Nghiên cứu tình hình tăng acid uric huyết thanh một số yếu tố liên quan và đánh giá kết quả kiểm soát tăng acid uric huyết thanh bằng biện pháp không dùng thuốc ở nam giới trên 40 tuổi

Tình trạng tăng acid uric huyết thanh đang trở thành một vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, đặc biệt ở nam giới… 133 trang · Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ · 2021.

• Tác giả: Trang Hữu Đức
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Ngọc Dung
• Trường học: Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ
• Chuyên ngành: Quản Lý Y Tế
• Đề tài: Nghiên Cứu Tình Hình Tăng Acid Uric Huyết Thanh Ở Nam Giới Trên 40 Tuổi Tại An Giang
• Loại tài liệu: Luận Văn Chuyên Khoa Cấp II
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.2. Tăng acid uric máu
• 1.3. Tình hình tăng acid uric máu trên thế giới và tại Việt Nam
• 1.4. Phương pháp chẩn đoán tăng acid uric máu
• 1.5. Kiểm soát tăng acid uric máu
• 1.6. Các nghiên cứu trước đây về tăng acid uric máu và can thiệp chống tăng acid uric máu trong cộng đồng
• 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Tiêu chuẩn chọn mẫu
• 2.3. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.4. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.5.2. Phương pháp chọn mẫu
• 2.5.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.5.4. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.5.5. Phương pháp kiểm soát sai số
• 2.5.6. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu
• 2.5.7. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm chung của mẫu nghiên cứu trước can thiệp
• 3.2. Tỉ lệ tăng acid uric máu ở nam giới >40 tuổi tại huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang
• 3.3. Một số yếu tố liên quan đến tăng acid uric máu ở nam giới >40 tuổi tại huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang
• 3.4. Kết quả can thiệp không dùng thuốc ở nam giới >40 tuổi có tăng acid uric máu ở huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang
• 3.5. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 3.6. Tỷ lệ tăng acid uric máu ở nam giới > 40 tuổi tại huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang
• 3.7. Liên quan giữa tăng acid uric máu với một số yếu tố khảo sát ở nam giới trên 40 tuổi tại huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang
• 3.8. Kết quả can thiệp không dùng thuốc ở nam giới >40 tuổi có tăng acid uric máu ở huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tình Hình Tăng Acid Uric Huyết Thanh Ở Nam Giới Trên 40 Tuổi

Tình trạng tăng acid uric huyết thanh đang trở thành một vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, đặc biệt ở nam giới trên 40 tuổi. Theo nghiên cứu, nồng độ acid uric trong huyết thanh có thể dẫn đến nhiều bệnh lý nghiêm trọng như bệnh gout và các bệnh tim mạch. Tại Việt Nam, tỷ lệ tăng acid uric huyết thanh đang gia tăng, với nhiều yếu tố ảnh hưởng như chế độ ăn uống và lối sống. Việc hiểu rõ tình hình này là cần thiết để có biện pháp can thiệp kịp thời.

1.1. Tình Hình Tăng Acid Uric Huyết Thanh Trên Thế Giới

Trên thế giới, tỷ lệ tăng acid uric huyết thanh đang gia tăng, đặc biệt ở các nước phát triển. Nghiên cứu cho thấy, tỷ lệ này có thể lên đến 24,4% ở một số khu vực. Các yếu tố như chế độ ăn uống giàu purin và lối sống ít vận động là nguyên nhân chính.

1.2. Tình Hình Tăng Acid Uric Huyết Thanh Tại Việt Nam

Tại Việt Nam, tỷ lệ tăng acid uric huyết thanh cũng đang gia tăng, với con số 12,6% theo một nghiên cứu gần đây. Các yếu tố như thói quen ăn uống và tình trạng béo phì đang góp phần làm tăng tỷ lệ này, đặc biệt ở nam giới trên 40 tuổi.

II. Nguyên Nhân Tăng Acid Uric Huyết Thanh Ở Nam Giới Trên 40 Tuổi

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng tăng acid uric huyết thanh ở nam giới trên 40 tuổi. Các yếu tố như chế độ ăn uống, thói quen sinh hoạt và di truyền đều có ảnh hưởng lớn. Việc nhận diện các nguyên nhân này sẽ giúp trong việc xây dựng các biện pháp can thiệp hiệu quả.

2.1. Chế Độ Ăn Uống Và Tăng Acid Uric

Chế độ ăn uống giàu purin, như thịt đỏ, hải sản và đồ uống có cồn, có thể làm tăng nồng độ acid uric trong máu. Việc tiêu thụ thực phẩm này cần được kiểm soát để giảm nguy cơ mắc bệnh.

2.2. Thói Quen Sinh Hoạt Ảnh Hưởng Đến Acid Uric

Thói quen sinh hoạt như ít vận động, hút thuốc lá và uống rượu bia cũng là những yếu tố làm tăng nồng độ acid uric huyết thanh. Cần có các biện pháp khuyến khích lối sống lành mạnh để giảm thiểu nguy cơ.

III. Triệu Chứng Tăng Acid Uric Huyết Thanh Ở Nam Giới Trên 40 Tuổi

Triệu chứng của tăng acid uric huyết thanh có thể không rõ ràng ở giai đoạn đầu. Tuy nhiên, khi nồng độ acid uric tăng cao, có thể xuất hiện các triệu chứng như đau khớp, sưng tấy và khó chịu. Việc nhận diện sớm các triệu chứng này là rất quan trọng để có biện pháp can thiệp kịp thời.

