Nghiên Cứu Độc Tính và Tác Dụng Chống Viêm của Viên Nang Cứng “Viên Trĩ HV”

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu độc tính bán trường diễn và tác dụng chống viêm của viên nang cứng viên trĩ hv trên động, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Lê Tất Thành
• Người hướng dẫn: PGS. Đậu Xuân Cảnh
• Trường học: Học viện Y Dược Học Cổ Truyền Việt Nam
• Chuyên ngành: Y Học Cổ Truyền
• Đề tài: Nghiên Cứu Tác Dụng Chống Viêm và Độc Tính của Viên Nang Cứng “Viên Trĩ HV”
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Bệnh trĩ theo y học hiện đại
• 1.1.1. Sinh lý bệnh học
• 1.1.2. Yếu tố nguy cơ
• 1.2. Bệnh trĩ theo y học cổ truyền
• 1.2.1. Quan niệm về bệnh trĩ theo Y học cổ truyền
• 1.2.2. Nguyên nhân gây bệnh
• 1.2.3. Phân loại trĩ theo Y học cổ truyền
• 1.2.4. Các phương pháp điều trị trĩ theo Y học cổ truyền
• 1.3. Tính an toàn và hiệu lực thuốc y học cổ truyền
• 1.4. Tổng quan về mô hình thử nghiệm độc tính bán trường diễn
• 1.4.1. Lựa chọn mô hình thử nghiệm
• 1.4.2. Thời gian thử
• 1.4.3. Đường dùng thuốc và liều dùng
• 1.4.4. Chỉ tiêu cần đánh giá
• 1.5. Nghiên cứu tác dụng chống viêm cấp và chống viêm mạn của thuốc
• 1.5.1. Mô hình nghiên cứu tác dụng chống viêm cấp của thuốc
• 1.5.2. Mô hình nghiên cứu tác dụng chống viêm mạn của thuốc
• 1.6. Giới thiệu về chế phẩm viên nang cứng “Viên trĩ HV”
• 1.6.1. Thành phần viên nang cứng “Viên trĩ HV”
• 1.6.2. Phân tích bài thuốc
• 1.7. Tình hình nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, vật liệu nghiên cứu
• 2.1.1. Chế phẩm nghiên cứu
• 2.1.2. Động vật nghiên cứu
• 2.1.3. Hóa chất, thuốc thử
• 2.1.4. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Nghiên cứu độc tính bán trường diễn của chế phẩm
• 2.2.2. Nghiên cứu tác dụng chống viêm cấp trên mô hình gây phù chân chuột cống trắng bằng Carrageenin
• 2.2.3. Nghiên cứu tác dụng chống viêm mạn theo mô hình gây u hạt trên chuột cống trắng
• 2.2.4. Xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Kết quả nghiên cứu độc tính bán trường diễn
• 3.2. Kết quả nghiên cứu tác dụng chống viêm cấp trên mô hình gây phù chân chuột cống trắng bằng Carrageenin
• 3.2.1. Ảnh hưởng của chế phẩm tới tỷ lệ % tăng thể tích bàn chân chuột ở các thời điểm sau gây viêm
• 3.3. Kết quả nghiên cứu tác dụng chống viêm mạn theo mô hình gây u hạt trên chuột cống trắng
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Bàn luận về tính an toàn của viên nang cứng “Viên trĩ HV”
• 4.2. Bàn luận về tác dụng chống viêm cấp và tác dụng chống viêm mạn của viên nang cứng “Viên trĩ HV” trên động vật thực nghiệm
• 4.2.1. Tác dụng chống viêm cấp
• 4.2.2. Tác dụng chống viêm mạn
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH ẢNH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Tác Dụng Chống Viêm Của Viên Trĩ HV

Viên nang cứng “Viên trĩ HV” là một chế phẩm được nghiên cứu nhằm đánh giá tác dụng chống viêm và độc tính trên động vật thực nghiệm. Nghiên cứu này không chỉ giúp khẳng định hiệu quả của sản phẩm mà còn mở ra hướng đi mới trong điều trị bệnh trĩ. Bệnh trĩ là một vấn đề sức khỏe phổ biến, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của nhiều người. Việc tìm kiếm các phương pháp điều trị hiệu quả và an toàn là rất cần thiết.

1.1. Định Nghĩa Bệnh Trĩ Theo Y Học Hiện Đại

Bệnh trĩ được định nghĩa là tình trạng giãn nở của các tĩnh mạch ở hậu môn và trực tràng, dẫn đến hình thành búi trĩ. Theo thống kê, khoảng 50% dân số có thể mắc bệnh này trong đời. Việc hiểu rõ về bệnh lý này là cần thiết để có phương pháp điều trị hiệu quả.

1.2. Tình Hình Nghiên Cứu Tác Dụng Chống Viêm

Nghiên cứu về tác dụng chống viêm của các chế phẩm từ thảo dược ngày càng được quan tâm. Viên trĩ HV được phát triển từ các bài thuốc cổ truyền, hứa hẹn mang lại hiệu quả điều trị cao mà vẫn đảm bảo an toàn cho người sử dụng.

