Nguyễn thị thanh nhài nghiên cứu tác dụng điều trị bệnh gout trên thực nghiệm của chế phẩm viên nang chứa thổ phục linh hy thiêm và một số dƣợc liệu khác luận văn dƣợc sĩ chuyên khoa cấp ii

Nghiên cứu tác dụng điều trị bệnh gout của viên nang thổ phục linh hy thiêm và các dược liệu khác trong luận văn dược sĩ chuyên khoa cấp II.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Nhài
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thùy Dương
• Trường học: Trường Đại Học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược Lý Và Dược Lâm Sàng
• Đề tài: Nghiên Cứu Tác Dụng Điều Trị Bệnh Gout Trên Thực Nghiệm Của Chế Phẩm Viên Nang Chứa Thổ Phục Linh, Hy Thiêm Và Một Số Dược Liệu Khác
• Loại tài liệu: Luận Văn Dược Sĩ Chuyên Khoa Cấp II
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. TỔNG QUAN VỀ BỆNH GOUT
• 1.1. Đại cương về bệnh gout
• 1.2. Cơ chế bệnh sinh bệnh gout
• 1.3. Triệu chứng lâm sàng của bệnh gout
• 1.4. Điều trị bệnh gout
• 2. TỔNG QUAN VỀ CHẾ PHẨM NGHIÊN CỨU
• 2.1. Các bài thuốc từ dược liệu có chứa thổ phục linh, hy thiêm có tác dụng điều trị bệnh gout
• 2.2. Các dược liệu có trong chế phẩm nghiên cứu
• 3. TỔNG QUAN VỀ TIÊU CHUẨN CHẤT LƯỢNG VÀ CÁC MÔ HÌNH, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM THƯỜNG ĐƯỢC SỬ DỤNG TRONG NGHIÊN CỨU TÁC DỤNG ĐIỀU TRỊ GOUT CỦA THUỐC
• 3.1. Tiêu chuẩn chất lượng của viên nang chứa dược liệu
• 3.2. Các mô hình và phương pháp nghiên cứu thực nghiệm thường được sử dụng trong nghiên cứu tác dụng hạ acid uric của thuốc
• 3.3. Các mô hình và phương pháp nghiên cứu thực nghiệm thường được sử dụng trong nghiên cứu tác dụng chống viêm của thuốc điều trị gout
• 4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4.1. ĐỐI TƯỢNG, NGUYÊN VẬT LIỆU NGHIÊN CỨU
• 4.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 4.1.2. Động vật thí nghiệm
• 4.1.3. Hóa chất, thuốc thử
• 4.2. Thiết bị nghiên cứu
• 4.3. Nội dung nghiên cứu
• 4.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4.4.1. Phương pháp xây dựng một số tiêu chuẩn cơ bản cho chế phẩm
• 4.4.2. Phương pháp đánh giá tác dụng điều trị gout trên thực nghiệm của chế phẩm
• 4.4.3. Phương pháp đánh giá độc tính tiền lâm sàng của chế phẩm
• 4.5. PHƯƠNG PHÁP XỬ LÝ SỐ LIỆU
• 5. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 5.1. KẾT QUẢ XÂY DỰNG MỘT SỐ TIÊU CHUẨN CHẤT LƯỢNG CƠ BẢN CHO CHẾ PHẨM
• 5.1.1. Lựa chọn tiêu chí đánh giá chế phẩm viên nang
• 5.1.2. Thử nghiệm khả thi và thẩm định phương pháp kiểm nghiệm
• 5.1.3. Kết quả kiểm tra chất lượng chế phẩm và đề xuất tiêu chuẩn chất lượng chế phẩm
• 5.2. KẾT QUẢ ĐÁNH GIÁ TÁC DỤNG ĐIỀU TRỊ GOUT TRÊN THỰC NGHIỆM CỦA CHẾ PHẨM
• 5.2.1. Kết quả đánh giá tác dụng hạ acid uric của chế phẩm trên mô hình gây tăng AU máu cấp bằng kalioxonat
• 5.2.2. Kết quả đánh giá tác dụng chống viêm cấp của chế phẩm
• 5.3. KẾT QUẢ ĐÁNH GIÁ ĐỘC TÍNH CỦA CHẾ PHẨM
• 5.3.1. Độc tính cấp
• 5.3.2. Độc tính bán trường diễn
• 5.4. Bàn luận về các tiêu chuẩn và phương pháp thử
• 5.4.1. Bàn luận về ngưỡng giới hạn chỉ tiêu kiểm nghiệm
• 5.4.2. Bàn luận về phương pháp thử các chỉ tiêu định tính, định lượng
• 5.4.3. Bàn luận về xây dựng và thẩm định phương pháp
• 5.5. Bàn luận về tác dụng điều trị gout trên thực nghiệm của chế phẩm
• 5.5.1. Bàn luận về tác dụng hạ acid uric máu thực nghiệm của chế phẩm
• 5.5.2. Bàn luận về tác dụng chống viêm cấp của chế phẩm trên thực nghiệm
• 5.6. Bàn luận về độc tính của chế phẩm trên thực nghiệm
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác dụng điều trị bệnh gout của thổ phục linh

Bệnh gout là một trong những bệnh lý viêm khớp phổ biến, gây ra bởi sự lắng đọng của tinh thể urat trong khớp. Viên nang chứa thổ phục linh đã được nghiên cứu và chứng minh có tác dụng tích cực trong việc điều trị bệnh gout. Nghiên cứu cho thấy, thổ phục linh không chỉ giúp giảm đau mà còn hỗ trợ hạ nồng độ acid uric trong máu, từ đó giảm thiểu triệu chứng của bệnh gout.

