Luận văn thực trạng và một số yếu tố liên quan đến tăng huyết áp ở người hmông từ 30 đến 69 tuổi tại đăk drông huyện cưjut tỉnh đăk nông năm 2020

Nghiên cứu thực trạng và yếu tố liên quan đến tăng huyết áp ở người H'Mông từ 30 đến 69 tuổi tại Đăk Drông, huyện Cư Jút, Đăk Nông năm 2020.

• Tác giả: Hoàng Xuân Hạnh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thành Chung
• Trường học: Trường Đại Học Y Tế Công Cộng
• Chuyên ngành: Y Tế Công Cộng
• Đề tài: Nghiên Cứu Tăng Huyết Áp Ở Người H'Mông Tại Đắk Nông
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Tăng Huyết Áp Tại Đắk Nông 55 ký tự

Nghiên cứu về tăng huyết áp Đắk Nông ở người H'Mông là vô cùng quan trọng, nhất là khi Đắk Nông là tỉnh nghèo với nhiều dân tộc thiểu số. Tình hình tăng huyết áp ở các vùng sâu vùng xa, nơi điều kiện kinh tế xã hội còn khó khăn, đòi hỏi sự quan tâm đặc biệt. Nghiên cứu này tập trung vào thực trạng và các yếu tố liên quan đến tăng huyết áp ở người H'Mông tại xã Đắk Drông, huyện Cư Jut. Việc xác định tỷ lệ và yếu tố nguy cơ là cơ sở để xây dựng kế hoạch chăm sóc sức khỏe phù hợp cho cộng đồng này. Theo thống kê, người H'Mông chiếm tỷ lệ đáng kể trong dân số các dân tộc thiểu số ở Đắk Nông. Đây là cơ sở quan trọng cho việc nghiên cứu, can thiệp kịp thời.

1.1. Tầm quan trọng của Nghiên Cứu Dịch Tễ Học Tăng Huyết Áp

Nghiên cứu dịch tễ học về tăng huyết áp có vai trò quan trọng trong việc đánh giá gánh nặng bệnh tật và xác định các yếu tố nguy cơ trong cộng đồng. Điều này giúp các nhà hoạch định chính sách và các chuyên gia y tế công cộng đưa ra các biện pháp can thiệp hiệu quả để giảm thiểu tỷ lệ mắc bệnh và cải thiện sức khỏe cộng đồng. Nghiên cứu này cung cấp dữ liệu quan trọng về thực trạng và các yếu tố liên quan đến tăng huyết áp ở người H'Mông, một nhóm dân tộc thiểu số có điều kiện kinh tế xã hội đặc thù.

1.2. Giới thiệu về Địa điểm Nghiên cứu Xã Đắk Drông

Xã Đắk Drông, huyện Cư Jut, tỉnh Đắk Nông là một xã vùng sâu, vùng xa, nơi tập trung đông đồng bào H'Mông di cư từ phía Bắc. Mức sống và trình độ dân trí ở đây còn thấp, điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn. Đây là một trong những lý do khiến việc nghiên cứu về sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là tăng huyết áp, trở nên cấp thiết. Việc hiểu rõ thực trạng tại đây sẽ giúp đưa ra các giải pháp phù hợp.

II. Thách Thức Tỷ Lệ Tăng Huyết Áp Cao Ở Người H Mông 59 ký tự

Tăng huyết áp đang trở thành một vấn đề y tế công cộng đáng lo ngại trên toàn thế giới, và Việt Nam cũng không ngoại lệ. Điều tra STEPS năm 2015 cho thấy tỷ lệ tăng huyết áp ở Việt Nam là 21.2% ở người trưởng thành. Đặc biệt, nguy cơ bệnh tim mạch Đắk Nông tăng cao do lối sống và điều kiện kinh tế xã hội còn hạn chế. Thực tế này đặt ra thách thức lớn trong việc kiểm soát và phòng ngừa bệnh, đặc biệt là ở các cộng đồng dân tộc thiểu số như người H'Mông. Các yếu tố như chế độ ăn uống, thói quen sinh hoạt, và khả năng tiếp cận dịch vụ y tế đều có thể ảnh hưởng đến nguy cơ mắc bệnh.

