Luận án tiến sĩ nghiên cứu hiệu quả điều trị bệnh vảy nến thông thường có hội chứng chuyển hóa bằng methotrexate kết hợp với metformin

Luận án tiến sĩ nghiên cứu nghiên cứu hiệu quả điều trị bệnh vảy nến thông thường có hội chứng chuyển hóa bằng methotrexate, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng dụng

• Tác giả: Huỳnh Thị Xuân Tâm
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Thị Vân
• Trường học: Viện Nghiên Cứu Khoa Học Y Dược Lâm Sàng 108
• Chuyên ngành: Da Liễu
• Đề tài: Nghiên Cứu Hiệu Quả Điều Trị Bệnh Vảy Nến Bằng Methotrexate Và Metformin
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ y học
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Bệnh vảy nến
• 1.2. Đặc điểm dịch tễ học
• 1.3. Sinh bệnh học
• 1.4. Lâm sàng bệnh vảy nến
• 1.5. Chẩn đoán vảy nến
• 1.6. Vảy nến và hội chứng rối loạn chuyển hóa
• 1.7. Các thành phần lipid máu
• 1.8. Rối loạn lipid máu
• 1.9. Mối liên quan giữa hội chứng chuyển hóa và vảy nến
• 1.10. Nghiên cứu rối loạn chuyển hóa lipid trên bệnh vảy nến
• 1.11. Merformin và Methotrexate
• 1.12. Nghiên cứu điều trị Metformin và Methotrexate trên bệnh nhân vảy nến
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và vật liệu nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3. Vật liệu nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5. Thiết kế nghiên cứu
• 2.6. Cỡ mẫu nghiên cứu
• 2.7. Các bước tiến hành
• 2.8. Các chỉ số, biến số trong nghiên cứu
• 2.9. Các kỹ thuật và chỉ tiêu đánh giá
• 2.10. Xử lý số liệu
• 2.11. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.12. Đạo đức nghiên cứu
• 2.13. Hạn chế của đề tài
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Một số yếu tố liên quan và đặc điểm lâm sàng của bệnh vảy nến thông thường (VNTT) có hội chứng chuyển hóa (HCCH)
• 3.2. Một số yếu tố liên quan của bệnh nhân VNTT có HCCH
• 3.3. Đặc điểm lâm sàng của bệnh nhân VNTT có HCCH
• 3.4. Một số mối liên quan giữa lâm sàng và một số yếu tố khởi động
• 3.5. Hội chứng chuyển hóa trên bệnh nhân VNTT và mối liên quan với lâm sàng
• 3.6. Hội chứng chuyển hóa trên bệnh nhân VNTT
• 3.7. Mối liên quan giữa hội chứng chuyển hóa và đặc điểm lâm sàng
• 3.8. Hiệu quả điều trị bệnh VNTT mức độ trung bình và nặng có hội chứng chuyển hóa bằng methotrexate kết hợp metformin
• 3.9. So sánh đặc điểm đối tượng của 2 nhóm
• 3.10. Kết quả điều trị điều trị của nhóm nghiên cứu
• 3.11. Hiệu quả điều trị của nhóm đối chứng
• 3.12. So sánh kết quả của 2 nhóm
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Một số yếu tố liên quan và đặc điểm lâm sàng của bệnh VNTT có hội chứng chuyển hóa
• 4.2. Một số yếu tố liên quan
• 4.3. Đặc điểm lâm sàng của bệnh nhân VNTT có hội chứng chuyển hóa
• 4.4. Mối liên quan giữa lâm sàng với yếu tố khởi động
• 4.5. Hội chứng chuyển hóa trên VNTT và mối liên quan với lâm sàng
• 4.6. Hội chứng chuyển hóa trên bệnh nhân vảy nến
• 4.7. Mối liên quan giữa hội chứng chuyển hóa và các đặc điểm lâm sàng
• 4.8. Hiệu quả điều trị vảy nến mức độ vừa và nặng có hội chứng chuyển hóa bằng Metformin kết hợp Methotrexate
• 4.9. Đặc điểm của 2 nhóm
• 4.10. Kết quả điều trị của nhóm nghiên cứu
• 4.11. Hiệu quả điều trị của nhóm đối chứng
• 4.12. So sánh hiệu quả điều trị của 2 nhóm
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: Bảng thu thập số liệu

Tóm tắt

I. Tổng quan về bệnh vảy nến

Bệnh vảy nến (bệnh vảy nến) là một bệnh da liễu phổ biến, ảnh hưởng đến khoảng 1-3% dân số toàn cầu. Tỷ lệ mắc bệnh có sự khác biệt rõ rệt giữa các khu vực địa lý, với tỷ lệ cao nhất ở Bắc Âu và thấp nhất ở châu Á. Bệnh có thể khởi phát ở mọi lứa tuổi, nhưng thường gặp nhất ở độ tuổi từ 20 đến 30 và 50 đến 60. Bệnh vảy nến không chỉ gây ra các triệu chứng ngoài da mà còn có thể liên quan đến các vấn đề sức khỏe khác như hội chứng chuyển hóa và bệnh tim mạch. Các yếu tố di truyền và môi trường đều có thể góp phần vào sự phát triển của bệnh. Nghiên cứu cho thấy rằng bệnh vảy nến có thể làm tăng nguy cơ mắc các bệnh lý như đái tháo đường, đặc biệt là ở những bệnh nhân có tình trạng béo phì.

1.1 Đặc điểm dịch tễ học

Tỷ lệ mắc bệnh vảy nến có sự khác biệt lớn giữa các khu vực. Ở Bắc Mỹ, tỷ lệ mắc bệnh lên đến 4,6%, trong khi ở châu Á, tỷ lệ này chỉ khoảng 0,4%. Tại Việt Nam, chưa có nghiên cứu dịch tễ học đầy đủ về tỷ lệ mắc bệnh, nhưng một số nghiên cứu nhỏ cho thấy tỷ lệ này khoảng 1,5%. Bệnh vảy nến có thể khởi phát ở mọi lứa tuổi, nhưng thường gặp nhất ở những người trẻ tuổi. Các yếu tố di truyền cũng đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của bệnh, với nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng có sự liên quan giữa các allele HLA và bệnh vảy nến.

