Luận văn thực trạng và một số yếu tố liên quan đến tăng huyết áp ở người hmông từ 30 đến 69 tuổi tại đăk drông huyện cưjut tỉnh đăk nông năm 2020

Nghiên cứu thực trạng và yếu tố liên quan đến tăng huyết áp ở người H'Mông từ 30 đến 69 tuổi tại Đăk Drông, huyện Cư Jút, Đăk Nông năm 2020.

• Tác giả: Hoàng Xuân Hạnh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thành Chung
• Trường học: Trường Đại Học Y Tế Công Cộng
• Chuyên ngành: Y Tế Công Cộng
• Đề tài: Nghiên Cứu Tăng Huyết Áp Ở Người H'Mông Tại Đắk Nông
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• TÓM TẮT ĐỀ TÀI
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Khái niệm huyết áp, tăng huyết áp
• 1.1.1. Khái niệm huyết áp
• 1.1.2. Khái niệm về tăng huyết áp
• 1.1.3. Phương pháp đánh giá THA
• 1.2. Thay đổi sinh lý của huyết áp
• 1.3. Hậu quả của tăng huyết áp
• 1.4. Thực trạng THA trên thế giới và Việt Nam
• 1.4.1. Tình hình THA trên thế giới
• 1.4.2. Tình hình tăng huyết áp tại Việt Nam
• 1.5. Các yếu tố liên quan đến THA
• 1.5.1. Một số yếu tố hành vi lối sống
• 1.5.2. Các rối loạn chuyển hóa
• 1.5.3. Một số yếu tố nhân khẩu học
• 1.6. Một số nét về địa điểm nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.1. Tiêu chuẩn lựa chọn
• 2.1.2. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Thiết kế nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp chọn mẫu
• 2.5. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.6. Tổ chức thu thập số liệu
• 2.7. Các biến số nghiên cứu chính
• 2.8. Phương pháp phân tích số liệu
• 2.9. Vấn đề đạo đức nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Thực trạng tăng huyết áp
• 3.3. Thực trạng các nhóm yếu tố liên quan
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Tăng Huyết Áp Tại Đắk Nông 55 ký tự

Nghiên cứu về tăng huyết áp Đắk Nông ở người H'Mông là vô cùng quan trọng, nhất là khi Đắk Nông là tỉnh nghèo với nhiều dân tộc thiểu số. Tình hình tăng huyết áp ở các vùng sâu vùng xa, nơi điều kiện kinh tế xã hội còn khó khăn, đòi hỏi sự quan tâm đặc biệt. Nghiên cứu này tập trung vào thực trạng và các yếu tố liên quan đến tăng huyết áp ở người H'Mông tại xã Đắk Drông, huyện Cư Jut. Việc xác định tỷ lệ và yếu tố nguy cơ là cơ sở để xây dựng kế hoạch chăm sóc sức khỏe phù hợp cho cộng đồng này. Theo thống kê, người H'Mông chiếm tỷ lệ đáng kể trong dân số các dân tộc thiểu số ở Đắk Nông. Đây là cơ sở quan trọng cho việc nghiên cứu, can thiệp kịp thời.

1.1. Tầm quan trọng của Nghiên Cứu Dịch Tễ Học Tăng Huyết Áp

Nghiên cứu dịch tễ học về tăng huyết áp có vai trò quan trọng trong việc đánh giá gánh nặng bệnh tật và xác định các yếu tố nguy cơ trong cộng đồng. Điều này giúp các nhà hoạch định chính sách và các chuyên gia y tế công cộng đưa ra các biện pháp can thiệp hiệu quả để giảm thiểu tỷ lệ mắc bệnh và cải thiện sức khỏe cộng đồng. Nghiên cứu này cung cấp dữ liệu quan trọng về thực trạng và các yếu tố liên quan đến tăng huyết áp ở người H'Mông, một nhóm dân tộc thiểu số có điều kiện kinh tế xã hội đặc thù.

1.2. Giới thiệu về Địa điểm Nghiên cứu Xã Đắk Drông

Xã Đắk Drông, huyện Cư Jut, tỉnh Đắk Nông là một xã vùng sâu, vùng xa, nơi tập trung đông đồng bào H'Mông di cư từ phía Bắc. Mức sống và trình độ dân trí ở đây còn thấp, điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn. Đây là một trong những lý do khiến việc nghiên cứu về sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là tăng huyết áp, trở nên cấp thiết. Việc hiểu rõ thực trạng tại đây sẽ giúp đưa ra các giải pháp phù hợp.

II. Thách Thức Tỷ Lệ Tăng Huyết Áp Cao Ở Người H Mông 59 ký tự

Tăng huyết áp đang trở thành một vấn đề y tế công cộng đáng lo ngại trên toàn thế giới, và Việt Nam cũng không ngoại lệ. Điều tra STEPS năm 2015 cho thấy tỷ lệ tăng huyết áp ở Việt Nam là 21.2% ở người trưởng thành. Đặc biệt, nguy cơ bệnh tim mạch Đắk Nông tăng cao do lối sống và điều kiện kinh tế xã hội còn hạn chế. Thực tế này đặt ra thách thức lớn trong việc kiểm soát và phòng ngừa bệnh, đặc biệt là ở các cộng đồng dân tộc thiểu số như người H'Mông. Các yếu tố như chế độ ăn uống, thói quen sinh hoạt, và khả năng tiếp cận dịch vụ y tế đều có thể ảnh hưởng đến nguy cơ mắc bệnh.

