Xác Định Thành Phần Loài Nấm Móng Bằng Kỹ Thuật Soi Và Nuôi Cấy Tại Bệnh Viện Da Liễu TP.HCM

Chuyên khảo y tế phân tích Xác định thành phần loài nấm móng bằng kỹ thuật soi và nuôi cấy trên bệnh nhân tại bệnh viện da, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Tác giả: Huỳnh Văn Trung Hiếu
• Người hướng dẫn: BS Trần Thiện Trung
• Trường học: Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kỹ thuật xét nghiệm y học
• Đề tài: Nghiên Cứu Thành Phần Loài Nấm Móng Tại Bệnh Viện Da Liễu TP.HCM
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Đại cương về nấm và nấm da
• 2.2. Một số khái niệm chung
• 2.3. Một số thuật ngữ về nấm da
• 2.4. Đặc điểm sinh học của nấm da
• 2.5. Hệ thống phân loại và định danh nấm da
• 2.6. Dịch tễ học bệnh nấm
• 2.7. Đại cương về móng và bệnh nấm móng
• 3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Thời gian nghiên cứu
• 3.3. Địa điểm nghiên cứu
• 3.4. Thiết kế nghiên cứu
• 3.5. Tiêu chuẩn chọn mẫu
• 3.6. Thực hiện nghiên cứu
• 3.7. Các biến số trong nghiên cứu
• 3.8. Phân tích, xử lý số liệu và đánh giá kết quả
• 3.9. Y đức trong nghiên cứu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Đặc điểm của mẫu nghiên cứu
• 4.2. Xác định thành phần loài tác nhân gây bệnh nấm móng bằng kỹ thuật soi cấy, định danh bằng hình thể
• 4.3. Phân bố nhiễm nấm móng theo đặc điểm đối tượng nghiên cứu
• 4.4. Các yếu tố liên quan với tình trạng nhiễm nấm móng
• 4.5. Một số yếu tố liên quan đến nhiễm nấm ở móng
• 4.6. Mô tả đặc điểm tổn thương móng với các tác nhân gây bệnh
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Thành Phần Loài Nấm Móng Bệnh Viện

Nấm móng, hay còn gọi là onychomycosis, là một bệnh nhiễm trùng móng phổ biến do nấm gây ra. Bệnh này không chỉ ảnh hưởng đến thẩm mỹ mà còn tác động tiêu cực đến chất lượng cuộc sống của người bệnh. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), nhiễm nấm nông là do các chủng nấm có khả năng xâm nhập và phát triển trong tổ chức sừng như lông, tóc, da và móng. Việc xác định chính xác thành phần loài nấm gây bệnh là rất quan trọng để đưa ra phác đồ điều trị hiệu quả. Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định tỷ lệ nhiễm và thành phần loài nấm móng tại Bệnh viện Da Liễu TP.HCM, từ đó cung cấp thông tin hữu ích cho việc chẩn đoán và điều trị bệnh.

1.1. Tổng quan về bệnh nấm móng và tác nhân gây bệnh

Bệnh nấm móng thường do các chi nấm Trichophyton spp. hoặc Epidermophyton spp. gây ra. Vị trí nấm ký sinh thường xuất hiện ở móng tay và móng chân, lúc đầu bị một móng sau lan dần ra các móng khác. Tổn thương ban đầu móng mất độ bóng, thường có điểm trắng, điểm trắng đục hoặc hơi vàng to dần, móng màu trắng hoặc màu vàng mủn ra như ruột sậy và dần bị ăn vẹt, xù xì biến dạng, đôi khi tách khỏi nền móng. Việc xác định chính xác tác nhân gây bệnh là yếu tố then chốt để lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

1.2. Tầm quan trọng của việc xác định loài nấm móng

Việc xác định chính xác loài nấm gây bệnh nấm móng là vô cùng quan trọng vì các loài nấm khác nhau có thể đáp ứng khác nhau với các phương pháp điều trị. Một số loài nấm có thể kháng thuốc hoặc đòi hỏi thời gian điều trị kéo dài hơn. Do đó, việc chẩn đoán chính xác giúp bác sĩ đưa ra phác đồ điều trị hiệu quả hơn, giảm thiểu nguy cơ tái phát và cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

II. Thách Thức Chẩn Đoán Nấm Móng và Phương Pháp Xét Nghiệm

Mặc dù bệnh nấm móng là một vấn đề sức khỏe cộng đồng đáng quan tâm, việc chẩn đoán xác định các tác nhân gây bệnh nấm móng vẫn chưa được quan tâm nhiều ở Việt Nam nói chung và tại TP.HCM nói riêng. Điều này dẫn đến kết quả điều trị chưa đạt hiệu quả cao, ảnh hưởng đến sức khỏe và thời gian của người bệnh. Các phương pháp xét nghiệm truyền thống như soi tươi và nuôi cấy vẫn là những công cụ quan trọng trong chẩn đoán nấm móng, nhưng đòi hỏi kỹ thuật viên có kinh nghiệm và thời gian để phân tích.

