Tình Hình Mắc Bệnh Phân Trắng Lợn Con Giai Đoạn 1 – 21 Ngày Tuổi Tại Bắc Ninh

Bệnh phân trắng lợn con là một vấn đề nhức nhối trong ngành chăn nuôi lợn tại Việt Nam, đặc biệt là ở các tỉnh có nền… 59 trang · Đại học Thái Nguyên · 2015.

• Tác giả: Phan Thị Cương
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Hùng Nguyệt
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Tình Hình Mắc Bệnh Phân Trắng Lợn Con Giai Đoạn 1 – 21 Ngày Tuổi Tại Công Ty TNHH MTV Lợn Giống Lạc Vệ, Huyện Tiên Du, Tỉnh Bắc Ninh, So Sánh Tác Dụng Của Hai Loại Thuốc Colistin - 1200 Và Hancotmix-Forte Trong Điều Trị Bệnh
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI NÓI ĐẦU
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Ý nghĩa của đề tài
• 1.2.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.2.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đặc điểm sinh lý của lợn con ở giai đoạn theo mẹ
• 2.1.1. Đặc điểm tiêu hoá của lợn con
• 2.1.2. Đặc điểm thích ứng của lợn con
• 2.1.3. Hệ vi sinh vật đường ruột ở lợn con
• 2.1.4. Khả năng đáp ứng miễn dịch của lợn con
• 2.2. Tìm hiểu về bệnh phân trắng lợn con
• 2.2.1. Nguyên nhân gây bệnh
• 2.2.1.1. Yếu tố ngoại cảnh
• 2.2.1.2. Do vi khuẩn
• 2.2.1.2.1. Vi khuẩn E.coli
• 2.3. Khái quát về vi khuẩn E.
• 2.4. Cơ chế gây bệnh của vi khuẩn E.
• 2.5. Triệu chứng của bệnh
• 2.6. Bệnh tích của bệnh
• 2.7. Phương pháp phòng bệnh và trị bệnh phân trắng lợn con
• 2.8. Một số đơn thuốc được sử dụng trong điều trị bệnh LCPT tại Xí nghiệp lợn giống Lạc Vệ - Bắc Ninh
• 2.9. Tình hình nghiên cứu trong nước và ngoài nước
• 2.9.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 2.9.2. Nghiên cứu ngoài nước
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.3.1. Theo dõi tỷ lệ mắc bệnh phân trắng lợn con nuôi tại Xí nghiệp lợn giống Lạc Vệ - Bắc Ninh
• 3.3.2. So sánh tác dụng của hai loại thuốc Colistin–1200 và Hancotmix-Forte
• 3.3.3. Kết quả điều trị sau tái phát, thời gian và chi phí trung bình điều trị của hai loại thuốc Colistin – 1200 và Hancotmix-Forte
• 3.4. Phương pháp tiến hành
• 3.4.1. Bố trí thí nghiệm
• 3.4.2. Phương pháp xác định các chỉ tiêu theo dõi
• 3.4.3. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Công tác phục vụ sản xuất
• 4.2. Công tác vệ sinh phòng bệnh
• 4.3. Công tác điều trị bệnh ở lợn
• 4.4. Kết quả nghiên cứu
• 4.4.1. Tỷ lệ mắc bệnh phân trắng lợn con trong giai đoạn từ 1 – 21 ngày tuổi
• 4.4.2. Tỷ lệ mắc bệnh phân trắng lợn con theo ngày tuổi
• 4.4.3. Tỷ lệ mắc bệnh lợn con theo giống
• 4.4.4. So sánh tác dụng của hai loại thuốc kháng sinh Colistin-1200 và Hancotmix-Forte trong điều trị bệnh LCPT (giai đoạn 1 – 21 ngày)
• 4.4.5. Tỷ lệ tái phát và kết quả điều trị sau tái phát
• 4.4.6. Hạch toán giá thành trong điều trị
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Bệnh Phân Trắng Lợn Con Tại Bắc Ninh

Bệnh phân trắng lợn con là một vấn đề nhức nhối trong ngành chăn nuôi lợn tại Việt Nam, đặc biệt là ở các tỉnh có nền nông nghiệp phát triển như Bắc Ninh. Bệnh gây ảnh hưởng lớn đến năng suất và hiệu quả kinh tế của các trang trại. Nghiên cứu về tình hình mắc bệnh, nguyên nhân và các biện pháp phòng trị bệnh là vô cùng quan trọng. Khóa luận này tập trung vào việc khảo sát tình hình mắc bệnh phân trắng lợn con tại Công ty TNHH MTV lợn giống Lạc Vệ, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh, đồng thời so sánh hiệu quả của hai loại thuốc Colistin - 1200 và Hancotmix-Forte trong điều trị bệnh. Mục tiêu là đưa ra những giải pháp thiết thực nhằm giảm thiểu thiệt hại do bệnh gây ra, góp phần nâng cao hiệu quả chăn nuôi lợn tại địa phương. Theo nghiên cứu, bệnh thường xảy ra vào mùa đông xuân, đặc biệt sau những trận mưa lớn và thời tiết thay đổi đột ngột.

1.1. Tầm Quan Trọng của Nghiên Cứu Bệnh Phân Trắng ở Lợn Con

Nghiên cứu về bệnh phân trắng lợn con có ý nghĩa khoa học và thực tiễn to lớn. Về mặt khoa học, kết quả nghiên cứu có thể làm tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu tiếp theo về bệnh này. Về mặt thực tiễn, việc đánh giá hiệu quả điều trị bằng các loại thuốc khác nhau giúp người chăn nuôi lựa chọn được phương pháp điều trị tối ưu, giảm thiểu thiệt hại kinh tế. Việc nắm bắt tình hình dịch tễ bệnh cũng giúp chủ động phòng ngừa, hạn chế sự lây lan của bệnh trong đàn lợn.

1.2. Mục Tiêu và Phạm Vi Nghiên Cứu Tình Hình Bệnh Lợn

Nghiên cứu này tập trung vào việc tìm hiểu tình hình chăn nuôi và dịch bệnh tại Xí nghiệp lợn giống Lạc Vệ - Bắc Ninh, đặc biệt là tình hình bệnh phân trắng lợn con. Nghiên cứu cũng thử nghiệm và so sánh hiệu quả của hai loại thuốc kháng sinh trong điều trị bệnh. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong giai đoạn 1-21 ngày tuổi của lợn con, thời gian thực hiện nghiên cứu được xác định rõ ràng để đảm bảo tính chính xác và khách quan của kết quả.