3.1. Đau Khớp Và Tăng Acid Uric

Đau khớp là triệu chứng phổ biến nhất khi nồng độ acid uric trong máu tăng cao. Cơn đau thường xuất hiện đột ngột và có thể kéo dài từ vài giờ đến vài ngày.

3.2. Sưng Tấy Khớp Do Tăng Acid Uric

Sưng tấy khớp là một trong những dấu hiệu cảnh báo tình trạng tăng acid uric huyết thanh. Khi có triệu chứng này, cần thăm khám ngay để có biện pháp điều trị phù hợp.

IV. Phương Pháp Kiểm Soát Tăng Acid Uric Huyết Thanh Không Dùng Thuốc

Kiểm soát tăng acid uric huyết thanh không chỉ dựa vào thuốc mà còn có thể thực hiện qua các biện pháp tự nhiên. Việc thay đổi chế độ ăn uống và lối sống là rất quan trọng trong việc kiểm soát nồng độ acid uric.

4.1. Thay Đổi Chế Độ Ăn Uống Để Giảm Acid Uric

Thay đổi chế độ ăn uống bằng cách giảm thực phẩm giàu purin và tăng cường rau xanh, trái cây có thể giúp giảm nồng độ acid uric trong máu. Cần chú ý đến lượng nước uống hàng ngày để hỗ trợ quá trình thải trừ acid uric.

4.2. Tăng Cường Vận Động Để Kiểm Soát Acid Uric

Tăng cường hoạt động thể chất là một trong những biện pháp hiệu quả để kiểm soát tăng acid uric huyết thanh. Các bài tập thể dục nhẹ nhàng như đi bộ, yoga có thể giúp cải thiện tình trạng sức khỏe.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Về Tình Hình Tăng Acid Uric Huyết Thanh

Nghiên cứu về tình hình tăng acid uric huyết thanh ở nam giới trên 40 tuổi tại An Giang đã chỉ ra rằng tỷ lệ mắc bệnh đang gia tăng. Kết quả cho thấy, việc can thiệp sớm có thể giúp kiểm soát tình trạng này hiệu quả.

5.1. Tỷ Lệ Tăng Acid Uric Huyết Thanh Tại An Giang

Tỷ lệ tăng acid uric huyết thanh ở nam giới trên 40 tuổi tại An Giang là một con số đáng báo động. Cần có các biện pháp can thiệp kịp thời để giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh.

5.2. Kết Quả Can Thiệp Không Dùng Thuốc

Kết quả từ các biện pháp can thiệp không dùng thuốc cho thấy sự cải thiện rõ rệt trong việc kiểm soát tăng acid uric huyết thanh. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc thay đổi lối sống.

VI. Kết Luận Về Tình Hình Tăng Acid Uric Huyết Thanh

Tình hình tăng acid uric huyết thanh ở nam giới trên 40 tuổi là một vấn đề sức khỏe cần được quan tâm. Việc nhận diện sớm và can thiệp kịp thời có thể giúp giảm thiểu nguy cơ mắc các bệnh lý liên quan. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan y tế và cộng đồng để nâng cao nhận thức và thực hiện các biện pháp phòng ngừa.

6.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu Tăng Acid Uric

Nghiên cứu về tăng acid uric huyết thanh cần được tiếp tục để hiểu rõ hơn về nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh. Điều này sẽ giúp xây dựng các biện pháp can thiệp hiệu quả hơn.

6.2. Khuyến Nghị Đối Với Cộng Đồng

Cần có các chương trình giáo dục sức khỏe để nâng cao nhận thức về tăng acid uric huyết thanh trong cộng đồng. Việc thay đổi lối sống và chế độ ăn uống là rất quan trọng để phòng ngừa bệnh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tăng acid uric huyết thanh là một rối loạn chuyển hóa phổ biến, đóng vai trò căn nguyên và là yếu tố dự báo nguy cơ độc lập đối với các bệnh mạn tính không lây nhiễm như gút, tăng huyết áp, đái tháo đường và đột quỵ. Trên bình diện quốc tế, các nghiên cứu dịch tễ học ghi nhận tỷ lệ tăng acid uric trong cộng đồng dao động từ 21,2% đến 24,4%. Tại Việt Nam, các khảo sát trước đây cho thấy tỷ lệ này ở mức 9,2% tại Thái Bình và 12,6% tại Cần Thơ. Vấn đề này có xu hướng gia tăng mạnh mẽ ở nam giới sau tuổi 40 do sự suy giảm khả năng bài tiết urate và những thay đổi về chuyển hóa nội tiết.

Tại huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang – một địa bàn miền núi biên giới với nguồn thực phẩm tự nhiên giàu đạm purin và thói quen sinh hoạt đặc thù như tiêu thụ nhiều rượu bia, hút thuốc lá và ăn mặn – mô hình bệnh tật đang có sự chuyển dịch rõ rệt. Thống kê năm 2017 tại Bệnh viện Đa khoa huyện Tịnh Biên cho thấy các bệnh lý cơ xương khớp theo mã ICD-10 (M00-M03, M22-M25) liên tục nằm trong nhóm 10 bệnh thường gặp nhất. Tuy nhiên, địa phương vẫn thiếu các nghiên cứu dịch tễ học cộng đồng quy mô lớn nhằm đánh giá toàn diện thực trạng và xây dựng mô hình can thiệp sớm khi người bệnh chưa xuất hiện triệu chứng lâm sàng.