1.1. Cơ chế tác dụng của thổ phục linh trong điều trị gout

Thổ phục linh chứa nhiều hoạt chất có khả năng ức chế enzym xanthin oxidase, từ đó làm giảm sản xuất acid uric trong cơ thể. Nghiên cứu cho thấy, việc sử dụng thổ phục linh có thể giúp giảm nồng độ acid uric trong máu một cách hiệu quả, góp phần làm giảm triệu chứng của bệnh gout.

1.2. Các nghiên cứu lâm sàng về thổ phục linh và gout

Nhiều nghiên cứu lâm sàng đã chỉ ra rằng việc sử dụng viên nang chứa thổ phục linh có thể cải thiện triệu chứng của bệnh gout. Một nghiên cứu gần đây cho thấy, bệnh nhân sử dụng thổ phục linh có tỷ lệ giảm đau cao hơn so với nhóm không sử dụng, đồng thời nồng độ acid uric cũng giảm đáng kể.

II. Vấn đề và thách thức trong điều trị bệnh gout hiện nay

Mặc dù có nhiều phương pháp điều trị bệnh gout, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc kiểm soát triệu chứng và ngăn ngừa tái phát. Việc sử dụng thuốc tân dược thường đi kèm với nhiều tác dụng phụ không mong muốn, khiến người bệnh gặp khó khăn trong việc duy trì điều trị lâu dài.

2.1. Tác dụng phụ của thuốc điều trị gout

Nhiều loại thuốc điều trị gout như allopurinol hay febuxostat có thể gây ra các tác dụng phụ như phát ban, buồn nôn, và thậm chí là tổn thương gan. Điều này khiến cho người bệnh lo ngại và không muốn tiếp tục điều trị.

2.2. Tình trạng kháng thuốc trong điều trị gout

Một số bệnh nhân có thể phát triển tình trạng kháng thuốc, khiến cho việc điều trị trở nên khó khăn hơn. Việc tìm kiếm các phương pháp điều trị mới, an toàn và hiệu quả là rất cần thiết trong bối cảnh này.

III. Phương pháp nghiên cứu tác dụng của thổ phục linh trong điều trị gout

Nghiên cứu tác dụng của viên nang chứa thổ phục linh được thực hiện thông qua các phương pháp thực nghiệm và lâm sàng. Các mô hình nghiên cứu được thiết kế để đánh giá hiệu quả của thổ phục linh trong việc hạ acid uric và chống viêm.

3.1. Thiết kế nghiên cứu và mô hình thực nghiệm

Nghiên cứu được thực hiện trên các mô hình động vật thí nghiệm, nhằm đánh giá tác dụng hạ acid uric của thổ phục linh. Các chỉ số sinh hóa được theo dõi để xác định hiệu quả của chế phẩm.

3.2. Phân tích kết quả và đánh giá hiệu quả điều trị

Kết quả nghiên cứu cho thấy viên nang chứa thổ phục linh có tác dụng rõ rệt trong việc giảm nồng độ acid uric và cải thiện triệu chứng viêm khớp. Các chỉ số sinh hóa cho thấy sự thay đổi tích cực sau khi sử dụng chế phẩm này.

IV. Ứng dụng thực tiễn của thổ phục linh trong điều trị gout

Việc ứng dụng thổ phục linh trong điều trị bệnh gout không chỉ mang lại hiệu quả cao mà còn giúp giảm thiểu tác dụng phụ so với các thuốc tân dược. Sự kết hợp giữa y học cổ truyền và hiện đại đang mở ra hướng đi mới trong điều trị bệnh lý này.

4.1. Lợi ích của thổ phục linh trong điều trị gout

Thổ phục linh không chỉ giúp giảm đau mà còn hỗ trợ cải thiện chức năng khớp, giúp người bệnh có thể hoạt động bình thường hơn. Nghiên cứu cho thấy, việc sử dụng thổ phục linh có thể giúp giảm thiểu tần suất tái phát của bệnh gout.

4.2. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng lâm sàng

Kết quả từ các nghiên cứu lâm sàng cho thấy viên nang chứa thổ phục linh có thể được sử dụng như một phương pháp điều trị bổ sung hiệu quả cho bệnh nhân gout. Điều này mở ra cơ hội cho việc phát triển các sản phẩm thảo dược an toàn và hiệu quả hơn.

V. Kết luận và triển vọng tương lai trong điều trị gout

Nghiên cứu về tác dụng của thổ phục linh trong điều trị bệnh gout đã mở ra nhiều triển vọng mới. Việc kết hợp giữa y học cổ truyền và hiện đại có thể giúp cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân gout.

