điám t¿o hình đác đáo, không đ¢n thuần là trang trí trên bß mặt trang phāc nh° những dân tác cùng ngữ hệ, ç đó chąa đựng những giá trá trang trí ç cả phần t¿o phom dáng trang phāc. Cách ghép các mảng hình không đ¢n giản mà có tính t¿o hình kết cấu và trang trí không giống vãi các dân tác   2 khác. Thứ hai, có ph°¢ng pháp sā dāng màu vãi những đặc điám thă pháp mang l¿i hiệu quả riêng, có nét t°¢ng đồng vãi ph°¢ng pháp sā dāng màu hiện đ¿i. Thứ ba, các mảng hoa vn trang trí có những đặc tr°ng riêng vß chă đß, mô tuýp.

Mảng hoa vn kết nối tổng thá bố cāc chung căa trang phāc. Thứ tư, mßi hình mảng, màu sắc, hoa vn, chi tiết chąa đựng những câu chuyện riêng mang đặc điám vn hóa tác ng°åi. Thứ năm, trang phāc nữ truyßn thống căa dân tác Pà Thẻn đ°ÿc xem là trang phāc còn nguyên vẹn so vãi trang phāc căa nam và thầy cúng. Nó ¿n chąa giá trá mỹ thuật t¿o hình đặc sắc, giàu tính biáu cảm, cần đ°ÿc nghiên cąu, làm rõ và bảo tồn.

Trong bối cảnh kinh tế - xã hái phát trián nhanh chóng nh° hiện nay, công nghiệp 4.0 hiện hữu đã t¿o ra những chuyán biến sâu sắc trong đåi sống tinh thần, kinh tế xã hái. Làm ảnh h°çng trực tiếp tãi những giá trá vn hoá nghệ thuật truyßn thống căa mßi dân tác trong đó có mỹ thuật trang phāc nữ truyßn thống căa dân tác Pà Thẻn. Những biến đổi, mai mát, đąt đo¿n nhanh chóng làm mất đi đặc điám, giá trá mỹ thuật trang phāc, đồng thåi làm mất đi bản sắc vn hóa truyßn thống căa tác ng°åi. Xuất phát tÿ c¢ sç lí luận và thực tiễn trên, NCS lựa chãn đß tài nghiên cąu Mỹ thuật trang phục nữ truyền thống của dân tộc Pà Thẻn ở Việt Nam làm luận án Tiến sĩ ngành Lý luận và lách sā mỹ thuật.

Vãi mong muốn nghiên cąu, thu thập tổng hÿp t° liệu, kế thÿa những kết quả căa các nhà nghiên cąu đi tr°ãc, thực tế đißn dã, khai thác chi tiết những biáu hiện mỹ thuật, phân tích xác đánh những đặc điám, làm rõ giá trá nghệ thuật trang phāc trong đåi sống vn hoá truyßn thống căa dân tác Pà Thẻn. Qua đó góp phần nhận diện, bảo tồn, phát huy giá trá truyßn thống, đóng góp mát phần t° liệu còn khuyết thiếu vào kho tàng mỹ thuật trang phāc truyßn thống dân tác. Tiếp thu, gÿi mç vào trong dòng chảy mỹ thuật đ°¢ng đ¿i nói chung căa dân tác. Māc đích và nhiám vā nghiên cąu 2.

Mục đích nghiên cứu Đß tài nhằm māc đích nghiên cąu mỹ thuật trang phāc nữ truyßn thống căa dân tác Pà Thẻn, qua đó xác đánh đặc điám, giá trá mỹ thuật trang phāc nữ truyßn thống căa dân tác Pà Thẻn trong đåi sống mỹ thuật hôm nay. Nhiệm vụ nghiên cứu Nghiên cąu tổng quan, hệ thống các t° liệu, ghi chép qua thực tế đißn dã và trao đổi vãi chuyên gia các vấn đß liên quan đến mỹ thuật trang phāc nữ truyßn thống căa dân tác Pà Thẻn. Khái quát vß đối t°ÿng nghiên cąu trong đó chi tiết h¢n ç trang phāc nữ truyßn thống căa dân tác Pà Thẻn. B°ãc đầu xây dựng khung lý thuyết, dÁn giải các khái niệm liên quan, những nguyên lý nghệ thuật t¿o hình trong nghiên cąu.

Khai thác chi tiết những biáu hiện mỹ thuật căa trang phāc: kiáu dáng, đ°ång nét, hình mảng, màu sắc, hoa vn trang trí, kỹ thuật chất liệu ç hầu hết các thành phần căa trang phāc. Nh° áo, váy, khn, yếm, thắt l°ng, trang sąc và những phā kiện khác. Tìm hiáu những câu chuyện, truyßn thuyết trong dân gian vß nguồn gốc tác ng°åi liên quan đến trang phāc, đặc biệt là mỹ thuật trang phāc. Cách mặc trong những sinh ho¿t khác nhau, cách l°u giữ, trao truyßn và bảo l°u nguyên mÁu trang phāc giữa các thế hệ vãi nhau.

Lấy nguyên lý nghệ thuật t¿o hình, lý thuyết biáu t°ÿng làm c¢ sç nhận diện những điám t°¢ng đồng và khác biệt ç mỹ thuật trang phāc nữ truyßn thống, tập trung vào dân tác cùng ngữ hệ nh° Dao Đỏ, Hmông Hoa. Xác đánh những đặc điám mỹ thuật và biáu t°ÿng phía sau. Phân tích giá trá mỹ thuật trang phāc nữ truyßn thống trong đåi sống tác ng°åi cũng nh° mỹ thuật hôm nay, góp phần phát huy bảo tồn các giá trá mỹ thuật trang phāc nữ truyßn thống dân tác Pà Thẻn. Đái t°ÿng và ph¿m vi nghiên cąu 3.

Đối tượng nghiên cứu của đề tài Đối t°ÿng nghiên cąu căa luận án là mỹ thuật trang phāc nữ truyßn thống căa dân tác Pà Thẻn, trong đó nghiên cąu kiáu dáng, đ°ång nét, hình mảng, màu sắc, hoa vn trang trí, chất liệu, kỹ thuật t¿o hình trang phāc, trang sąc và phā kiện. Phạm vi nghiên cứu Ph¿m vi thåi gian: Tÿ nm 1986 đến 2022, nm 1986 là mốc thåi gian bắt đầu thực hiện Nghá quyết Đ¿i hái đ¿i biáu toàn quốc lần thą VI căa Đảng đánh dấu b°ãc ngoặt quan trãng, toàn diện đối vãi vấn đß dân tác. Là thåi gian có những thay đổi môi tr°ång sống tập trung, những tác đáng tÿ bên ngoài có thá làm thay đổi tập tāc sinh ho¿t, ảnh h°çng đến vn hoá nghệ thuật căa dân tác Pà Thẻn, trong đó có mỹ thuật trang phāc nữ truyßn thống. Ph¿m vi không gian: - NCS lựa chãn huyện Quang Bình, tßnh Hà Giang, theo tổng đißu tra dân số và nhà ç nm 2019, n¢i chiếm tãi h¢n 80% tổng số ng°åi Pà Thẻn t¿i Việt Nam.

Trong đó tập trung nghiên cąu t¿i đáa bàn xã Tân Bắc, xã có h¢n 2000 nhân kh¿u là ng°åi Pà Thẻn, có thôn trong xã 100% các há là dân tác ng°åi Pà Thẻn.