Luận văn chuyên khoa cấp II chuyên ngành Quản lý y tế của tác giả Trang Hữu Đức, do Phó Giáo sư Trần Ngọc Dung hướng dẫn tại Trường Đại học Y Dược Cần Thơ, được triển khai từ tháng 6/2020 đến tháng 6/2021 nhằm giải quyết khoảng trống này. Nghiên cứu thực hiện hai mục tiêu cốt lõi: xác định tỷ lệ tăng acid uric huyết thanh, làm rõ các yếu tố liên quan trên 1.000 nam giới trên 40 tuổi và đánh giá hiệu quả của mô hình can thiệp kiểm soát không dùng thuốc kéo dài 3 tháng trên 126 đối tượng. Công trình mang lại giá trị thực tiễn to lớn trong việc định hình chiến lược quản lý bệnh không lây nhiễm tại y tế cơ sở.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng sinh hóa học về chuyển hóa base purin và sinh lý bệnh học chuyển hóa urate trong cơ thể người. Acid uric (công thức hóa học C5H4N4O3) là sản phẩm thoái hóa cuối cùng của các base purin có nguồn gốc từ thức ăn ngoại sinh (chiếm khoảng 50% purin của ARN và 20% purin của ADN) kết hợp với quá trình giải phóng nội sinh từ sự phá hủy tế bào. Trạng thái tăng acid uric máu xảy ra khi có sự mất cân bằng giữa quá trình tăng tổng hợp ở gan (qua xúc tác của enzym xanthine oxidase) và giảm thải trừ qua thận (vốn đảm nhiệm bài tiết 2/3 đến 3/4 lượng urate hàng ngày).

Luận văn vận dụng mô hình dịch tễ học bệnh mạn tính kết hợp với thuyết nguồn gốc bào thai (Barker), lý giải sự tương tác giữa yếu tố cơ địa, chuyển đổi dinh dưỡng sang chế độ giàu đạm động vật và hội chứng chuyển hóa theo tiêu chuẩn NCEP ATP III. Trong khuôn khổ lý thuyết này, bốn khái niệm trọng tâm được chuẩn hóa:

1. Tăng acid uric huyết thanh: Nồng độ acid uric trong máu đo được từ 420 µmol/L (tương đương 7,0 mg/dL) trở lên đối với nam giới.
2. Chỉ số khối cơ thể (BMI): Thước đo nhân trắc học theo tiêu chuẩn Tổ chức Y tế Thế giới dành cho người châu Á, xác định ngưỡng thừa cân khi BMI từ 23 kg/m2 trở lên.
3. Tỷ số vòng bụng trên vòng mông (VB/VM): Chỉ số đánh giá tình trạng béo phì nội tạng và phân bố mỡ trung tâm, xác định nguy cơ cao khi tỷ số này từ 0,95 trở lên ở nam giới.
4. Kiểm soát không dùng thuốc: Liệu pháp can thiệp hành vi đa chiều bao gồm tiết chế dinh dưỡng nghèo purin, hạn chế rượu bia dưới 15g cồn/ngày, uống đủ 2 đến 3 lít nước mỗi ngày và duy trì hoạt động thể lực tối thiểu 150 phút mỗi tuần.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả cắt ngang có phân tích kết hợp với thử nghiệm can thiệp cộng đồng không đối chứng trước - sau. Quy trình chọn mẫu cho mục tiêu dịch tễ áp dụng phương pháp chọn mẫu cụm nhiều giai đoạn kết hợp ngẫu nhiên hệ thống. Toàn huyện Tịnh Biên được phân thành các cụm địa bàn; sau khi bốc thăm ngẫu nhiên, 5 cụm đại diện đã được lựa chọn gồm thị trấn Chi Lăng cùng 4 xã Nhơn Hưng, Thới Sơn, Văn Giáo và Vĩnh Trung. Tại mỗi cụm, 200 đối tượng nam giới trên 40 tuổi được chọn theo khoảng cách mẫu hệ thống k, hình thành cỡ mẫu chuẩn 1.000 người.

Đối với mục tiêu can thiệp, toàn bộ 132 đối tượng phát hiện có tăng acid uric máu ở mức độ nhẹ đến trung bình (từ 420 µmol/L đến 600 µmol/L) được mời tham gia. Sau khi sàng lọc theo tiêu chuẩn loại trừ nghiêm ngặt (loại bỏ các bệnh lý suy thận nặng, ung thư, đái tháo đường týp 1 hoặc đang dùng thuốc hạ acid uric), 129 đối tượng đồng ý tham gia và 126 người đã hoàn thành trọn vẹn quy trình theo dõi trong 3 tháng.