2.1. Hạn chế của các phương pháp chẩn đoán nấm móng hiện tại

Các phương pháp chẩn đoán nấm móng hiện tại, như soi tươi và nuôi cấy, có một số hạn chế. Soi tươi có thể cho kết quả âm tính giả nếu mẫu bệnh phẩm không đủ hoặc kỹ thuật viên không có kinh nghiệm. Nuôi cấy đòi hỏi thời gian dài (vài tuần) để nấm phát triển và định danh, gây chậm trễ trong việc điều trị. Ngoài ra, một số loài nấm có thể khó nuôi cấy hoặc không mọc trên môi trường thông thường.

2.2. Sự cần thiết của nghiên cứu thành phần loài nấm móng

Nghiên cứu thành phần loài nấm móng là cần thiết để hiểu rõ hơn về các tác nhân gây bệnh phổ biến tại một khu vực cụ thể. Thông tin này giúp các bác sĩ lâm sàng lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp hơn, đồng thời cung cấp cơ sở dữ liệu cho các nghiên cứu dịch tễ học và phát triển các phương pháp chẩn đoán mới.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Soi và Nuôi Cấy Nấm Móng Hiệu Quả

Nghiên cứu này sử dụng kỹ thuật soi và nuôi cấy để xác định thành phần loài nấm móng trên bệnh nhân tại Bệnh viện Da Liễu TP.HCM. Mẫu bệnh phẩm được thu thập từ móng bị tổn thương và được soi tươi để tìm kiếm sợi nấm. Sau đó, mẫu được nuôi cấy trên môi trường Sabouraud dextrose agar (SDA) để phân lập và định danh các loài nấm. Các đặc điểm hình thái của khuẩn lạc và bào tử được sử dụng để xác định loài nấm.

3.1. Quy trình thu thập và xử lý mẫu bệnh phẩm nấm móng

Quy trình thu thập mẫu bệnh phẩm nấm móng cần được thực hiện cẩn thận để đảm bảo chất lượng mẫu và kết quả xét nghiệm chính xác. Móng cần được làm sạch và khử trùng trước khi thu thập. Mẫu nên được lấy từ vùng móng bị tổn thương nhiều nhất, thường là ở dưới móng hoặc ở phần móng bị mủn. Mẫu sau khi thu thập cần được bảo quản và vận chuyển đến phòng xét nghiệm trong thời gian sớm nhất.

3.2. Kỹ thuật soi tươi và nuôi cấy nấm móng chi tiết

Kỹ thuật soi tươi bao gồm việc nhỏ một giọt dung dịch KOH lên mẫu móng và quan sát dưới kính hiển vi để tìm kiếm sợi nấm. Kỹ thuật nuôi cấy bao gồm việc cấy mẫu móng lên môi trường SDA và ủ ở nhiệt độ phòng trong vài tuần. Sau khi nấm mọc, các đặc điểm hình thái của khuẩn lạc và bào tử được quan sát dưới kính hiển vi để định danh loài nấm.

3.3. Định danh loài nấm móng dựa trên đặc điểm hình thái

Việc định danh loài nấm móng dựa trên đặc điểm hình thái đòi hỏi kỹ thuật viên có kinh nghiệm và kiến thức về các loài nấm da. Các đặc điểm quan trọng bao gồm hình dạng và kích thước của khuẩn lạc, màu sắc của khuẩn lạc, sự hiện diện của bào tử nhỏ (microconidia) và bào tử lớn (macroconidia), và các cấu trúc đặc biệt khác.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Tỷ Lệ và Thành Phần Loài Nấm Móng

Nghiên cứu đã xác định được tỷ lệ nhiễm nấm móng và thành phần loài nấm gây bệnh trên bệnh nhân tại Bệnh viện Da Liễu TP.HCM. Kết quả cho thấy Trichophyton rubrum là loài nấm phổ biến nhất, tiếp theo là Trichophyton mentagrophytes và Candida spp. Các yếu tố liên quan đến tình trạng nhiễm nấm móng cũng được phân tích, bao gồm tuổi, giới tính, nghề nghiệp và tiền sử bệnh.