2.1. Các Yếu Tố Nguy Cơ Tăng Huyết Áp Ở Cộng Đồng

Các yếu tố nguy cơ gây tăng huyết áp rất đa dạng, bao gồm tuổi tác, giới tính, di truyền, lối sống, và các bệnh lý nền. Chế độ ăn uống nhiều muối, ít rau xanh, hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia, ít vận động thể lực, và thừa cân béo phì là những yếu tố nguy cơ có thể thay đổi được. Các yếu tố không thay đổi được bao gồm tuổi tác và di truyền. Việc xác định và kiểm soát các yếu tố nguy cơ này là rất quan trọng để phòng ngừa và điều trị tăng huyết áp.

2.2. Ảnh hưởng của Lối Sống và Văn Hóa Người H Mông

Lối sống và văn hóa của người H'Mông có thể ảnh hưởng đến nguy cơ mắc tăng huyết áp. Theo tài liệu gốc, người H'Mông có thói quen tích trữ lương thực bằng cách ướp muối và gác bếp, sử dụng thực phẩm này hàng ngày. Rượu cũng là một thức uống phổ biến. Những thói quen này có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Nghiên cứu này sẽ đánh giá cụ thể tác động của các yếu tố này đến sức khỏe của cộng đồng.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Khảo Sát Tăng Huyết Áp Tại Đắk Nông 57 ký tự

Nghiên cứu sử dụng phương pháp mô tả cắt ngang để đánh giá thực trạng tăng huyết áp và các yếu tố liên quan ở người H'Mông từ 30-69 tuổi. Dữ liệu được thu thập thông qua phỏng vấn trực tiếp bằng bảng câu hỏi, đo huyết áp, chiều cao, cân nặng, và vòng eo, mông. Phân tích thống kê sẽ được thực hiện để xác định mối liên quan giữa các yếu tố nguy cơ và tỷ lệ tăng huyết áp.

3.1. Thiết Kế Nghiên Cứu và Phương Pháp Chọn Mẫu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả cắt ngang, cho phép đánh giá thực trạng tăng huyết áp tại một thời điểm nhất định. Mẫu nghiên cứu được chọn từ người H'Mông trong độ tuổi 30-69 tại xã Đắk Drông. Phương pháp chọn mẫu cần đảm bảo tính đại diện để có thể suy rộng kết quả cho toàn bộ quần thể.

3.2. Các Biến Số Nghiên Cứu Chính và Phương Pháp Thu Thập

Các biến số nghiên cứu chính bao gồm huyết áp tâm thu, huyết áp tâm trương, tuổi, giới tính, trình độ học vấn, nghề nghiệp, thói quen hút thuốc, uống rượu, chế độ ăn uống, hoạt động thể lực, chỉ số BMI, và các yếu tố kinh tế xã hội. Dữ liệu được thu thập thông qua phỏng vấn trực tiếp và đo các chỉ số nhân trắc học.

IV. Kết Quả Thực Trạng Tăng Huyết Áp ở Người H Mông 52 ký tự

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ tăng huyết áp chung ở người H'Mông là 19.2%. Tỷ lệ này cao hơn ở nam giới (20.1%) so với nữ giới (18.1%). Tỷ lệ tăng huyết áp người H'Mông tăng theo độ tuổi, với tỷ lệ cao nhất ở nhóm 50-69 tuổi (27.2%). Nghiên cứu cũng xác định các yếu tố liên quan đến tăng huyết áp, bao gồm tuổi tác, chế độ ăn uống nhiều muối, thói quen sử dụng mỡ động vật, ít ăn rau xanh, hút thuốc lá, uống rượu bia, ít hoạt động thể lực, và thừa cân béo phì.

4.1. Tỷ Lệ Tăng Huyết Áp theo Độ Tuổi và Giới Tính

Tỷ lệ tăng huyết áp tăng theo độ tuổi, với nhóm tuổi cao hơn có tỷ lệ mắc bệnh cao hơn. Có sự khác biệt về tỷ lệ tăng huyết áp giữa nam và nữ, với nam giới có xu hướng mắc bệnh cao hơn. Sự khác biệt này có thể liên quan đến sự khác biệt về lối sống và các yếu tố sinh học.

4.2. Mối Liên Quan giữa BMI và Tăng Huyết Áp

Tỷ lệ người thừa cân béo phì (BMI ≥ 25) trong mẫu nghiên cứu là 25.4%. Có mối liên quan chặt chẽ giữa BMI và tăng huyết áp, với người thừa cân béo phì có nguy cơ mắc bệnh cao hơn. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì cân nặng hợp lý để phòng ngừa tăng huyết áp.

V. Biện Pháp Phòng Ngừa Tăng Huyết Áp Cho Người H Mông 59 ký tự

Để giảm tỷ lệ tăng huyết áp người H'Mông, cần có các biện pháp can thiệp toàn diện, tập trung vào thay đổi lối sống và cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ y tế. Các biện pháp này bao gồm giáo dục sức khỏe về chế độ ăn uống lành mạnh, khuyến khích hoạt động thể lực thường xuyên, giảm hút thuốc và uống rượu bia, và tăng cường tầm soát và điều trị sớm tăng huyết áp. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan y tế, chính quyền địa phương, và cộng đồng để triển khai các biện pháp này một cách hiệu quả.

5.1. Chế Độ Ăn Uống Lành Mạnh và Hoạt Động Thể Lực

Một chế độ ăn uống lành mạnh, ít muối, ít chất béo bão hòa, giàu rau xanh và trái cây, cùng với hoạt động thể lực thường xuyên, là những biện pháp quan trọng để phòng ngừa và kiểm soát tăng huyết áp. Cần giáo dục cộng đồng về tầm quan trọng của việc thay đổi chế độ ăn uống và tăng cường hoạt động thể lực.

5.2. Tăng Cường Tầm Soát và Điều Trị Tăng Huyết Áp

Tăng cường tầm soát và điều trị sớm tăng huyết áp là rất quan trọng để ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm. Cần có các chương trình tầm soát định kỳ và đảm bảo người bệnh được tiếp cận với dịch vụ điều trị phù hợp và tuân thủ điều trị.