II. Nguyên Nhân Gây Bệnh Phân Trắng Lợn Con Tổng Hợp Nghiên Cứu

Nguyên nhân gây bệnh phân trắng lợn con là một vấn đề phức tạp, được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm. Có hai quan điểm chính về nguyên nhân gây bệnh. Một quan điểm cho rằng bệnh không phải là bệnh nhiễm trùng mà là do chứng khó tiêu, hậu quả của các yếu tố ngoại cảnh như thời tiết, chất lượng sữa mẹ, vệ sinh chuồng trại kém. Quan điểm khác cho rằng bệnh là do nhiễm trùng đường tiêu hóa, chủ yếu do vi khuẩn E. coli. Gần đây, nhiều nghiên cứu cho thấy bệnh do nhiều nguyên nhân phối hợp, liên quan đến nhiều yếu tố khác nhau. Theo Đào Trọng Đạt và Phan Thanh Phượng (1986), khi còn trong bụng mẹ, sự cân bằng nhiệt của bào thai do thân nhiệt của cơ thể mẹ quy định. Sau khi sinh ra cơ thể lợn con chưa thể bù đắp được lượng nhiệt mất đi do ảnh hưởng của môi trường bên ngoài.

2.1. Yếu Tố Ngoại Cảnh Ảnh Hưởng Đến Bệnh Phân Trắng Lợn

Các yếu tố ngoại cảnh như nhiệt độ, độ ẩm, vệ sinh chuồng trại có ảnh hưởng lớn đến sức đề kháng của lợn con. Nhiệt độ và độ ẩm thích hợp là 28-30°C và 75-85%. Khi thời tiết thay đổi thất thường, độ ẩm cao, lợn con dễ mắc bệnh. Nhiều tác giả cho rằng nguyên nhân của bệnh phân trắng lợn con mang tính tổng hợp, trong đó yếu tố lạnh, ẩm được đánh giá là hàng đầu. Lạnh, ẩm làm rối loạn hệ thống điều hòa, dẫn đến rối loạn trao đổi chất, giảm sức đề kháng.

2.2. Vai Trò của Vi Khuẩn E. Coli Trong Bệnh Phân Trắng

Vi khuẩn E. coli được xem là một trong những nguyên nhân quan trọng gây tiêu chảy ở lợn con. Theo Biehl và Hoefling (1986), E. coli là nguyên nhân quan trọng nhất trong hội chứng tiêu chảy của lợn con mới sinh và sau cai sữa. E. coli là trực khuẩn đường ruột sống ở ruột già, xuất hiện chỉ vài giờ sau khi sinh và tồn tại đến khi con vật chết. E. coli gây bệnh cho ký chủ nhờ yếu tố bám dính và độc tố đường ruột.

2.3. Tình Hình Dịch Bệnh Lợn Con Phân Trắng Tại Bắc Ninh

Tại Bắc Ninh, bệnh phân trắng lợn con xảy ra quanh năm, nhưng chủ yếu vào mùa đông xuân. Ở các trại chăn nuôi tập trung, bệnh xảy ra rất nhiều, gây thiệt hại kinh tế đáng kể. Mặc dù đã thực hiện tốt các khâu chăm sóc, nuôi dưỡng, phòng trị bệnh, bệnh vẫn xảy ra lúc lẻ tẻ, lúc ồ ạt. Điều này cho thấy cần có những biện pháp phòng trị bệnh hiệu quả hơn, phù hợp với điều kiện thực tế tại địa phương.

III. Phương Pháp Điều Trị Bệnh Phân Trắng Lợn Con Hiệu Quả Nhất

Việc điều trị bệnh phân trắng lợn con cần dựa trên nguyên tắc kết hợp giữa việc sử dụng thuốc kháng sinh và các biện pháp hỗ trợ. Thuốc kháng sinh giúp tiêu diệt vi khuẩn gây bệnh, trong khi các biện pháp hỗ trợ giúp tăng cường sức đề kháng cho lợn con, bù nước và điện giải, và cải thiện chức năng tiêu hóa. Việc lựa chọn loại thuốc kháng sinh phù hợp cần dựa trên kết quả kháng sinh đồ và kinh nghiệm thực tế. Theo Nguyễn Như Thanh và cs (2001), thì bệnh lợn con phân trắng là một hội chứng hay nói cách khác là một trạng thái lâm sàng đa dạng, đặc biệt là viêm dạ dày ruột, tiêu chảy và gầy sút nhanh.

3.1. Sử Dụng Thuốc Kháng Sinh Trong Điều Trị Phân Trắng Lợn

Các loại thuốc kháng sinh thường được sử dụng trong điều trị bệnh phân trắng lợn con bao gồm Colistin, Amoxicillin, Gentamycin, Enrofloxacin. Việc sử dụng kháng sinh cần tuân thủ theo hướng dẫn của bác sĩ thú y, đảm bảo đúng liều lượng và thời gian điều trị. Việc lạm dụng kháng sinh có thể dẫn đến tình trạng kháng thuốc, gây khó khăn cho việc điều trị sau này.

3.2. Biện Pháp Hỗ Trợ Điều Trị Bệnh Tiêu Chảy Ở Lợn Con

Ngoài việc sử dụng kháng sinh, cần áp dụng các biện pháp hỗ trợ như bù nước và điện giải bằng đường uống hoặc tiêm truyền, sử dụng men tiêu hóa để cải thiện chức năng tiêu hóa, và cung cấp vitamin và khoáng chất để tăng cường sức đề kháng. Cần đảm bảo chuồng trại sạch sẽ, khô ráo, và thoáng mát. Lợn con cần được giữ ấm, đặc biệt là trong mùa đông.

3.3. So Sánh Hiệu Quả Colistin 1200 và Hancotmix Forte

Nghiên cứu này so sánh hiệu quả của hai loại thuốc Colistin-1200 và Hancotmix-Forte trong điều trị bệnh phân trắng lợn con. Kết quả cho thấy cả hai loại thuốc đều có hiệu quả trong việc điều trị bệnh, tuy nhiên có sự khác biệt về thời gian điều trị, tỷ lệ tái phát, và chi phí điều trị. Việc lựa chọn loại thuốc phù hợp cần dựa trên tình trạng bệnh, điều kiện kinh tế, và kinh nghiệm của người chăn nuôi.

IV. Phòng Bệnh Phân Trắng Lợn Con Bí Quyết Chăn Nuôi Thành Công

Phòng bệnh phân trắng lợn con là một yếu tố quan trọng để đảm bảo hiệu quả chăn nuôi. Các biện pháp phòng bệnh cần được thực hiện đồng bộ, bao gồm việc đảm bảo vệ sinh chuồng trại, cung cấp thức ăn và nước uống sạch sẽ, tiêm phòng đầy đủ các loại vắc xin, và tăng cường sức đề kháng cho lợn con. Theo Sử An Ninh (1993), ở gia súc non các men tiêu hoá chưa hoàn chỉnh, đặc biệt trong dịch vị chưa có đủ lượng HCl tự do nên không hoạt hoá được men pepsin. Vì vậy không tiêu hoá được hết sữa mẹ trong khi sữa mẹ là môi trường phát triển tốt của nhiều loại vi khuẩn.