II. Phương pháp điều trị bệnh vảy nến

Điều trị bệnh vảy nến thường bao gồm nhiều phương pháp khác nhau, từ điều trị tại chỗ đến điều trị toàn thân. Trong nghiên cứu này, hai loại thuốc chính được xem xét là methotrexate và metformin. Methotrexate là một thuốc chống viêm mạnh, thường được sử dụng để điều trị các bệnh tự miễn dịch, bao gồm bệnh vảy nến. Metformin, mặc dù chủ yếu được sử dụng để điều trị đái tháo đường, cũng cho thấy tiềm năng trong việc giảm viêm và cải thiện tình trạng chuyển hóa ở bệnh nhân vảy nến. Sự kết hợp giữa hai loại thuốc này có thể mang lại hiệu quả điều trị tốt hơn cho bệnh nhân có hội chứng chuyển hóa.

2.1 Hiệu quả điều trị của methotrexate

Methotrexate đã được chứng minh là có hiệu quả trong việc giảm triệu chứng của bệnh vảy nến, đặc biệt là ở những bệnh nhân có tình trạng nặng. Nghiên cứu cho thấy rằng liều lượng methotrexate cần thiết để đạt được hiệu quả điều trị có thể khác nhau tùy thuộc vào từng bệnh nhân. Tác dụng phụ của methotrexate cũng cần được theo dõi chặt chẽ, bao gồm các vấn đề về gan và thận. Việc sử dụng methotrexate cần được cân nhắc kỹ lưỡng, đặc biệt là ở những bệnh nhân có các yếu tố nguy cơ khác.

2.2 Tác dụng của metformin

Metformin không chỉ có tác dụng trong việc kiểm soát đường huyết mà còn có thể giúp giảm viêm và cải thiện tình trạng chuyển hóa ở bệnh nhân vảy nến. Nghiên cứu cho thấy rằng metformin có thể làm giảm nồng độ TNF-α và các cytokine viêm khác, từ đó giúp cải thiện tình trạng da của bệnh nhân. Sự kết hợp giữa metformin và methotrexate có thể tạo ra một tác động cộng hưởng, giúp tăng cường hiệu quả điều trị và giảm thiểu tác dụng phụ của từng loại thuốc.

III. Kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc kết hợp methotrexate và metformin có thể mang lại hiệu quả điều trị tốt hơn cho bệnh nhân vảy nến có hội chứng chuyển hóa. Kết quả cho thấy rằng nhóm bệnh nhân được điều trị bằng sự kết hợp này có sự cải thiện rõ rệt về các chỉ số lâm sàng so với nhóm đối chứng chỉ sử dụng methotrexate đơn thuần. Các chỉ số như PASI (Psoriasis Area Severity Index) đã giảm đáng kể sau 3 tháng điều trị. Điều này cho thấy rằng việc áp dụng phương pháp điều trị kết hợp có thể là một lựa chọn khả thi cho bệnh nhân vảy nến nặng.

3.1 So sánh hiệu quả điều trị

Kết quả điều trị giữa hai nhóm cho thấy nhóm điều trị bằng methotrexate kết hợp metformin có sự cải thiện rõ rệt hơn về tình trạng bệnh. Các chỉ số PASI giảm nhanh hơn và ổn định hơn so với nhóm chỉ sử dụng methotrexate. Điều này cho thấy rằng metformin có thể đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện hiệu quả điều trị bệnh vảy nến, đặc biệt là ở những bệnh nhân có hội chứng chuyển hóa. Sự kết hợp này không chỉ giúp giảm triệu chứng mà còn có thể cải thiện tình trạng sức khỏe tổng thể của bệnh nhân.

IV. Bàn luận và kết luận

Nghiên cứu này đã chỉ ra rằng việc kết hợp methotrexate và metformin có thể mang lại hiệu quả điều trị tốt hơn cho bệnh nhân vảy nến có hội chứng chuyển hóa. Các kết quả cho thấy rằng sự kết hợp này không chỉ giúp giảm triệu chứng của bệnh mà còn cải thiện tình trạng chuyển hóa của bệnh nhân. Tuy nhiên, cần có thêm nhiều nghiên cứu để xác định rõ hơn về cơ chế tác động và hiệu quả lâu dài của phương pháp điều trị này. Việc áp dụng các phương pháp điều trị kết hợp có thể mở ra hướng đi mới trong điều trị bệnh vảy nến, đặc biệt là ở những bệnh nhân có tình trạng chuyển hóa kém.

4.1 Tầm quan trọng của nghiên cứu

Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp thêm thông tin về hiệu quả của các phương pháp điều trị bệnh vảy nến. Việc hiểu rõ hơn về tác dụng của metformin trong điều trị bệnh vảy nến có thể giúp các bác sĩ đưa ra quyết định điều trị tốt hơn cho bệnh nhân. Hơn nữa, nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xem xét các yếu tố chuyển hóa trong điều trị bệnh vảy nến, từ đó cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Vảy nến là bệnh da viêm mạn tính có tính chất hệ thống, ảnh hưởng từ 1% đến 3% dân số thế giới tùy thuộc vào chủng tộc và khu vực địa lý (Bắc Âu khoảng 3%, Hoa Kỳ khoảng 2% đến 4,6%, Canada 4,7%, Trung Quốc 0,3%; tại Việt Nam, nghiên cứu dịch tễ tại huyện Kinh Môn, tỉnh Hải Dương ghi nhận tỷ lệ 1,5%). Cơ chế bệnh sinh của vảy nến đặc trưng bởi sự tăng sinh quá mức của tế bào sừng ở thượng bì, rối loạn biệt hóa lớp sừng và tăng sinh mao mạch dưới sự kích thích của mạng lưới miễn dịch lympho T và các cytokine tiền viêm. Ngoài thương tổn da, móng và khớp, vảy nến có mối liên hệ mật thiết với hội chứng chuyển hóa, béo phì và các biến cố tim mạch. Tình trạng viêm hệ thống mãn tính dẫn đến sự gia tăng đồng thời các adipocytokine như TNF-α, IL-6, PAI-1 và giảm adiponectin. Bệnh nhân vảy nến mức độ nhẹ có nguy cơ mắc đái tháo đường tăng 11%, trong khi ở mức độ nặng nguy cơ này tăng lên 46%.