VI. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Về Tăng Huyết Áp Tương Lai 58 ký tự

Nghiên cứu này cung cấp cái nhìn tổng quan về thực trạng và các yếu tố liên quan đến tăng huyết áp ở người H'Mông tại Đắk Nông. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để xây dựng các chương trình can thiệp phù hợp nhằm giảm tỷ lệ mắc bệnh và cải thiện sức khỏe cộng đồng. Cần có các nghiên cứu tiếp theo để đánh giá hiệu quả của các biện pháp can thiệp và khám phá các yếu tố nguy cơ khác có thể ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng người H'Mông.

6.1. Đề Xuất Các Nghiên Cứu Chuyên Sâu Hơn Về Tăng Huyết Áp

Cần có các nghiên cứu chuyên sâu hơn để khám phá các yếu tố nguy cơ tiềm ẩn và đánh giá hiệu quả của các biện pháp can thiệp. Nghiên cứu định tính cũng có thể giúp hiểu rõ hơn về các yếu tố văn hóa và xã hội ảnh hưởng đến sức khỏe của người H'Mông.

6.2. Ứng Dụng Kết Quả Nghiên Cứu để Cải Thiện Sức Khỏe

Kết quả nghiên cứu cần được ứng dụng để xây dựng các chương trình can thiệp phù hợp, đảm bảo tính khả thi và bền vững. Cần có sự tham gia của cộng đồng trong quá trình thiết kế và triển khai các chương trình này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới, tăng huyết áp là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây ra các biến cố tim mạch và đột quỵ, cướp đi sinh mạng của ít nhất 9,4 triệu người mỗi năm trên toàn cầu, chiếm khoảng 45% tổng số ca tử vong do bệnh tim mạch. Tại Việt Nam, kết quả điều tra quốc gia STEPS ghi nhận tỷ lệ tăng huyết áp ở người trưởng thành từ 30 đến 69 tuổi là 21,2%, đồng thời căn bệnh này chiếm tới hơn 66% tổng gánh nặng bệnh tật không lây nhiễm trên cả nước.

Tại khu vực Tây Nguyên, làn sóng di dân tự do của các cộng đồng dân tộc thiểu số từ các tỉnh miền núi phía Bắc đã tạo nên những đặc điểm nhân khẩu học và lối sống đặc thù. Xã Đắk Drông thuộc huyện Cư Jút, tỉnh Đắk Nông là địa bàn vùng sâu với 20 thôn buôn, trong đó đồng bào dân tộc H'Mông tập trung chủ yếu tại thôn 19 và thôn 20 với 2.901 nhân khẩu, chiếm gần 20% dân số toàn xã. Do điều kiện kinh tế khó khăn với tỷ lệ hộ nghèo lên tới 47,25%, tập quán ăn mặn với các món thịt gác bếp ướp muối, lạm dụng rượu ngô và rào cản ngôn ngữ khiến vấn đề quản lý bệnh không lây nhiễm tại đây gặp rất nhiều thách thức.

Đề tài luận văn thạc sĩ chuyên ngành Y tế công cộng của tác giả Hoàng Xuân Hạnh được thực hiện từ tháng 3/2020 đến tháng 11/2020 nhằm hai mục tiêu trọng tâm: Mô tả thực trạng tăng huyết áp ở người H'Mông từ 30 đến 69 tuổi tại xã Đắk Drông, đồng thời xác định các yếu tố liên quan đến tình trạng bệnh lý này. Công trình cung cấp hệ thống số liệu dịch tễ học thực chứng với cỡ mẫu 500 người, làm tiền đề khoa học để trạm y tế địa phương và trung tâm y tế huyện xây dựng mô hình can thiệp giảm thiểu tỷ lệ mắc bệnh, nâng cao chỉ số sức khỏe cho đồng bào thiểu số.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng khung lý thuyết dịch tễ học bệnh không lây nhiễm dựa trên hướng dẫn chuẩn hóa của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO 2019) và quy trình điều tra các yếu tố nguy cơ bệnh không lây nhiễm STEPS. Khung phân tích tập trung vào ba nhóm biến số độc lập tác động trực tiếp đến huyết áp:

1. Nhóm nhân khẩu học và sinh học: Bao gồm độ tuổi (phân nhóm 30–49 tuổi và 50–69 tuổi), giới tính, trình độ học vấn, nghề nghiệp và tiền sử gia đình.
2. Nhóm hành vi lối sống: Đánh giá thói quen sử dụng rượu bia dựa trên quy chuẩn đơn vị cồn (1 đơn vị tương đương 10g cồn nguyên chất), tình trạng hút thuốc lá, mức độ tiêu thụ muối (thói quen chấm thêm gia vị, ăn đồ chế biến sẵn nhiều muối), khẩu phần rau củ quả (tiêu chuẩn khuyến nghị tối thiểu 5 suất tương đương 400g/ngày của WHO), và mức độ hoạt động thể lực tính theo đơn vị chuyển hóa năng lượng (ngưỡng tối thiểu 600 MET-phút/tuần).
3. Nhóm rối loạn chuyển hóa: Đánh giá tình trạng dinh dưỡng qua chỉ số khối cơ thể (BMI = Cân nặng/Chiều cao bình phương).