4.1. Vệ Sinh Chuồng Trại Yếu Tố Quyết Định Sức Khỏe Lợn

Chuồng trại cần được vệ sinh thường xuyên, đảm bảo sạch sẽ, khô ráo, và thoáng mát. Cần định kỳ phun thuốc sát trùng để tiêu diệt mầm bệnh. Chất thải cần được thu gom và xử lý đúng cách để tránh ô nhiễm môi trường. Mật độ nuôi nhốt cần phù hợp để tránh lây lan bệnh.

4.2. Dinh Dưỡng Hợp Lý Nền Tảng Sức Đề Kháng Lợn Con

Lợn con cần được cung cấp thức ăn và nước uống sạch sẽ, đầy đủ dinh dưỡng. Cần đảm bảo lợn con được bú sữa đầu đầy đủ sau khi sinh để nhận được kháng thể từ mẹ. Có thể sử dụng các loại thức ăn bổ sung để tăng cường sức đề kháng cho lợn con.

4.3. Tiêm Phòng Vắc Xin Bảo Vệ Chủ Động Cho Đàn Lợn

Cần tiêm phòng đầy đủ các loại vắc xin cho lợn con theo lịch trình của cơ quan thú y. Việc tiêm phòng giúp tạo miễn dịch chủ động, bảo vệ lợn con khỏi các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Cần lựa chọn các loại vắc xin có chất lượng tốt và tuân thủ đúng quy trình tiêm phòng.

V. Kết Quả Nghiên Cứu và Thảo Luận Về Bệnh Phân Trắng Lợn

Nghiên cứu đã thu thập được những kết quả quan trọng về tình hình mắc bệnh phân trắng lợn con tại Công ty TNHH MTV lợn giống Lạc Vệ, Bắc Ninh. Kết quả cho thấy tỷ lệ mắc bệnh có sự biến động theo thời gian và giống lợn. Việc so sánh hiệu quả của hai loại thuốc Colistin-1200 và Hancotmix-Forte cũng đưa ra những thông tin hữu ích cho việc lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Các kết quả này cần được thảo luận và phân tích kỹ lưỡng để đưa ra những kết luận chính xác và có giá trị thực tiễn.

5.1. Tỷ Lệ Mắc Bệnh Phân Trắng Lợn Con Theo Thời Gian

Tỷ lệ mắc bệnh phân trắng lợn con có sự biến động theo thời gian, thường cao hơn vào mùa đông xuân. Điều này có thể liên quan đến sự thay đổi của thời tiết và độ ẩm, tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn gây bệnh phát triển. Cần có những biện pháp phòng bệnh chủ động hơn vào thời điểm này.

5.2. Ảnh Hưởng của Giống Lợn Đến Tỷ Lệ Mắc Bệnh

Một số giống lợn có khả năng đề kháng bệnh phân trắng tốt hơn so với các giống khác. Điều này có thể liên quan đến yếu tố di truyền và hệ miễn dịch của từng giống. Việc lựa chọn giống lợn phù hợp có thể giúp giảm thiểu tỷ lệ mắc bệnh.

5.3. Đánh Giá Chi Phí Điều Trị Bệnh Phân Trắng Lợn Con

Chi phí điều trị bệnh phân trắng lợn con bao gồm chi phí thuốc kháng sinh, thuốc hỗ trợ, và công chăm sóc. Việc lựa chọn phương pháp điều trị hiệu quả và tiết kiệm chi phí là một yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả kinh tế của trang trại. Cần có những nghiên cứu sâu hơn về hiệu quả kinh tế của các phương pháp điều trị khác nhau.

VI. Kết Luận và Đề Xuất Giải Pháp Phòng Trị Bệnh Lợn Con

Nghiên cứu về tình hình mắc bệnh phân trắng lợn con tại Bắc Ninh đã cung cấp những thông tin quan trọng cho việc phòng trị bệnh hiệu quả. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các nhà khoa học, cơ quan thú y, và người chăn nuôi để đưa ra những giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế tại địa phương. Việc áp dụng đồng bộ các biện pháp phòng bệnh, điều trị bệnh kịp thời, và lựa chọn giống lợn phù hợp sẽ giúp giảm thiểu thiệt hại do bệnh gây ra, góp phần nâng cao hiệu quả chăn nuôi lợn.

6.1. Tăng Cường Công Tác Vệ Sinh Phòng Bệnh Cho Lợn

Cần tăng cường công tác vệ sinh chuồng trại, đảm bảo sạch sẽ, khô ráo, và thoáng mát. Định kỳ phun thuốc sát trùng để tiêu diệt mầm bệnh. Chất thải cần được thu gom và xử lý đúng cách. Cần kiểm soát chặt chẽ nguồn gốc thức ăn và nước uống.

6.2. Nâng Cao Nhận Thức Về Bệnh Phân Trắng Cho Người Chăn Nuôi

Cần tổ chức các lớp tập huấn, hội thảo để nâng cao nhận thức cho người chăn nuôi về bệnh phân trắng lợn con, các biện pháp phòng bệnh, và điều trị bệnh hiệu quả. Cung cấp tài liệu hướng dẫn chi tiết, dễ hiểu để người chăn nuôi có thể áp dụng vào thực tế.

6.3. Nghiên Cứu Phát Triển Vắc Xin Phòng Bệnh Phân Trắng

Cần có những nghiên cứu sâu hơn về nguyên nhân gây bệnh phân trắng lợn con, đặc biệt là các chủng vi khuẩn E. coli gây bệnh phổ biến tại Việt Nam. Nghiên cứu phát triển vắc xin phòng bệnh hiệu quả, giúp tạo miễn dịch chủ động cho lợn con, giảm thiểu tỷ lệ mắc bệnh.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong cơ cấu ngành nông nghiệp Việt Nam, ngành chăn nuôi lợn chiếm vị trí trọng yếu đối với nguồn cung thực phẩm và thu nhập kinh tế. Tuy nhiên, cùng với xu hướng chăn nuôi thâm canh và tập trung quy mô lớn, áp lực dịch bệnh trên đàn lợn ngày càng gia tăng. Đặc biệt, giai đoạn lợn con từ 1 đến 21 ngày tuổi (giai đoạn theo mẹ) là thời kỳ cơ thể non nớt, chức năng tiêu hóa và hệ thống miễn dịch chưa hoàn thiện, khiến lợn con rất mẫn cảm với các yếu tố ngoại cảnh bất lợi và vi sinh vật gây bệnh đường tiêu hóa. Bệnh phân trắng lợn con (ỉa phân trắng) là một trong những bệnh truyền nhiễm phổ biến nhất ở giai đoạn này. Khi dịch bệnh bùng phát, bệnh không chỉ làm giảm khối lượng, khiến lợn còi cọc, chậm lớn mà còn có thể gây tử vong nhanh chóng do mất nước và rối loạn điện giải nếu không được can thiệp kịp thời, dẫn tới tổn thất kinh tế trực tiếp cho các trang trại giống.