2.1. Các Yếu Tố Nguy Cơ Tăng Huyết Áp Ở Cộng Đồng

Các yếu tố nguy cơ gây tăng huyết áp rất đa dạng, bao gồm tuổi tác, giới tính, di truyền, lối sống, và các bệnh lý nền. Chế độ ăn uống nhiều muối, ít rau xanh, hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia, ít vận động thể lực, và thừa cân béo phì là những yếu tố nguy cơ có thể thay đổi được. Các yếu tố không thay đổi được bao gồm tuổi tác và di truyền. Việc xác định và kiểm soát các yếu tố nguy cơ này là rất quan trọng để phòng ngừa và điều trị tăng huyết áp.

2.2. Ảnh hưởng của Lối Sống và Văn Hóa Người H Mông

Lối sống và văn hóa của người H'Mông có thể ảnh hưởng đến nguy cơ mắc tăng huyết áp. Theo tài liệu gốc, người H'Mông có thói quen tích trữ lương thực bằng cách ướp muối và gác bếp, sử dụng thực phẩm này hàng ngày. Rượu cũng là một thức uống phổ biến. Những thói quen này có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Nghiên cứu này sẽ đánh giá cụ thể tác động của các yếu tố này đến sức khỏe của cộng đồng.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Khảo Sát Tăng Huyết Áp Tại Đắk Nông 57 ký tự

Nghiên cứu sử dụng phương pháp mô tả cắt ngang để đánh giá thực trạng tăng huyết áp và các yếu tố liên quan ở người H'Mông từ 30-69 tuổi. Dữ liệu được thu thập thông qua phỏng vấn trực tiếp bằng bảng câu hỏi, đo huyết áp, chiều cao, cân nặng, và vòng eo, mông. Phân tích thống kê sẽ được thực hiện để xác định mối liên quan giữa các yếu tố nguy cơ và tỷ lệ tăng huyết áp.

3.1. Thiết Kế Nghiên Cứu và Phương Pháp Chọn Mẫu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả cắt ngang, cho phép đánh giá thực trạng tăng huyết áp tại một thời điểm nhất định. Mẫu nghiên cứu được chọn từ người H'Mông trong độ tuổi 30-69 tại xã Đắk Drông. Phương pháp chọn mẫu cần đảm bảo tính đại diện để có thể suy rộng kết quả cho toàn bộ quần thể.

3.2. Các Biến Số Nghiên Cứu Chính và Phương Pháp Thu Thập

Các biến số nghiên cứu chính bao gồm huyết áp tâm thu, huyết áp tâm trương, tuổi, giới tính, trình độ học vấn, nghề nghiệp, thói quen hút thuốc, uống rượu, chế độ ăn uống, hoạt động thể lực, chỉ số BMI, và các yếu tố kinh tế xã hội. Dữ liệu được thu thập thông qua phỏng vấn trực tiếp và đo các chỉ số nhân trắc học.

IV. Kết Quả Thực Trạng Tăng Huyết Áp ở Người H Mông 52 ký tự

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ tăng huyết áp chung ở người H'Mông là 19.2%. Tỷ lệ này cao hơn ở nam giới (20.1%) so với nữ giới (18.1%). Tỷ lệ tăng huyết áp người H'Mông tăng theo độ tuổi, với tỷ lệ cao nhất ở nhóm 50-69 tuổi (27.2%). Nghiên cứu cũng xác định các yếu tố liên quan đến tăng huyết áp, bao gồm tuổi tác, chế độ ăn uống nhiều muối, thói quen sử dụng mỡ động vật, ít ăn rau xanh, hút thuốc lá, uống rượu bia, ít hoạt động thể lực, và thừa cân béo phì.

4.1. Tỷ Lệ Tăng Huyết Áp theo Độ Tuổi và Giới Tính

Tỷ lệ tăng huyết áp tăng theo độ tuổi, với nhóm tuổi cao hơn có tỷ lệ mắc bệnh cao hơn. Có sự khác biệt về tỷ lệ tăng huyết áp giữa nam và nữ, với nam giới có xu hướng mắc bệnh cao hơn. Sự khác biệt này có thể liên quan đến sự khác biệt về lối sống và các yếu tố sinh học.