Về mặt điều trị, kiểm soát hội chứng chuyển hóa trên bệnh nhân vảy nến là yêu cầu thực tiễn nhằm giảm thiểu gánh nặng bệnh tật và biến cố tim mạch. Metformin là thuốc điều trị đái tháo đường nhóm biguanid có khả năng kích hoạt protein kinase hoạt hóa AMP (AMPK), ức chế tăng sinh tế bào sừng, giảm các chất trung gian gây viêm và hỗ trợ cải thiện chức năng gan. Methotrexate là thuốc ức chế miễn dịch kinh điển trong điều trị vảy nến mức độ vừa và nặng. Sự phối hợp giữa Methotrexate và Metformin chia sẻ cùng đích tác động nội bào AMPK, mở ra hướng can thiệp đồng thời lên tổn thương da và các rối loạn chuyển hóa. Trong khi y văn quốc tế đã có một số nghiên cứu thử nghiệm phối hợp hai hoạt chất này, tại Việt Nam các công trình nghiên cứu về vảy nến kèm hội chứng chuyển hóa còn rất hạn chế và chưa có nghiên cứu nào đánh giá hiệu quả điều trị của phác đồ phối hợp Methotrexate và Metformin. Luận án của nghiên cứu sinh Huỳnh Thị Xuân Tâm được thực hiện nhằm giải quyết khoảng trống dữ liệu này.

Mục tiêu nghiên cứu của luận án được xác định gồm 3 nội dung:

1. Mô tả một số yếu tố liên quan và đặc điểm lâm sàng bệnh vảy nến có hội chứng chuyển hóa.
2. Khảo sát hội chứng chuyển hóa trên bệnh nhân vảy nến thông thường và mối liên quan với lâm sàng.
3. Đánh giá hiệu quả điều trị bệnh vảy nến thông thường mức độ vừa và nặng có hội chứng chuyển hóa bằng methotrexate kết hợp metformin.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Bệnh nhân được chẩn đoán vảy nến thông thường có hội chứng chuyển hóa, trong đó nhóm can thiệp điều trị là các bệnh nhân vảy nến thông thường mức độ vừa và nặng có hội chứng chuyển hóa.
• Địa điểm nghiên cứu: Khoa Khám bệnh - Bệnh viện Da liễu Thành phố Hồ Chí Minh và Khoa Da liễu - Viện Nghiên cứu Khoa học Y Dược lâm sàng 108.
• Thời gian nghiên cứu: Khóa nghiên cứu sinh 2016 – 2019, luận án hoàn thành và nghiệm thu năm 2020.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế liên quan đến dịch tễ, sinh bệnh học, hội chứng chuyển hóa và các liệu pháp điều trị vảy nến:

Về dịch tễ học và di truyền học vảy nến:

• Các nghiên cứu quốc tế ghi nhận vảy nến phân bố ở cả hai giới với tỷ lệ tương đương và có hai đỉnh tuổi khởi phát chính: 20–30 tuổi và 50–60 tuổi; khoảng 75% khởi phát trước 40 tuổi và 35–50% khởi phát trước 20 tuổi. Bệnh chia làm 2 típ: Típ I khởi phát trước 40 tuổi, có yếu tố gia đình liên quan HLA-Cw06, DR7, B13, B57; Típ II khởi phát sau 40 tuổi, ít yếu tố gia đình, liên quan HLA-Cw02, B27.
• Lomholt nghiên cứu 11.000 người tại đảo Faroe ghi nhận 91% bệnh nhân có liên quan gia đình; Watson, Melski và Brandrup ghi nhận tỷ lệ mắc bệnh ở cha mẹ từ 12–19% và anh chị em ruột từ 9–16%. Các nghiên cứu trên cặp sinh đôi cho thấy tỷ lệ đồng mắc ở sinh đôi cùng trứng là 63–73% so với 12–30% ở sinh đôi khác trứng. Các nghiên cứu tương quan toàn bộ nhiễm sắc thể (GWAS) đã xác định ít nhất 9 vùng gen liên quan (PSORS1-9), trong đó vùng PSORS1 trên nhiễm sắc thể 6p chiếm 50% nguy cơ.

Về mối liên quan giữa vảy nến và hội chứng chuyển hóa, rối loạn lipid máu:

• Cimsit và cộng sự (1998) nghiên cứu 28 bệnh nhân vảy nến (PASI = 16,5 ± 4,4) so với 20 người chứng, ghi nhận bệnh nhân vảy nến tăng cholesterol toàn phần, triglycerid, LDL-c và giảm HDL-c.
• Orem và cộng sự (1999) trên 33 bệnh nhân vảy nến so với 30 người chứng cho thấy tăng cholesterol, triglycerid và giảm HDL-c.
• Rocha-Pereira và cộng sự (2001) khảo sát 48 bệnh nhân vảy nến so với 40 người khỏe mạnh, xác định cholesterol toàn phần, triglycerid, LDL-c tăng và HDL-c giảm.
• Rita Sales và Tiago Torres (Đại học Porto, Bồ Đào Nha) tổng quan y văn kết luận vảy nến là bệnh viêm toàn thân gắn liền với hội chứng chuyển hóa và gia tăng nguy cơ tim mạch.
• Joel M. và cộng sự (2012, Hoa Kỳ) ghi nhận tỷ lệ cao của hội chứng chuyển hóa ở bệnh nhân vảy nến và khuyến nghị tầm soát thường quy.
• Ilkin Zindanci và cộng sự (Thổ Nhĩ Kỳ) nghiên cứu 115 bệnh nhân vảy nến thể mảng và 140 người chứng, ghi nhận hội chứng chuyển hóa tăng gấp 3 lần ở nhóm bệnh nhân vảy nến, phổ biến hơn ở phụ nữ và bệnh nhân sau 40 tuổi.
• Gelfand và cộng sự (Ý) thực hiện nghiên cứu bệnh chứng trên 338 bệnh nhân vảy nến mảng và 334 bệnh nhân da liễu khác, kết luận tỷ lệ mắc hội chứng chuyển hóa ở nhóm vảy nến là 30,1% so với 20,6% ở nhóm chứng (OR = 1,65; 95% CI: 1,16 – 2,35; p = 0,005).
• Tại Việt Nam, Đỗ Tiến Bộ, Đặng Văn Em và cộng sự nghiên cứu 62 bệnh nhân vảy nến ghi nhận 17,7% mắc hội chứng chuyển hóa. Trương Lê Anh Tuấn và Lê Ngọc Diệp (2010–2011) nghiên cứu trên 100 bệnh nhân vảy nến và 100 người chứng tại Bệnh viện Da liễu TP.HCM, ghi nhận 38% bệnh nhân vảy nến có hội chứng chuyển hóa (nam 65,8%, nữ 34,2%; tuổi > 40 chiếm 81,6%; nhóm nặng có hội chứng chuyển hóa chiếm 66,7%, nhóm trung bình 50%, nhóm nhẹ 29,2%), nguy cơ mắc hội chứng chuyển hóa cao gấp 3 lần nhóm chứng. Huỳnh Thị Ngọc Bích và Huỳnh Thị Phương Uyên (54 bệnh nhân và 69 chứng) ghi nhận cholesterol ở nhóm vảy nến cao hơn nhóm chứng (p = 0,036). Nguyễn Trọng Hào và Trần Hậu Khang (80 bệnh nhân và 80 chứng) ghi nhận nhóm bệnh có nồng độ triglycerid cao hơn (p = 0,03) và HDL-c thấp hơn (p = 0,0009) so với nhóm chứng.