II. Vấn Đề Độc Tính Của Viên Nang Cứng Viên Trĩ HV

Độc tính của viên nang cứng “Viên trĩ HV” là một trong những yếu tố quan trọng cần được đánh giá trong nghiên cứu. Việc xác định độc tính giúp đảm bảo rằng sản phẩm không gây hại cho sức khỏe người dùng. Nghiên cứu này sẽ cung cấp thông tin cần thiết để khẳng định tính an toàn của sản phẩm.

2.1. Phương Pháp Đánh Giá Độc Tính

Phương pháp đánh giá độc tính bao gồm thử nghiệm trên động vật thực nghiệm, theo dõi các chỉ số sinh lý và sinh hóa. Kết quả sẽ giúp xác định liều lượng an toàn cho người sử dụng.

2.2. Kết Quả Đánh Giá Độc Tính

Kết quả nghiên cứu cho thấy viên nang cứng “Viên trĩ HV” có mức độ độc tính thấp, không gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe của động vật thí nghiệm. Điều này khẳng định tính an toàn của sản phẩm trong điều trị bệnh trĩ.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Tác Dụng Chống Viêm Của Viên Trĩ HV

Nghiên cứu tác dụng chống viêm của viên nang cứng “Viên trĩ HV” được thực hiện thông qua các mô hình thực nghiệm. Các phương pháp này giúp đánh giá hiệu quả của sản phẩm trong việc giảm viêm và đau đớn do bệnh trĩ gây ra.

3.1. Mô Hình Nghiên Cứu Tác Dụng Chống Viêm Cấp

Mô hình nghiên cứu tác dụng chống viêm cấp được thực hiện bằng cách gây phù chân chuột cống trắng bằng Carrageenin. Kết quả cho thấy viên trĩ HV có khả năng giảm thiểu tình trạng viêm hiệu quả.

3.2. Mô Hình Nghiên Cứu Tác Dụng Chống Viêm Mạn

Mô hình nghiên cứu tác dụng chống viêm mạn được thực hiện trên chuột cống trắng. Kết quả cho thấy viên trĩ HV có tác dụng giảm viêm mạn tính, hỗ trợ điều trị bệnh trĩ hiệu quả.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Viên Trĩ HV Trong Điều Trị

Viên nang cứng “Viên trĩ HV” không chỉ là một sản phẩm nghiên cứu mà còn có ứng dụng thực tiễn trong điều trị bệnh trĩ. Sản phẩm này được kỳ vọng sẽ mang lại hiệu quả cao trong việc giảm triệu chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

4.1. Liều Lượng Sử Dụng Viên Trĩ HV

Liều lượng sử dụng viên trĩ HV cần được điều chỉnh phù hợp với từng đối tượng bệnh nhân. Việc tuân thủ liều lượng sẽ giúp tối ưu hóa hiệu quả điều trị và giảm thiểu tác dụng phụ.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Ứng Dụng

Kết quả nghiên cứu cho thấy viên trĩ HV có tác dụng tích cực trong việc giảm triệu chứng bệnh trĩ, giúp người bệnh cảm thấy thoải mái hơn trong sinh hoạt hàng ngày.

V. Kết Luận Về Tác Dụng Chống Viêm Của Viên Trĩ HV

Nghiên cứu về viên nang cứng “Viên trĩ HV” đã chỉ ra rằng sản phẩm này có tác dụng chống viêm hiệu quả và an toàn cho người sử dụng. Kết quả nghiên cứu mở ra hướng đi mới trong điều trị bệnh trĩ, đồng thời khẳng định giá trị của y học cổ truyền trong việc phát triển các sản phẩm dược liệu.

5.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu Viên Trĩ HV

Tương lai của nghiên cứu viên trĩ HV hứa hẹn sẽ tiếp tục được mở rộng với nhiều thử nghiệm lâm sàng hơn, nhằm khẳng định tính hiệu quả và an toàn của sản phẩm trong điều trị bệnh trĩ.

5.2. Khuyến Nghị Sử Dụng Viên Trĩ HV

Khuyến nghị sử dụng viên trĩ HV cho những bệnh nhân mắc bệnh trĩ, đặc biệt là trong giai đoạn đầu của bệnh. Việc sử dụng sản phẩm này cần được theo dõi chặt chẽ để đảm bảo an toàn và hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh trĩ là bệnh lý phổ biến hàng đầu trong các bệnh lý hậu môn trực tràng, ảnh hưởng trực tiếp đến khoảng 50% dân số trưởng thành theo các thống kê dịch tễ học hiện đại. Dù ít gây nguy hiểm đến tính mạng, căn bệnh này tạo ra nhiều trở ngại trong sinh hoạt thường nhật, làm suy giảm năng suất lao động và chất lượng sống của người bệnh. Trong số những người mắc trĩ, có khoảng 10% đến 15% bệnh nhân cần được can thiệp y khoa và khoảng 5% đến 10% trường hợp bắt buộc phải chỉ định can thiệp ngoại khoa. Mặc dù y học hiện đại sở hữu nhiều phương pháp điều trị đa dạng từ nội khoa, thủ thuật đến phẫu thuật, các phương pháp này vẫn tiềm ẩn nguy cơ tái phát hoặc biến chứng sau mổ.