Nhằm đánh giá đúng thực trạng nhiễm bệnh và xác định phác đồ can thiệp dược lý hiệu quả tại cơ sở sản xuất, đề tài "Tình hình mắc bệnh phân trắng lợn con giai đoạn 1 – 21 ngày tuổi tại Công ty TNHH MTV lợn giống Lạc Vệ, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh, so sánh tác dụng của hai loại thuốc Colistin - 1200 và Hancotmix-Forte trong điều trị bệnh" được thực hiện với các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Tìm hiểu tình hình chăn nuôi của Xí nghiệp lợn giống Lạc Vệ - Bắc Ninh.
2. Tìm hiểu tình hình dịch bệnh xảy ra trên đàn lợn của Xí nghiệp lợn giống Lạc Vệ - Bắc Ninh.
3. Tìm hiểu tình hình bệnh lợn con phân trắng (LCPT) của Xí nghiệp lợn giống Lạc Vệ - Bắc Ninh theo tháng theo dõi, theo ngày tuổi và theo giống lợn.
4. Thử nghiệm và đánh giá hiệu quả của hai loại thuốc kháng sinh Colistin - 1200 và Hancotmix-Forte trong điều trị bệnh LCPT tại cơ sở.
5. So sánh tỷ lệ khỏi bệnh, thời gian điều trị, tỷ lệ tái phát và khả năng hồi phục sau tái phát giữa hai loại thuốc kháng sinh thử nghiệm.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Đàn lợn con theo mẹ từ 1 đến 21 ngày tuổi ở trạng thái khỏe mạnh và trạng thái mắc bệnh phân trắng thuộc hai tổ hợp giống: Duroc × Landrace và Duroc × Yorkshire.
• Phạm vi không gian: Trại chăn nuôi thuộc Công ty TNHH MTV lợn giống Lạc Vệ, xã Lạc Vệ, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh.
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu được triển khai liên tục từ ngày 28/05/2015 đến ngày 15/11/2015.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung sinh lý bệnh học

Khóa luận xây dựng cơ sở lý luận dựa trên các nghiên cứu về sinh lý tiêu hóa, đáp ứng miễn dịch của gia súc non và bệnh học truyền nhiễm thú y:

• Đặc điểm sinh lý tiêu hóa và điều nhiệt: Lợn con dưới 1 tháng tuổi có hàm lượng axit clohydric ($HCl$) tự do trong dạ dày rất thấp; dịch vị chưa có hoạt tính phân giải protein hoàn chỉnh mà chủ yếu chỉ làm vón casein sữa đầu. Lớp mỡ dưới da của lợn sơ sinh chỉ chiếm khoảng 1%, trung tâm điều hòa thân nhiệt chưa hoàn thiện, khiến con vật dễ bị sốc nhiệt khi nhiệt độ và ẩm độ chuồng nuôi thay đổi thất thường.
• Cơ chế thiếu sắt sinh lý: Cơ thể lợn sơ sinh cần 40–50 mg sắt/ngày để tạo máu và sinh trưởng, nhưng sữa lợn mẹ chỉ cung cấp khoảng 1 mg/ngày, dẫn đến nguy cơ thiếu máu thứ cấp làm suy giảm nghiêm trọng sức đề kháng.
• Vi sinh vật học đường ruột: Hội chứng phân trắng lợn con là bệnh truyền nhiễm do nhiều nguyên nhân phối hợp, trong đó trực khuẩn Gram âm Escherichia coli (E. coli) đóng vai trò chủ đạo thông qua các yếu tố bám dính bề mặt (kháng nguyên Fimbriae: K88, K99, 987P, F41) và khả năng sinh độc tố đường ruột (Enterotoxin: LT, ST). Ngoài ra, các vi khuẩn kế phát bao gồm Salmonella choleraesuis, Clostridium perfringens type C (sinh độc tố $\beta$ gây viêm ruột hoại tử) và virus viêm dạ dày ruột truyền nhiễm (TGE).

Phương pháp nghiên cứu thực tế

Nghiên cứu áp dụng phương pháp điều tra dịch tễ thú y học kết hợp thực nghiệm lâm sàng theo lô đối chứng:

• Phương pháp điều tra dịch tễ: Theo dõi toàn bộ số lợn con theo mẹ trong quy mô 10.278 cá thể qua các tháng 7, 8, 9 năm 2015; phân loại tỷ lệ mắc bệnh theo các nhóm ngày tuổi (1–7 ngày, 8–14 ngày, 15–21 ngày) và theo hai nhóm giống lai (Duroc × Landrace và Duroc × Yorkshire).
• Phương pháp bố trí thí nghiệm điều trị: Thí nghiệm so sánh hiệu lực hai loại thuốc được thiết kế theo phương pháp chia lô ngẫu nhiên đồng đều về số lượng, khối lượng và độ tuổi, tiến hành lặp lại qua 3 đợt điều trị (tổng số 45 lợn con điều trị bằng Colistin - 1200 và 45 lợn con điều trị bằng Hancotmix-Forte):
  • Đợt I: Lợn con 1–7 ngày tuổi (khối lượng bình quân 1,97–2,0 kg/con), quy mô 10 con/lô.
  • Đợt II: Lợn con 8–14 ngày tuổi (khối lượng bình quân 3,5–3,6 kg/con), quy mô 14 con/lô.
  • Đợt III: Lợn con 15–21 ngày tuổi (khối lượng bình quân 4,0–4,2 kg/con), quy mô 21 con/lô.
• Dược phẩm khảo nghiệm:
  • Colistin - 1200 (Công ty Hanvet): Dạng bột uống, hàm lượng Colistin sulfate $120.000.000\text{ UI}/100\text{g}$, sử dụng liều 4 ml dung dịch thuốc/con, 2 lần/ngày.
  • Hancotmix-Forte (Công ty Hanvet): Dạng bột uống, thành phần trong 100 g chứa Sulfachloropyridazine Sodium 10 g và Trimethoprim 2 g, sử dụng liều 4 ml dung dịch thuốc/con, 2 lần/ngày.
• Phương pháp xử lý số liệu: Thu thập dữ liệu nhật ký lâm sàng, tính toán tỷ lệ mắc bệnh, tỷ lệ khỏi bệnh, tỷ lệ tái phát, thời gian điều trị trung bình và xử lý thống kê sinh học trên phần mềm Microsoft Excel theo công thức tính giá trị trung bình mẫu $\bar{X} = \frac{\sum X_i \cdot n_i}{n}$.

---

Nội dung chính theo từng phần của khóa luận

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của công tác phòng chống dịch bệnh đường tiêu hóa trên lợn con sơ sinh trong các trang trại công nghiệp. Xác định rõ mục tiêu khoa học nhằm tìm hiểu dịch tễ bệnh phân trắng lợn con và kiểm chứng thực nghiệm hiệu lực điều trị của hai loại kháng sinh thương mại (Colistin - 1200 và Hancotmix-Forte) phục vụ trực tiếp cho hoạt động chăn nuôi tại Công ty TNHH MTV lợn giống Lạc Vệ.