4.2. Mối Liên Quan giữa BMI và Tăng Huyết Áp

Tỷ lệ người thừa cân béo phì (BMI ≥ 25) trong mẫu nghiên cứu là 25.4%. Có mối liên quan chặt chẽ giữa BMI và tăng huyết áp, với người thừa cân béo phì có nguy cơ mắc bệnh cao hơn. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì cân nặng hợp lý để phòng ngừa tăng huyết áp.

V. Biện Pháp Phòng Ngừa Tăng Huyết Áp Cho Người H Mông 59 ký tự

Để giảm tỷ lệ tăng huyết áp người H'Mông, cần có các biện pháp can thiệp toàn diện, tập trung vào thay đổi lối sống và cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ y tế. Các biện pháp này bao gồm giáo dục sức khỏe về chế độ ăn uống lành mạnh, khuyến khích hoạt động thể lực thường xuyên, giảm hút thuốc và uống rượu bia, và tăng cường tầm soát và điều trị sớm tăng huyết áp. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan y tế, chính quyền địa phương, và cộng đồng để triển khai các biện pháp này một cách hiệu quả.

5.1. Chế Độ Ăn Uống Lành Mạnh và Hoạt Động Thể Lực

Một chế độ ăn uống lành mạnh, ít muối, ít chất béo bão hòa, giàu rau xanh và trái cây, cùng với hoạt động thể lực thường xuyên, là những biện pháp quan trọng để phòng ngừa và kiểm soát tăng huyết áp. Cần giáo dục cộng đồng về tầm quan trọng của việc thay đổi chế độ ăn uống và tăng cường hoạt động thể lực.

5.2. Tăng Cường Tầm Soát và Điều Trị Tăng Huyết Áp

Tăng cường tầm soát và điều trị sớm tăng huyết áp là rất quan trọng để ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm. Cần có các chương trình tầm soát định kỳ và đảm bảo người bệnh được tiếp cận với dịch vụ điều trị phù hợp và tuân thủ điều trị.

VI. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Về Tăng Huyết Áp Tương Lai 58 ký tự

Nghiên cứu này cung cấp cái nhìn tổng quan về thực trạng và các yếu tố liên quan đến tăng huyết áp ở người H'Mông tại Đắk Nông. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để xây dựng các chương trình can thiệp phù hợp nhằm giảm tỷ lệ mắc bệnh và cải thiện sức khỏe cộng đồng. Cần có các nghiên cứu tiếp theo để đánh giá hiệu quả của các biện pháp can thiệp và khám phá các yếu tố nguy cơ khác có thể ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng người H'Mông.

6.1. Đề Xuất Các Nghiên Cứu Chuyên Sâu Hơn Về Tăng Huyết Áp

Cần có các nghiên cứu chuyên sâu hơn để khám phá các yếu tố nguy cơ tiềm ẩn và đánh giá hiệu quả của các biện pháp can thiệp. Nghiên cứu định tính cũng có thể giúp hiểu rõ hơn về các yếu tố văn hóa và xã hội ảnh hưởng đến sức khỏe của người H'Mông.

6.2. Ứng Dụng Kết Quả Nghiên Cứu để Cải Thiện Sức Khỏe

Kết quả nghiên cứu cần được ứng dụng để xây dựng các chương trình can thiệp phù hợp, đảm bảo tính khả thi và bền vững. Cần có sự tham gia của cộng đồng trong quá trình thiết kế và triển khai các chương trình này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Khái niệm huyết áp, tăng huyết áp 1. Khái niệm huyết áp Huyết áp là áp lực máu cần thiết tác động lên thành động mạch để máu được lưu thông đến các tế bào nhằm cung cấp ôxy và các chất dinh dưỡng cho nhu cầu toàn cơ thể [26]. Huyết áp thường được đo ở động mạch cánh tay.