Xu hướng hiện đại hóa y học cổ truyền đang mở ra hướng tiếp cận bền vững thông qua việc nghiên cứu các chế phẩm thảo dược an toàn, tiện dụng. Chế phẩm viên nang cứng “Viên trĩ HV” được phát triển từ bài thuốc nghiệm phương lâm sàng với mục tiêu tiêu viêm, giảm đau và cầm máu. Để đáp ứng các yêu cầu kiểm định tiền lâm sàng theo Thông tư 29/2018/TT-BYT và Thông tư 05/2015/TT-BYT của Bộ Y tế, luận văn tập trung giải quyết hai mục tiêu cốt lõi: đánh giá độc tính bán trường diễn và xác định tác dụng chống viêm cấp, viêm mạn của chế phẩm trên động vật thực nghiệm.

Nghiên cứu được triển khai từ tháng 8/2020 đến tháng 9/2020 tại Học viện Quân y. Đề tài mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc khi cung cấp các bằng chứng thực nghiệm chuẩn xác về độ an toàn tuyệt đối qua 28 ngày theo dõi và chứng minh hiệu lực ức chế phản ứng phù nề đạt trên 39% đến 41%, tạo cơ sở pháp lý và khoa học vững chắc để đưa sản phẩm vào thử nghiệm lâm sàng phục vụ cộng đồng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng kết hợp chặt chẽ giữa sinh lý bệnh học hiện đại và lý luận y học cổ truyền. Theo quan điểm hiện đại, cơ chế bệnh sinh của trĩ bắt nguồn từ thuyết mạch máu (sự mở rộng bất thường của các cầu nối động - tĩnh mạch gây giãn phình đám rối tĩnh mạch) và thuyết cơ học (sự lỏng lẻo của các mô liên kết nâng đỡ dẫn đến sa búi trĩ). Tình trạng viêm nhiễm tại chỗ do vi khuẩn, táo bón kéo dài làm tổn thương niêm mạc, gia tăng xuất tiết dịch và xuất huyết.

Dưới góc nhìn y học cổ truyền, bệnh trĩ thuộc phạm vi các chứng lòi dom, tiện huyết, thấp nhiệt hạ trú và trung khí hạ hãm. Căn nguyên do âm dương khí huyết mất điều hòa, thói quen ăn uống đồ cay nóng, sinh hoạt đứng lâu ngồi nhiều khiến thấp nhiệt uất tích, trọc khí dồn xuống trực tràng làm huyết ứ, kinh mạch tắc nghẽn.

Chế phẩm viên nang cứng “Viên trĩ HV” kế thừa tinh hoa từ cổ phương Tạo giác thích hoàn. Mỗi viên nang 500mg chứa cao khô chiết xuất từ 7,7g dược liệu chuẩn Dược điển Việt Nam V, bao gồm: Tạo giác thích đốt tồn tính (1,0g) đóng vai trò hoạt huyết tiêu thũng, trừ mủ; Trắc bách diệp sao đen (1,5g) giúp lương huyết, chỉ huyết; Xà sàng tử (0,8g) và Ngũ bội tử (0,6g) có tính táo thấp, thu liễm, làm săn se niêm mạc; Bạch tật lê sao đen (0,8g), Phòng phong (0,6g) và Khương hoạt (0,6g) đảm nhiệm chức năng khu phong trừ thấp, giảm đau và tiêu viêm.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế thực nghiệm có đối chứng, tuân thủ hướng dẫn an toàn sinh học của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD). Động vật thực nghiệm là chuột cống trắng chủng Wistar trưởng thành khỏe mạnh, trọng lượng 180 ± 20g, được cung cấp bởi Ban chăn nuôi Học viện Quân y.

Mô hình độc tính bán trường diễn chia ngẫu nhiên 30 chuột thành 3 lô (10 con/lô): Lô chứng uống nước cất 10 ml/kg/ngày; Lô trị 1 uống liều lâm sàng quy đổi 0,7g/kg/ngày; Lô trị 2 uống liều cao 2,1g/kg/ngày (gấp 3 lần liều 1). Thuốc được cho uống liên tục trong 28 ngày. Đánh giá sự biến thiên thể trọng, 8 chỉ số huyết học (hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu, hemoglobin, hematocrit) bằng máy Humancout 30TS, 6 chỉ số sinh hóa gan thận (AST, ALT, albumin, bilirubin, cholesterol, creatinin) bằng máy 3000 Evolution tại các mốc ngày 0, ngày 14 và ngày 28. Cấu trúc vi thể gan, thận, lách được nhuộm HE và kiểm tra tại Bộ môn Giải phẫu bệnh - Pháp y, Bệnh viện Quân y 103.

Mô hình chống viêm cấp áp dụng phương pháp gây phù chân bằng Carrageenin 1% trên 32 chuột (4 lô, 8 con/lô), đo thể tích chân bằng máy Plethysmometer 7140 tại các mốc 2, 4, 6 và 24 giờ, đối chiếu với Diclofenac sodium 15mg/kg/ngày. Mô hình chống viêm mạn thực hiện cấy hạt amiang vô khuẩn (30 ± 0,1mg) dưới da lưng 40 chuột (4 lô, 10 con/lô), uống thuốc 6 ngày và đánh giá khối lượng u hạt khô sau khi sấy ở 56°C trong 18 giờ, đối chiếu với Prednisolon 5mg/kg/ngày. Toàn bộ số liệu được phân tích bằng phần mềm SPSS 16 qua thuật toán One-way ANOVA với mức ý nghĩa p < 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, viên nang cứng “Viên trĩ HV” chứng minh tính an toàn sinh học cao trong thử nghiệm độc tính bán trường diễn 28 ngày. Chuột ở các lô thử nghiệm duy trì hoạt động nhanh nhẹn, ăn uống tốt, lông mượt và tăng trưởng thể trọng đều đặn. Thể trọng trung bình của chuột ở lô dùng liều cao 2,1g/kg/ngày tăng từ mức 163,19 ± 4,26g lên 205,28 ± 6,92g sau 28 ngày (tăng trưởng 25,79%, p < 0,01 so với ban đầu), hoàn toàn tương đương với mức tăng thể trọng ở lô chứng (từ 162,65 ± 4,62g lên 204,36 ± 6,37g, p > 0,05).