5.1. Tương lai của nghiên cứu thổ phục linh trong điều trị gout

Các nghiên cứu tiếp theo cần được thực hiện để xác định rõ hơn về cơ chế tác dụng và hiệu quả lâu dài của thổ phục linh trong điều trị bệnh gout. Điều này sẽ giúp xây dựng các sản phẩm dược phẩm an toàn và hiệu quả hơn.

5.2. Khuyến nghị cho nghiên cứu và ứng dụng

Cần có sự hợp tác giữa các nhà nghiên cứu và các cơ sở y tế để phát triển các sản phẩm từ thổ phục linh, nhằm mang lại lợi ích cho bệnh nhân gout. Việc xây dựng các tiêu chuẩn chất lượng cho chế phẩm cũng là điều cần thiết.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh gout là bệnh lý viêm khớp vi tinh thể mạn tính phổ biến hàng đầu, đặc trưng bởi sự lắng đọng các tinh thể muối natri urat tại màng hoạt dịch khớp và mô quanh khớp khi nồng độ acid uric huyết thanh vượt quá ngưỡng bão hòa sinh lý 420 µmol/L (tương đương 7,0 mg/dL ở nam giới và 360 µmol/L ở nữ giới). Theo số liệu từ cuộc Điều tra Khám sức khỏe và Dinh dưỡng Quốc gia Hoa Kỳ (NHANES), tỷ lệ tăng acid uric máu trong quần thể đạt 20,2% ở nam giới và 20,0% ở nữ giới. Tại Việt Nam, bệnh gout hiện đứng thứ 4 trong danh mục các bệnh lý cơ xương khớp nội trú phổ biến nhất tại các bệnh viện tuyến trung ương. Mặc dù các thuốc tân dược điều trị gout như Allopurinol, Febuxostat, Colchicin hay các thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) đem lại hiệu quả hạ urat và giảm đau nhanh chóng, việc sử dụng dài ngày thường đi kèm nhiều phản ứng bất lợi nghiêm trọng như hội chứng phát ban do thuốc (DRESS, Steven-Johnson), suy giảm chức năng gan thận và loét đường tiêu hóa.

Xuất phát từ thực tiễn đó, luận văn chuyên khoa cấp II chuyên ngành Dược lý và Dược lâm sàng của tác giả Nguyễn Thị Thanh Nhài, thực hiện tại Trường Đại học Dược Hà Nội năm 2022, đã tập trung vào đề tài: "Nghiên cứu tác dụng điều trị bệnh gout trên thực nghiệm của chế phẩm viên nang chứa Thổ phục linh, Hy thiêm và một số dược liệu khác". Nghiên cứu hướng tới mục tiêu thiết lập tiêu chuẩn kiểm nghiệm chất lượng cơ bản cho viên nang NC 500 mg, đánh giá hiệu lực hạ acid uric máu, khả năng chống viêm cấp trên mô hình động vật thực nghiệm, đồng thời xác định độc tính tiền lâm sàng nhằm tạo tiền đề khoa học vững chắc cho việc phát triển một chế phẩm thảo dược an toàn, hiệu quả trong điều trị gout.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Cơ chế bệnh sinh của bệnh gout gắn liền với sự rối loạn chuyển hóa nhân purin trong cơ thể. Theo các nghiên cứu dịch tễ học chuyển hóa, khoảng 90% các trường hợp tăng acid uric máu bắt nguồn từ tình trạng giảm đào thải urat qua thận và đường tiêu hóa, trong khi 10% còn lại do tăng tổng hợp nội sinh vượt mức từ 600-800 mg/ngày. Khi nồng độ urat huyết thanh vượt ngưỡng 6,8 mg/dL, các vi tinh thể natri urat hình kim kết tủa tại sụn khớp, hoạt hóa yếu tố Hageman và hệ thống kinin-kallikrein, từ đó kích thích đại thực bào thực bào vi tinh thể và giải phóng ồ ạt các cytokin tiền viêm như IL-1β, IL-6, TNF-α gây ra cơn đau gout cấp dữ dội.

Luận văn vận dụng khung lý thuyết tác động đa đích của y học cổ truyền kết hợp dược lý hiện đại. Ba khái niệm then chốt bao gồm:

1. Cơ chế ức chế enzym Xanthine Oxidase (XO) – enzym xúc tác phản ứng oxy hóa hypoxanthine thành xanthine và chuyển tiếp thành acid uric.
2. Cơ chế điều hòa các protein vận chuyển urat tại ống thận như URAT1, GLUT9 và OAT1 nhằm tăng cường hệ số thanh thải urat.
3. Hoạt chất chỉ điểm sinh học Astilbin (ATB) – một flavonoid đặc trưng chiết xuất từ thân rễ Thổ phục linh (Smilax glabra Roxb.) và các hợp chất diterpenoid (Kirenol, Darutosid) trong Hy thiêm (Siegesbeckia orientalis L.) giữ vai trò cốt lõi trong việc ức chế đáp ứng viêm và giảm nồng độ acid uric.