Khi tim co bóp tống máu, áp lực động mạch tăng lên đạt mức cao nhất gọi là HA tâm thu (hay là HA tối đa). Khi tim nghỉ, áp lực đó xuống đến mức thấp nhất gọi là HA tâm trương (HA tối thiểu): Huyết áp tâm thu (huyết áp tối đa) là trị số huyết áp cao nhất đo được ở 1 chu kỳ tim. Huyết áp tâm thu là áp lực của máu lên thành động mạch khi tim co bóp và sẽ thay đổi theo tuổi, giới, trạng thái hoạt động của cơ thể. Trị số bình thường của huyết áp tâm thu từ 90 đến dưới 140 mmHg.

Huyết áp tâm trương (huyết áp tối thiểu) là trị số huyết áp thấp nhất đo được ở 1 chu kỳ tim lúc tim giãn và lực đàn hồi của thành mạch tác động lên máu trong động mạch. Huyết áp tâm trương thay đổi theo tình trạng của thành động mạch, trị số huyết áp tâm trương bình thường giao động trong khoảng 50 đến dưới 90 mmHg. Khái niệm về tăng huyết áp Cho đến nay, Tổ chức Y tế thế giới và hội THA quốc tế đã thống nhất gọi là THA khi HA tâm thu  140 mmHg và hoặc HA tâm trương  90 mmHg [58], [61]. Tăng huyết áp thường không gây triệu chứng gì đặc biệt, do đó để chẩn đoán xác định thì cần phải đo huyết áp thường xuyên và định kỳ.

THA có thể là tăng cả huyết áp tâm thu và huyết áp tâm trương hoặc chỉ tăng 1 trong 2 dạng đó [36]. Phương pháp đánh giá THA. Theo Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị THA của Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành ngày 31/8/2010: một người lớn được gọi là THA khi HATT ≥140mmHg hoặc/và HATTr ≥90mmHg hoặc/và đang điều trị thuốc huyết áp hàng ngày. Trị số huyết áp 5 được lấy trung bình của hai lần đo chính xác ở tư thế ngồi tại hai thời điểm khám [26].1: Chẩn đoán tăng huyết áp Phân loại THA HATT (mmHg) HATTr (mmHg) Tiền tăng huyết áp 130 – 139 85 - 89 Tăng huyết áp độ 1 140 – 159 90 - 99 Tăng huyết áp độ 2 160 – 179 100 - 109 Tăng huyết áp độ 3 ≥ 180 ≥ 110 Sử dụng huyết áp kế cơ hoặc điện tử là phương pháp đơn giản để xác định chỉ số huyết áp và dựa theo phân loại THA theo Bộ Y tế để chẩn đoán THA.

Thay đổi sinh lý của huyết áp Ở một người bình thường, HA không phải lúc nào cũng ổn định mà nó luôn luôn thay đổi. Sự thay đổi này tuỳ thuộc vào nhiều yếu tố nhưng trong một giới hạn nhất định, đó là sự tăng giảm sinh lý của HA [17]. HA thay đổi theo thời gian: Trong một ngày HA được ghi nhận nhờ một máy đo HA tự động trong ngày liên tục trong suốt 24 gìơ người ta thấy: HA ban ngày cao hơn ban đêm khoảng 20%, từ 22 giờ đến 7 giờ sáng là thời gian HA thấp nhất trong ngày, khi tỉnh dậy tim làm việc mạnh hơn và HA tăng lên nhanh hơn. Trong ngày, HA giao động nhẹ và tăng cao hơn vào khoảng 9 - 12 giờ trưa và cuối buổi chiều.

Đêm, HA lại hạ thấp xuống vào khoảng 3 giờ sáng, hiện tượng này gặp cả ở người bình thường và người THA. ở người THA thì có tỷ lệ HA ban ngày cũng như HA ban đêm hoặc đảo ngược ban đêm cao hơn ban ngày [14] [18]. HA tăng giảm theo thời tiết. Khi trời lạnh các mạch máu ngoại vi co lại để làm giảm sự thải nhiệt, giữ nhiệt cho cơ thể, HA tăng lên, ngược lại khi trời nắng nóng, mạch máu ngoại vi giãn ra nhằm tăng sự thải nhiệt, để điều hoà nhiệt độ cho cơ thể thì HA lại hạ xuống.