Thứ hai, chế phẩm không gây tổn hại đến hệ thống tạo máu và chức năng gan, thận. Các chỉ số huyết học như số lượng hồng cầu (đạt 7,24 ± 0,98 x 10^12/L), hàm lượng hemoglobin (đạt 12,64 ± 1,39 g/dL), tỷ lệ hematocrit (32,67 ± 3,12%) và bạch cầu (6,59 ± 2,82 G/L) tại ngày thứ 28 không có sự sai khác mang ý nghĩa thống kê so với lô chứng (p > 0,05). Đánh giá hủy hoại tế bào gan cho thấy hoạt độ men gan AST (99,31 ± 17,42 UI/L) và ALT (81,06 ± 15,25 UI/L) ở lô dùng liều cao biến thiên tương đương lô chứng (96,01 ± 20,38 UI/L và 83,32 ± 19,01 UI/L). Hàm lượng creatinin máu duy trì ổn định ở mức 82,01 ± 12,66 µmol/L (so với lô chứng là 84,66 ± 11,75 µmol/L), phản ánh chức năng lọc cầu thận được bảo tồn nguyên vẹn.

Thứ ba, phân tích mô bệnh học cơ quan nội tạng khẳng định đại thể gan, lách, thận của chuột ở cả hai mức liều đều nhẵn bóng, màu nâu đỏ đồng nhất, không u cục. Hình ảnh vi thể dưới độ phóng đại 400 lần không phát hiện hiện tượng thoái hóa, hoại tử hay ổ xuất huyết, các bè gan và cầu thận cấu trúc bình thường.

Thứ tư, về hoạt tính kháng viêm cấp tính, Viên trĩ HV thể hiện khả năng ức chế phù nề vượt trội. Tại thời điểm viêm đạt cực đại sau 4 giờ tiêm Carrageenin, tỷ lệ tăng thể tích bàn chân ở lô dùng liều 0,7g/kg chỉ là 34,05% và lô 1,4g/kg là 35,41%, giảm rõ rệt so với mức 54,28% của lô chứng (p < 0,01). Tỷ lệ ức chế phù viêm cấp trung bình của Viên trĩ HV đạt 39,66 ± 3,58% ở liều 1 và 41,47 ± 2,61% ở liều 2, đạt hiệu quả tương đương thuốc đối chứng Diclofenac sodium (38,65 ± 3,38%, p > 0,05).

Thảo luận kết quả

Khả năng kháng viêm mạnh mẽ của Viên trĩ HV bắt nguồn từ cơ chế hiệp đồng tác dụng của các nhóm hoạt chất sinh học tự nhiên. Hoạt chất flavonoid phong phú trong Trắc bách diệp sao đen kết hợp với saponin và chất kháng khuẩn tự nhiên trong Tạo giác thích đóng vai trò ức chế sự giải phóng các chất trung gian hóa học gây viêm như histamin, bradykinin và prostaglandin trong pha cấp tính. Đồng thời, hàm lượng tanin cao trong Ngũ bội tử tạo lớp màng bảo vệ sinh học, giúp làm săn se các vi mạch bị tổn thương và ngăn ngừa hiện tượng thoát dịch phù nề.

Khi so sánh với các nghiên cứu trước đây về dược liệu trị trĩ như cao rau sam hay kem bôi bạch đồng nữ, Viên trĩ HV vượt trội hơn nhờ tác động toàn diện trên cả phản ứng sưng viêm cấp và giảm xuất huyết, đồng thời loại bỏ các nhược điểm bất tiện của dạng dùng ngoài hoặc chè tan truyền thống. Các biến thiên số liệu về độ giảm phù nề theo thời gian (2h, 4h, 6h, 24h) và các chỉ số sinh hóa máu khi biểu diễn trên các biểu đồ cột và đồ thị đường phân bố đều phản ánh tính ổn định cao, khẳng định tiềm năng thay thế an toàn cho các dòng kháng viêm tổng hợp.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tối ưu hóa giá trị ứng dụng của viên nang cứng “Viên trĩ HV” từ quy mô phòng thí nghiệm vào thực tiễn lâm sàng, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược sau:

1. Chuẩn hóa quy trình chiết xuất và sản xuất công nghiệp: Hoàn thiện thông số kỹ thuật chiết xuất cao khô từ 7,7g dược liệu gốc đảm bảo độ ẩm dưới 5%, đồng nhất hàm lượng hoạt chất flavonoid và tanin theo tiêu chuẩn Dược điển Việt Nam V. Doanh nghiệp sản xuất dược phẩm phối hợp cùng nhóm nghiên cứu triển khai trong thời gian 6 tháng tới.
2. Triển khai thử nghiệm lâm sàng giai đoạn II và III: Thiết lập nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng mù đôi trên quy mô tối thiểu 120 bệnh nhân mắc trĩ nội độ I, độ II và trĩ ngoại tại các bệnh viện y học cổ truyền trong vòng 12 tháng. Mục tiêu đặt ra là kiểm chứng hiệu quả giảm đau rát hậu môn và tỷ lệ cầm máu đạt trên 85%.
3. Xây dựng phác đồ kết hợp Đông - Tây y tại cơ sở khám chữa bệnh: Ban hành hướng dẫn điều trị kết hợp sử dụng Viên trĩ HV với liều 5g/ngày chia 2 lần cho bệnh nhân sau phẫu thuật cắt trĩ hoặc làm thủ thuật thắt búi trĩ nhằm rút ngắn thời gian hồi phục vết thương và chống phù nề. Kế hoạch thí điểm áp dụng tại các khoa Ngoại Tiêu hóa trong vòng 3 tháng.
4. Mở rộng nghiên cứu cơ chế phân tử và độc tính trường diễn: Tiến hành thử nghiệm độc tính trường diễn trong 90 ngày trên động vật và định lượng sự thay đổi của các cytokine tiền viêm như TNF-alpha, IL-1beta. Mục tiêu nhằm hoàn tất hồ sơ đăng ký lưu hành thuốc toàn quốc trong thời gian 18 tháng do Viện nghiên cứu Dược liệu chủ trì.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và học thuật cao, là tài liệu tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

• Bác sĩ chuyên khoa Y học cổ truyền và Ngoại tiêu hóa: Tra cứu cơ sở lý luận phối ngũ bài thuốc Tạo thích hoàn, liều lượng quy đổi dược lý và ứng dụng thực tế trong phác đồ điều trị nội khoa các đợt trĩ cấp tính kèm sưng đau, bội nhiễm.
• Các nhà nghiên cứu dược lý và sinh viên sau đại học: Tiếp cận phương pháp luận mẫu mực trong thiết kế mô hình thử nghiệm độc tính bán trường diễn 28 ngày theo chuẩn OECD/WHO, kỹ thuật đánh giá chống viêm qua mô hình gây phù chân chuột bằng Carrageenin và mô hình u hạt amiang.
• Doanh nghiệp sản xuất và phát triển dược phẩm thảo dược: Khai thác dữ liệu công thức, thông số bào chế dạng viên nang cứng 500mg tiện dụng từ thảo dược thô, làm nền tảng phát triển sản phẩm thương mại đạt chuẩn Dược điển.
• Dược sĩ và cán bộ quản lý chất lượng thuốc: Sử dụng các tiêu chí kiểm nghiệm độc tính gan thận, chỉ số mô bệnh học vi thể nhuộm HE để xây dựng quy chuẩn kiểm soát chất lượng thuốc từ dược liệu.

Câu hỏi thường gặp

Viên nang cứng Viên trĩ HV có an toàn cho chức năng gan và thận khi dùng kéo dài không?
Có, nghiên cứu độc tính bán trường diễn kéo dài 28 ngày trên chuột cống Wistar với liều cao 2,1g/kg/ngày (gấp 3 lần liều tác dụng lâm sàng) cho thấy các chỉ số men gan AST (99,31 UI/L), ALT (81,06 UI/L) và creatinin máu (82,01 µmol/L) hoàn toàn nằm trong giới hạn sinh lý bình thường. Hình ảnh vi thể gan, thận dưới độ phóng đại 400 lần không ghi nhận bất kỳ tổn thương hoại tử hay thoái hóa mô học.

Hiệu lực chống viêm cấp của Viên trĩ HV có tương đương thuốc tân dược không?
Có, tại thời điểm viêm đạt đỉnh (4 giờ sau tiêm carrageenin), tỷ lệ tăng thể tích bàn chân chuột ở lô dùng Viên trĩ HV giảm xuống còn 34,05% so với mức 54,28% ở lô chứng. Tỷ lệ ức chế phù viêm cấp trung bình của chế phẩm đạt 39,66% đến 41,47%, tương đương không có sự khác biệt mang ý nghĩa thống kê so với thuốc kháng viêm không steroid Diclofenac sodium 15mg/kg (đạt 38,65%, p > 0,05).

Thành phần bài thuốc Viên trĩ HV gồm những dược liệu chính nào?
Mỗi viên nang cứng 500mg chứa cao khô tương đương 7,7g dược liệu đạt chuẩn Dược điển Việt Nam V, bao gồm 7 vị thảo dược: Tạo giác thích đốt tồn tính 1,0g, Trắc bách diệp sao đen 1,5g, Xà sàng tử 0,8g, Bạch tật lê sao đen 0,8g, Khương hoạt 0,6g, Ngũ bội tử 0,6g và Phòng phong 0,6g.

Cách quy đổi liều lượng từ người sang động vật thực nghiệm trong nghiên cứu được tính ra sao?
Liều dùng dự kiến trên người trưởng thành nặng 50kg là 5g chế phẩm/ngày (tương đương 0,1g/kg thể trọng/ngày). Áp dụng hệ số quy đổi chuyển hóa giữa người và chuột cống trắng là 7, mức liều tác dụng tương đương trên chuột được xác định chuẩn xác là 0,7g/kg/ngày và liều thử nghiệm độc tính cao là 2,1g/kg/ngày.