Phần 2: Tổng quan nghiên cứu

Chương này tổng thuật toàn diện các cơ sở lý luận khoa học trong và ngoài nước:

• Phân tích chi tiết 4 đặc điểm sinh lý cốt lõi của lợn con theo mẹ: đặc điểm tiêu hóa hạn chế $HCl$ tự do, sự thích ứng thân nhiệt kém, hệ vi sinh vật đường ruột chưa cân bằng và cơ chế tiếp nhận kháng thể thụ động qua $\gamma\text{-globulin}$ từ sữa đầu.
• Phân loại các nhóm nguyên nhân gây bệnh phân trắng: yếu tố stress môi trường (nhiệt độ tối thích 28–30°C, ẩm độ 75–85%, nguy cơ tăng vọt khi ẩm độ đạt 86–90%); vi khuẩn gây bệnh (E. coli, Salmonella, Clostridium perfringens type C); virus (TGE, Rotavirus); ký sinh trùng (Ascaris suum, Fasciolopsis buski); nấm mốc thức ăn và sự thiếu hụt dinh dưỡng vi lượng (sắt, coban, vitamin B12).
• Trình bày triệu chứng lâm sàng qua 3 giai đoạn biến đổi của phân (nung bệnh táo bón $\rightarrow$ ỉa chảy phân trắng/vàng chua có bọt $\rightarrow$ hồi phục phân khuôn màu sẫm) cùng các bệnh tích xuất huyết, tích dịch và hoại tử ruột non.
• Tổng quan các công trình nghiên cứu của Lê Văn Tạo (1993), Nguyễn Như Thanh (1997, 2001), Đỗ Ngọc Thúy (2002), Đặng Xuân Bình và Trần Thị Hạnh (2002), Fairbrother (1992)... về cấu trúc kháng nguyên, dịch tễ và các phác đồ phòng trị.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Mô tả chi tiết địa bàn thực hiện tại Công ty TNHH MTV lợn giống Lạc Vệ (Tiên Du, Bắc Ninh) từ tháng 5 đến tháng 11 năm 2015. Thiết lập quy trình theo dõi dịch tễ học lâm sàng trên quy mô lớn và thiết kế phương pháp chia lô thực nghiệm so sánh hai loại thuốc theo 3 đợt điều trị tương ứng với 3 giai đoạn tuần tuổi của lợn con. Nêu rõ các chỉ tiêu theo dõi cùng công thức tính toán toán học phục vụ xử lý số liệu.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương này phản ánh toàn bộ dữ liệu thực nghiệm và kết quả công tác phục vụ sản xuất:

• Công tác thú y và phòng bệnh tại trại: Thực hiện nghiêm ngặt quy trình vệ sinh chuồng trại, hệ thống lọc nước 2 lớp, xử lý phân bằng hầm biogas và lịch tiêm phòng vắc xin định kỳ cho đàn lợn (Mycopac, Porcilis CFS, Porcilis APP, Porcilis Begonia, Amevac PRRS, Litergard Lt...). Kết quả tiêm phòng đạt tỷ lệ bảo hộ an toàn 100% trên hàng nghìn lượt gia súc.
• Tình hình mắc bệnh phân trắng theo thời gian: Khảo sát 10.278 lượt lợn con từ tháng 7 đến tháng 9/2015 ghi nhận 3.010 con mắc bệnh, chiếm tỷ lệ chung là 29,29%. Sự chênh lệch tỷ lệ mắc giữa các tháng tương đối ổn định (Tháng 7: 29,36%; Tháng 8: 29,15%; Tháng 9: 29,33%).
• Tình hình mắc bệnh theo ngày tuổi: Tỷ lệ mắc phân bố không đồng đều giữa các giai đoạn tuần tuổi:
  • Giai đoạn 1–7 ngày tuổi: Mắc 27,43% (940/3.423 con).
  • Giai đoạn 8–14 ngày tuổi: Mắc cao nhất, đạt 32,78% (1.126/3.434 con).
  • Giai đoạn 15–21 ngày tuổi: Mắc 27,60% (944/3.421 con).
• Tình hình mắc bệnh theo giống: Tỷ lệ mắc ở giống Duroc × Landrace là 29,48% (1.515/5.139 con) và giống Duroc × Yorkshire là 29,09% (1.495/5.140 con), chứng minh giống không tạo ra sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về độ mẫn cảm với bệnh.
• Hiệu quả điều trị thử nghiệm: Colistin - 1200 đạt tỷ lệ khỏi bệnh trung bình 86,35% (thời gian điều trị 2–4 ngày), trong khi Hancotmix-Forte đạt 82,38% (thời gian điều trị 3–5 ngày). Tỷ lệ tái phát của lô dùng Colistin - 1200 là 13,16% (và khỏi 100% sau khi điều trị lại), thấp hơn đáng kể so với lô dùng Hancotmix-Forte có tỷ lệ tái phát 30,56% (khỏi sau tái phát đạt 77,72%).

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Đưa ra kết luận tổng hợp về tình hình dịch tễ của bệnh tại trại, khẳng định ưu thế lâm sàng của Colistin - 1200 so với Hancotmix-Forte; đề xuất các giải pháp kỹ thuật về quản lý tiểu khí hậu, chăm sóc dinh dưỡng và vệ sinh thú y nhằm giảm thiểu tỷ lệ mắc bệnh phân trắng ở lợn con.

---

Kết quả và đóng góp thực tiễn

Kết quả nghiên cứu chính

Tác giả đã lượng hóa chi tiết các chỉ số dịch tễ học và kết quả điều trị lâm sàng tại Công ty TNHH MTV lợn giống Lạc Vệ thông qua các bảng số liệu cụ thể:

Bảng 1: Tỷ lệ mắc bệnh phân trắng lợn con theo ngày tuổi và theo giống tại trại

Tiêu chí phân loại	Số lượng theo dõi (con)	Số lượng mắc bệnh (con)	Tỷ lệ mắc (%)
Theo giai đoạn ngày tuổi
1 – 7 ngày tuổi	3.423	940	27,43
8 – 14 ngày tuổi	3.434	1.126	32,78
15 – 21 ngày tuổi	3.421	944	27,60
Theo giống lợn
Duroc × Landrace	5.139	1.515	29,48
Duroc × Yorkshire	5.140	1.495	29,09
Tổng chung toàn đàn	10.278	3.010	29,29

Bảng 2: So sánh hiệu lực điều trị giữa Colistin - 1200 và Hancotmix-Forte qua 3 đợt thử nghiệm