4.1. Tỷ lệ nhiễm nấm móng theo giới tính và độ tuổi

Phân tích tỷ lệ nhiễm nấm móng theo giới tính và độ tuổi cho thấy có sự khác biệt đáng kể giữa các nhóm. Nam giới có tỷ lệ nhiễm nấm móng cao hơn nữ giới, và tỷ lệ nhiễm tăng theo độ tuổi. Điều này có thể liên quan đến các yếu tố như thói quen sinh hoạt, nghề nghiệp và tình trạng sức khỏe.

4.2. Các yếu tố nguy cơ liên quan đến nhiễm nấm móng

Nghiên cứu cũng xác định được một số yếu tố nguy cơ liên quan đến nhiễm nấm móng, bao gồm tiền sử bệnh tiểu đường, suy giảm miễn dịch, chấn thương móng và tiếp xúc với môi trường ẩm ướt. Việc xác định các yếu tố nguy cơ này giúp các bác sĩ tư vấn cho bệnh nhân về các biện pháp phòng ngừa.

4.3. So sánh kết quả nghiên cứu với các nghiên cứu khác

So sánh kết quả nghiên cứu này với các nghiên cứu khác trên thế giới cho thấy có sự khác biệt về thành phần loài nấm móng và các yếu tố nguy cơ liên quan. Điều này có thể do sự khác biệt về điều kiện khí hậu, thói quen sinh hoạt và phương pháp xét nghiệm.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Điều Trị Nấm Móng Hiệu Quả Nhất

Kết quả nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc lựa chọn phương pháp điều trị nấm móng phù hợp cho bệnh nhân tại Bệnh viện Da Liễu TP.HCM. Việc xác định được các loài nấm phổ biến nhất giúp các bác sĩ lựa chọn các loại thuốc kháng nấm có hiệu quả cao đối với các loài này. Ngoài ra, việc xác định các yếu tố nguy cơ giúp các bác sĩ tư vấn cho bệnh nhân về các biện pháp phòng ngừa tái phát.

5.1. Lựa chọn thuốc kháng nấm phù hợp dựa trên kết quả nghiên cứu

Dựa trên kết quả nghiên cứu, các bác sĩ có thể lựa chọn các loại thuốc kháng nấm có hiệu quả cao đối với các loài nấm phổ biến nhất, như Trichophyton rubrum và Trichophyton mentagrophytes. Các loại thuốc này có thể bao gồm thuốc bôi tại chỗ, thuốc uống hoặc kết hợp cả hai.

5.2. Tư vấn phòng ngừa tái phát nấm móng cho bệnh nhân

Việc tư vấn cho bệnh nhân về các biện pháp phòng ngừa tái phát nấm móng là rất quan trọng để duy trì hiệu quả điều trị lâu dài. Các biện pháp này có thể bao gồm giữ móng khô ráo và sạch sẽ, tránh đi chân trần ở những nơi công cộng, sử dụng giày dép thoáng khí và điều trị các bệnh lý nền như tiểu đường.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Tương Lai Chẩn Đoán Nấm Móng

Nghiên cứu này đã cung cấp thông tin quan trọng về tỷ lệ nhiễm và thành phần loài nấm móng tại Bệnh viện Da Liễu TP.HCM. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc lựa chọn phương pháp điều trị và phòng ngừa tái phát nấm móng. Trong tương lai, cần có thêm các nghiên cứu sử dụng các kỹ thuật chẩn đoán hiện đại hơn, như PCR, để xác định loài nấm một cách nhanh chóng và chính xác hơn.

6.1. Tổng kết kết quả nghiên cứu và ý nghĩa thực tiễn

Nghiên cứu đã xác định được Trichophyton rubrum là loài nấm phổ biến nhất gây bệnh nấm móng tại Bệnh viện Da Liễu TP.HCM. Kết quả này có ý nghĩa quan trọng trong việc lựa chọn thuốc kháng nấm phù hợp và tư vấn cho bệnh nhân về các biện pháp phòng ngừa tái phát.

6.2. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo về nấm móng

Trong tương lai, cần có thêm các nghiên cứu sử dụng các kỹ thuật chẩn đoán hiện đại hơn, như PCR, để xác định loài nấm một cách nhanh chóng và chính xác hơn. Ngoài ra, cần có các nghiên cứu về tính kháng thuốc của các loài nấm móng để lựa chọn phương pháp điều trị hiệu quả nhất.

Nội dung chính

## Tổng quan nghiên cứu

Bệnh nấm móng (onychomycosis) là một trong những bệnh nhiễm trùng móng phổ biến, chiếm khoảng 15% trong tất cả các rối loạn móng và 10% trong số các bệnh nhân viêm da cơ địa. Tỷ lệ mắc bệnh nấm móng trên thế giới dao động từ 2% đến 13%, với sự gia tăng rõ rệt ở người lớn tuổi và những người có nghề nghiệp tiếp xúc thường xuyên với môi trường ẩm ướt. Tại Việt Nam, đặc biệt là thành phố Hồ Chí Minh, việc xác định chính xác thành phần loài nấm gây bệnh vẫn còn hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị và chất lượng cuộc sống của người bệnh.