6 HA thay đổi tuỳ theo sự hoạt động của cơ thể (kể cả lao động trí óc lẫn lao động chân tay). Khi cơ thể tăng cường vận động, nhu cầu oxy và chất dinh dưỡng đảm bảo cho hoạt đông đó tăng lên, yêu cầu tim phải làm việc nhiều bằng cách tăng tần số và cường độ co bóp. Do đó, khi hoạt động nhiều thì HA tăng lên. Khi nghỉ ngơi, HA trở lại bình thường.

Khi lao động trí óc căng thẳng kéo dài liên tục, HA có thể tăng cao. HA thay đổi theo tuổi. Tuổi càng cao, hệ thống động mạch thường bị xơ cứng nhiều, sự co giãn đàn hồi của thành động mạch kém đi, lòng động mạch cũng bị hẹp hơn vì vậy dễ bị THA nhiều hơn. HA có thể bị ảnh hưởng bởi thuốc.

Một số thuốc không kể các loại chuyên điều trị bệnh tăng giảm HA, cũng có thể làm tăng, giảm HA như cam thảo, thuốc tránh thai, corticoids,. HA thay đổi do trạng thái tâm lý: các trạng thái tâm lý như lo âu, bồn chồn, xúc động, thần kinh căng thẳng,. đều ảnh hưởng đến HA. HA thay đổi theo tư thế: chuyển từ tư thế nằm sang tư thế đứng HA tăng nhẹ 10-20 mmHg để đảm bảo cung cấp máu tốt hơn cho các bộ phận trong cơ thể.

Tất cả những thay đổi HA có tính chất sinh lý bình thường chỉ ở giới hạn của HA bình thường hoặc cao hơn bình thường nhưng sau đó cơ thể tự hạ về mức bình thường mà không cần phải điều trị [11, 18]. Hậu quả của tăng huyết áp Khi bệnh THA kéo dài hoặc tiền THA không được phát hiện, không được điều trị hoặc điều trị không liên tục, không tuân thủ điều trị sẽ dẫn đến những tổn thương các cơ quan đích: suy tim, tổn thương ở võng mạc, hắc mạc và thị thần kinh. Bệnh có thể để lại những tổn thương trầm trọng gây suy giảm thị lực nặng và không hồi phục. Khi huyết áp tăng cao kéo dài hoặc tăng đột ngột sẽ làm tổn thương hệ thống mạch máu ở võng mạc, tai biến mạch máu não, suy thận, tổn thương mạch máu ngoại biên, [2, 6].

Cả hai loại tiền THA và THA đều làm tăng liên quan nhồi máu cơ tim, đột quỵ và suy tim. Thực trạng THA trên thế giới và Việt Nam. Tình hình THA trên thế giới. THA là một vấn đề sức khoẻ cộng đồng lớn và là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và khuyết tật ở các nước đang phát triển.

Một phần tư dân số trưởng thành trên thế giới bị THA và con số này đang vẫn tiếp tục tăng. Các dự báo mô hình hoá cho thấy sự thay đổi trong tỷ lệ THA toàn cầu: THA có mặt ở khoảng 35% dân số Mỹ La-tinh, 20% - 30% dân số Trung Quốc và Ấn Độ và khoảng 14% ở các nước châu Phi Sahara. Sự không đồng nhất này đã được quy cho một số yếu tố, bao gồm đô thị hóa với những thay đổi liên quan đến lối sống, sự khác biệt về chủng tộc, tình trạng dinh dưỡng và trọng lượng sinh. THA là bệnh phổ biến, ngày càng tăng dần và âm thầm gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm, đặc biệt là ở các nước đang phát triển [12, 48].