Chỉ tiêu lâm sàng	Thuốc Colistin - 1200	Thuốc Hancotmix-Forte
Tổng số lợn điều trị khảo nghiệm	45 con	45 con
Số lợn điều trị khỏi bệnh	38 con	36 con
Tỷ lệ khỏi bệnh trung bình qua 3 đợt	86,35%	82,38%
- Đợt I (1–7 ngày tuổi)	90,00% (9/10 con - 2 ngày)	90,00% (9/10 con - 3 ngày)
- Đợt II (8–14 ngày tuổi)	92,86% (13/14 con - 2 ngày)	85,71% (12/14 con - 4 ngày)
- Đợt III (15–21 ngày tuổi)	76,19% (16/21 con - 4 ngày)	71,43% (15/21 con - 5 ngày)
Tỷ lệ tái phát bệnh sau điều trị	13,16% (5/38 con)	30,56% (11/36 con)
Tỷ lệ khỏi bệnh sau khi điều trị tái phát	100,00% (5/5 con)	77,72% (8/11 con)
Tổng thời gian điều trị dứt điểm sau tái phát	8 ngày	12 ngày

Đóng góp thực tiễn và giải pháp đề xuất

• Xác định thời điểm cảm nhiễm cao nhất: Nghiên cứu chỉ rõ giai đoạn 8–14 ngày tuổi là thời điểm lợn con có nguy cơ mắc bệnh phân trắng cao nhất (32,78%), do đây là khoảng thời gian lượng kháng thể thụ động từ sữa mẹ suy giảm mạnh, lượng sắt tích lũy cạn kiệt và lợn con bắt đầu hiếu động, liếm láp chất bẩn trong chuồng.
• Tối ưu hóa phác đồ điều trị: Chứng minh kháng sinh Colistin - 1200 cho hiệu lực điều trị vượt trội hơn Hancotmix-Forte về tỷ lệ khỏi bệnh toàn diện, rút ngắn thời gian điều trị (2–4 ngày so với 3–5 ngày), hạ thấp tỷ lệ tái phát (13,16% so với 30,56%) và đạt tỷ lệ khỏi 100% khi tái điều trị.
• Đề xuất quy trình can thiệp tổng hợp:
  • Chăm sóc - dinh dưỡng: Cho lợn con bú sữa đầu trong vòng 1–2 giờ đầu sau sinh; tiêm bổ sung sắt hữu cơ vào ngày tuổi thứ 2 hoặc thứ 3 và nhắc lại lúc 5–10 ngày tuổi; tập cho lợn con ăn sớm từ ngày thứ 7–8 để kích thích tiết enzym và axit dạ dày.
  • Quản lý tiểu khí hậu: Đảm bảo độ ẩm chuồng nuôi 75–85%, duy trì nhiệt độ sưởi ấm 34°C trong tuần đầu và giảm dần xuống 31–32°C ở tuần thứ hai; che chắn gió lùa khi thời tiết giao mùa.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo

• Hạn chế của đề tài: Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ tháng 5 đến tháng 11 năm 2015, tập trung thu thập số liệu dịch tễ chuyên sâu vào các tháng 7, 8, 9 (mùa hè - thu), chưa khảo sát đầy đủ biến động dịch bệnh vào các tháng mùa đông - xuân rét buốt. Bên cạnh đó, việc chẩn đoán bệnh chủ yếu dựa trên triệu chứng lâm sàng và tính chất phân mà chưa tiến hành phân lập vi khuẩn chuyên sâu hoặc làm kháng sinh đồ trực tiếp trong phòng thí nghiệm tại chỗ.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Cần mở rộng nghiên cứu dịch tễ học trọn vẹn 12 tháng trong năm để đánh giá chính xác ảnh hưởng của thời tiết mùa đông đối với tỷ lệ mắc bệnh; kết hợp phân lập vi khuẩn E. coli, Salmonella, Clostridium và thực hiện kháng sinh đồ nhằm xác định mức độ mẫn cảm và tình trạng kháng thuốc của các chủng vi khuẩn thực địa.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng tham khảo: Sinh viên chuyên ngành Chăn nuôi, Thú y, Bác sĩ thú y lâm sàng và kỹ thuật viên quản lý trại lợn giống sinh sản.
• Nội dung giá trị: Khóa luận cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác về dịch tễ bệnh phân trắng lợn con trên quy mô lớn (>10.000 cá thể); cung cấp chi tiết lịch tiêm phòng vắc xin cho các đối tượng lợn con, lợn hậu bị, lợn nái đang áp dụng tại doanh nghiệp chăn nuôi công nghiệp; đồng thời cung cấp bằng chứng thực tế về hiệu quả can thiệp của hai phác đồ kháng sinh phổ biến trong chăn nuôi thú y.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ mắc bệnh phân trắng lợn con tại Công ty Lạc Vệ trong giai đoạn nghiên cứu là bao nhiêu?

Qua theo dõi tổng cộng 10.278 con lợn từ 1 đến 21 ngày tuổi trong các tháng 7, 8 và 9 năm 2015, có 3.010 con mắc bệnh phân trắng, chiếm tỷ lệ trung bình là 29,29%.

2. Giai đoạn ngày tuổi nào lợn con có tỷ lệ mắc bệnh cao nhất và nguyên nhân là gì?

Lợn con ở giai đoạn 8 – 14 ngày tuổi có tỷ lệ mắc bệnh cao nhất, đạt 32,78% (1.126/3.434 con). Nguyên nhân chính là do hàm lượng kháng thể thụ động từ sữa mẹ đã suy giảm đáng kể, lượng sắt dự trữ trong cơ thể bị thiếu hụt nếu không bổ sung kịp thời, đồng thời lợn con bắt đầu vận động và liếm láp nền chuồng, tạo cơ hội cho vi khuẩn xâm nhập.

3. Hai giống lợn Duroc × Landrace và Duroc × Yorkshire có sự khác biệt về tỷ lệ mắc bệnh không?

Không có sự khác biệt đáng kể. Tỷ lệ mắc bệnh ở giống Duroc × Landrace là 29,48% (1.515/5.139 con) và ở giống Duroc × Yorkshire là 29,09% (1.495/5.140 con). Điều này cho thấy tỷ lệ mắc bệnh không phụ thuộc vào tổ hợp giống lợn lai khảo sát.

4. Hiệu quả điều trị của thuốc Colistin - 1200 so với Hancotmix-Forte như thế nào?

Colistin - 1200 cho hiệu quả cao hơn với tỷ lệ khỏi bệnh trung bình 86,35% và thời gian điều trị từ 2–4 ngày. Hancotmix-Forte đạt tỷ lệ khỏi bệnh trung bình 82,38% với thời gian điều trị kéo dài hơn, từ 3–5 ngày.