Nghiên cứu được thực hiện tại Bệnh viện Da Liễu thành phố Hồ Chí Minh trong khoảng thời gian từ tháng 11/2019 đến tháng 5/2020 nhằm xác định tỷ lệ nhiễm, thành phần loài nấm móng bằng kỹ thuật soi và nuôi cấy, đồng thời phân tích các yếu tố liên quan đến tình trạng nhiễm nấm móng. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ chẩn đoán chính xác, từ đó giúp bác sĩ lựa chọn phác đồ điều trị phù hợp, giảm thiểu thời gian và chi phí điều trị, đồng thời nâng cao nhận thức cộng đồng về phòng ngừa bệnh.

## Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

### Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về sinh học vi nấm, dịch tễ học bệnh nấm da và bệnh nấm móng, bao gồm:

- **Lý thuyết về nấm da (dermatophytes):** Nấm da là nhóm nấm sợi gồm ba chi chính là Trichophyton, Microsporum và Epidermophyton, có khả năng xâm nhập và phân hủy keratin ở lớp sừng của da, tóc và móng.
- **Mô hình dịch tễ học bệnh nấm móng:** Phân tích các yếu tố môi trường, xã hội và cá nhân ảnh hưởng đến sự lây truyền và phát triển của bệnh.
- **Khái niệm về kỹ thuật xét nghiệm vi nấm:** Bao gồm kỹ thuật soi tươi bằng dung dịch KOH 20%, nuôi cấy trên môi trường Sabouraud Agar và Chrom Agar, định danh vi nấm dựa trên hình thái đại thể và vi thể.

Các khái niệm chính bao gồm: keratinolytic (khả năng phân hủy keratin), bào tử đính lớn và nhỏ, kỹ thuật soi tươi, nuôi cấy vi nấm, và định danh loài nấm.

### Phương pháp nghiên cứu

- **Thiết kế nghiên cứu:** Mô tả tiến cứu.
- **Đối tượng nghiên cứu:** Bệnh nhân có tổn thương móng được chỉ định soi cấy nấm tại Bệnh viện Da Liễu thành phố Hồ Chí Minh.
- **Cỡ mẫu:** Lấy mẫu thuận tiện trong khoảng thời gian từ 29/11/2019 đến 30/04/2020.
- **Tiêu chuẩn chọn mẫu:** Bệnh nhân có tổn thương móng, kết quả soi tươi dương tính với sợi tơ nấm hoặc tế bào men, không điều trị thuốc kháng nấm trong vòng 7-10 ngày trước khi lấy mẫu.
- **Phương pháp thu thập dữ liệu:** Lấy mẫu bệnh phẩm móng, soi tươi bằng KOH 20%, nuôi cấy trên môi trường Sabouraud Agar và Chrom Agar, định danh vi nấm bằng hình thái học.
- **Phân tích số liệu:** Sử dụng phần mềm Stata 13, áp dụng các phương pháp kiểm định Fisher's, chi bình phương, hồi quy logistic và tính tỷ số chênh OR với khoảng tin cậy 95%.
- **Timeline nghiên cứu:** Thu thập mẫu và dữ liệu trong 6 tháng, theo dõi nuôi cấy và phân tích trong vòng 1-1,5 tháng.

## Kết quả nghiên cứu và thảo luận

### Những phát hiện chính

- Tỷ lệ nhiễm nấm móng trong mẫu nghiên cứu đạt khoảng 30%, trong đó nấm sợi chiếm ưu thế.
- Các loài nấm phổ biến nhất được xác định gồm Trichophyton rubrum (chiếm khoảng 40,6%), Trichophyton mentagrophytes (26,2%) và các loài Trichophyton không xác định chiếm 24,9%.
- Nấm men Candida albicans và các loài Candida khác cũng được phát hiện với tỷ lệ thấp hơn, phản ánh sự đa dạng của tác nhân gây bệnh.
- Yếu tố liên quan đến nhiễm nấm móng bao gồm nghề nghiệp tiếp xúc thường xuyên với nước, môi trường sống ẩm ướt, và thời gian mắc bệnh trên 6 tháng.

### Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm nấm móng tại Bệnh viện Da Liễu thành phố Hồ Chí Minh tương đồng với các nghiên cứu quốc tế, khẳng định vai trò chủ đạo của các loài Trichophyton trong bệnh lý này. Sự đa dạng của tác nhân nấm, bao gồm cả nấm men, cho thấy cần thiết phải áp dụng kỹ thuật soi và nuôi cấy chính xác để định danh đúng loài, từ đó lựa chọn phác đồ điều trị phù hợp.

Các yếu tố môi trường và nghề nghiệp ảnh hưởng rõ rệt đến tỷ lệ nhiễm, phù hợp với mô hình dịch tễ học bệnh nấm móng. Việc sử dụng kỹ thuật soi tươi kết hợp nuôi cấy giúp nâng cao độ chính xác trong chẩn đoán, giảm thiểu sai sót so với chỉ sử dụng một phương pháp đơn lẻ. Dữ liệu có thể được trình bày qua bảng phân bố tỷ lệ nhiễm theo nhóm tuổi, giới tính và nghề nghiệp, cũng như biểu đồ tần suất các loài nấm được phân lập.

## Đề xuất và khuyến nghị

- **Tăng cường đào tạo kỹ thuật xét nghiệm:** Nâng cao năng lực cho nhân viên y tế về kỹ thuật soi tươi và nuôi cấy vi nấm nhằm đảm bảo kết quả chẩn đoán chính xác, áp dụng trong vòng 6 tháng tới tại các cơ sở y tế.
- **Phát triển phác đồ điều trị cá thể hóa:** Dựa trên kết quả định danh loài nấm, xây dựng phác đồ điều trị phù hợp với từng loại tác nhân, giảm thiểu thời gian điều trị và tái phát, thực hiện trong 1 năm.
- **Tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng:** Tổ chức các chiến dịch giáo dục về phòng ngừa bệnh nấm móng, đặc biệt cho nhóm nghề nghiệp có nguy cơ cao, trong vòng 12 tháng.
- **Xây dựng hệ thống giám sát dịch tễ học:** Thiết lập hệ thống thu thập và phân tích dữ liệu về bệnh nấm móng để theo dõi xu hướng và hiệu quả điều trị, triển khai trong 2 năm tới.
- **Khuyến khích nghiên cứu ứng dụng kỹ thuật sinh học phân tử:** Đầu tư nghiên cứu và áp dụng kỹ thuật PCR để nâng cao độ nhạy và đặc hiệu trong chẩn đoán, giảm thời gian chờ kết quả, trong giai đoạn tiếp theo.

## Đối tượng nên tham khảo luận văn

- **Bác sĩ da liễu và kỹ thuật viên xét nghiệm:** Nâng cao kiến thức về kỹ thuật chẩn đoán và đặc điểm sinh học của các loài nấm móng, hỗ trợ trong công tác điều trị và chẩn đoán chính xác.
- **Nhà nghiên cứu y học và vi sinh:** Cung cấp dữ liệu dịch tễ học và phương pháp nghiên cứu chi tiết để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về bệnh nấm móng và các bệnh nấm da khác.
- **Chính sách y tế và quản lý bệnh viện:** Tham khảo để xây dựng các chương trình phòng chống bệnh nấm móng, cải thiện chất lượng dịch vụ xét nghiệm và điều trị tại các cơ sở y tế.
- **Sinh viên và học viên ngành y:** Tài liệu học tập chuyên sâu về bệnh nấm móng, kỹ thuật xét nghiệm và phân tích dữ liệu trong nghiên cứu y học.

## Câu hỏi thường gặp

1. **Bệnh nấm móng là gì và có nguy hiểm không?**  
Bệnh nấm móng là nhiễm trùng móng do vi nấm gây ra, không đe dọa tính mạng nhưng ảnh hưởng đến thẩm mỹ và chức năng móng, gây đau và giảm chất lượng cuộc sống.

2. **Kỹ thuật soi tươi và nuôi cấy có vai trò gì trong chẩn đoán?**  
Soi tươi giúp phát hiện nhanh sợi nấm hoặc tế bào men, nuôi cấy giúp định danh chính xác loài nấm, từ đó hỗ trợ lựa chọn điều trị phù hợp.

3. **Loài nấm nào thường gây bệnh nấm móng?**  
Trichophyton rubrum là tác nhân chính, tiếp theo là Trichophyton mentagrophytes và các loài Candida spp. cũng có thể gây bệnh.

4. **Yếu tố nào làm tăng nguy cơ mắc bệnh nấm móng?**  
Tiếp xúc thường xuyên với nước, môi trường ẩm ướt, nghề nghiệp đặc thù như đầu bếp, giặt quần áo, và thời gian mắc bệnh kéo dài trên 6 tháng.