Khái niệm tăng huyết áp trong nghiên cứu được định nghĩa theo Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị của Bộ Y tế Việt Nam: Một người trưởng thành mắc tăng huyết áp khi huyết áp tâm thu đạt từ 140 mmHg trở lên hoặc huyết áp tâm trương đạt từ 90 mmHg trở lên, hoặc đang sử dụng thuốc điều trị huyết áp hàng ngày.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế mô tả cắt ngang phân tích. Cỡ mẫu nghiên cứu được tính toán theo công thức ước lượng một tỷ lệ trong quần thể với hệ số thiết kế D = 2 nhằm kiểm soát sai số cụm, mức ý nghĩa thống kê alpha = 0,05 và tỷ lệ dự đoán p = 0,212. Cỡ mẫu lý thuyết xác định là 510 đối tượng, thực tế thu thập thành công 500 người dân tộc H'Mông sinh sống liên tục ít nhất 1 năm tại thôn 19 và thôn 20 xã Đắk Drông.

Quy trình chọn mẫu kết hợp ngẫu nhiên đơn và kỹ thuật nhà liền kề xuất phát từ hộ gia đình trưởng thôn. Tiêu chuẩn lựa chọn là người từ 30 đến 69 tuổi; loại trừ phụ nữ mang thai, bà mẹ nuôi con bú dưới 12 tháng, người khuyết tật nặng và các trường hợp đang điều trị thuốc hạ áp tại thời điểm điều tra.

Kỹ thuật thu thập số liệu bao gồm phỏng vấn trực tiếp bằng bộ câu hỏi cấu trúc kết hợp tranh minh họa trực quan để vượt qua rào cản ngôn ngữ. Quy trình lâm sàng bao gồm đo huyết áp tự động 3 lần bằng máy đo Omron tiêu chuẩn y tế ở tư thế ngồi sau khi nghỉ ngơi 15 phút và không dùng chất kích thích trong 24 giờ trước đó. Các chỉ số nhân trắc học như chiều cao, cân nặng, vòng eo và vòng mông được đo đạc chính xác theo quy chuẩn y tế. Dữ liệu được nhập kép bằng phần mềm EpiData 6.0 và xử lý trên SPSS 18.0. Phương pháp kiểm định Chi bình phương (χ2) được lựa chọn để xác định mối liên quan giữa các yếu tố hành vi, nhân trắc với tỷ lệ tăng huyết áp ở ngưỡng ý nghĩa p < 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát trên 500 đối tượng người H'Mông (gồm 263 nam chiếm 52,6% và 237 nữ chiếm 47,4%) đã ghi nhận các kết quả then chốt sau:

• Tỷ lệ hiện mắc tăng huyết áp chung: Đạt 19,2% (tương đương 96 đối tượng mới phát hiện). Phân loại theo mức độ lâm sàng cho thấy: Tỷ lệ tiền tăng huyết áp chiếm 12,0% (60 người), tăng huyết áp độ 1 chiếm 15,0% (75 người), tăng huyết áp độ 2 chiếm 3,6% (18 người), và tăng huyết áp độ 3 chiếm 0,6% (3 người).
• Phân bố theo độ tuổi và giới tính: Nhóm tuổi 50–69 có tỷ lệ mắc tăng huyết áp lên tới 27,2% (68 người), cao gấp hơn 2,4 lần so với nhóm tuổi 30–49 (11,2% với 28 người). Sự khác biệt có ý nghĩa thống kê rất cao với p < 0,001 (χ2 = 20,62). Chỉ số huyết áp tâm thu trung bình ở nhóm 50–69 tuổi đạt 127,0 ± 17,3 mmHg, cao hơn rõ rệt so với mức 119,0 ± 13,8 mmHg ở nhóm 30–49 tuổi. Nam giới có tỷ lệ mắc là 20,2% (53 người), cao hơn nữ giới với 18,1% (43 người), tuy nhiên chưa thấy sự khác biệt có ý nghĩa thống kê (p = 0,57).
• Mối liên quan với chế độ dinh dưỡng: Nhóm thường xuyên sử dụng mỡ động vật có tỷ lệ tăng huyết áp là 38,9%, cao gấp gần 3 lần so với nhóm ưu tiên dùng dầu thực vật (13,1%) với p < 0,001 (χ2 = 24,71). Thói quen thường xuyên chấm mắm, muối làm tăng tỷ lệ mắc bệnh lên 29,0% so với 11,0% ở nhóm thỉnh thoảng (p < 0,001). Đáng chú ý, có tới 80,8% dân số nghiên cứu ăn không đủ 5 suất rau mỗi ngày; trong nhóm người mắc bệnh, tỷ lệ ăn thiếu rau chiếm tới 66,7% (p < 0,001).
• Mối liên quan với thể trạng và chất kích thích: Tỷ lệ thừa cân béo phì (BMI ≥ 25) trong quần thể nghiên cứu là 25,4% (127 người). Nhóm thừa cân béo phì có tỷ lệ tăng huyết áp đạt 30,7%, cao hơn hẳn mức 14,8% ở nhóm có thể trạng bình thường (p < 0,001). Người hút thuốc lá có tỷ lệ mắc bệnh là 25,9% so với 11,8% ở người không hút (p < 0,001). Người có thói quen uống rượu bia ghi nhận tỷ lệ mắc 34,1% so với 17,9% ở nhóm không uống (p = 0,03). Nhóm có mức độ hoạt động thể lực thấp có tỷ lệ mắc bệnh cao nhất với 29,5% (p = 0,02).

Thảo luận kết quả

Các dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa rất sinh động thông qua biểu đồ cột kép so sánh chỉ số huyết áp tâm thu/tâm trương giữa hai nhóm tuổi, cùng với biểu đồ tròn biểu diễn cơ cấu phân độ tăng huyết áp từ giai đoạn tiền tăng huyết áp (12,0%) đến tăng huyết áp độ 3 (0,6%).