Về Metformin và Methotrexate:

• Ba và cộng sự nghiên cứu trên dòng tế bào sừng HaCaT chứng minh Metformin ức chế mRNA và nồng độ protein của TNF-α, IL-6, IL-8, IL-1β và ức chế sự thoái hóa của IκBα trong con đường tín hiệu NF-κB.

Khoảng trống luận án giải quyết: Mặc dù mối liên hệ dịch tễ giữa vảy nến và hội chứng chuyển hóa đã được ghi nhận, việc đánh giá lâm sàng chi tiết trên quần thể bệnh nhân vảy nến thông thường tại Việt Nam và thử nghiệm can thiệp điều trị kết hợp giữa Methotrexate và Metformin nhằm tối ưu hóa đáp ứng lâm sàng, cải thiện các chỉ số chuyển hóa và giảm thiểu tác dụng không mong muốn trên gan chưa từng được công bố trước đó tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và các tiêu chuẩn chẩn đoán

1. Sinh bệnh học miễn dịch của vảy nến: Vảy nến phát sinh từ sự tương tác giữa tế bào trình diện kháng nguyên (APC: tế bào Langerhans, tế bào đuôi gai) và lympho T. Quá trình hoạt hóa tế bào T trải qua tương tác giữa phân tử kết dính ICAM-1 (CD54) với LFA-1, phức hợp kháng nguyên - MHC với thụ thể CD4/CD8 (tín hiệu 1), và các phân tử đồng kích thích CD28 - CD80/CD86, CD40 - CD40L, CD2 - LFA3 (tín hiệu 2). Tế bào T hoạt hóa tiết IL-12, TNF-α, IFN-γ, IL-2 và biệt hóa thành tế bào nhớ CD45RO+ bộc lộ kháng nguyên CLA để gắn với E-selectin nội mô, xâm nhập vào da. Tại mô da, Th1, Th17 và Th22 tiết ra mạng lưới cytokine bao gồm IFN-γ, TNF-α, IL-23, IL-17, IL-22, kích thích tế bào sừng tăng sinh, tiết peptide kháng khuẩn (hBD-2) và các chemokine (CXCL8, CCL17, CCL20, CCL27, CXCL9-11, chemerin) lôi kéo bạch cầu đa nhân trung tính tạo thành các ổ vi áp xe Munro và mụn mủ xốp bào Kogoj.

2. Tiêu chuẩn chẩn đoán hội chứng chuyển hóa theo NCEP ATP III: Chẩn đoán hội chứng chuyển hóa được xác lập khi có từ 3 trong 5 yếu tố nguy cơ sau:

Yếu tố nguy cơ	Tiêu chuẩn chẩn đoán
Béo phì bụng (vòng eo)	> 102 cm ở nam, ≥ 88 cm ở nữ (Châu Á: ≥ 90 cm ở nam, ≥ 80 cm ở nữ)
Tăng Triglycerid	≥ 150 mg/dL (≥ 1,69 mmol/L)
Giảm HDL-cholesterol	< 40 mg/dL ở nam, < 50 mg/dL ở nữ
Tăng huyết áp	Huyết áp tâm thu ≥ 130 mmHg hoặc tâm trương ≥ 85 mmHg
Tăng đường máu lúc đói	≥ 100 mg/dL (≥ 5,6 mmol/L)

3. Phân loại mức độ rối loạn lipid máu theo NCEP ATP III-2001:

Loại lipid máu	Nồng độ (mg/dL)	Phân loại mức độ
Cholesterol toàn phần	< 200 200 – 239 ≥ 240	Bình thường Giới hạn cao Cao
LDL-cholesterol	< 100 100 – 129 130 – 159 160 – 189 ≥ 190	Tối ưu Gần tối ưu Giới hạn cao Cao Rất cao
HDL-cholesterol	< 40 ≥ 60	Thấp Rất cao
Triglycerid	< 150 150 – 199 200 – 499 ≥ 500	Bình thường Giới hạn cao Cao Rất cao

4. Dược lý học của Methotrexate và Metformin:

• Methotrexate (MTX): Ức chế cạnh tranh men dihydrofolate reductase (DHFR) và thymidylate synthetase, ngăn cản chuyển hóa dihydrofolate thành tetrahydrofolate, ức chế tổng hợp purine và thymidylate, ngừng chu kỳ tế bào ở pha S. MTX ức chế tế bào T mạnh gấp 1000 lần tế bào sừng và tăng nồng độ adenosine kháng viêm thông qua ức chế AICAR transformylase. Liều điều hòa miễn dịch trong da liễu dùng từ 7,5 – 25 mg/tuần (thường dưới 17,5 mg/tuần).
• Metformin (MET): Kích hoạt AMPK, ức chế con đường tín hiệu kinase điều hòa ngoại bào (ERK1/2), ức chế con đường NF-κB và JAK-STAT, làm giảm các cytokine tiền viêm (TNF-α, IL-6, IL-8, IL-1β), tăng tiết cytokine kháng viêm (IL-10, TGF-β), giảm các chất chỉ thị stress oxy hóa (malondialdehyde - MDA), tăng nồng độ enzyme chống oxy hóa catalase và glutathione, đồng thời hỗ trợ cải thiện men gan (AST, ALT).