5. Tỷ lệ tái phát bệnh sau điều trị của hai loại thuốc chênh lệch ra sao?

Lô sử dụng Colistin - 1200 có tỷ lệ tái phát thấp hơn nhiều, chỉ 13,16% (5/38 con) và đạt tỷ lệ khỏi 100% sau khi điều trị lại (thời gian khỏi sau 8 ngày). Trong khi đó, lô sử dụng Hancotmix-Forte có tỷ lệ tái phát lên tới 30,56% (11/36 con) và tỷ lệ khỏi sau tái phát chỉ đạt 77,72% (thời gian khỏi kéo dài 12 ngày).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Phan Thị Cương đã phản ánh toàn diện tình hình dịch tễ bệnh phân trắng trên đàn lợn con giai đoạn 1–21 ngày tuổi tại Công ty TNHH MTV lợn giống Lạc Vệ với tỷ lệ mắc trung bình 29,29%, trong đó nhóm 8–14 ngày tuổi mẫn cảm nhất và không ghi nhận sự sai khác theo giống lợn. Thử nghiệm lâm sàng khẳng định việc sử dụng thuốc Colistin - 1200 đem lại hiệu quả điều trị cao hơn (tỷ lệ khỏi 86,35%, thời gian 2–4 ngày, tỷ lệ tái phát 13,16%) so với phác đồ sử dụng Hancotmix-Forte. Công trình cung cấp nguồn tư liệu thực tế có giá trị khoa học và ứng dụng thực tiễn cao cho công tác phòng và trị bệnh tiêu chảy ở lợn con theo mẹ tại các cơ sở chăn nuôi lợn tập trung.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Việt nam là một nước có nền nông nghiệp phát triển từ lâu đời. Nông nghiệp đã và đang đóng góp vai trò hết sức quan trọng trong nền kinh tế quốc dân. Với khoảng 80% dân số làm nông nghiệp đã đóng một số lượng lớn lao động vào sản xuất nông nghiệp và với sự đầu tư thích đáng, quan tâm chú trọng kịp thời của Đảng và Nhà nước thì hiện nay nền nông nghiệp của nước ta đang ngày càng phát triển với mục đích và yêu cầu của nền kinh tế thị trường sản xuất theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Từ đó làm cho số lượng lợn tăng rất nhanh chóng.

Để đảm bảo cho lợn sinh trưởng và phát triển tốt đem lại hiệu quả kinh tế cao thì công tác phòng chống dịch bệnh rất quan trọng, cần được chú ý ngay từ khi lợn sơ sinh đến lúc lợn trưởng thành. Tuy nhiên, với điều kiện thời tiết nước ta thì quá trình chăm sóc và nuôi dưỡng cho lợn cũng vấp phải những khó khăn đáng kể. Một trong những bệnh thường xảy ra với lợn con giai đoạn 1-21 ngày tuổi là bệnh phân trắng, bệnh rất dễ xảy ra và khi xảy ra nó sẽ làm ảnh hưởng đến khả năng sinh trưởng, phát triển của lợn con. Nếu không chữa trị kịp thời lợn sẽ chết rất nhanh gây thiệt hại lớn đến ngành chăn nuôi.

Từ thực tế trên, để đánh giá tình hình nhiễm bệnh và khả năng mẫn cảm của lợn con giai đoạn 1-21 ngày tuổi. Nhằm đề ra các biện pháp phòng chống hạn chế phát sinh bệnh phân trắng ở lợn con, em tiến hành đề tài: ““Tình hình mắc bệnh phân trắng lợn con giai đoạn 1 – 21 ngày tuổi tại công ty TNHH MTV lợn giống Lạc Vệ, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh, so sánh tác dụng của hai loại thuốc Colistin - 1200 và Hancotmix-Forte trong điều trị bệnh”. Mục tiêu nghiên cứu - Tìm hiểu tình hình chăn nuôi của Xí nghiệp lợn giống Lạc Vệ - Bắc Ninh. - Tìm hiểu tình hình dịch bệnh xảy ra trên đàn lợn của Xí nghiệp lợn giống Lạc Vệ - Bắc Ninh.

- Tìm hiểu tình hình bệnh lợn con phân trắng (LCPT) của Xí nghiệp lợn giống Lạc Vệ - Bắc Ninh. - Thử nghiệm hai loại thuốc kháng sinh điều trị bệnh LCPT tại Xí nghiệp lợn giống Lạc Vệ - Bắc Ninh. - Kết quả thử nghiệm hai loại thuốc kháng sinh điều trị LCPT tại Xí nghiệp lợn giống Lạc Vệ - Bắc Ninh. Ý nghĩa của đề tài 1.

Ý nghĩa khoa học - Các kết quả nghiên cứu của đề tài có thể làm tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu tiếp theo về bệnh lợn con phân trắng. Ý nghĩa trong thực tiễn - Các kết quả nghiên cứu điều trị bệnh và đánh giá hiệu quả điều trị bằng 2 loại thuốc góp phần phục vụ sản xuất ở trại. 3 Phần 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2. Đặc điểm sinh lý của lợn con ở giai đoạn theo mẹ * Đặc điểm tiêu hoá của lợn con Lợn con mới sinh ra sống nhờ vào sữa mẹ , sau khi cai sữa cơ thể lợn trải qua một quá trình thay đổi không ngừng về hình thái , cấu tạo và sinh lý của ống tiêu hoá để thích ứng với điều kiện mới.

Sau khi sinh ra, ở lợn con chức năng tiêu hoá của dạ dày còn hạn chế, dễ gây rối loạn trao đổi chất mà hậu quả là rối loạn tiêu hoá, gây tiêu chảy, còi cọc, thiếu máu và chậm lớn. Lợn con trước 1 tháng tuổi, có hàm lượng HCl tự do trong dạ dày rất ít, giai đoạn này gọi là giai đoạn thích ứng cần thiết tự nhiên giúp cơ thể thẩm thấu được các kháng thể miễn dịch trong sữa đầu của lợn mẹ. Dịch vị không có hoạt tính phân giải protein mà chỉ có hoạt tính làm vón sữa đầu, albumin và globulin được chuyển xuống ruột để vào máu. Theo Đào Trọng Đạt và cs (1986) [6], lợn con trên 14 - 16 ngày tuổi tình trạng thiếu HCl ở dạ dày không còn là sự cần thiết cho sinh lý bình thường nữa.

Vì vậy, việc tập cho lợn con ăn sớm đã rút ngắn được giai đoạn thiếu HCl, giúp hoạt hoá hoạt động tiết dịch, tạo khả năng xây dựng nhanh chóng các đáp ứng miễn dịch của cơ thể. Sau 20 ngày lượng sữa mẹ giảm dần trong khi nhu cầu của lợn con tăng lên. Vì vậy, lợn con rất dễ rơi vào trạng thái khủng hoảng. Để khắc phục tình trạng này cần tập cho lợn con tập ăn sớm để bổ sung thêm chất dinh dưỡng, có tác dụng kích thích tăng tiết dịch, tăng hàm lượng HCl và men tiêu hóa; sự phát triển của dạ dày và ruột để đáp ứng kịp thời với chế độ sau cai sữa.

