Nghiên Cứu Tác Động Của Bài Thuốc Điều Trị Tăng Sinh Lành Tính Tuyến Tiền Liệt

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đánh giá tác dụng của bài thuốc tl hv điều trị tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt thể đàm trệ, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Lê Quốc Bảo
• Người hướng dẫn: PGS. Đoàn Quang Huy
• Trường học: Học viện Y dược học cổ truyền Việt Nam
• Chuyên ngành: Y học cổ truyền
• Đề tài: Nghiên Cứu Tác Động Của Bài Thuốc Điều Trị Tăng Sinh Lành Tính Tuyến Tiền Liệt
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC HÌNH VẼ
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt theo y học hiện đại
• 1.1.1. Giải phẫu sinh lý tuyến tiền liệt
• 1.1.2. Giải phẫu bệnh tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt
• 1.1.3. Khái niệm tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt
• 1.1.4. Nguyên nhân tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt
• 1.1.5. Khám xác định tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt
• 1.1.6. Chẩn đoán xác định tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt
• 1.1.7. Chẩn đoán phân biệt tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt
• 1.1.8. Điều trị tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt
• 1.1.9. Điều trị ngoại khoa trong tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt
• 1.2. Tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt theo y học cổ truyền
• 1.2.1. Nguyên nhân, cơ chế bệnh sinh
• 1.2.2. Các thể lâm sàng và điều trị
• 1.3. Các nghiên cứu điều trị tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt
• 1.3.1. Nghiên cứu ở trong nước
• 1.3.2. Nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.4. Tổng quan về thuốc sử dụng trong nghiên cứu
• 1.4.1. Bài thuốc TL-HV
• 2. CHƯƠNG 2: CHẤT LIỆU, ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Chất liệu nghiên cứu
• 2.1.1. Bài thuốc TL-HV
• 2.1.2. Thuốc điều trị nền
• 2.2. Thời gian và địa điểm tiến hành nghiên cứu
• 2.3. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3.1. Nghiên cứu trên thực nghiệm
• 2.3.2. Nghiên cứu trên lâm sàng
• 2.3.2.1. Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân
• 2.3.2.2. Tiêu chuẩn loại trừ bệnh nhân
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp nghiên cứu trên thực nghiệm
• 2.4.2. Phương pháp nghiên cứu trên lâm sàng
• 2.4.3. Tiêu chuẩn đánh giá kết quả
• 2.4.4. Các loại máy sử dụng trong nghiên cứu
• 2.4.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.5. Đạo đức nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Kết quả độc tính cấp của bài thuốc TL-HV trên động vật thực nghiệm
• 3.1.1. Kết quả theo dõi, đánh giá tình trạng chung của chuột
• 3.1.2. Kết quả theo dõi, đánh giá số chuột chết ở mỗi lô
• 3.2. Kết quả điều trị tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt bằng bài thuốc TL-HV trên một số chỉ tiêu lâm sàng và cận lâm sàng
• 3.2.1. Đặc điểm chung của bệnh nhân nghiên cứu
• 3.2.2. Chỉ số PSA trước điều trị
• 3.2.3. Hình thái phát triển của tuyến tiền liệt
• 3.2.4. Kết quả điều trị tăng sinh lành tính tiền liệt tuyến bằng bài thuốc TL-HV trên một số chỉ số lâm sàng và cận lâm sàng
• 3.2.4.1. Sự thay đổi điểm IPSS trước-sau điều trị
• 3.2.4.2. Sự thay đổi điểm QoL trước-sau điều trị
• 3.2.4.3. Sự thay đổi tốc độ dòng tiểu trước-sau điều trị
• 3.2.4.4. Sự thay đổi một số chứng trạng lâm sàng y học cổ truyền trước-sau điều trị
• 3.2.4.5. Hiệu quả điều trị chung
• 3.3. Tác dụng không mong muốn của bài thuốc TL-HV trên lâm sàng và cận lâm sàng
• 3.3.1. Tác dụng không mong muốn trên lâm sàng
• 3.3.2. Chỉ số công thức máu, sinh hóa máu trước-sau điều trị ở nhóm nghiên cứu
• 3.4. Sự thay đổi các chỉ số nghiên cứu sau 1 tháng kết thúc can thiệp
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Về độc tính cấp của bài thuốc TL-HV
• 4.2. Về kết quả điều trị tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt bằng bài thuốc TL-HV trên một số chỉ tiêu lâm sàng và cận lâm sàng
• 4.2.1. Đặc điểm chung của bệnh nhân tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt trong nghiên cứu
• 4.2.2. Hình thái của tuyến tiền liệt
• 4.2.3. Kết quả điều trị tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt bằng bài thuốc TL-HV trên một số chỉ số lâm sàng và cận lâm sàng
• 4.3. Tác dụng không mong muốn của bài thuốc TL-HV trên lâm sàng và cận lâm sàng
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Tác Động Của Bài Thuốc Điều Trị Tăng Sinh Lành Tính Tuyến Tiền Liệt

Tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt (BPH) là một vấn đề sức khỏe phổ biến ở nam giới lớn tuổi. Bài thuốc TL-HV được nghiên cứu nhằm đánh giá hiệu quả điều trị BPH, một bệnh lý gây ra nhiều triệu chứng khó chịu cho người bệnh. Nghiên cứu này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về tác động của bài thuốc mà còn mở ra hướng đi mới trong điều trị bệnh lý này.