Tại Hoa Kỳ, một thống kê cho thấy tỷ lệ người trưởng thành bị THA năm 2017 là 34 % dự đoán sẽ tăng lên 41,4% vào năm 2030 [48]. Phân tích tổng hợp 33 nghiên cứu năm 2013 của Dinesh Neupane và cộng sự ở các quốc gia Nam Á, với tổng 220.539 người tham gia nghiên cứu từ 20 tuổi trở lên, tỷ lệ THA dao động từ 13% đến 47%, trung bình là 27%, có 13 trong số 33 nghiên cứu cho kết quả tỷ lệ THA cao hơn 30% [31]. Kết quả nghiên cứu của K. Prabhakaran tại Mỹ năm 2016 đã chứng minh rằng ít hoạt động thể lực có liên quan đến khởi phát THA sau này ở những người dân có huyết áp bình thường và cả ở những người có yếu tố liên quan THA [44].

THA còn là thủ phạm chính gây ra nhiều biến chứng vô cùng nguy hiểm như đột quỵ não, bệnh mạch vành, suy tim. Theo báo cáo điều tra sức khỏe và bệnh tật của Viện Y tế công cộng - Bộ Y Tế Malaysia năm 2015 tỷ lệ hiện mắc của cao huyết áp ở người lớn từ 18 tuổi trở lên trong cuộc khảo sát này là 30,3%. Tỉ lệ ở khu vực nông thôn là 33,5% so với khu vực thành thị là 29,3%. Có sự khác biệt lớn giữa các tiểu bang, với tỷ lệ hiện mắc cao nhất ở Kedah là 37,5%, tiếp theo là Sarawak ở 37,3% và Perak ở 36,4%, trong khi mức thấp nhất là Wilayah Persekutuan Putrajaya ở mức 24,1% [40].

Tình hình tăng huyết áp tại Việt Nam Theo kết quả điều tra STEPS 2015 tại Việt Nam có khoảng 12,5 triệu người từ 18 - 69 tuổi bị THA chiếm tỷ lệ 18,9% và tỷ lệ này cao hơn đáng kể ở nam giới (23,1%) so với nữ giới (14,9%), tương tự như tình hình trên thế giới khi quần thể nam luôn có tỷ lệ THA cao hơn so với nữ [1]. Tỉ lệ này gia tăng đáng kể so với điều tra STEPS 2010 từ 15,3% lên 20,3% năm 2015, trong độ tuổi từ 25-64 tuổi. Điều tra THA toàn quốc năm 2015 - 2016 của Hội Tim mạch Việt Nam cho kết quả tỷ lệ THA ở nam giới là 56,4 % cao hơn nữ giới (42,6 %) [7]. Năm 2012, Ngô Trí Tuấn, Hoàng Văn Minh và cộng sự, nghiên cứu về THA ở đối tượng từ 40-79 tuổi tại xã Yên Đổ, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên và một số yếu tố liên quan.

Kết quả cho thấy tỷ lệ THA của nhóm ĐTNC là 5,7%, tỷ lệ THA ở nam cao hơn nữ là 1,53 lần [22]. Năm 2014, Hồng Mùng Hai nghiên cứu tình hình THA tại huyện Phú Tân, tỉnh Cà Mau, đối tượng từ 25 tuổi trở lên theo thiết kế mô tả cắt ngang cho thấy tỷ lệ THA là 20,7%. Riêng ở nữ giới là 21,6% và nam giới 19,8%, tỷ lệ huyết áp có xu hướng tăng theo tuổi [13]. Cùng vào năm 2014, Đỗ Thái Hoà và cộng sự cũng tiến hành nghiên cứu trên 1.200 đối tượng trung niên từ 40 – 59 tuổi thuộc xã Thuần Nông, huyện Đông Sơn, tỉnh Thanh Hóa cho thấy tỷ lệ THA là 19,7% [24].

Trong 12,5 triệu đối tượng nghiên cứu trong điều tra STEPS chỉ có 43,1% được bác sĩ chẩn đoán phát hiện và có 13,6% cho biết bệnh THA của họ đang được một cơ sở y tế quản lý và hiệu quả điều trị tức là huyết áp được kiểm soát đạt 9,7% như vậy vẫn còn khoảng 56,9% bệnh nhân bị THA chưa phát hiện [23].