Tỷ lệ tăng huyết áp 19,2% ở người H'Mông tại xã Đắk Drông tương đương với kết quả nghiên cứu trên đồng bào dân tộc Ê Đê tại Đắk Lắk (19,7% - 20,0%) và người Nùng tại Thái Nguyên (18,7%). Tuy nhiên, tỷ lệ này thấp hơn mức trung bình toàn quốc trong điều tra STEPS 2015 ở cùng nhóm tuổi 30–69 (21,2%) và người Ê Đê tại Buôn Hồ (26,7%). Điều này phản ánh thực trạng bệnh tim mạch tại khu vực vùng cao đang tiến gần đến mức trung bình cả nước do sự thay đổi nhanh chóng của điều kiện sinh hoạt.

Nguyên nhân gia tăng tỷ lệ mắc bệnh ở nhóm cao tuổi (27,2%) bắt nguồn từ quá trình xơ cứng thành mạch sinh lý kết hợp với sự tích tụ lâu dài của các thói quen ăn uống không lành mạnh. Đặc thù ẩm thực vùng cao như tích trữ thịt lợn, thịt trâu ướp muối phơi gác bếp, thói quen uống rượu ngô trong các dịp lễ hội và rào cản tiếp cận nguồn rau xanh tươi (chỉ 19,2% đối tượng đạt chuẩn 400g rau/ngày) là những nhân tố thúc đẩy huyết áp tăng cao. Ngoài ra, việc 96% đối tượng có trình độ tiểu học và 97,4% làm nông nghiệp cho thấy khả năng tiếp cận thông tin y tế còn hạn chế, dẫn đến việc phần lớn bệnh nhân không hề biết mình mắc bệnh trước khi được đo khám sàng lọc.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng thực nghiệm, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp can thiệp đồng bộ nhằm giảm tỷ lệ mắc và kiểm soát biến chứng tăng huyết áp:

1. Thiết lập mạng lưới sàng lọc và quản lý bệnh định kỳ: Trạm Y tế xã Đắk Drông phối hợp với Trung tâm Y tế huyện Cư Jút tổ chức đo huyết áp định kỳ hàng năm cho 100% người dân từ 30 tuổi trở lên tại thôn 19 và thôn 20. Mục tiêu trong giai đoạn 2021–2023 là phát hiện sớm và đưa vào diện quản lý điều trị ngoại trú cho ít nhất 70% số người mắc tăng huyết áp, kiểm soát chỉ số huyết áp ổn định dưới 140/90 mmHg.
2. Triển khai chương trình truyền thông thay đổi hành vi dinh dưỡng: Ban Dân số - Kế hoạch hóa gia đình và các tổ chức đoàn thể địa phương xây dựng tài liệu truyền thông song ngữ (tiếng Việt và tiếng H'Mông). Tập trung vận động người dân giảm 50% lượng muối trong nấu ăn hàng ngày, hạn chế ăn thịt ướp muối gác bếp, thay thế hoàn toàn mỡ động vật bằng dầu thực vật trong vòng 12 đến 18 tháng tới.
3. Phát động phong trào tăng cường rau xanh và lối sống năng động: Hội Nông dân và Hội Phụ nữ xã Đắk Drông hướng dẫn kỹ thuật tự canh tác vườn rau sạch hộ gia đình nhằm giải quyết tình trạng thiếu hụt thực phẩm tươi, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ hộ gia đình tiêu thụ đủ 400g rau/người/ngày từ 19,2% lên trên 55% trước năm 2024. Đồng thời, tổ chức các câu lạc bộ đi bộ và thể dục thể thao duy trì tối thiểu 150 phút hoạt động thể lực mức độ vừa mỗi tuần.
4. Kiểm soát lạm dụng rượu bia và thuốc lá: Chính quyền xã Đắk Drông ban hành quy ước thôn buôn về việc hạn chế sử dụng rượu ngô, thuốc lá trong các dịp cưới xin, tang ma và lễ hội. Đặt mục tiêu giảm tỷ lệ nam giới uống rượu bia có hại xuống dưới 20% và tỷ lệ thừa cân béo phì xuống dưới 18% trong giai đoạn 2021–2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và thực tiễn phong phú cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cán bộ quản lý y tế và cơ quan hoạch định chính sách: Dữ liệu thực tế về tỷ lệ tăng huyết áp 19,2% và thực trạng ăn uống thiếu rau (80,8%) là căn cứ thực chứng quý giá để Sở Y tế tỉnh Đắk Nông và UBND huyện Cư Jút xây dựng chiến lược phòng chống bệnh không lây nhiễm đặc thù cho các vùng dân tộc thiểu số di cư.
• Bác sĩ, nhân viên y tế tuyến cơ sở và nhân viên y tế thôn bản: Tài liệu cung cấp quy trình sàng lọc chuẩn hóa theo khuyến cáo của Bộ Y tế, phương pháp tư vấn dinh dưỡng giảm muối thích ứng với phong tục người H'Mông và bài học kinh nghiệm trong việc sử dụng tranh minh họa để phỏng vấn y tế công cộng.
• Học viên sau đại học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Y tế công cộng và Dịch tễ học: Luận văn là hình mẫu điển hình về thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang phân tích, kỹ thuật chọn mẫu ngẫu nhiên theo cụm hộ gia đình liền kề và phương pháp phân tích dịch tễ đa biến trên phần mềm SPSS 18.0.
• Các tổ chức phi chính phủ và dự án phát triển sức khỏe cộng đồng: Cung cấp bức tranh toàn diện về các yếu tố nguy cơ tim mạch tại vùng sâu Tây Nguyên, phục vụ công tác thiết kế các chương trình can thiệp dinh dưỡng, cải thiện an ninh lương thực và nâng cao chất lượng dân số vùng khó khăn.

Câu hỏi thường gặp

Tỷ lệ tăng huyết áp ở người H'Mông tại xã Đắk Drông là bao nhiêu?