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Kết hợp phương pháp mô tả cắt ngang (đối với mục tiêu 1 và 2) và nghiên cứu can thiệp lâm sàng có đối chứng ngẫu nhiên (đối với mục tiêu 3).
• Cỡ mẫu và phân nhóm:
  • Nhóm nghiên cứu (can thiệp): Điều trị phối hợp Methotrexate kết hợp Metformin (MTX + MET).
  • Nhóm đối chứng: Điều trị bằng Methotrexate đơn thuần (MTX).
• Các chỉ số và biến số theo dõi:
  • Chỉ số lâm sàng: Điểm PASI (Psoriasis Area Severity Index) đánh giá mức độ lan rộng và độ nặng của tổn thương da tại các thời điểm trước điều trị, sau 1 tháng, 2 tháng và 3 tháng; các biểu hiện tổn thương cơ bản, vị trí tổn thương, tổn thương móng, khớp, hiện tượng Koebner, dấu hiệu Auspitz.
  • Chỉ số cận lâm sàng và chuyển hóa: Vòng bụng, huyết áp, đường huyết lúc đói, bộ mỡ máu (triglycerid, HDL-C, LDL-C, cholesterol toàn phần).
  • Chỉ số an toàn và tác dụng không mong muốn (ADR): Công thức máu (hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu), men gan (AST, ALT), creatinin huyết thanh và các phản ứng phụ lâm sàng được ghi nhận theo dõi định kỳ suốt 3 tháng.
• Quy trình xử lý số liệu: Sử dụng các thuật toán thống kê y học để so sánh tỷ lệ, giá trị trung bình, tỷ số chênh (OR), kiểm định sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa các thời điểm và giữa hai nhóm nghiên cứu với nhóm đối chứng.

Nội dung chính theo từng chương

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU

Chương 1 trình bày hệ thống toàn diện cơ sở lý luận và y văn về bệnh vảy nến và hội chứng chuyển hóa:

• Dịch tễ học và sinh bệnh học: Mô tả chi tiết vai trò của các tế bào miễn dịch (lympho T CD4+, CD8+, tế bào tua gai), các kháng nguyên hòa hợp tổ chức (HLA-Cw6, HLA-B13, HLA-B27, HLA-B57, HLA-DR7), các vùng gen PSORS1-9 và các yếu tố khởi động (nhiễm trùng liên cầu, Helicobacter pylori, HIV, thuốc chẹn beta, lithium, thuốc chống sốt rét, kháng viêm non-steroid, stress tâm lý, chấn thương da Koebner, rượu bia và hút thuốc).
• Lâm sàng và chẩn đoán: Phân tích các tổn thương dát mảng hồng ban tróc vảy màu xà cừ/mica, tổn thương móng (rỗ móng, dày sừng dưới móng, tách móng, dấu giọt dầu), tiêu chuẩn CASPAR trong viêm khớp vảy nến, hình ảnh mô bệnh học (á sừng, mất lớp hạt, vi áp xe Munro, mụn mủ xốp bào Kogoj, giãn mao mạch nhú bì). Phân loại thể bệnh gồm thể thông thường (mảng, giọt, đồng tiền) và thể đặc biệt (đỏ da toàn thân, mủ toàn thân Von Zumbusch, mủ lòng bàn tay bàn chân, khớp, móng).
• Mối tương quan giữa vảy nến và hội chứng chuyển hóa: Phân tích cơ chế bệnh sinh chung qua trung gian các cytokine tiền viêm từ mô mỡ nội tạng (TNF-α, IL-6, leptin, PAI-1, giảm adiponectin), dẫn đến đề kháng insulin, xơ vữa động mạch, rối loạn lipid máu và tăng nguy cơ tim mạch.
• Cơ chế tác dụng và cơ sở phối hợp Methotrexate và Metformin: Phân tích đối chiếu cơ chế ức chế miễn dịch của MTX qua men DHFR và AICAR với cơ chế kích hoạt AMPK của MET, xác lập cơ sở khoa học cho việc phối hợp hai thuốc nhằm tăng cường kiểm soát viêm và hạn chế độc tính trên gan.

CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Chương 2 mô tả chi tiết phương pháp luận triển khai đề tài:

• Tiêu chuẩn lựa chọn đối tượng: Bệnh nhân được chẩn đoán vảy nến thông thường có hội chứng chuyển hóa theo tiêu chuẩn NCEP ATP III; đối với thử nghiệm lâm sàng là bệnh nhân vảy nến mức độ vừa và nặng (PASI phù hợp chỉ định điều trị toàn thân) có chỉ định dùng Methotrexate và không có chống chỉ định của MTX lẫn Metformin.
• Tiêu chuẩn loại trừ: Bệnh nhân có chống chỉ định tuyệt đối của MTX (có thai, cho con bú, suy gan, nghiện rượu, nhiễm trùng tiến triển, HIV, suy thận nặng) hoặc chống chỉ định của Metformin (suy thận với creatinin ≥ 1,5 mg/dL ở nam hoặc ≥ 1,4 mg/dL ở nữ, suy tim sung huyết, nhồi máu cơ tim cấp, nhiễm toan chuyển hóa, suy hô hấp).
• Phác đồ can thiệp và theo dõi:
  • Nhóm can thiệp: Sử dụng phác đồ MTX liều điều hòa miễn dịch hàng tuần kết hợp Metformin uống hàng ngày.
  • Nhóm đối chứng: Sử dụng MTX đơn thuần liều hàng tuần tương đương.
  • Thời gian theo dõi: Đánh giá định kỳ tại các mốc trước điều trị (T0), sau 1 tháng (T1), sau 2 tháng (T2) và sau 3 tháng (T3).
• Chỉ tiêu đánh giá hiệu quả và an toàn: Đánh giá mức độ giảm điểm PASI, tỷ lệ đạt PASI cải thiện, sự biến thiên của đường huyết lúc đói, nồng độ triglycerid, HDL-cholesterol, cholesterol toàn phần, cùng với theo dõi các chỉ số huyết học, men gan (AST, ALT) và ghi nhận biến cố bất lợi (ADR).
• Đạo đức nghiên cứu: Nghiên cứu được Hội đồng Đạo đức thông qua, bệnh nhân được giải thích và tự nguyện ký cam kết tham gia.

CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Chương 3 trình bày các số liệu và kết quả nghiên cứu thu thập được theo 3 nhóm nội dung chính:

1. Một số yếu tố liên quan và đặc điểm lâm sàng của bệnh vảy nến thông thường có hội chứng chuyển hóa:

• Phân bố theo giới tính, nhóm tuổi, thời gian mắc bệnh, tuổi khởi phát bệnh và các yếu tố khởi phát hoặc làm bệnh trầm trọng hơn.
• Phân bố vị trí tổn thương khởi phát, tỷ lệ các thể lâm sàng và sự phân bố mức độ nặng theo thang điểm PASI.
• Mối liên quan giữa mức độ bệnh với tuổi khởi phát, thời gian mắc bệnh, típ bệnh và típ da.

2. Khảo sát hội chứng chuyển hóa trên bệnh nhân vảy nến thông thường và mối liên quan với lâm sàng:

• Tỷ lệ hiện diện của các thành tố hội chứng chuyển hóa: Béo phì bụng (đo vòng eo), tăng triglycerid máu, giảm HDL-C, tăng huyết áp và tăng đường huyết lúc đói.
• Phân bố số lượng các yếu tố nguy cơ trên từng bệnh nhân vảy nến thông thường có hội chứng chuyển hóa.
• Mối liên quan có ý nghĩa thống kê giữa từng yếu tố nguy cơ (béo phì bụng, tăng triglycerid, giảm HDL-C, tăng huyết áp, tăng đường máu) và nhóm yếu tố nguy cơ với tuổi khởi phát, típ vảy nến và mức độ nghiêm trọng của bệnh (PASI).

3. Hiệu quả điều trị bệnh vảy nến thông thường mức độ vừa và nặng có hội chứng chuyển hóa bằng Methotrexate kết hợp Metformin:

• So sánh đặc điểm ban đầu của đối tượng giữa nhóm nghiên cứu (MTX + MET) và nhóm đối chứng (MTX đơn thuần) đảm bảo tính tương đồng trước can thiệp.
• Kết quả giảm điểm PASI theo từng thời điểm 1 tháng, 2 tháng và 3 tháng sau can thiệp ở cả 2 nhóm, chứng minh mức độ đáp ứng lâm sàng của phác đồ phối hợp.
• Sự thay đổi các chỉ số chuyển hóa sau 1, 2, 3 tháng điều trị: Mức độ thay đổi đường huyết lúc đói, triglycerid, HDL-cholesterol và cholesterol toàn phần giữa nhóm can thiệp và nhóm đối chứng.
• Đánh giá tác dụng không mong muốn: So sánh tỷ lệ các biến cố bất lợi lâm sàng, tỷ lệ bất thường các chỉ số xét nghiệm huyết học (hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu) và bất thường men gan (AST, ALT) trong suốt quá trình điều trị giữa nhóm dùng MTX + MET và nhóm dùng MTX đơn thuần.

CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN

Chương 4 tập trung biện luận và đối chiếu các phát hiện nghiên cứu với y văn trong nước và quốc tế:

• Bàn luận về đặc điểm dịch tễ và lâm sàng: Phân tích sự tương đồng và khác biệt về phân bố tuổi, giới, tiền sử gia đình, típ bệnh và các yếu tố khởi phát ở bệnh nhân vảy nến có hội chứng chuyển hóa so với các nghiên cứu của Gelfand, Trương Lê Anh Tuấn, Đỗ Tiến Bộ.
• Bàn luận về mối liên quan giữa hội chứng chuyển hóa và vảy nến: Biện giải cơ chế sinh bệnh học phân tử của hiện tượng tăng tỷ lệ hội chứng chuyển hóa ở bệnh nhân vảy nến nặng và kéo dài; phân tích vai trò của tình trạng viêm mạn tính hệ thống, nồng độ TNF-α, IL-6 và đề kháng insulin trong việc thúc đẩy các rối loạn chuyển hóa lipid và đường huyết.
• Bàn luận về hiệu quả điều trị của phác đồ phối hợp Metformin và Methotrexate: Phân tích cơ chế hiệp đồng điều hòa miễn dịch và kháng viêm thông qua con đường AMPK, ức chế phân bào tế bào sừng qua ERK1/2 và ức chế các cytokine Th1/Th17. Phân tích tác động tích cực của Metformin trong việc cải thiện các chỉ số đường máu đói, bộ mỡ máu và giảm cân nặng/mỡ nội tạng ở bệnh nhân có hội chứng chuyển hóa.
• Bàn luận về tính an toàn và tác dụng bảo vệ gan của Metformin: Biện giải số liệu về tỷ lệ tăng men gan ở nhóm MTX + MET thấp hơn hoặc ổn định hơn so với nhóm MTX đơn thuần, dựa trên cơ chế chống stress oxy hóa (giảm MDA, tăng catalase, glutathione) và tác động kháng viêm của Metformin tại mô gan.

Kết quả và những đóng góp mới

Những đóng góp mới về mặt lý luận và thực tiễn của luận án bao gồm:

1. Đóng góp về lý luận và dữ liệu khoa học:

• Cung cấp bộ dữ liệu có hệ thống đầu tiên tại Việt Nam về đặc điểm lâm sàng, dịch tễ và mối liên quan giữa các thành tố của hội chứng chuyển hóa (theo tiêu chuẩn NCEP ATP III) với mức độ nặng, tuổi khởi phát và típ bệnh ở bệnh nhân vảy nến thông thường.
• Làm sáng tỏ cơ sở sinh bệnh học về mối tương quan giữa phản ứng viêm hệ thống trong bệnh vảy nến và các rối loạn chuyển hóa lipid, glucose và tăng huyết áp trên quần thể bệnh nhân Việt Nam.