Nghiên cứu được thực hiện dựa trên các quy định và tiêu chuẩn pháp lý nào?
Đề tài được tiến hành theo đúng Thông tư số 29/2018/TT-BYT và Thông tư 05/2015/TT-BYT của Bộ Y tế về thử nghiệm tiền lâm sàng, tuân thủ các quy trình thử nghiệm an toàn sinh học của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và tiêu chuẩn đánh giá hóa chất, dược phẩm của OECD.

Kết luận

• Luận văn đã chứng minh tính an toàn sinh học toàn diện của viên nang cứng “Viên trĩ HV” qua thử nghiệm độc tính bán trường diễn 28 ngày ở mức liều lên đến 2,1g/kg/ngày trên chuột cống trắng Wistar.
• Chế phẩm thể hiện tác dụng kháng viêm cấp tính vượt trội với tỷ lệ ức chế phù nề tối đa đạt 41,47%, tương đương hiệu quả của thuốc tân dược đối chứng Diclofenac sodium.
• Công trình bảo tồn nguyên vẹn các chỉ số huyết học và sinh hóa gan thận của động vật thực nghiệm, 100% mẫu mô bệnh học không xuất hiện tổn thương cấu trúc tế bào.
• Đề tài đóng góp phương pháp luận chuẩn mực trong quy trình hiện đại hóa bài thuốc cổ phương Tạo giác thích hoàn thành dạng viên nang cứng 500mg tiện ích.
• Kế hoạch nghiên cứu tiếp theo sẽ tập trung vào thử nghiệm lâm sàng mù đôi giai đoạn II trên bệnh nhân trĩ trong vòng 12 tháng tới.

Các nhà khoa học, y bác sĩ và doanh nghiệp dược phẩm quan tâm đến phác đồ điều trị và dữ liệu thực nghiệm chi tiết vui lòng liên hệ Bộ môn Dược lý - Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam để trao đổi và hợp tác phát triển đề tài.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Bệnh trĩ theo y học hiện đại 1. Định nghĩa Bệnh trĩ là một bệnh mạn tính do các tĩnh mạch trực tràng hậu môn bị giãn và xung huyết thành một búi hoặc nhiều búi, tùy vị trí tĩnh mạch ở trực tràng hay hậu môn được chia trên lâm sàng thành trĩ nội hay trĩ ngoại. Sinh lý bệnh học Cơ chế bệnh sinh bệnh trĩ vẫn chưa được thống nhất, có 2 giả thuyết vẫn được sử dụng để giải thích sự khởi phát trĩ được nhiều người chấp nhận.

- Thuyết mạch máu: bình thường tồn tại các shunt động - tĩnh mạch nhưng đóng kín. Khi một tác nhân nào đó làm các shunt mở rộng, máu động mạch chảy vào ồ ạt làm đám rối tĩnh mạch bị giãn, nếu kết hợp một yếu tố làm cản trở máu về sẽ gây chảy máu, lý giải hiện tượng chảy máu đỏ tươi trong bệnh trĩ. - Thuyết cơ học: áp lực tăng cao khi bệnh nhân rặn (táo bón, ỉa khó.) làm các bộ phận nâng đỡ tổ chức trĩ bị giãn dần và trở nên lỏng lẻo dẫn đến hiện tượng sa các búi trĩ. Máu động mạch xuống búi trĩ vẫn duy trì nhưng máu về bị cản trở làm cho trĩ sa ngày càng nặng.

Yếu tố nguy cơ Nguyên nhân gây bệnh trĩ chưa được xác định chính xác. Một số yếu tố được coi là nguồn gốc gây bệnh như [3],[10]: - Nòi giống: có những chủng tộc tỷ lệ mắc bệnh nhiều hơn (người Do thái). - Gia đình: trong gia đình có người mắc bệnh thì nguy cơ mắc ở những người khác thường cao hơn. [3],[10],[14] - Do tư thế làm việc: đứng quá lâu, ngồi nhiều (thợ may, lái tàu.) - Do rối loạn nhu động ruột: một số bệnh lý như lỵ, táo bón, viêm đại tràng…[15] - Tăng áp lực trong khoang bụng: những người mắc bệnh viêm phế quản mạn tính, dãn phế quản, suy tim… - Phụ nữ có thai các tháng cuối, ung thư trực tràng.

Chẩn đoán ❖ Triệu chứng lâm sàng 4 Triệu chứng lâm sàng thường gặp trên bệnh trĩ: chảy máu, đau, sa búi trĩ. Ngoài ra bệnh nhân có thể có một số biểu hiện khác như: các dấu hiệu tiết niệu, trĩ kèm nứt kẽ hậu môn, ngứa do hiện tượng xuất tiết viêm xung quanh búi trĩ sa. [10],[3],[5], [13], [17], ❖ Thăm và soi hậu môn - Thăm khám: nhìn có thể thấy trĩ ngoại (da thừa), sa búi trĩ - niêm mạc hậu môn. - Thăm trực tràng là động tác bắt buộc với bệnh nhân trĩ.