Tỷ lệ hiện mắc tăng huyết áp chung ở người H'Mông từ 30 đến 69 tuổi là 19,2% (chưa bao gồm người đang uống thuốc). Trong đó, tăng huyết áp độ 1 chiếm tỷ lệ cao nhất với 15,0%, tiền tăng huyết áp chiếm 12,0%, tăng huyết áp độ 2 là 3,6% và tăng huyết áp độ 3 chiếm 0,6%.

Yếu tố tuổi tác ảnh hưởng như thế nào đến nguy cơ mắc tăng huyết áp?

Nghiên cứu chỉ ra tuổi càng cao thì nguy cơ mắc bệnh càng lớn. Nhóm tuổi 50–69 có tỷ lệ mắc tăng huyết áp lên tới 27,2%, cao gấp hơn 2,4 lần so với nhóm 30–49 tuổi (11,2%). Huyết áp tâm thu trung bình của nhóm lớn tuổi đạt 127,0 mmHg, cao hơn nhóm trẻ (119,0 mmHg) do thành mạch bị lão hóa và xơ cứng theo thời gian.

Chế độ ăn uống truyền thống của người H'Mông tác động ra sao đến huyết áp?

Thói quen ăn mỡ động vật làm tỷ lệ mắc bệnh tăng vọt lên 38,9% so với 13,1% ở nhóm dùng dầu thực vật. Ngoài ra, tập quán ăn mặn với các món ướp muối gác bếp khiến nhóm thường xuyên chấm muối có tỷ lệ mắc 29,0%. Việc 80,8% người dân ăn thiếu rau xanh (dưới 400g/ngày) cũng làm gia tăng đáng kể nguy cơ tim mạch.

Thừa cân béo phì và các chất kích thích có mối liên hệ gì với bệnh?

Những người thừa cân béo phì (BMI ≥ 25) có tỷ lệ mắc tăng huyết áp lên tới 30,7%, so với 14,8% ở nhóm bình thường. Người có thói quen hút thuốc lá ghi nhận tỷ lệ mắc 25,9% (gấp 2,2 lần người không hút), trong khi người thường xuyên uống rượu bia có tỷ lệ mắc 34,1% (gấp 1,9 lần người không uống).

Phương pháp nghiên cứu nào được áp dụng để đảm bảo độ tin cậy của số liệu?

Đề tài áp dụng thiết kế cắt ngang phân tích trên 500 người chọn mẫu ngẫu nhiên. Quy trình bao gồm phỏng vấn bằng tranh minh họa chuẩn STEPS, đo huyết áp 3 lần bằng máy đo Omron tiêu chuẩn, kiểm định Chi bình phương trên SPSS 18.0 và được Hội đồng Đạo đức Trường Đại học Y tế Công cộng thẩm định phê duyệt.

Kết luận

• Tỷ lệ hiện mắc tăng huyết áp ở người H'Mông từ 30 đến 69 tuổi tại xã Đắk Drông là 19,2%, trong đó tăng huyết áp độ 1 chiếm tỷ lệ đa số với 15,0% và tiền tăng huyết áp chiếm 12,0%.
• Tuổi tác là yếu tố nguy cơ không thể thay đổi mang tính quyết định, với tỷ lệ mắc ở nhóm 50–69 tuổi đạt 27,2%, cao gấp 2,4 lần so với nhóm 30–49 tuổi (11,2%).
• Thói quen dinh dưỡng thiếu lành mạnh đóng vai trò chủ đạo làm tăng huyết áp: Sử dụng mỡ động vật (tỷ lệ mắc 38,9%), ăn nhiều muối (29,0%), và có tới 80,8% dân số ăn không đủ 5 suất rau xanh mỗi ngày.
• Tình trạng thừa cân béo phì (BMI ≥ 25) chiếm 25,4% quần thể với tỷ lệ mắc bệnh 30,7%, kết hợp cùng các hành vi hút thuốc lá (25,9%) và uống rượu bia (34,1%) làm gia tăng đáng kể gánh nặng tim mạch.
• Hoạt động thể lực mức độ thấp có tỷ lệ mắc bệnh lên tới 29,5%, cho thấy lối sống tĩnh tại đang dần xuất hiện tại khu vực nông thôn miền núi.

Luận văn đã bổ sung nguồn dữ liệu dịch tễ học thực địa quý báu về sức khỏe tim mạch của người H'Mông di cư tại Đắk Nông. Để giảm thiểu nguy cơ đột quỵ và biến chứng tim mạch trong cộng đồng, các cấp chính quyền và cơ quan y tế cần khẩn trương đưa các giải pháp truyền thông giảm muối, chuyển đổi dầu thực vật và đo huyết áp định kỳ vào chương trình hành động y tế cơ sở giai đoạn 2021–2025. Hãy chủ động theo dõi chỉ số huyết áp định kỳ và duy trì chế độ dinh dưỡng lành mạnh để bảo vệ sức khỏe tim mạch vững bền.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Khái niệm huyết áp, tăng huyết áp 1. Khái niệm huyết áp Huyết áp là áp lực máu cần thiết tác động lên thành động mạch để máu được lưu thông đến các tế bào nhằm cung cấp ôxy và các chất dinh dưỡng cho nhu cầu toàn cơ thể [26]. Huyết áp thường được đo ở động mạch cánh tay.

Khi tim co bóp tống máu, áp lực động mạch tăng lên đạt mức cao nhất gọi là HA tâm thu (hay là HA tối đa). Khi tim nghỉ, áp lực đó xuống đến mức thấp nhất gọi là HA tâm trương (HA tối thiểu): Huyết áp tâm thu (huyết áp tối đa) là trị số huyết áp cao nhất đo được ở 1 chu kỳ tim. Huyết áp tâm thu là áp lực của máu lên thành động mạch khi tim co bóp và sẽ thay đổi theo tuổi, giới, trạng thái hoạt động của cơ thể. Trị số bình thường của huyết áp tâm thu từ 90 đến dưới 140 mmHg.