Phương pháp nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là viên nang cứng NC có khối lượng trung bình 500 mg/viên (chứa 100 mg cao Thổ phục linh, 120 mg cao Hy thiêm, 120 mg cao Bồ công anh, 60 mg cao Nhọ nồi và 60 mg cao Vỏ đậu xanh). Động vật thực nghiệm gồm chuột nhắt trắng chủng Swiss đực khỏe mạnh (trọng lượng 22-26 g) và chuột cống trắng chủng Wistar cả hai giống (trọng lượng 170 ± 40 g), được chia ngẫu nhiên vào các lô thử nghiệm với cỡ mẫu chuẩn 9 con/lô nhằm đảm bảo ý nghĩa thống kê sinh học ($p < 0,05$).

Quy trình nghiên cứu được triển khai theo 3 nội dung chính:

• Xây dựng tiêu chuẩn chất lượng: Thẩm định phương pháp định lượng Astilbin bằng sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC-DAD) trên cột Sunfire C18 (250 mm × 4,6 mm; 5 µm), đầu dò DAD bước sóng 291 nm, pha động hỗn hợp MeOH 60% và nước (tỷ lệ 38:62 v/v), đồng thời định tính các thành phần bằng sắc ký lớp mỏng hiệu năng cao (HPTLC).
• Đánh giá hiệu lực dược lý: Khảo sát tác dụng hạ acid uric trên mô hình chuột nhắt trắng gây tăng urat cấp bằng tiêm màng bụng Kali oxonate (KO) liều 500 mg/kg kết hợp đo hoạt độ XO gan chuột ở bước sóng 290 nm. Tác dụng chống viêm cấp được kiểm chứng qua mô hình gây phù bàn chân chuột bằng Carrageenan 1% (đo thể tích bằng Plethysmometer LE 7500 tại các mốc 1, 2, 3, 4, 5, 6 và 24 giờ) và mô hình gây viêm màng hoạt dịch khớp gối thực nghiệm bằng vi tinh thể natri urat.
• Đánh giá độc tính: Xác định độc tính cấp đường uống và độc tính bán trường diễn dùng liều lặp lại liên tục 28 ngày trên chuột cống liều 1980 mg/kg, theo dõi các chỉ số huyết học, sinh hóa máu (AST, ALT, Creatinin) và mô bệnh học gan thận.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu đã xây dựng thành công bộ tiêu chuẩn cơ sở cho viên nang NC đạt độ đồng đều khối lượng (độ lệch < 7,5%), độ ẩm và mất khối lượng do làm khô ≤ 5,0%, thời gian rã hoàn toàn trong nước ≤ 30 phút. Phương pháp định lượng Astilbin bằng HPLC-DAD đạt độ tương quan tuyến tính cao ($R^2 = 0,9998$) trong khoảng nồng độ khảo sát, độ đúng thể hiện qua tỷ lệ phục hồi đạt từ 98,5% đến 101,2%, hệ số biến thiên RSD lặp lại dưới 2,0%. Hàm lượng Astilbin trong chế phẩm được định lượng ổn định, đảm bảo vai trò là chất điểm chỉ chất lượng.

Thứ hai, trên mô hình gây tăng acid uric máu cấp bằng Kali oxonate 500 mg/kg, chế phẩm NC thể hiện hoạt tính hạ urat huyết thanh rõ rệt phụ thuộc liều lượng:

• Mức liều 600 mg/kg làm giảm nồng độ acid uric huyết thanh 35,6% so với lô chứng bệnh ($p < 0,01$).
• Mức liều 1200 mg/kg làm giảm nồng độ acid uric huyết thanh lên tới 48,2% ($p < 0,001$), tiệm cận với hiệu quả hạ 52,4% của thuốc đối chứng Allopurinol liều 10 mg/kg.
• Chế phẩm NC đồng thời ức chế hoạt độ enzym Xanthine Oxidase trong mô gan chuột từ 28,4% đến 41,7% so với nhóm không điều trị.

Thứ ba, về tác dụng chống viêm, trên mô hình gây phù bàn chân chuột bằng Carrageenan, viên nang NC liều 330 mg/kg và 660 mg/kg trên chuột cống làm giảm thể tích phù bàn chân có ý nghĩa thống kê, đạt mức ức chế phù cực đại lần lượt là 32,1% và 46,5% tại thời điểm 4 giờ sau gây viêm. Trên mô hình tiêm tinh thể natri urat vào khớp gối, chế phẩm cải thiện rõ rệt chỉ số vận động khớp, giảm mức độ sưng nề và thâm nhiễm tế bào viêm màng hoạt dịch tới 54,8% so với lô chứng bệnh.

Thứ tư, thử nghiệm độc tính cấp đường uống không ghi nhận chuột chết hay dấu hiệu ngộ độc ở mức liều dung nạp tối đa. Thử nghiệm độc tính bán trường diễn 28 ngày với liều 1980 mg/kg/ngày trên chuột cống cho thấy các chỉ số huyết học (hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu), sinh hóa gan (AST, ALT) và thận (creatinin, ure) đều nằm trong giới hạn sinh lý bình thường; cấu trúc mô học gan và thận không xuất hiện tổn thương hoại tử hay biến đổi cấu trúc.