Mẫu máu tĩnh mạch lúc đói được định lượng trực tiếp bằng máy phân tích hóa sinh tự động AU 480 của hãng Beckman Coulter (Đức) theo nguyên lý enzym uricase tạo phức chất quinoneimin. Toàn bộ dữ liệu nhân trắc và xét nghiệm được mã hóa, làm sạch và xử lý bằng phần mềm SPSS 16.0. Các biến số định tính được kiểm định mối liên quan bằng thuật toán Chi-bình phương (Chi-square test) với mức ý nghĩa thống kê p < 0,05, đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy khoa học cao cho toàn bộ kết luận.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu dịch tễ học trên 1.000 đối tượng nam giới trên 40 tuổi tại huyện Tịnh Biên đã mang lại những kết quả định lượng cụ thể:

• Tỷ lệ tăng acid uric máu: Tỷ lệ hiện mắc tăng acid uric huyết thanh ghi nhận ở mức 13,2% (132 trên tổng số 1.000 đối tượng khảo sát). Nồng độ acid uric máu trung bình của toàn bộ mẫu nghiên cứu đạt mức 365,4 ± 78,2 µmol/L.
• Liên quan với các bệnh lý nền chuyển hóa: Tỷ lệ tăng acid uric ở nhóm đối tượng có tiền sử tăng huyết áp lên tới 24,8%, cao gấp 2,3 lần so với nhóm có huyết áp bình thường (p < 0,01). Đồng thời, nhóm đối tượng có tỷ số VB/VM ≥ 0,95 có tỷ lệ tăng acid uric lên tới 21,5%, trong khi nhóm có tỷ số bình thường chỉ chiếm 8,4%.
• Tác động từ lối sống và dinh dưỡng: Tỷ lệ tăng acid uric ở nhóm có thói quen uống rượu bia thường xuyên (≥ 20g cồn/ngày) là 19,6%, cao hơn đáng kể so với mức 7,8% ở nhóm không uống rượu bia. Những đối tượng thường xuyên tiêu thụ phủ tạng động vật và thịt đỏ có nguy cơ tăng acid uric cao gấp 1,85 lần so với nhóm ăn uống thanh đạm.
• Hiệu quả can thiệp không dùng thuốc: Sau 3 tháng thực hiện chế độ ăn giảm purin và vận động thể lực, nồng độ acid uric trung bình của 126 đối tượng can thiệp giảm từ 485,6 ± 42,3 µmol/L xuống còn 408,2 ± 51,7 µmol/L. Tỷ lệ đối tượng đưa được chỉ số acid uric về ngưỡng an toàn (< 420 µmol/L) đạt 53,2%, mang lại hiệu quả cải thiện rõ rệt mà không cần sử dụng dược phẩm.

+-------------------------------------------------------------------------+
|                  HIỆU QUẢ CAN THIỆP SAU 3 THÁNG (n = 126)               |
+--------------------------+-----------------------+----------------------+
| Chỉ số theo dõi          | Trước can thiệp       | Sau 3 tháng          |
+--------------------------+-----------------------+----------------------+
| Acid Uric trung bình     | 485,6 ± 42,3 µmol/L   | 408,2 ± 51,7 µmol/L  |
| Tỷ lệ Acid Uric an toàn  | 0,0%                  | 53,2%                |
| Huyết áp tâm thu TB      | 138,5 ± 12,4 mmHg     | 131,2 ± 10,1 mmHg    |
| BMI trung bình           | 24,6 ± 2,1 kg/m2      | 23,8 ± 1,8 kg/m2     |
+--------------------------+-----------------------+----------------------+

Thảo luận kết quả

Mối liên quan mật thiết giữa nồng độ acid uric máu và thói quen tiêu thụ rượu bia tại huyện Tịnh Biên xuất phát từ cơ chế sinh hóa: chất ethanol khi chuyển hóa làm gia tăng phân giải adenosine triphosphate (ATP) thành adenosine monophosphate (AMP), thúc đẩy tổng hợp acid uric nội sinh, đồng thời sản sinh acid lactic gây cạnh tranh bài tiết urate tại các ống lượn gần của thận. Hơn nữa, việc uống rượu bia tại địa phương thường đi kèm với các món ăn giàu đạm từ thủy hải sản và thịt thú rừng, làm tăng đột biến lượng purin ngoại sinh hấp thu vào cơ thể.

Khi so sánh với các nghiên cứu trong nước, tỷ lệ 13,2% tại Tịnh Biên tương đồng với nghiên cứu của Trịnh Kiến Trung tại thành phố Cần Thơ (12,6%), nhưng cao hơn nghiên cứu của Phạm Thị Dung tại vùng nông thôn tỉnh Thái Bình (9,2%). Điều này phản ánh sự khác biệt về tập quán dinh dưỡng vùng miền và cấu trúc kinh tế xã hội. So với các công trình quốc tế như nghiên cứu tại Hoa Kỳ (21,2%) hay nghiên cứu của Masanari Kuwabara tại Nhật Bản (17,5%), tỷ lệ tại Tịnh Biên thấp hơn, phần nào do đặc thù lao động nông nghiệp chân tay giúp tiêu hao năng lượng tốt hơn so với cư dân đô thị hóa cao.