Huyết áp tâm trương (huyết áp tối thiểu) là trị số huyết áp thấp nhất đo được ở 1 chu kỳ tim lúc tim giãn và lực đàn hồi của thành mạch tác động lên máu trong động mạch. Huyết áp tâm trương thay đổi theo tình trạng của thành động mạch, trị số huyết áp tâm trương bình thường giao động trong khoảng 50 đến dưới 90 mmHg. Khái niệm về tăng huyết áp Cho đến nay, Tổ chức Y tế thế giới và hội THA quốc tế đã thống nhất gọi là THA khi HA tâm thu  140 mmHg và hoặc HA tâm trương  90 mmHg [58], [61]. Tăng huyết áp thường không gây triệu chứng gì đặc biệt, do đó để chẩn đoán xác định thì cần phải đo huyết áp thường xuyên và định kỳ.

THA có thể là tăng cả huyết áp tâm thu và huyết áp tâm trương hoặc chỉ tăng 1 trong 2 dạng đó [36]. Phương pháp đánh giá THA. Theo Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị THA của Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành ngày 31/8/2010: một người lớn được gọi là THA khi HATT ≥140mmHg hoặc/và HATTr ≥90mmHg hoặc/và đang điều trị thuốc huyết áp hàng ngày. Trị số huyết áp 5 được lấy trung bình của hai lần đo chính xác ở tư thế ngồi tại hai thời điểm khám [26].1: Chẩn đoán tăng huyết áp Phân loại THA HATT (mmHg) HATTr (mmHg) Tiền tăng huyết áp 130 – 139 85 - 89 Tăng huyết áp độ 1 140 – 159 90 - 99 Tăng huyết áp độ 2 160 – 179 100 - 109 Tăng huyết áp độ 3 ≥ 180 ≥ 110 Sử dụng huyết áp kế cơ hoặc điện tử là phương pháp đơn giản để xác định chỉ số huyết áp và dựa theo phân loại THA theo Bộ Y tế để chẩn đoán THA.

Thay đổi sinh lý của huyết áp Ở một người bình thường, HA không phải lúc nào cũng ổn định mà nó luôn luôn thay đổi. Sự thay đổi này tuỳ thuộc vào nhiều yếu tố nhưng trong một giới hạn nhất định, đó là sự tăng giảm sinh lý của HA [17]. HA thay đổi theo thời gian: Trong một ngày HA được ghi nhận nhờ một máy đo HA tự động trong ngày liên tục trong suốt 24 gìơ người ta thấy: HA ban ngày cao hơn ban đêm khoảng 20%, từ 22 giờ đến 7 giờ sáng là thời gian HA thấp nhất trong ngày, khi tỉnh dậy tim làm việc mạnh hơn và HA tăng lên nhanh hơn. Trong ngày, HA giao động nhẹ và tăng cao hơn vào khoảng 9 - 12 giờ trưa và cuối buổi chiều.

Đêm, HA lại hạ thấp xuống vào khoảng 3 giờ sáng, hiện tượng này gặp cả ở người bình thường và người THA. ở người THA thì có tỷ lệ HA ban ngày cũng như HA ban đêm hoặc đảo ngược ban đêm cao hơn ban ngày [14] [18]. HA tăng giảm theo thời tiết. Khi trời lạnh các mạch máu ngoại vi co lại để làm giảm sự thải nhiệt, giữ nhiệt cho cơ thể, HA tăng lên, ngược lại khi trời nắng nóng, mạch máu ngoại vi giãn ra nhằm tăng sự thải nhiệt, để điều hoà nhiệt độ cho cơ thể thì HA lại hạ xuống.

6 HA thay đổi tuỳ theo sự hoạt động của cơ thể (kể cả lao động trí óc lẫn lao động chân tay). Khi cơ thể tăng cường vận động, nhu cầu oxy và chất dinh dưỡng đảm bảo cho hoạt đông đó tăng lên, yêu cầu tim phải làm việc nhiều bằng cách tăng tần số và cường độ co bóp. Do đó, khi hoạt động nhiều thì HA tăng lên. Khi nghỉ ngơi, HA trở lại bình thường.

Khi lao động trí óc căng thẳng kéo dài liên tục, HA có thể tăng cao. HA thay đổi theo tuổi. Tuổi càng cao, hệ thống động mạch thường bị xơ cứng nhiều, sự co giãn đàn hồi của thành động mạch kém đi, lòng động mạch cũng bị hẹp hơn vì vậy dễ bị THA nhiều hơn. HA có thể bị ảnh hưởng bởi thuốc.

Một số thuốc không kể các loại chuyên điều trị bệnh tăng giảm HA, cũng có thể làm tăng, giảm HA như cam thảo, thuốc tránh thai, corticoids,. HA thay đổi do trạng thái tâm lý: các trạng thái tâm lý như lo âu, bồn chồn, xúc động, thần kinh căng thẳng,. đều ảnh hưởng đến HA. HA thay đổi theo tư thế: chuyển từ tư thế nằm sang tư thế đứng HA tăng nhẹ 10-20 mmHg để đảm bảo cung cấp máu tốt hơn cho các bộ phận trong cơ thể.

Tất cả những thay đổi HA có tính chất sinh lý bình thường chỉ ở giới hạn của HA bình thường hoặc cao hơn bình thường nhưng sau đó cơ thể tự hạ về mức bình thường mà không cần phải điều trị [11, 18]. Hậu quả của tăng huyết áp Khi bệnh THA kéo dài hoặc tiền THA không được phát hiện, không được điều trị hoặc điều trị không liên tục, không tuân thủ điều trị sẽ dẫn đến những tổn thương các cơ quan đích: suy tim, tổn thương ở võng mạc, hắc mạc và thị thần kinh. Bệnh có thể để lại những tổn thương trầm trọng gây suy giảm thị lực nặng và không hồi phục. Khi huyết áp tăng cao kéo dài hoặc tăng đột ngột sẽ làm tổn thương hệ thống mạch máu ở võng mạc, tai biến mạch máu não, suy thận, tổn thương mạch máu ngoại biên, [2, 6].