Thảo luận kết quả

Các kết quả thực nghiệm chứng minh sự phối hợp giữa Thổ phục linh, Hy thiêm, Bồ công anh, Nhọ nồi và Vỏ đậu xanh tạo nên cơ chế tác động hiệp đồng toàn diện. Hoạt chất Astilbin trong Thổ phục linh vừa ức chế sự hình thành acid uric, vừa thúc đẩy đào thải qua thận thông qua điều hòa kênh vận chuyển urat. Đồng thời, các phân đoạn flavonoid và diterpenoid (như Kirenol trong Hy thiêm, Luteolin trong Bồ công anh, Vitexin trong Vỏ đậu xanh) phát huy khả năng ức chế giải phóng các cytokin tiền viêm và enzym cyclooxygenase-2 (COX-2).

Khi trình bày trên biểu đồ động học giảm phù theo thời gian (từ 1 đến 24 giờ) và bảng so sánh nồng độ acid uric huyết thanh, nhóm dùng chế phẩm NC thể hiện đường cong đáp ứng tương đương với các thuốc chuẩn như Diclofenac và Allopurinol nhưng không gây tác dụng phụ trên hệ tiêu hóa hay suy giảm chức năng gan thận. Điều này chứng minh tiềm năng ứng dụng thực tế vượt trội của dạng bào chế viên nang cứng hiện đại so với các bài thuốc sắc truyền thống.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp cụ thể:

1. Hoàn thiện và ban hành Tiêu chuẩn cơ sở (TCCS): Doanh nghiệp sản xuất phối hợp với cơ quan kiểm nghiệm áp dụng quy trình định lượng Astilbin bằng HPLC-DAD với ngưỡng hàm lượng tối thiểu đạt ≥ 1,5 mg/viên, duy trì độ ẩm dưới 5,0% trong thời hạn 36 tháng nhằm đảm bảo tính ổn định của sản phẩm.
2. Tối ưu hóa công nghệ chiết xuất và bào chế: Nhà sản xuất cần đầu tư hệ thống chiết xuất hồi lưu phân đoạn và công nghệ sấy phun sương nhiệt độ thấp cho cao Thổ phục linh và Hy thiêm, mục tiêu nâng cao hiệu suất thu hồi hoạt chất lên trên 25% trong vòng 6 tháng tới.
3. Mở rộng thử nghiệm tiền lâm sàng chuyên sâu: Viện nghiên cứu và Bộ môn Dược lực cần tiếp tục thực hiện thử nghiệm dược động học chi tiết và đánh giá độc tính trường diễn trên 90 ngày trên động vật thí nghiệm trong lộ trình 12 tháng.
4. Triển khai thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng (RCT): Bệnh viện chuyên khoa Cơ Xương Khớp và Y học Cổ truyền chủ trì thử nghiệm lâm sàng pha II trên 120-150 bệnh nhân gout mạn tính trong 8-12 tuần, hướng tới mục tiêu hạ acid uric huyết thanh bền vững về ngưỡng an toàn < 360 µmol/L.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Dược sĩ và Chuyên viên R&D Dược phẩm: Tiếp cận phương pháp thiết kế công thức từ bài thuốc cổ truyền, kỹ thuật chuẩn hóa cao khô dược liệu và quy trình thẩm định sắc ký HPLC-DAD định lượng hoạt chất tự nhiên.
2. Bác sĩ chuyên khoa Cơ Xương Khớp và Y học Cổ truyền: Bổ sung bằng chứng dược lý thực nghiệm về hiệu lực kiểm soát acid uric và ức chế viêm màng hoạt dịch khớp của chế phẩm thảo dược hỗ trợ điều trị gout.
3. Học viên sau đại học và Sinh viên ngành Dược: Nắm vững phương pháp thiết kế mô hình động vật thực nghiệm (tiêm Kali oxonate, vi tinh thể urat khớp gối) và phương pháp phân tích thống kê y sinh học.
4. Cơ quan Quản lý Dược và Doanh nghiệp sản xuất TPBVSK: Sử dụng dữ liệu khoa học của luận văn làm tài liệu tham khảo cho việc thẩm định hồ sơ công bố chất lượng và đăng ký lưu hành sản phẩm.

Câu hỏi thường gặp

Thành phần và hàm lượng các dược liệu trong mỗi viên nang NC được thiết kế như thế nào?
Mỗi viên nang NC 500 mg chứa 100 mg cao Thổ phục linh, 120 mg cao Hy thiêm, 120 mg cao Bồ công anh, 60 mg cao Nhọ nồi và 60 mg cao Vỏ đậu xanh. Tỷ lệ phối hợp này được tối ưu hóa dựa trên các bài thuốc cổ truyền trị chứng thống phong kết hợp nghiên cứu thực nghiệm.

Tại sao Astilbin được chọn làm chất chỉ điểm để định lượng tiêu chuẩn chất lượng?
Astilbin là hợp chất flavonoid chính chiếm tỷ lệ cao trong Thổ phục linh, có hoạt tính sinh học trực tiếp giúp hạ acid uric và chống viêm. Hoạt chất này có cấu trúc hóa học ổn định, dễ tách chiết và định lượng chính xác bằng phương pháp HPLC-DAD ở bước sóng 291 nm.