Các dữ liệu nghiên cứu được trình bày chi tiết qua 32 bảng phân tích đối quy chiếu và 2 biểu đồ cơ cấu dân số học trong toàn văn luận án. Đặc biệt, phân tích ghép cặp trước - sau can thiệp cho thấy biện pháp thay đổi lối sống không chỉ giúp hạ nồng độ acid uric mà còn hỗ trợ kiểm soát huyết áp tâm thu (giảm trung bình 7,3 mmHg) và giảm nhẹ chu vi vòng bụng (giảm 1,8 cm). Kết quả này hoàn toàn phù hợp với các khuyến cáo quốc tế từ Hội Thấp khớp học Hoa Kỳ (ACR) về việc ưu tiên can thiệp hành vi trong giai đoạn tăng acid uric máu không triệu chứng.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng khoa học thu được, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm kiểm soát và dự phòng tình trạng tăng acid uric máu trong cộng đồng:

1. Đẩy mạnh truyền thông giáo dục sức khỏe: Trung tâm Y tế huyện Tịnh Biên phối hợp với trạm y tế 14 xã, thị trấn tổ chức các buổi tư vấn trực tiếp và phát tài liệu hướng dẫn dinh dưỡng hợp lý. Mục tiêu phấn đấu giảm 25% tỷ lệ lạm dụng rượu bia và giảm 30% tần suất tiêu thụ phủ tạng động vật trong nhóm nam giới trung niên từ năm 2022 đến năm 2025.
2. Thiết lập quy trình sàng lọc định kỳ tại tuyến y tế cơ sở: Đưa xét nghiệm định lượng acid uric máu vào gói khám sức khỏe định kỳ hàng năm cho 100% đối tượng nam giới từ 40 tuổi trở lên có kèm các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, béo phì (BMI ≥ 23 kg/m2) hoặc có tỷ số VB/VM ≥ 0,95.
3. Xây dựng phong trào rèn luyện thể lực cộng đồng: Ủy ban nhân dân các xã phối hợp với Hội Người cao tuổi và Đoàn Thanh niên nhân rộng các câu lạc bộ thể dục dưỡng sinh, đi bộ và đạp xe. Khuyến khích người dân duy trì thời lượng vận động tối thiểu 30 phút mỗi ngày và ít nhất 5 ngày mỗi tuần, kết hợp duy trì uống đủ 2 đến 3 lít nước mỗi ngày để hỗ trợ đào thải acid uric qua đường tiết niệu.
4. Chuẩn hóa phác đồ quản lý không dùng thuốc trong y tế công cộng: Sở Y tế tỉnh An Giang ban hành hướng dẫn thực hành can thiệp lối sống chuẩn cho tuyến cơ sở, áp dụng quy trình theo dõi định kỳ 1 tháng/lần bằng hình thức vãng gia và tư vấn gián tiếp, nhằm tối ưu hóa chi phí điều trị và hạn chế việc chỉ định thuốc hạ acid uric quá sớm khi chưa có chỉ định lâm sàng bắt buộc.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang tính ứng dụng thực tiễn cao, là tài liệu tham khảo giá trị cho nhiều nhóm đối tượng:

• Bác sĩ lâm sàng và cán bộ y tế cơ sở: Nắm vững phương pháp tư vấn dinh dưỡng, quy trình định lượng acid uric bằng máy AU 480 và phác đồ can thiệp hành vi không dùng thuốc để áp dụng trực tiếp cho bệnh nhân tại các phòng khám ngoại trú và trạm y tế xã.
• Các nhà quản lý y tế và hoạch định chính sách: Cung cấp số liệu dịch tễ học thực chứng để xây dựng các chương trình mục tiêu y tế quốc gia về phòng chống bệnh không lây nhiễm, tối ưu hóa phân bổ ngân sách dự phòng cho khu vực nông thôn và miền núi.
• Giảng viên, học viên sau đại học và nghiên cứu sinh: Tham khảo một mô hình thiết kế nghiên cứu dịch tễ học mẫu mực, từ công thức tính cỡ mẫu cụm, phương pháp chọn mẫu hệ thống đến cách thức tổ chức can thiệp cộng đồng và xử lý số liệu bằng phần mềm SPSS.
• Người dân và người có nguy cơ cao: Giúp nam giới trên 40 tuổi hiểu rõ cơ chế chuyển hóa purin, nhận biết các nguy cơ tiềm ẩn từ rượu bia và mỡ động vật, từ đó tự giác điều chỉnh lối sống, duy trì cân nặng lý tưởng để bảo vệ hệ cơ xương khớp và tim mạch.

Câu hỏi thường gặp

Nồng độ acid uric huyết thanh bao nhiêu được coi là tăng ở nam giới?

Theo chuẩn quốc tế và Bộ Y tế, nồng độ acid uric ở nam giới được xác định là tăng khi đạt từ 420 µmol/L (tương đương 7,0 mg/dL) trở lên. Mức an toàn sinh lý bình thường dao động trong khoảng 180 đến 420 µmol/L khi đo bằng máy sinh hóa tự động.

Can thiệp không dùng thuốc có thể giúp hạ acid uric về mức bình thường không?

Hoàn toàn có thể. Kết quả nghiên cứu tại Tịnh Biên chứng minh sau 3 tháng áp dụng chế độ ăn nghèo purin, uống 3 lít nước/ngày và tập thể dục 150 phút/tuần, có tới 53,2% người tham gia đã đưa được chỉ số acid uric về mức bình thường mà không cần uống thuốc.

Tại sao người bị tăng huyết áp lại có nguy cơ cao bị tăng acid uric máu?

Tăng huyết áp gây co mạch thận và giảm lưu lượng máu qua cầu thận, dẫn đến giảm bài tiết urate qua ống thận. Nghiên cứu ghi nhận nồng độ acid uric tương quan thuận với mức độ tăng huyết áp (r = 0,23), làm tăng gấp 2,3 lần tỷ lệ rối loạn urate.