Cả hai loại tiền THA và THA đều làm tăng liên quan nhồi máu cơ tim, đột quỵ và suy tim. Thực trạng THA trên thế giới và Việt Nam. Tình hình THA trên thế giới. THA là một vấn đề sức khoẻ cộng đồng lớn và là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và khuyết tật ở các nước đang phát triển.

Một phần tư dân số trưởng thành trên thế giới bị THA và con số này đang vẫn tiếp tục tăng. Các dự báo mô hình hoá cho thấy sự thay đổi trong tỷ lệ THA toàn cầu: THA có mặt ở khoảng 35% dân số Mỹ La-tinh, 20% - 30% dân số Trung Quốc và Ấn Độ và khoảng 14% ở các nước châu Phi Sahara. Sự không đồng nhất này đã được quy cho một số yếu tố, bao gồm đô thị hóa với những thay đổi liên quan đến lối sống, sự khác biệt về chủng tộc, tình trạng dinh dưỡng và trọng lượng sinh. THA là bệnh phổ biến, ngày càng tăng dần và âm thầm gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm, đặc biệt là ở các nước đang phát triển [12, 48].

Tại Hoa Kỳ, một thống kê cho thấy tỷ lệ người trưởng thành bị THA năm 2017 là 34 % dự đoán sẽ tăng lên 41,4% vào năm 2030 [48]. Phân tích tổng hợp 33 nghiên cứu năm 2013 của Dinesh Neupane và cộng sự ở các quốc gia Nam Á, với tổng 220.539 người tham gia nghiên cứu từ 20 tuổi trở lên, tỷ lệ THA dao động từ 13% đến 47%, trung bình là 27%, có 13 trong số 33 nghiên cứu cho kết quả tỷ lệ THA cao hơn 30% [31]. Kết quả nghiên cứu của K. Prabhakaran tại Mỹ năm 2016 đã chứng minh rằng ít hoạt động thể lực có liên quan đến khởi phát THA sau này ở những người dân có huyết áp bình thường và cả ở những người có yếu tố liên quan THA [44].

THA còn là thủ phạm chính gây ra nhiều biến chứng vô cùng nguy hiểm như đột quỵ não, bệnh mạch vành, suy tim. Theo báo cáo điều tra sức khỏe và bệnh tật của Viện Y tế công cộng - Bộ Y Tế Malaysia năm 2015 tỷ lệ hiện mắc của cao huyết áp ở người lớn từ 18 tuổi trở lên trong cuộc khảo sát này là 30,3%. Tỉ lệ ở khu vực nông thôn là 33,5% so với khu vực thành thị là 29,3%. Có sự khác biệt lớn giữa các tiểu bang, với tỷ lệ hiện mắc cao nhất ở Kedah là 37,5%, tiếp theo là Sarawak ở 37,3% và Perak ở 36,4%, trong khi mức thấp nhất là Wilayah Persekutuan Putrajaya ở mức 24,1% [40].

Tình hình tăng huyết áp tại Việt Nam Theo kết quả điều tra STEPS 2015 tại Việt Nam có khoảng 12,5 triệu người từ 18 - 69 tuổi bị THA chiếm tỷ lệ 18,9% và tỷ lệ này cao hơn đáng kể ở nam giới (23,1%) so với nữ giới (14,9%), tương tự như tình hình trên thế giới khi quần thể nam luôn có tỷ lệ THA cao hơn so với nữ [1]. Tỉ lệ này gia tăng đáng kể so với điều tra STEPS 2010 từ 15,3% lên 20,3% năm 2015, trong độ tuổi từ 25-64 tuổi. Điều tra THA toàn quốc năm 2015 - 2016 của Hội Tim mạch Việt Nam cho kết quả tỷ lệ THA ở nam giới là 56,4 % cao hơn nữ giới (42,6 %) [7]. Năm 2012, Ngô Trí Tuấn, Hoàng Văn Minh và cộng sự, nghiên cứu về THA ở đối tượng từ 40-79 tuổi tại xã Yên Đổ, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên và một số yếu tố liên quan.

Kết quả cho thấy tỷ lệ THA của nhóm ĐTNC là 5,7%, tỷ lệ THA ở nam cao hơn nữ là 1,53 lần [22]. Năm 2014, Hồng Mùng Hai nghiên cứu tình hình THA tại huyện Phú Tân, tỉnh Cà Mau, đối tượng từ 25 tuổi trở lên theo thiết kế mô tả cắt ngang cho thấy tỷ lệ THA là 20,7%. Riêng ở nữ giới là 21,6% và nam giới 19,8%, tỷ lệ huyết áp có xu hướng tăng theo tuổi [13]. Cùng vào năm 2014, Đỗ Thái Hoà và cộng sự cũng tiến hành nghiên cứu trên 1.200 đối tượng trung niên từ 40 – 59 tuổi thuộc xã Thuần Nông, huyện Đông Sơn, tỉnh Thanh Hóa cho thấy tỷ lệ THA là 19,7% [24].

Trong 12,5 triệu đối tượng nghiên cứu trong điều tra STEPS chỉ có 43,1% được bác sĩ chẩn đoán phát hiện và có 13,6% cho biết bệnh THA của họ đang được một cơ sở y tế quản lý và hiệu quả điều trị tức là huyết áp được kiểm soát đạt 9,7% như vậy vẫn còn khoảng 56,9% bệnh nhân bị THA chưa phát hiện [23].