5. **Phương pháp điều trị hiệu quả bệnh nấm móng là gì?**  
Điều trị kết hợp thuốc bôi tại chỗ và thuốc uống như Itraconazole, tuân thủ đúng hướng dẫn y tế và theo dõi chức năng gan trong quá trình điều trị.

## Kết luận

- Nghiên cứu xác định tỷ lệ nhiễm nấm móng khoảng 30% tại Bệnh viện Da Liễu TP. Hồ Chí Minh, với Trichophyton rubrum chiếm ưu thế.  
- Kỹ thuật soi tươi kết hợp nuôi cấy là phương pháp hiệu quả để chẩn đoán và định danh loài nấm.  
- Các yếu tố môi trường và nghề nghiệp ảnh hưởng rõ rệt đến tỷ lệ nhiễm nấm móng.  
- Đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực xét nghiệm, phát triển phác đồ điều trị cá thể hóa và tăng cường tuyên truyền phòng ngừa.  
- Tiếp tục nghiên cứu ứng dụng kỹ thuật sinh học phân tử để nâng cao độ chính xác và hiệu quả chẩn đoán trong tương lai.

Hành động tiếp theo là triển khai các khuyến nghị trong vòng 1-2 năm tới nhằm cải thiện công tác chẩn đoán và điều trị bệnh nấm móng, đồng thời nâng cao nhận thức cộng đồng về phòng ngừa bệnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Nấm được coi là một giới riêng trong 5 giới (Monera, Protoctista, Plantae, Fungi và Animalia); là những sinh vật có có nhân thực, có thành tế bào, dị dưỡng (heterotrophic) và sinh sản bằng bào tử. Ước tính trên thế giới có khoảng trên 1.000 loài nấm nhưng có khoảng 400 loài gây bệnh cho người. Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), nhiễm nấm nông (dermatophytoses) là nhiễm nấm do 3 chủng nấm có khả năng xâm nhập, nhân lên ở trong tổ chức sừng (lông/tóc, da và móng). Do đặc tính giống nhau về sinh học, hình dạng và sinh bệnh học nên chúng được gọi là nấm da (dermatophytes).

Nấm da là một nhóm nấm sợi, gồm ba chi Trichophyton, Microsporum và Epidermopyton với khoảng 40 loài khác nhau. Bệnh nấm móng (Onychomycosis) là bệnh nhiễm trùng ở móng do nấm. Bệnh nấm móng là một bệnh thuộc bệnh nấm da. Căn nguyên thường do các chi nấm Trichophyton spp.

hoặc Epidermophyton spp. Vị trí nấm ký sinh thường xuất hiện ở móng tay và móng chân, lúc đầu bị một móng sau lan dần ra các móng khác. Tổn thương ban đầu móng mất độ bóng. thường có điểm trắng, điểm trắng đục hoặc hơi vàng to dần, móng mầu trắng hoặc màu vàng mủn ra như ruột sậy và dần bị ăn vẹt, xù xì biến dạng, đôi khi tách khỏi nền móng.

Một nghiên cứu của tác giả Ramesh [30] đã kết luận rằng bệnh nấm móng, còn được gọi là tinea unguium, là một bệnh nhiễm nấm phổ biến chiếm 15% trong tất cả các rối loạn móng, trong khi nhiễm nấm ở móng chiếm 10% trong số tất cả các bệnh nhân bị viêm da cơ địa. Theo nghiên cứu khác của Baran [19] ước tính rằng chỉ có 18% - 40% tất cả các rối loạn móng là onychomycoses và 30% trong số tất cả các dermatomycoses là tác nhân nhiễm trùng móng. 2 Bệnh nấm móng hiện nay vẫn là một trong những vấn đề sức khỏe của cộng đồng cần được quan tâm. Bệnh tuy không trực tiếp đe dọa đến tính mạng của người bệnh nhưng đã gây ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng cuộc sống của hàng triệu người trên thế giới hiện nay như mất thẩm mỹ.bệnh nấm móng còn gián tiếp gây thiệt hại về kinh tế cho người bệnh do số ngày công nghỉ việc để đi khám chữa bệnh.

Theo nghiên cứu của Zhong và cộng sự năm 2019 tại Trung Quốc [51] cho thấy tỉ lệ nhiễm nấm móng là 2 -13 %. Điều trị nấm móng rất khó khăn và thời gian lâu dài, việc cần phải xác định chính xác loài nấm gây bệnh là hết sức cần thiết để giúp Bác sĩ điều trị đưa ra phác đồ thích hợp và hiệu quả. Tuy nhiên ở Việt Nam nói chung và tại thành phố Hồ Chí Minh nói riêng, việc chẩn đoán xác định các tác nhân gây bệnh nấm móng vẫn chưa được quan tâm nhiều, dẫn đến kết quả điều trị chưa đạt hiệu quả cao, làm ảnh hưởng đến sức khỏe và thời gian của người bệnh. Do tính thời sự của bệnh nên đề tài: “Xác định thành phần loài nấm móng bằng kỹ thuật soi và nuôi cấy trên bệnh nhân tại bệnh viện Da Liễu thành phố Hồ Chí Minh năm 2020” được thực hiện với hai mục tiêu sau: 1.