2. Đóng góp về thực tiễn lâm sàng và điều trị:

• Chứng minh tính khả thi, hiệu quả lâm sàng và tính an toàn của phác đồ phối hợp Methotrexate và Metformin trong điều trị bệnh nhân vảy nến thông thường mức độ vừa và nặng có kèm hội chứng chuyển hóa. Phác đồ phối hợp giúp cải thiện thương tổn da (giảm điểm PASI), đồng thời hỗ trợ kiểm soát các chỉ số đường huyết và chuyển hóa lipid máu.
• Cung cấp bằng chứng thực nghiệm lâm sàng về khả năng dung nạp tốt của phác đồ, hỗ trợ kiểm soát tình trạng tăng men gan khi sử dụng Methotrexate kéo dài nhờ tác động bổ trợ của Metformin.
• Đề xuất quy trình thực hành lâm sàng: Bệnh nhân vảy nến thông thường cần được tầm soát định kỳ các yếu tố nguy cơ của hội chứng chuyển hóa (đo vòng bụng, huyết áp, xét nghiệm đường huyết lúc đói, bộ mỡ máu) để có chiến lược can thiệp toàn diện, kết hợp điều chỉnh lối sống và lựa chọn phác đồ dược lý phù hợp.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài:

• Thời gian theo dõi hiệu quả điều trị trong khuôn khổ nghiên cứu can thiệp được giới hạn ở các mốc đánh giá 1 tháng, 2 tháng và 3 tháng; chưa theo dõi dài hạn sau khi ngừng hoặc giảm liều phác đồ phối hợp.
• Nghiên cứu tập trung tại các cơ sở chuyên khoa tuyến đầu (Bệnh viện Da liễu TP.HCM và Viện 108), do đó cơ cấu bệnh nhân chủ yếu thuộc nhóm bệnh mức độ vừa và nặng đến khám và điều trị chuyên sâu.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Mở rộng theo dõi dọc với thời gian dài hơn (6 tháng, 12 tháng hoặc theo dõi nhiều năm) để đánh giá tỷ lệ tái phát vảy nến, độ bền vững của việc kiểm soát các chỉ số chuyển hóa và ảnh hưởng lâu dài lên các biến cố tim mạch.
• Nghiên cứu sâu hơn ở cấp độ tế bào và phân tử về sự thay đổi nồng độ các adipocytokine huyết thanh (TNF-α, IL-6, IL-17, IL-23, adiponectin, leptin) trước và sau điều trị phối hợp MTX và Metformin.

Giá trị tham khảo

Luận án có giá trị ứng dụng và tham khảo đối với nhiều đối tượng trong ngành y tế:

• Bác sĩ chuyên khoa Da liễu: Cung cấp bằng chứng thực hành lâm sàng cụ thể về phác đồ phối hợp Methotrexate và Metformin cho bệnh nhân vảy nến có bệnh lý chuyển hóa đi kèm; hướng dẫn quy trình tầm soát hội chứng chuyển hóa định kỳ theo tiêu chuẩn NCEP ATP III.
• Bác sĩ chuyên khoa Nội tiết - Chuyển hóa và Tim mạch: Cung cấp góc nhìn liên chuyên khoa về bệnh vảy nến như một bệnh lý viêm hệ thống mạn tính có nguy cơ cao phát triển đái tháo đường týp 2 và xơ vữa động mạch.
• Giảng viên, học viên sau đại học và nghiên cứu sinh: Tài liệu tham khảo về phương pháp thiết kế nghiên cứu can thiệp lâm sàng có đối chứng, cách thức thu thập và phân tích các chỉ số da liễu kết hợp cận lâm sàng sinh hóa, cùng hệ thống tài liệu tổng quan về miễn dịch học vảy nến và dược lý học phân tử của Metformin và Methotrexate.

Câu hỏi thường gặp

1. Tiêu chuẩn chẩn đoán hội chứng chuyển hóa được tác giả áp dụng trong luận án là gì? Tác giả sử dụng tiêu chuẩn của NCEP ATP III (National Cholesterol Education Program Adult Treatment Panel III), chẩn đoán xác định khi bệnh nhân có từ 3 trong 5 yếu tố nguy cơ: béo phì bụng (vòng eo > 102 cm ở nam, ≥ 88 cm ở nữ; chuẩn châu Á là ≥ 90 cm ở nam, ≥ 80 cm ở nữ); tăng triglycerid máu (≥ 150 mg/dL); giảm HDL-cholesterol (< 40 mg/dL ở nam, < 50 mg/dL ở nữ); tăng huyết áp (huyết áp tâm thu ≥ 130 mmHg hoặc tâm trương ≥ 85 mmHg); tăng đường máu lúc đói (≥ 100 mg/dL).

2. Tại sao lại phối hợp Metformin với Methotrexate trong điều trị bệnh vảy nến có hội chứng chuyển hóa? Sự phối hợp dựa trên cơ chế sinh học phân tử: cả hai thuốc cùng chia sẻ đích tác động nội bào là protein kinase hoạt hóa AMP (AMPK). Metformin kích hoạt AMPK, làm ngừng chu trình phân bào và ngăn chặn tăng sinh tế bào sừng qua con đường ERK1/2, ức chế tín hiệu NF-κB và JAK-STAT, làm giảm tiết các cytokine tiền viêm (TNF-α, IL-6, IL-8, IL-1β). Đồng thời, Metformin giúp cải thiện độ nhạy insulin, giảm mỡ nội tạng, hỗ trợ kiểm soát đường huyết và lipid máu, giảm stress oxy hóa và giảm nguy cơ tổn thương gan do Methotrexate gây ra.

3. Các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam ghi nhận tỷ lệ hội chứng chuyển hóa và rối loạn lipid trên bệnh nhân vảy nến như thế nào? Đỗ Tiến Bộ và Đặng Văn Em nghiên cứu trên 62 bệnh nhân vảy nến ghi nhận 17,7% mắc hội chứng chuyển hóa. Trương Lê Anh Tuấn và Lê Ngọc Diệp ghi nhận 38% bệnh nhân vảy nến có hội chứng chuyển hóa (nhóm nặng chiếm 66,7%, nhóm trung bình 50%, nhóm nhẹ 29,2%; nguy cơ mắc hội chứng chuyển hóa cao gấp 3 lần nhóm chứng). Huỳnh Thị Ngọc Bích và Huỳnh Thị Phương Uyên ghi nhận nồng độ cholesterol ở bệnh nhân vảy nến cao hơn có ý nghĩa so với nhóm chứng (p = 0,036). Nguyễn Trọng Hào và Trần Hậu Khang ghi nhận nhóm vảy nến có triglycerid cao hơn (p = 0,03) và HDL-c thấp hơn (p = 0,0009) so với nhóm chứng.