Soi trực tràng bằng ống cứng để đánh giá tổn thương của bệnh trĩ, qua soi hậu môn trực tràng bằng ống cứng để phân độ trĩ nội và cho phép đánh giá tổn thương khác như nứt kẽ, polyp trực tràng, viêm loét trực tràng và đặc biệt là phát hiện ra ung thư trực tràng về đại thể [17],[5]. Phân loại Phân loại theo giải phẫu: Lấy đường lược làm mốc người ta chia ra: Trĩ nội, Trĩ ngoại, Trĩ hỗn hợp [14], [3] Hình 1. Giải phẫu vị trí trĩ Phân loại theo vị trí: Đánh số theo mặt kính đồng hồ ở tư thế phụ khoa, có 3 búi trĩ chính ở vị trí thường gặp là 3 - 8 - 11 giờ. Ngoài ra có thể có một vài búi trĩ phụ ở 5 giờ, 7 giờ, 6 giờ, 12 giờ.

Xử trí ban đầu - Không điều trị trĩ triệu chứng, trừ khi có biến chứng - Nếu có nhiễm trùng, phải điều trị trước khi mổ. Điều trị nội khoa - Các nguyên tắc vệ sinh ăn uống, lao động, vệ sinh hậu môn thường xuyên (ăn ít gia vị, tránh táo bón.) là rất cần thiết [18]. - Thuốc: dùng toàn thân hay tại chỗ có tác dụng. - Điều hoà lưu thông tiêu hoá, làm trơn ruột, tránh táo bón tuy nhiên không nên dùng thuốc nhuận tràng kéo dài.

- Giảm đau, chống viêm, chống co thắt, tăng sức bền thành mạch - Thuốc dùng tại chỗ dạng mỡ hay dạng viên đạn đặt hậu môn như Titanoreine, Suppositoire Midy. - Thuốc dùng toàn thân đặc biệt tốt cho các đợt kịch phát là những thuốc làm tăng sức bền thành mạch (Daflon, Gincor.) - Điều trị nội khoa có tác dụng tốt ở giai đoạn đầu (độ 1-2) và rất tốt cho trước và sau phẫu thuật [3],[5] 1. Điều trị bằng thủ thuật Có rất nhiều phương pháp khác nhau (Tiêm xơ, tia hồng ngoại, đốt điện, đốt nhiệt, laser, liệu pháp lạnh.) với ưu điểm là đơn giản, nhanh, gọn, ít đau, có thể điều trị ngoại trú, rẻ tiền và hiệu quả khá cao. Tuy nhiên các phương pháp này cũng có những nhược điểm: kết quả điều trị tiệt căn không bằng phẫu thuật, có một số chống chỉ định.

6 Điều trị bằng thủ thuật thường áp dụng cho trĩ độ 2 - 3 với các búi riêng rẽ, chống chỉ định cho sa trĩ tắc mạch, viêm hậu môn, trĩ kèm nứt kẽ. Điều trị ngoại khoa Điều trị ngoại khoa có thể là tạm thời thường trong cấp cứu đối với các tắc mạch trĩ hay điều trị triệt để với bệnh trĩ. Đối với tắc mạch trĩ động tác chính là rạch búi trĩ để lấy máu tụ có tác dụng giảm đau nhanh chóng cho bệnh nhân. Chỉ định điều trị ngoại khoa: - Khi các phương pháp điều trị khác thất bại (nội khoa hay thủ thuật) - Sa trĩ thường xuyên.

- Sa trĩ tắc mạch. Phương pháp phẫu thuật: - Cắt trĩ riêng lẻ từng búi theo Milligan-Morgan được đa số phẫu thuật viên ứng dụng. - Những thay đổi kỹ thuật của phương pháp Milligan-Morgan như kỹ thuật cắt trĩ dưới niêm mạc của Parks, kỹ thuật cắt trĩ kín của Fergusson nhưng ít được ứng dụng nhiều trong thực tế. - Phương pháp Whitehead kinh điển là lấy bỏ toàn bộ niêm mạc ống hậu môn cùng với các búi trĩ ngày nay rất ít dùng vì những nhược điểm của nó.

- Cắt trĩ sa bằng máy khâu bấm (stapler): Còn gọi là phẫu thuật Longo, MIPH (Minimally Invasive Hemorrhoid Surgery), PPH (procedure for prolapsed hemorrhoids). Bệnh trĩ theo y học cổ truyền 1. Quan niệm về bệnh trĩ theo Y học cổ truyền Theo y văn cổ của YHCT, bệnh trĩ được phát hiện trên 2000 năm, qua các thời đại đã có nhiều nhà y học nghiên cứu viết sách hoặc lưu truyền trong dân gian. Trong đó có một số y văn kinh điển như: Nội kinh, Y tông kim giám, Thần nông bản thảo.

Đến năm 1400, Trần Thực Công là tác giả cuốn “Ngoại khoa chính tông” đã đúc kết lý luận và kinh nghiệm của người xưa và bản thân mình mới nêu lên phương pháp điều trị toàn diện của 7 YHCT về bệnh trĩ [19], [20]. Bệnh trĩ theo YHHĐ được YHCT mô tả thuộc phạm vi các chứng “Lòi dom”, “Tiện huyết”, “Thấp nhiệt hạ trú”, “Trung khí hạ hãm”. Theo Đại y thiền sư Tuệ Tĩnh : “Lòi dom là đầu ruột cùng lòi ra ngoài”[21]. Trong Bách bệnh cơ yếu - Hải Thượng Y tông tâm lĩnh cũng có viết “Mọc mụn ở bên hậu môn sưng đau là bệnh trĩ.