Cơ chế chính giúp viên nang NC hạ acid uric máu trên thực nghiệm là gì?
Viên nang NC hạ acid uric máu qua cơ chế kép: ức chế hoạt độ enzym Xanthine Oxidase tại gan từ 28,4% đến 41,7% nhằm giảm sinh tổng hợp acid uric, đồng thời kích thích tăng cường đào thải acid uric qua đường tiết niệu mà không gây ứ trệ tại thận.

Hiệu quả chống viêm của chế phẩm NC có tương đương với các thuốc tân dược không?
Trên mô hình gây phù bàn chân chuột bằng Carrageenan, viên nang NC liều 660 mg/kg đạt tỷ lệ ức chế phù 46,5% ở giờ thứ 4, thể hiện tác dụng chống viêm mạnh mẽ tiệm cận với nhóm thuốc NSAIDs thông thường nhưng không gây tổn thương niêm mạc dạ dày.

Sử dụng viên nang NC dài ngày có gây độc cho gan và thận không?
Thử nghiệm độc tính bán trường diễn dùng liều lặp lại 1980 mg/kg liên tục 28 ngày trên chuột cống chứng minh chế phẩm không làm biến đổi các chỉ số AST, ALT, Creatinin máu và không gây biến đổi mô bệnh học gan, thận, khẳng định độ an toàn cao khi sử dụng dài ngày.

Kết luận

• Luận văn đã xây dựng thành công quy trình định tính và định lượng hoạt chất Astilbin trong viên nang NC bằng phương pháp HPLC-DAD với độ chính xác và độ lặp lại cao (RSD < 2,0%).
• Chứng minh hiệu lực hạ acid uric máu thực nghiệm vượt trội của viên nang NC ở mức liều 1200 mg/kg (giảm 48,2% nồng độ urat huyết thanh) thông qua cơ chế ức chế enzym Xanthine Oxidase.
• Xác thực tác dụng chống viêm cấp hiệu quả trên cả mô hình gây phù bàn chân chuột (ức chế 46,5%) và mô hình gây viêm khớp do vi tinh thể urat (giảm viêm 54,8%).
• Đánh giá toàn diện tính an toàn tiền lâm sàng, không ghi nhận độc tính cấp và độc tính bán trường diễn ở liều cao 1980 mg/kg trong 28 ngày.
• Mở ra tiềm năng ứng dụng thực tiễn trong lộ trình 12-24 tháng tới để thương mại hóa chế phẩm viên nang thảo dược hỗ trợ điều trị bệnh gout, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho cộng đồng người bệnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC DƢỢC HÀ NỘI NGUYỄN THỊ THANH NHÀI NGHIÊN CỨU TÁC DỤNG ĐIỀU TRỊ BỆNH GOUT TRÊN THỰC NGHIỆM CỦA CHẾ PHẨM VIÊN NANG CHỨA THỔ PHỤC LINH, HY THIÊM VÀ MỘT SỐ DƢỢC LIỆU KHÁC LUẬN VĂN DƢỢC SĨ CHUYÊN KHOA CẤP II CHUYÊN NGÀNH: DƢỢC LÝ VÀ DƢỢC LÂM SÀNG MÃ SỐ: CK 62720405 Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. Nguyễn Thuỳ Dƣơng PGS.TS Phạm Thị Thanh Hà HÀ NỘI, NĂM 2022 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chƣa từng đƣợc ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả luận văn Nguyễn Thị Thanh Nhài LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành Luận văn này, tôi đã nhận được sự giúp đỡ quý báu của thầy cô, bạn bè và người thân.

Với tất cả lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới PGS. Nguyễn Thùy Dương, PGS. Phạm Thị Thanh Hà - những Người thầy đã luôn tận tình chỉ bảo, trực tiếp hướng dẫn, quan tâm và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới các thầy cô trong Đảng ủy, Ban giám hiệu, phòng Đào tạo sau đại học; PGS.TS Đào Thị Vui – trưởng Bộ môn Dược lực cùng toàn thể các thầy cô, kỹ thuật viên trong bộ môn Dược lực; PGS.TS Trần Nguyên Hà – trưởng Bộ môn Hóa phân tích và Độc chất cùng toàn thể các thầy cô, kỹ thuật viên trong Bộ môn Hóa phân tích và Độc chất; các thầy cô bộ môn, phòng ban khác của Trường đại học Dược Hà Nội đã tạo điều kiện và nhiệt tình giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện đề tài.

Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới các thầy cô, các nhà khoa học trong Hội đồng duyệt đề cương, Hội đồng chấm luận văn đã góp ý cho tồi nhiều kiến thức quý báu để hoàn thành luận văn này. Xin trân trọng cảm ơn Ban lãnh đạo, cán bộ giảng viên Trường Cao đẳng Dược Trung ương Hải Dương đã luôn tạo điều kiện, động viên, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài. Cuối cùng, tôi xin cảm ơn gia đình và người thân, những người luôn bên cạnh và ủng hộ hết lòng, là nguồn cổ vũ tinh thần lớn lao đối với tôi trong thời gian học tập và thực hiện luận văn này. Hà Nội, tháng năm 2022 Nguyễn Thị Thanh Nhài MỤC LỤC DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT.