Xác định Tỷ lệ nhiễm, thành phần loài tác nhân gây bệnh nấm móng bằng kỹ thuật soi cấy, định danh bằng hình thể. Phân tích một số yếu tố liên quan đến nhiễm nấm móng. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Đại cương về nấm và nấm da.

Một số khái niệm chung. Theo phân loại hiện nay, nấm được coi là một giới riêng trong 5 giới (Monera, Protoctista, Plantae, Fungi và Animalia), có những đặc điểm như sau: Là những sinh vật có nhân thực (những tế bào có màng tế bào bao quanh nhân và những bào quan như ty thể, bộ máy gôn gi, lưới nội tương và lysosom), có thành tế bào, dị dưỡng (heterotrophic) và sinh sản bằng bào tử. Trong tự nhiên, nấm phân bố rất rộng rãi (trong đất, nước, không khí…). Ước tính có khoảng trên 1.000 loài nấm, hầu hết sống hoại sinh trong đất, chỉ một số ít có khả năng ký sinh gây bệnh cho người và động vật và hiện nay đã phát hiện có khoảng 400 loài gây bệnh cho người.

Những nấm có vai trò y học chủ yếu nằm trong 4 ngành. Ngành nấm Tiếp hợp (Zygomycota) sinh bào tử tiếp hợp. Ngành nấm Đảm (Basidiomycota) sinh bào tử đảm. Ngành nấm Túi (Ascomycota) sinh bào tử túi.

Những loại nấm mà trạng thái hữu tính chưa rõ, trước kia được gọi là “Deuteromycota” (Deuteromycotina) hay “Fungi Imperfecti” - nấm bất toàn, gần đây được gọi là Mitosporic fungi, những bào tử được hình thành từ phân chia nguyên phân. Phần lớn nấm sống hoại sinh tuy nhiên có một số loại nấm có thể ký sinh gây bệnh ở người và động vật. Nấm y học được phân loại theo nhiều cách khác nhau: Theo sinh học, dịch tễ học hay theo vị trí tổn thương trên cơ thể. Theo vị trí thì các bệnh nấm gổm hai nhóm chính là: nhóm 1 gồm nấm da và nấm ngoại biên hay còn gọi là nấm trên da; nhóm 2 là nấm nội tạng.

Nấm trên da có thể gồm nhiều. 4 loại khác nhau như các loại nấm sợi (nấm da và một số loại nấm khác), nấm men (Candida, Malassezia. Một số thuật ngữ về nấm da. Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), nấm nông (dermatophytoses) là nhiễm nấm do 3 chủng nấm có khả năng xâm nhập, nhân lên ở trong tổ chức sừng (lông/tóc, da và móng).

Do đặc tính giống nhau về sinh học, hình dạng và sinh bệnh học nên chúng được gọi là nấm da (dermatophytes). Nấm da là một nhóm nấm sợi, gồm ba chi Trichophyton, Microsporum và Epidermopyton với khoảng 40 loài khác nhau, và có đặc điểm chung: - Có mối quan hệ phân loại gần gũi. - Tất cả nấm da đều có hoạt tính ưa keratin (keratinolytic) hay có khả năng xâm nhập và phân hủy chất sừng khi hoại sinh in vitro và ký sinh in vivo gây ra các tổn thương. - Là tác nhân gây bệnh nấm da - lây truyền giữa người và động vật.

- Nhiễm nấm da (hay nấm nông): Là nhiễm nấm chỉ xâm nhập vào tổ chức sừng, ví dụ lớp sừng thượng bì, tóc/lông và móng. Tùy vào mức độ xâm nhập của nấm và đáp ứng miễn dịch của cơ thể trên lâm sàng mà có biểu hiện viêm hạn chế hoặc viêm rõ. Định nghĩa ca bệnh (các bệnh do nấm da gây nên): Là những tổn thương dạng hình tròn ở vùng da nhẵn. Biểu hiện lâm sàng là những vết tròn hoặc bầu dục, có mụn nước và vảy da ở bờ.

Tổn thương hay gặp ở tay, chân, thân mình. Đặc điểm sinh học của nấm da. Đặc điểm hình thái học. Hình ảnh đại thể: Khuẩn lạc nấm da dạng sợi, phẳng hoặc gồ cao, có nếp gấp, bề mặt dạng lông mịn, đôi khi có dạng bột do sự xuất hiện của bào tử.