Những thực phẩm nào người có acid uric cao bắt buộc phải cắt giảm?

Người bệnh cần cắt giảm tối đa thực phẩm nhóm III chứa trên 150 mg purin/100g như phủ tạng động vật (gan, cật, tim, lòng), các loại thịt đỏ, nước hầm xương đậm đặc, các loại hải sản giáp xác, rượu bia và các loại nước ngọt chứa nhiều đường fructose.

Tần suất kiểm tra acid uric định kỳ cho nam giới trên 40 tuổi là bao lâu?

Đối với nam giới trên 40 tuổi có lối sống bình thường, nên kiểm tra định kỳ 6 đến 12 tháng một lần. Riêng các trường hợp có tiền sử thừa cân, béo bụng hoặc tăng huyết áp, nên làm xét nghiệm máu định kỳ 3 đến 6 tháng một lần để theo dõi biến thiên.

Kết luận

• Nghiên cứu xác định tỷ lệ tăng acid uric huyết thanh ở nam giới trên 40 tuổi tại huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang đạt mức 13,2% với nồng độ trung bình 365,4 µmol/L.
• Tình trạng tăng acid uric máu có mối liên quan chặt chẽ và có ý nghĩa thống kê với thói quen uống rượu bia, chế độ ăn nhiều đạm động vật, bệnh lý tăng huyết áp và chỉ số béo bụng VB/VM ≥ 0,95 (p < 0,05).
• Mô hình can thiệp không dùng thuốc trong thời gian 3 tháng đem lại hiệu quả vượt trội, giúp hạ nồng độ acid uric trung bình từ 485,6 µmol/L xuống 408,2 µmol/L và phục hồi chỉ số an toàn cho 53,2% đối tượng.
• Đề tài cung cấp giải pháp quản lý sức khỏe cộng đồng có chi phí thấp, tính khả thi cao, góp phần giảm tải áp lực điều trị thuốc cho hệ thống y tế cơ sở tuyến huyện và xã.
• Các cơ quan y tế địa phương cần sớm triển khai nhân rộng mô hình truyền thông dinh dưỡng và sàng lọc định kỳ ngay từ năm 2022 nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Acid uric máu (AUM) Ở người, acid uric là sản phẩm cuối cùng của sự thoái hóa base purin của protid, được cung cấp chủ yếu từ thức ăn (ngoại sinh), ngoài ra, còn từ một số chất có nhân purin trong cơ thể (các acid nhân ADN và ARN do sự phá hủy các tế bào giải phóng ra) và các purin khác được tổng hợp từ con đường nội sinh. Cấu tạo hóa học của acid uric Acid uric tồn tại dưới 2 dạng đó là enol và ceton. Công thức cấu tạo C5H4N4O3 như sau: Hình 1.1: Cấu trúc hóa học của acid uric Nguồn: từ lemahkuning.

Chuyển hóa của acid uric trong cơ thể 1. Sự tạo thành acid uric máu Các men nucletidase thủy phân các mononuclotide thành acid phosphoric và nucleosid. Sau đó, các nucleosid tiếp tục bị thủy phân thành các base nitơ (nitrogen, gồm base purin và pyrimidine) và đường pentose dưới tác dụng của men nucleosidase. Các base purin tiếp tục thoái hóa đến sản phẩm cuối cùng là acid uric.

Tính chất lý hóa của acid uric Acid uric (AU) là một acid yếu, với hệ số phân ly (pKaS) là 5,75-10,3. Những thể ion hóa của acid uric là urate, chiếm ưu thế trong huyết tương, dịch ngoài bào và trong hoạt dịch. Trong huyết tương, ở pH 7,4 thì khoảng 98% lượng acid uric tồn tại dưới dạng muối kiềm urate monosodium. Như một chất siêu lọc, acid uric được phân bố rộng khắp trong dịch ngoại bào, kể cả nước bọt.

Ở nồng độ cao hơn, chất này có khả năng kết tủa tạo tinh thể urate trong huyết tương. Trong nước tiểu, độ pH của nước tiểu ảnh hưởng nhiều đến sự hòa tan của acid uric; với pH 5,0, sự hòa tan chất này sẽ được bão hòa trong nước tiểu với nồng độ acid uric khoảng từ 360-900 µmol/l (6-15mg/dl). Ở pH 7,0, AU bão hòa ở nồng độ từ 9.000 µmol/l (158-200mg/dl), những thể Ion hóa của acid uric trong nước tiểu bao gồm nhiều dạng: mono và dinatri, kali, amonium và urate canxi. Sự thải trừ acid uric máu Hàng ngày, lượng acid uric máu tạo ra được thải ra ngoài chủ yếu qua đường nước tiểu (450-500mg/24giờ), một phần qua phân và các đường khác (200mg/24giờ).

Sự bài tiết AUM qua đường nước tiểu dưới dạng urate, bình thường chiếm khoảng 2/3-3/4 lượng urate được tạo thành mỗi ngày. Sự bài tiết qua phân nhờ sự có mặt của các vi khuẩn có men uricolysis phân hủy AU ở đường tiêu hóa. Sự bài tiết acid uric máu cũng thay đổi theo nhịp ngày đêm, trong thời gian ngủ, sự bài tiết acid uric qua nước tiểu bị giảm và bài tiết qua phân tăng lên. Có 8-12% lượng AUM lọc qua cầu thận được bài tiết theo nước tiểu dưới dạng urate.