7 D NH MỤC ẢNG. 10 D NH MỤC H NH. TỔNG QUAN VỀ BỆNH GOUT. Đại cương về bệnh gout.

Cơ chế bệnh sinh bệnh gout. Triệu chứng lâm sàng của bệnh gout. Điều trị bệnh gout. TỔNG QUAN VỀ CHẾ PHẨM NGHIÊN CỨU.

Các bài thuốc từ dược liệu có chứa thổ phục linh, hy thiêm có tác dụng điều trị bệnh gout. Các dược liệu có trong chế phẩm nghiên cứu. TỔNG QUAN VỀ TIÊU CHUẨN CHẤT LƢỢNG VÀ CÁC MÔ HÌNH, PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM THƢỜNG ĐƢỢC SỬ DỤNG TRONG NGHIÊN CỨU TÁC DỤNG ĐIỀU TRỊ GOUT CỦA THUỐC. Tiêu chuẩn chất lượng của viên nang chứa dược liệu.

Các mô hình và phương pháp nghiên cứu thực nghiệm thường được sử dụng trong nghiên cứu tác dụng hạ acid uric của thuốc. Các mô hình và phương pháp nghiên cứu thực nghiệm thường được sử dụng trong nghiên cứu tác dụng chống viêm của thuốc điều trị gout. ỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. ĐỐI TƢỢNG, NGUYÊN VẬT VIỆU NGHIÊN CỨU.

Đối tượng nghiên cứu. Động vật thí nghiệm. Hóa chất, thuốc thử. Thiết bị nghiên cứu.

Nội dung nghiên cứu. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Phương pháp xây dựng một số tiêu chuẩn cơ bản cho chế phẩm NC39 2. Phương pháp đánh giá tác dụng điều trị gout trên thực nghiệm của chế phẩm NC.

Phương pháp đánh giá độc tính tiền lâm sàng của chế phẩm NC 46 2. PHƢƠNG PHÁP XỬ LÝ SỐ LIỆU. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. KẾT QUẢ XÂY DỰNG MỘT SỐ TIÊU CHUẨN CHẤT LƢỢNG CƠ BẢN CHO CHẾ PHẨM.

Lựa chọn tiêu chí đánh giá chế phẩm viên nang NC. Thử nghiệm khả thi và thẩm định phương pháp kiểm nghiệm. Kết quả kiểm tra chất lượng chế phẩm NC và đề xuất tiêu chuẩn chất lượng chế phẩm NC. KẾT QUẢ ĐÁNH GIÁ TÁC DỤNG ĐIỀU TRỊ GOUT TRÊN THỰC NGHIỆM CỦA CHẾ PHẨM NC.

Kết quả đánh giá tác dụng hạ acid uric của chế phẩm NC trên mô hình gây tăng AU máu cấp bằng kalioxonat. Kết quả đánh giá tác dụng chống viêm cấp của chế phẩm NC. KẾT QUẢ ĐÁNH GIÁ ĐỘC TÍNH CỦA CHẾ PHẨM NC. Độc tính cấp.

Độc tính bán trường diễn. Về xây dựng một số tiêu chuẩn chất lượng cho chế phẩm NC .1 Bàn luận về ngưỡng giới hạn chỉ tiêu kiểm nghiệm .2 Bàn luận về phương pháp thử các chỉ tiêu định tính, định lượng. 81  Về xây dựng và thẩm định phƣơng pháp. Về tác dụng điều trị gout trên thực nghiệm của chế phẩm NC.

Về tác dụng hạ acid uric máu thực nghiệm của chế phẩm NC. Về tác dụng chống viêm cấp của chế phẩm NC trên thực nghiệm. Về độc tính của chế phẩm NC trên thực nghiệm. 92 KẾT LUẬN VÀ Ề XUẤT.

94 TÀI LIỆU TH M KHẢO. Kết quả xác định tổng vi khuẩn hiếu khí. Kết quả xác định tổng nấm. Kết quả xác định tổng vi khuẩn Vi khuẩn gram âm dung nạp mật.

Hình ảnh sau khi cấy mẫu lên môi trƣờng VRA. Hình ảnh sau khi cấy mẫu lên môi trƣờng thạch MacConkey. Hình ảnh sau khi cấy mẫu lên môi trường thạch muối manitol. Hình ảnh sau khi cấy mẫu lên môi trường thạch XLD.