4 * Đặc điểm thích ứng của lợn con Sự thích ứng của lợn con khi thay đổi môi trường sống là rất kém. Đặc biệt ở giai đoạn lợn con chuyển từ môi trường sống trong bụng mẹ ra môi trường bên ngoài, từ nuôi dưỡng qua sữa mẹ đến chế độ tập ăn sớm. Hơn nữa, sự thành thục và thiếu hoàn chỉnh về chức năng của các cơ quan nội tạng, nhất là bộ máy tiêu hoá, liên quan mật thiết đến sự phát triển của hệ vi sinh vật có lợi hoặc có hại trong ruột và sức đề kháng của cơ thể chống lại bệnh tật. Quá trình tuần hoàn chuyển từ tuần hoàn máu qua nhau thai sang tuần hoàn nhờ tim phổi, toàn bộ máu ở mạch máu rốn qua gan.

Sự cân bằng nhiệt của lợn con cũng phải tự thiết lập để thích ứng với môi trường bên ngoài, không thể nhờ vào cân bằng nhiệt lượng của cơ thể mẹ như trong giai đoạn bào thai. Theo Đào Trọng Đạt và cs (1986) [6], quá trình chuyển hoá, cân bằng năng lượng từ giai đoạn bào thai sang giai đoạn sau khi sinh rất chậm, chưa thích nghi ngay nên dễ bị tác động bởi môi trường. Nhờ quá trình oxy hoá mô mỡ nên lợn con điều chỉnh được thân nhiệt. Khả năng điều chỉnh thân nhiệt khác nhau ở lợn con là do mức độ phát triển khác nhau của mô mỡ ở từng cá thể, từng loại gia súc.

Lợn con có nhu cầu dinh dưỡng rất cao. Axit amin là nguyên liệu chủ yếu cho sự sinh trưởng và phát triển của lợn con. Tốc độ sinh trưởng của gia súc non rất nhanh, trong vòng 10 đến 14 ngày, thể trọng tăng gấp 1,3 lần; sau 2 tháng tuổi khối lượng lợn con có thể tăng 14 đến 15 lần so với sơ sinh. Nếu sữa mẹ không đảm bảo đủ chất lượng, trong khẩu phần ăn thiếu đạm, sự sinh trưởng của cơ thể sẽ bị chậm hoặc ngừng lại, khả năng chống đỡ bệnh tật rất kém nên cơ thể dễ bị nhiễm bệnh.

* Hệ vi sinh vật đường ruột ở lợn con Ở gia súc trưởng thành, trong đường ruột có hệ vi sinh vật có lợi thường trực cộng sinh có khả năng khống chế sự xâm nhập và nhân lên của 5 các loài vi sinh vật khác lạ từ môi trường bên ngoài, đồng thời tham gia vào quá trình tiêu hoá hấp thu. Trong đường ruột của gia súc non, hệ vi sinh có lợi - vi sinh vật đối kháng với vi khuẩn gây bệnh chưa hình thành, chức năng tiêu hoá chưa thành thục, môi trường sống, điều kiện ngoại cảnh, chăm sóc không tốt đều là những stress đối với gia súc non. Khi chuyển từ bào thai sang nuôi dưỡng bằng sữa mẹ và chế độ tập ăn, tiếp xúc thường xuyên với môi trường bên ngoài và nhất là điều kiện không vệ sinh, vi sinh vật gây bệnh dễ dàng xâm nhập và gây bệnh đường ruột cho gia súc non, có thể ở dạng cấp tính hay mãn tính. Ở trạng thái sinh lý bình thường, giữa cơ thể vật chủ và hệ vi sinh vật trong đường tiêu hoá cũng như giữa các loài vi sinh vật trong khu hệ vi sinh vật với nhau luôn luôn ở trạng thái cân bằng, sự cân bằng này là cần thiết cho sức khoẻ của vật chủ.

Họ vi khuẩn đường ruột là một họ lớn, bao gồm các trực khuẩn gram âm sống trong ống tiêu hoá của người và động vật. Chúng có thể gây bệnh hoặc không gây bệnh, hiếu khí hoặc hiếu khí tuỳ tiện, bao gồm vi khuẩn sinh axit lactic, vi khuẩn bifidium, một số loại cầu khuẩn đường ruột có khả năng ức chế và tiêu diệt vi khẩn Salmonella, Proteus vulgaris và các loại vi khuẩn sinh thối rữa, vi khuẩn Lactobacillus, Bacilus subtilis. Ở gia súc sơ sinh, chưa hình thành hoặc hình thành không ổn định hệ vi sinh vật có lợi này, có nghĩa là chưa có vi khuẩn ức chế và tiêu diệt sự xâm nhập của vi khuẩn gây bệnh đường tiêu hoá. Hệ vi sinh vật có hại hay gặp trong đường ruột là vi khuẩn Salmonella spp, E.coli, một số chủng Clostridium spp, Shigella.

Cho đến nay nhiều công bố nghiên cứu khoa học đã cho biết nguyên nhân gây tiêu chảy ở gia súc non gồm 3 loại chính là E.coli, Salmonella spp, Clostridium perfrigens. Theo Nguyễn Như Thanh và cs (2001) [13], trong hệ vi khuẩn đường ruột, vi khuẩn E.coli là phổ biến nhất và chúng xuất hiện sớm trong đường 6 ruột của người, động vật sơ sinh, thường ở phần sau của ruột, đôi khi còn thấy ở niêm mạc của nhiều bộ phận trong cơ thể Clostridium perfrigens typ C gây bệnh viêm ruột hoại tử cho lợn ở lứa tuổi 1 đến 14 ngày tuổi, đặc biệt xảy ra trầm trọng ở 1 đến 7 ngày tuổi, tỷ lệ chết cao (50%), bệnh lây nhiễm qua phân. Tiêu chảy ở lợn con do Salmonella cholerasuis gây ra thường thể hiện ở 2 dạng là bại huyết và thần kinh. Khi mổ khám chúng ta thấy có hiện tượng viêm ruột hoại tử có xuất huyết ở ruột, màng treo ruột, viêm màng ruột, đoạn trước trực tràng phình to.

* Khả năng đáp ứng miễn dịch của lợn con Khả năng miễn dịch của cơ thể là khả năng phản ứng của cơ thể đối với các chất lạ khi xâm nhập vào cơ thể. Các chất lạ có thể là mầm bệnh, các mầm bệnh xâm nhập vào cơ thể gia súc non tương đối dễ do các cơ quan bảo vệ cơ thể phát triển chưa hoàn chỉnh. Hệ thống tiêu hoá của lợn con lượng enzym tiêu hoá và lượng HCl tiết ra chưa đáp ứng đủ cho quá trình tiêu hoá, gây rối loạn trao đổi chất, tiêu hoá và hấp thu dinh dưỡng kém. Do vậy, các mầm bệnh như E.

dễ dàng xâm nhập vào cơ thể qua đường tiêu hoá và gây bệnh. Ở lợn con, các yếu tố miễn dịch như bổ thể, profecdin và lysozim được tổng hợp còn ít, khả năng thực bào kém.