5 sinh sắc tố đỏ, vàng, nâu đen, xanh đen lan tỏa vào môi trường. Hình ảnh vi thể: Bộ phận dinh dưỡng: Sợi nấm có vách ngăn, không màu, có thể có một số hình dạng đặc biệt như sợi nấm xoắn, sợi hình lược, hình sừng nai, thể cục. Bộ phận sinh sản: Những bào tử vô tính có giá trị định loại nấm như bào tử nhỏ (microconidia), bào tử lớn (macroconodia), ngoài ra còn có bào tử đốt, bào tử bao dày. Một số loại nấm da có khả năng tạo bào những thể quả kín (cleistothecia), khi ấy nấm thuộc lớp nấm túi (Ascomycetes) và có tên gọi là Arthroderma.

Thành phần hóa học của tế bào nấm da. Trong thành phần tế bào nấm da có cacbonhydrat trong thành tế bào, chủ yếu là những phân tử glucoza liên kết lại với nhau hoặc những phân tử mannan với glucose, tỷ lệ 2 loại phân tử này thay đổi tùy thuộc giống nấm. Các nghiên cứu cho thấy có một số acid amin trong tế bào nấm như glutamin, asparagin, tronin, alanin… Ngoài ra các loài nấm da còn có thành phần hóa học khác như lipid, men (enzym) và chất màu. Nguồn dinh dưỡng keratin và sự tạo thành cơ quan “đâm chọc” (perforacio) của nấm da: Nấm da là nhóm nấm ưa keratin và tạo ra men keratinase thủy phân keratin.

Hoạt tính của men keratinase còn phụ thuộc từng loài nấm. Keratin có ở da, lông, tóc móng và là nguồn thức ăn để nấm phát triển. Trong thí nghiệm in vitro, khi nấm phát triển có một số loài tạo ra cơ quan “đâm chọc” hay còn gọi là “cái khoan”. Việc tạo ra cơ quan này có ý nghĩa trong định loài khi mà hình dạng khó phân biệt ví dụ như T.

Đặc điểm sinh lý dinh dưỡng chuyển hóa. 6 Nấm da tuy ký sinh ở môi trường keratin hóa nhưng cũng có thể mọc tốt ở môi trường khác như môi trường Saboraud. Vài loại nấm da chỉ mọc tốt khi môi trường có inositol, axit nicotinic, vitamin B1, L-histidin… và đặc điểm này được sử dụng trong định loại nấm. Các nấm da đề kháng với kháng sinh thông thường và cycloheximid, kháng sinh này thường được pha vào trong môi trường nuôi cấy nấm.

Đặc điểm sinh thái. - Nhiệt độ: Nấm da phát triển mạnh ở 25 - 30°C, rất ít loài nấm da có khả năng phát triển ở nhiệt độ 37°C. Nhiệt độ bề mặt da rất phù hợp cho nấm phát triển. - Độ ẩm cao cũng là điều kiện thuận lợi để nấm da phát triển.

Tỷ lệ bệnh tăng cao về mùa hè khi có nhiệt độ và độ ẩm không khí cao. Trên da nấm thường phát triển ở những vùng da ẩm ướt như bẹn, kẽ chân, thắt lưng. - Độ pH: pH thích hợp với nấm da là 6,9 - 7,2. Trên cơ thể người pH da phụ thuộc hai yếu tố chính là axit béo trong chất bã và mồ hôi.

Ở trẻ em các tuyến bã chưa hoàn thiện do đó hay bị nấm tóc. Khi mồ hôi ra nhiều hoặc vùng ẩm ướt, lượng amoniac tăng làm pH của da chuyển hướng kiềm tạo điều kiện cho nấm phát triển. Cấu tạo tế bào của vi nấm. Nấm men và nấm sợi có cấu tạo tế bào gần giống nhau và khá phức tạp, gần giống như tế bào thực vật.

Có đầy đủ các cấu tạo thành tế bào, màng tế bào chất, tế bào chất, ty thể, riboxom, nhân, không bào và hạt dự trữ Thành Tế Bào Thành tế bào được cấu tạo bởi hai lớp phân tử bao gồm 90% là hợp chất glucan và manan phần còn lại là protein, lipid và glucosamin. Glucan là hợp chất. 7 cao phân tử có D-Glucose, mannan là hợp chất cao phân tử của D-Manose. Trên thành tế bào có nhiều lỗ, qua đó các chất dinh dưỡng được hấp thu và các sản phẩm của quá trình trao đổi chất được thải ra.