xxvi PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT ALT : Alanine aminotransferase AOAC : ssociation of Official nalytical Chemists (Hiệp hội các nhà hoá phân tích chính thống) ASEAN : ssociation of South East sian Nations (Hiệp hội các Quốc gia ông Nam Á) ATB : Astilbin AU : Acid uric CFU : ơn vị hình thành khuẩn lạc CMC-Na : Natri carboxymethyl cellulose D VN : Dƣợc điển Việt Nam DL/kg : Dƣợc liệu/kg ED50 : Mức liều đạt 50% đáp ứng EDTA : Ethylendiamintetraacetic acid FDA : Food and Drug dministration (Cơ quan quản lý thực phẩm và dƣợc phẩm Hoa Kỳ) GLUT9 : Glucose transporter 9 (kênh vận chuyển glucose 9) HGPRT : Hypoxanthin guanin phosphoribosyl transferase HL : Hồi lƣu HPLC : High performance liquid chromatography (Sắc ký lỏng hiệu năng cao) HPTLC : High performance thin layer chromatography (Sắc ký lớp mỏng hiệu năng cao) HSV-1 : Herpes simplex virus type 1 (virus herpes đơn dạng loại 1) IC50 : Nồng độ ức chế 50% hoạt độ enzym KLTB : Khối lƣợng trung bình KO : Kali oxonate mARN : Messenger ribonucleic acid (acid ribonucleic thông tin) OAT : Organic anion transporter (kênh vận chuyển anion hữu cơ) OAT1 : Organic anion transporter 1 (kênh vận chuyển anion hữu cơ 1) PEG : Polyethylen glycol PEG 400 : Polyethylen glycol 400 PRPP : Phosphoribosyl pyrophosphat PRPP : phosphoribosyl pyrophosphate RSV : Respiratory syncytial virus (virus hô hấp hợp bào) SA :Siêu âm TP :Thực phẩm TPBVSK :Thực phẩm bảo vệ sức khoẻ TPCN :Thực phẩm chức năng URAT1 : Urate transporter 1 (kênh vận chuyển urat VSV : Vi sinh vật XO : Xanthin oxidase YHCT : Y học cổ truyền DANH MỤC BẢNG Bảng 1. So sánh llopurinol và Febuxostat. Tổng hợp chỉ tiêu về giới hạn kim loại nặng, ô nhiễm vi sinh vật trong thực phẩm chức năng. Bảng quy định độ đồng đều khối lƣợng cho chế phẩm viên nang.

Thang điểm đánh giá mức độ viêm dựa theo triệu chứng. Ký hiệu vị trí mẫu trên bản mỏng hệ chạy trên HPTLC. Kết quả Rf của Hy thiêm và chế phẩm nghiên cứu. Kết quả Rf của astilbin và chế phẩm.

Kết quả khảo sát hàm lƣợng AST với các phƣơng pháp chiết khác nhau. Kết quả khảo sát thời gian chiết. Kết quả khảo sát số lần chiết. Chƣơng trình gradient chạy sắc ký.

Kết quả độ phù hợp hệ thống. Kết quả đƣờng chuẩn. Kết quả độ lặp lại của phƣơng pháp. Kết quả độ đúng của ATB.

Hàm lƣợng ATB của chế phẩm nghiên cứu .13: Tổng hợp kết quả kiểm nghiệm. Ảnh hƣởng của chế phẩm NC đến nồng độ acid uric huyết thanh và tỷ lệ giảm acid uric huyết thanh so với lô chứng bệnh. Ảnh hƣởng của chế phẩm NC lên hoạt độ xanthin oxidase gan chuột nhắt trắng thực nghiệm. Ảnh hƣởng của chế phẩm NC.

lên mức độ phù chân chuột theo thời gian trên mô hình gây viêm cấp. Tác dụng chống viêm của chế phẩm NC trên mô hình gây viêm màng hoạt dịch khớp gối bằng natri urat. Kết quả thí nghiệm cho thử nghiệm độc tính cấp của mẫu thử NC. Ảnh hƣởng của chế phẩm NC liều 1980 mg/kg dùng liên tục 28 ngày đến các chỉ số huyết học trên chuột cống trắng.

Ảnh hƣởng của chế phẩm NC lên các thông số sinh hóa của chuột 74 Bảng 3. Ảnh hƣởng của chế phẩm NC dùng liên tục 28 ngày đến khối lƣợng các cơ quan của chuột cống trắng. Ảnh hƣởng của chế phẩm NC dùng liều lặp lại 28 ngày đến mô bệnh học gan chuột. Ảnh hƣởng của chế phẩm NC dùng liều lặp lại 28 ngày đến mô bệnh học thận chuột.

78 DANH MỤC HÌNH Hình 1.1 Chuyển hóa purin trong cơ thể. Sơ đồ thiết kế nội dung nghiên cứu. Sơ đồ thí nghiệm đánh giá tác dụng của chế phẩm NC đến nồng độ AU huyết thanh trên mô hình gây tăng U cấp bằng kali oxonat. Sơ đồ đánh giá tác dụng chống viêm cấp trên mô hình gây phù bàn chân chuột bằng carrageenan.

Sơ đồ đánh giá tác dụng chống viêm cấp trên mô hình gây viêm màng hoạt dịch khớp gối bằng tinh thể natri urat. Sơ đồ xác định độc tính bán trƣờng diễn 28 ngày. Quy trình xử lý mẫu chế phẩm để định tính. Sắc ký đồ của các mẫu đƣợc thiết bị ghi nhận lại.

Hình ảnh quét phổ trên máy. Hình ảnh chồng phổ 3D trên máy. Sơ đồ quy trình xử lý mẫu. Sắc ký đồ khảo sát theo điều kiện sắc ký của D VN V.

Sắc ký đồ đƣợc chọn với pha động MeOH 60% : H20 = 38 : 62. Sắc ký đồ thẩm định độ chọn lọc ở bƣớc sóng 291 nm. Tƣơng quan tuyến tính giữa diện tích pic và nồng độ AST. iểu đồ biểu diễn nồng độ acid uric huyết thanh trên mô hình gây tăng acid uric máu cấp bằng kalioxonat.