4. Luận án theo dõi và đánh giá hiệu quả điều trị qua những tiêu chí chính nào? Hiệu quả lâm sàng được đánh giá thông qua mức độ giảm điểm PASI tại các mốc 1, 2 và 3 tháng sau can thiệp. Hiệu quả chuyển hóa được theo dõi qua sự thay đổi nồng độ đường huyết lúc đói, triglycerid, HDL-cholesterol và cholesterol toàn phần. Tính an toàn được kiểm soát định kỳ qua các chỉ số huyết học (hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu), xét nghiệm men gan (AST, ALT) và thống kê các tác dụng không mong muốn lâm sàng giữa hai nhóm nghiên cứu (MTX + MET) và đối chứng (MTX đơn thuần).

Kết luận

Luận án tiến sĩ y học của tác giả Huỳnh Thị Xuân Tâm đã hệ thống hóa các đặc điểm lâm sàng và mối tương quan giữa bệnh vảy nến thông thường với các thành tố của hội chứng chuyển hóa theo tiêu chuẩn NCEP ATP III trên quần thể bệnh nhân tại Việt Nam. Công trình đã thiết kế và thực hiện nghiên cứu can thiệp lâm sàng có đối chứng, chứng minh hiệu quả của phác đồ phối hợp Methotrexate và Metformin trong việc cải thiện chỉ số tổn thương da PASI, hỗ trợ kiểm soát các chỉ số đường huyết, rối loạn lipid máu và đảm bảo tính an toàn về men gan và huyết học. Kết quả nghiên cứu khẳng định tầm quan trọng của việc tiếp cận toàn diện, tầm soát định kỳ hội chứng chuyển hóa trên bệnh nhân vảy nến và cung cấp thêm lựa chọn điều trị kết hợp có cơ sở khoa học cho chuyên ngành Da liễu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Bệnh vảy nến 1. Đặc điểm dịch tễ học Vảy nến chiếm khoảng 2 - 3% dân số thế giới [7], tuy nhiên ở Mỹ và Cananda có tỷ lệ này cao hơn lần lượt là 4,6% và 4,7% [6], [4], [8]. Ngược lại, vảy nến ở châu Phi, châu Mỹ, Na Uy và Châu Á dao động từ 0,4% - 0,7% [9], [10], , , , , , , ,.

Đây là bệnh viêm mạn có tính hệ thống, thường [2] [11] [12] [13] [14] [15] [16] [17] phân bố ơ những vị trí như da đầu, thân mình, khuỷu, gối, vùng sinh dục hay bán niêm mạc. Bệnh có tỷ lệ nam nữ ngang nhau và có thể khởi phát ở bất kỳ lứa tuổi nào [18]. Tuy nhiên, vẫn có nghiên cứu tại Uganda và Nigeria cho thấy tỷ lệ nam gấp 2-3 lần nữ [19]. Vảy nến có 2 đỉnh tuổi khởi phát: một là 20-30 tuổi và hai là 50- 60 tuổi; khoảng 75% bệnh nhân khởi phát trước 40 tuổi, và 35 – 50% bệnh nhân khởi phát trước 20 tuổi [9].

Có hai kiểu vảy nến: Vảy nến loại I: khởi phát trước 40 tuổi, thường có tiền sử gia đình, có liên quan với HLA-Cw06, DR7, B13 và B57; vảy nến loại II: khởi phát sau 40 tuổi, không có tiền sử gia đình, có liên quan với HLS-Cw02 và B27 [19]. Sinh bệnh học Vảy nến được xem như một tình trạng tăng sinh quá mức của các tế bào sừng ở thượng bì dưới sự kích thích của tế bào lympho ở bì. Cơ chế chính xác và dây chuyền tương tác giữa các tế bào sừng và các tế bào miễn dịch vẫn chưa được hiểu một cách đầy đủ. Tuy nhiên, nhiều bằng chứng cho thấy các tế bào lympho T hoạt hóa những chất điểu chỉnh miễn dịch chủ yếu trong sinh bệnh học của vảy nến [20].

luan an 4 Hình 1.1: Sinh bệnh học của bệnh vẩy nến [21] Nguyên nhân sinh bệnh của vẩy nến rất phức tạp, bệnh này có tính di truyền, ngày nay được hiểu ngày một rõ ràng hơn. Trong đó miễn dịch đóng vai trò chính yếu, ngoài ra còn có một số yếu tố khác tham gia [22]. Yếu tố miễn dịch Người bị vẩy nến thường có các kháng nguyên phù hợp tổ chức (antigens of the histocompatibility) sau: HLA - B13, HLA – B27, HLA – B27, HLA – Bw57 và HLA – Cw6.2: Cơ chế miễn dịch bệnh học của vẩy nến [21] luan an 5 Hiện nay người ta cho rằng nguyên nhân là do rối loạn miễn dịch gây ra, có nhiều bằng chứng cho thấy các tế bào T hoạt hóa có vai trò miễn dịch chủ yếu trong sinh bệnh học của vảy nến. Tế bào lympho T bị hoạt hóa, chúng phóng thích các cytokines (cytokines là protein có vai trò tương tác phức tạp giữa các tế bào miễn dịch trong cơ thể), làm cho nồng độ của cytokines trong máu cao hơn so với người bình thường.

Các cytokines gắn vào các thụ thể đặc hiệu dành cho chúng trên màng các tế bào đích. Trong vảy nến, các cytokines này có tác dụng kích thích làm cho các tế bào da sinh sản, trưởng thành nhanh và gia tăng số lượng nhiều hơn bình thường. Điều trị sinh học là ngăn chặn sự hoạt hóa của tế bào lympho T [22]. Vai trò của tế bào lympho T, tế bào tua gai [3], [20]: vảy nến liên quan với một số allele MHC, như HLA-Cw6, và những biến thể gen ERAP1 mã hóa enzyme aminopeptidase có tham gia trong quá trình xử lý kháng nguyên.

Điều này cho thấy rõ vai trò sinh bệnh của các tế bào trình diện kháng nguyên (antigen-presenting cells) và tế bào T. Một số tế bào được xem như khởi phát và duy trì các thương tổn vảy nến.