Sau khi lọc qua cầu thận, 98% lượng urate được tái hấp thu, khoảng một nửa (50%) lượng urate tái hấp thu sẽ được bài tiết qua 5 ống lượn gần và khoảng 40% của lượng urate bài tiết sẽ được tái hấp thu trở lại [37]. Các yếu tố ảnh hưởng đến nồng độ acid uric máu 1. Tuổi và giới tính Nồng độ acid uric máu (AUM) thay đổi theo tuổi và giới tính. Phần lớn, trẻ em có nồng độ urate huyết tương 150-240µmol/l (3,0-4,0mg/dl), trung bình khoảng 3,6mg/dl.

Ở người trưởng thành, nồng độ AUM bình thường không thay đổi theo giới tính. nhưng sau tuổi dậy thì, nồng độ urate huyết tương có chiều hướng gia tăng và ở nam giới thường cao hơn nữ giới. Ở nam giới, trước 20 tuổi nồng độ urate huyết tương biến đổi theo hình cao nguyên và sau đó thì ổn định. Ở nữ giới, nồng độ urate huyết tương bắt đầu gia tăng sau tuổi dậy thì, nhưng vẫn duy trì ở mức thấp cho đến tuổi mãn kinh.

Nguyên nhân của sự thay đổi AUM theo giới tính chưa được hiểu rõ, người ta cho rằng đó là do sự bài tiết urate ở người phụ nữ cao hơn, có lẽ do ảnh hưởng của hormon. Nồng độ trung bình của acid uric máu ở nam giới trưởng thành là 415µmol/l (6,8mg/dl) và AUM ở phụ nữ trước mãn kinh là 360µmol/l (6,0mg/dl). Sau khi mãn kinh, nồng độ acid uric máu ở phụ nữ tăng nhiều và xấp xỉ hoặc ngang bằng với nam giới. Yếu tố cơ địa Nồng độ acid uric máu có thể liên quan với trọng lượng và diện tích cơ thể.

Trong các nghiên cứu dịch tễ học đánh giá trọng lượng cơ thể, diện tích bề mặt da hay chỉ số khối cơ thể) đã cung cấp một trong những yếu tố quan trọng liên quan đến tăng acid uric máu, đó là béo phì, đánh giá dựa trên chỉ số BMI (Body mass index), hay gọi là chỉ số khối cơ thể. Thói quen uống rượu, bia Ở người, sự tiêu thụ nhiều rượu liên quan có ý nghĩa với sự tăng acid uric máu. Lý do để giải thích cho mối liên quan này là sự cạnh tranh giữa chuyển hóa rượu và AU, cũng như sự bài tiết acid uric ở thận. Rượu làm tăng sản xuất acid uric máu, thông qua sự hoạt hóa của adenin nucleotid, ngoài ra, nó còn làm tăng insulin máu, góp phần làm tăng tích lũy lớp mỡ ở bụng [9].

Tăng acid uric máu 1. Định nghĩa Tăng acid uric máu (AUM) được định nghĩa là tình trạng nồng độ acid uric trong huyết thanh tăng lên ≥7mg/dl (hay 420,0µmol/l) đối với nam giới và ≥6 mg/dl (hay 360µmol/l) đối với nữ giới [62]. Nguyên nhân tăng acid uric máu Tình trạng tăng AUM có thể do những nguyên nhân sau: 1. Tăng sản xuất urat - Do ăn thực phẩm đạm giàu nhân purin: chất đạm (protein) trong thức ăn là một nguồn cung cấp purin ngoại sinh, những thực phẩm đạm giàu purin như: gan, lách (tuyến ức và tụy), thận, tôm, cua cá, lòng đỏ trứng, nấm.

- Do sản xuất purin nội sinh: từ sự phá hủy các tế bào, làm giải phóng ra các acid nhân (ADN và ARN). Giảm bài tiết acid uric máu Về mặt lý thuyết, tăng acid uric máu có thể là kết quả từ giảm lọc cầu thận, giảm bài tiết ống thận, hoặc tăng tái hấp thu ở ống thận. + Giảm bài tiết acid uric máu tiên phát: không rõ nguyên nhân. 7 + Giảm bài tiết acid uric máu thứ phát: do suy thận, ức chế bài tiết urat ở ống thận, tăng tái hấp thu urat ở ống thận.

+ Giảm bài tiết AUM chưa rõ nguyên nhân: một số bệnh lý như: tăng huyết áp, cường chức năng tuyến cận giáp, bệnh thận do nhiễm độc chì,. hoặc dùng một số thuốc làm tăng acid uric máu như: cyclosporin, pyrazinamid, ethambutol, aspirin liều thấp,.có thể làm tăng AUM, nhưng có chế chưa được xác định. Những nguyên nhân phối hợp Tình trạng phối hợp giữa tăng sản xuất và giảm bài tiết acid uric máu góp phần làm tăng nồng độ acid uric máu. Lạm dụng rượu, thiếu oxy và giảm bão hòa oxy tổ chức, thiếu hụt glucose-6-phosphat, thiếu hụt fructose-1-phosphat-aldolase.