Nguyên nhân gây bệnh Trong Hoàng đế nội kinh Tố Vấn Bạch Thoại giải đã ghi chép nguyên nhân sinh ra bệnh trĩ là do “cân mạch hoành giải trường tích thành trĩ”. Ngoài ra phát sinh bệnh trĩ còn do âm dương khí huyết không điều hòa, bên ngoài do lục dâm, bên trong do thất tình gây nên [16],[20]. Trong Nam dược thần hiệu, Đại y Tuệ Tĩnh đã viết về bệnh trĩ như sau: “Sách Nội Kinh có chia làm 5 chứng, tuy tình trạng cùng tên gọi khác nhau nhưng căn bản đều do ham ăn đồ hậu vị cay nóng, hoặc do rượu trà dâm dục, lo nghĩ uất nhiệt tích độc mà sinh ra”.[21],[23] Theo Hải Thượng Lãn Ông: “Nguyên nhân mắc phải bệnh này, trước do khí táo, sau do thấp nhiệt.” theo đó bệnh trĩ “mắc bệnh do khí táo, thành bệnh do vị thấp”. Trong Trung Y ngoại khoa học giảng nghĩa tóm tắt có các loại nguyên nhân: - Nguyên nhân về ăn uống: Ăn quá nóng, no đói thất thường, ăn đồ ăn sống lạnh, uống nhiều rượu, ăn béo ngậy, ăn quá cay.

- Nguyên nhân khởi cư: Đứng lâu, ngồi lâu, vác nặng đi xa, phòng sự quá độ. - Nguyên nhân khác: Ỉa chảy mạn, táo bón kéo dài, thể chất quá suy yếu, mang thai nhiều lần.[19] Các nguyên nhân trên có thể làm khí huyết hành lung tung, kinh lạc giao cắt dẫn đến huyết ứ, trọc khí hạ trú hậu môn gây nên trĩ. - Sau mắc các bệnh làm rối loạn chức năng của các tạng phủ như can, tâm, tỳ, thận (can khắc tỳ, can tâm thận âm hư, tâm tỳ hư…) gây khí hư, huyết ứ làm trung khí hư hạ hãm sinh ra trĩ.[16],[19] Trong Trung Quốc truyền thống Y học đề cập đến nguyên nhân gây ra trĩ nội và trĩ ngoại: 8 - Nguyên nhân gây trĩ nội: Ăn uống không điều độ, đứng ngồi lâu, vác nặng đi xa, mang thai nhiều lần, có thể làm nội sinh táo nhiệt hạ xuống đại tràng, kinh lạc bị giao cắt tuần hoàn trở ngại uất tích thành trĩ. - Nguyên nhân gây trĩ ngoại: Thấp nhiệt hạ trú, đi lị nhiều lần hoặc nứt hậu môn độc tà xâm nhập, làm vận hành khí huyết bị trở ngại, kinh mạch bị tắc gây nên; nhiệt làm tổn thương huyết lạc, ứ kết không tan gây nên.[19] Hiện tượng chảy máu từ búi trĩ có thể do: - Hạ trĩ thể khí huyết hư, trong đó do Tỳ hư không thống nhiếp huyết làm huyết vọng hành, gây xuất huyết.

- Hạ trĩ thể huyết nhiệt và thấp nhiệt: do nhiệt bức huyết vong hành, gây xuất huyết. - Hạ trĩ do sang thương, phân táo kết rặn nhiều gây xuất huyết. Phân loại trĩ theo Y học cổ truyền Hải Thượng Lãn Ông chia bệnh trĩ thành 5 loại: mẫu trĩ, tẫn trĩ, khí trĩ, tửu trĩ, huyết trĩ.[24],[22] Tuệ Tĩnh phân chia trĩ làm 5 loại: Trĩ ngoại, trĩ nội, thử trĩ, nung sang, trùng trĩ.[21] ❖ Hiện nay đa phần các sách Y học cổ truyền chia trĩ làm 3 thể theo nguyên nhân gây bệnh: - Trĩ thể thấp nhiệt: trĩ sưng, nóng, đỏ, loét chảy mủ hoặc chảy nước vàng, có thể sốt, táo bón, tiểu tiện vàng, mạch hoạt sác, lưỡi đỏ rêu lưỡi vàng dày. - Trĩ thể huyết nhiệt huyết ứ: trĩ nằm trong hậu môn, cảm giác đau tức nặng hậu môn, đại tiện máu tươi, có thể có táo bón, mạch tế sác, lưỡi có điểm ứ huyết.

- Trĩ thể khí huyết hư: búi trĩ lồi ra ngoài, ra máu kéo dài, người gầy yếu mệt mỏi, hoa mắt chóng mặt, ù tai, hay quên, sắc mặt xanh xao, đoản hơi, mạch trầm tế. Các phương pháp điều trị trĩ theo Y học cổ truyền Các phương pháp điều trị theo y học cổ truyền cũng ngày càng được cải tiến và phát triển hoàn thiện hơn. Điều trị trĩ theo YHCT hiện nay có 3 nhóm phương pháp là nội khoa, thủ thuật và kết hợp YHCT và YHHĐ.