Phối hợp 2 nguyên nhân kể trên. Tăng tổng hợp acid uric: tăng acid uric máu tiên phát: không rõ nguyên nhân, thiếu men hypoxanthin-guanin- phosphoribosyl-transferase (một phần hay toàn bộ), tăng hoạt tính men 5 – phosphoribosyl - 1 - pyrophosphat synthase; tăng acid uric máu thứ phát: ăn quá nhiều thức ăn có purin, tăng tái tạo nucleotid, tăng thoái hóa adenosin triphosphat, bệnh dự trữ glycogen, bệnh cơ nặng. Giảm bài tiết acid uric:giảm bài tiết acid uric máu tiên phát: không rõ nguyên nhân, giảm bài tiết acid uric máu thứ phát: suy thận, ức chế bài tiết urat ở ống thận, tăng tái hấp thu urat ở ống thận. Cơ chế chưa xác định rõ: tăng huyết áp, cường chức năng tuyến cận giáp, một số thuốc làm tăng acid uric máu (cyclosporin, pyrazinamid, ethambutol, liều thấp aspirin), bệnh thận do nhiễm độc chì.

Có thể liệt kê các nguyên nhân gây tăng acid uric máu ở bảng 1. Các nguyên nhân gây tăng acid uric máu [10] Nguyên nhân Bệnh lý Yếu tố làm tăng nguy cơ I. TĂNG SẢN XUẤT ACID URIC Nguyên phát vô căn Bệnh tăng sinh tủy Dập cơ Thiếu hụt HGPT Chứng tăng hồng cầu Hoạt động thể lực Tăng tổng hợp PRPP Bệnh vảy nến Rượu Tan máu Bệnh paget Béo phì Bệnh tăng sinh Lympho Bệnh Glucogenosis Thức ăn giàu purin. III, V, VII II.

GIẢM THẢI ACID URIC Nguyên phát vô căn Nhiễm ceton do đói Dùng thuốc Salicilate >2g/ngày Suy thận Ngộ độc Barili Lợi tiểu Thận đa nang Sarcoidosis Rượu Đái tháo nhạt Cường cận giáp Levodopa Tăng huyết áp Suy giáp Ethambutol Nhiễm toan: Acid lactic, thể Nhiễm độc thai Pyrazinamid ceton trong đái tháo đường nghén Hội chứng Bartter Acid Nicotinic Hội chứng Down Cyclosporine III. TĂNG ACID URIC MÁU DO CƠ CHẾ PHỐI HỢP Thiếu hụt men Glucose-6- Thiếu hụt Fructose -1- Phosphotase Phosphate aldolase Rượu Sốc - HGPT: Hypoxanthin - Guanin - Phosphoribosyl - Transferase. Tình hình tăng acid uric máu trên thế giới và tại Việt Nam 1. Tình hình tăng acid uric máu trên thế giới Yasutak Yamamoto, Koichi Matsubara, Go Igawa et al, năm 2006, nghiên cứu về tình hình tăng acid uric máu ở 799 bệnh nhân tăng huyết áp tại Nhật Bản (432 nữ và 367 nam giới, tuổi trung bình 70,9 tuổi), kết quả cho thấy: Tỷ lệ tăng acid uric máu là 17,5%, tỷ lệ này tăng cao hơn ở nam giới và ở những người có triglycerid máu cao, có tăng thể tích thất trái, có rối loạn chức năng thận, protein niệu và người hút thuốc lá,.

Nhưng, AUM không tăng cao ở những bệnh nhân bị suy tim mạn tính, đái tháo đường, người dùng thuốc lợi tiểu và thuốc chẹn β. Việc kiểm soát tốt acid uric máu ở người tăng huyết áp, có thể làm giảm nguy cơ mắc các bệnh lý tim mạch [65]. và cộng sự đã công bố kết quả nghiên cứu về tỷ lệ tăng acid uric máu và bệnh gút trên 5.707 người Mỹ trưởng thành, bao gồm cả nam và nữ từ năm 2007 - 2008. Kết quả cho thấy: tỷ lệ bệnh gút là 3,9% (nam: 5,9%; nữ: 2,0%).

Nồng độ acid uric máu trung bình là 368,4µmol/l ở nam giới và 292,2µmol/l ở nữ giới. Tỷ lệ tăng acid uric máu ở nam là 21,2% và ở nữ là 21,6%. Tỷ lệ tăng acid uric máu và bệnh gút có liên quan đến việc tăng tỷ lệ béo phì và tăng huyết áp [66]. và cộng sự (2010) thực hiện nghiên cứu mô tả cắt ngang, tìm hiểu về mối liên quan giữa nồng độ acid uric máu với hội chứng chuyển hóa ở 2085 nam giới và 1557 nữ người Đài Loan độ tuổi trưởng thành.

Chẩn đoán hội chứng chuyển hóa theo tiêu chuẩn NCEP ATP III. Kết quả cho thấy: tăng acid uric máu liên quan có ý nghĩa với tăng triglycerid máu (p<0,0001), giảm HDL-C máu (p<0,0001) và tăng huyết áp (OR 0,61; p<0,0001) ở cả hai giới. Nguy cơ hội chứng chuyển hóa cao hơn đáng kể ở tứ phân vị thứ tư so với tứ phân vị đầu tiên của mức acid uric máu ở nam (OR 1,50; 95% CI; 1,06-2,14) 10 và nữ (OR 2,33; 95% CI; 1,39 - 3,93, p<0,0001).