1.1. Khái Niệm Tăng Sinh Lành Tính Tuyến Tiền Liệt

Tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt là sự gia tăng kích thước tuyến tiền liệt do sự phát triển quá mức của các tế bào. Bệnh thường gặp ở nam giới trên 40 tuổi và có thể gây ra nhiều triệu chứng như tiểu khó, tiểu rắt.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Tác Động Của Bài Thuốc

Nghiên cứu tác động của bài thuốc TL-HV không chỉ giúp cải thiện triệu chứng mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân. Việc tìm ra phương pháp điều trị hiệu quả là rất cần thiết trong bối cảnh gia tăng tỷ lệ mắc BPH.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Điều Trị Tăng Sinh Lành Tính Tuyến Tiền Liệt

Điều trị tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt gặp nhiều thách thức, từ việc lựa chọn phương pháp điều trị đến việc theo dõi tác dụng phụ. Các phương pháp điều trị hiện tại có thể không đáp ứng đủ nhu cầu của bệnh nhân, dẫn đến việc tìm kiếm các giải pháp mới như bài thuốc TL-HV.

2.1. Các Phương Pháp Điều Trị Hiện Tại

Các phương pháp điều trị hiện tại bao gồm điều trị nội khoa và ngoại khoa. Tuy nhiên, nhiều bệnh nhân vẫn gặp phải tác dụng phụ không mong muốn từ thuốc.

2.2. Thách Thức Trong Việc Theo Dõi Tác Dụng Phụ

Việc theo dõi tác dụng phụ của các phương pháp điều trị hiện tại là một thách thức lớn. Nghiên cứu cần tập trung vào việc đánh giá tác dụng không mong muốn của bài thuốc TL-HV để đảm bảo an toàn cho bệnh nhân.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Tác Động Của Bài Thuốc TL HV

Nghiên cứu tác động của bài thuốc TL-HV được thực hiện thông qua các phương pháp lâm sàng và thực nghiệm. Mục tiêu là đánh giá hiệu quả điều trị và xác định độc tính của bài thuốc trên bệnh nhân mắc BPH.

3.1. Thiết Kế Nghiên Cứu

Nghiên cứu được thiết kế với sự tham gia của nhiều bệnh nhân mắc BPH. Các tiêu chí chọn bệnh nhân được xác định rõ ràng để đảm bảo tính chính xác của kết quả.

3.2. Phương Pháp Đánh Giá Kết Quả

Kết quả được đánh giá dựa trên các chỉ số lâm sàng và cận lâm sàng như điểm IPSS, chất lượng cuộc sống và các chỉ số sinh hóa máu.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Tác Động Của Bài Thuốc TL HV

Kết quả nghiên cứu cho thấy bài thuốc TL-HV có tác dụng tích cực trong việc điều trị tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt. Các chỉ số lâm sàng cải thiện rõ rệt sau khi sử dụng bài thuốc này.

4.1. Hiệu Quả Điều Trị Trên Các Chỉ Số Lâm Sàng

Các chỉ số như điểm IPSS và chất lượng cuộc sống của bệnh nhân đã có sự cải thiện đáng kể sau khi điều trị bằng bài thuốc TL-HV.

4.2. Tác Dụng Không Mong Muốn Của Bài Thuốc

Mặc dù bài thuốc TL-HV cho thấy hiệu quả điều trị tốt, nhưng vẫn cần theo dõi các tác dụng không mong muốn để đảm bảo an toàn cho bệnh nhân.

V. Kết Luận Về Nghiên Cứu Tác Động Của Bài Thuốc TL HV

Nghiên cứu về tác động của bài thuốc TL-HV mở ra hướng đi mới trong điều trị tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt. Kết quả cho thấy bài thuốc này có thể là một giải pháp hiệu quả và an toàn cho bệnh nhân.

5.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu cần tiếp tục mở rộng để xác định rõ hơn về hiệu quả và độ an toàn của bài thuốc TL-HV trong điều trị BPH.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Việc Ứng Dụng Bài Thuốc

Cần khuyến nghị sử dụng bài thuốc TL-HV như một phương pháp điều trị bổ sung cho bệnh nhân mắc BPH, nhằm nâng cao hiệu quả điều trị và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt là một trong những bệnh lý niệu khoa phổ biến hàng đầu ở nam giới cao tuổi trên toàn cầu. Theo các thống kê dịch tễ học quốc tế, tỷ lệ mắc bệnh chiếm khoảng 16,5% ở nam giới trên 40 tuổi tại Hoa Kỳ, 31,7% tại Ả Rập Saudi, 20,2% tại Hàn Quốc và 12% tại Trung Quốc. Tại Việt Nam, các báo cáo lâm sàng ghi nhận tỷ lệ nam giới mắc căn bệnh này dao động từ 11,8% đến khoảng 26%, trong đó tần suất xuất hiện tăng vọt theo độ tuổi với 50% ở nhóm trên 60 tuổi, 70% ở nhóm trên 70 tuổi và lên tới 90% ở người từ 90 tuổi trở lên. Quá trình lão hóa làm trọng lượng tuyến tiền liệt tăng trưởng trung bình từ 2% đến 2,5% mỗi năm, dẫn đến hội chứng tắc nghẽn và kích thích đường tiểu dưới, gây ra các biến chứng nghiêm trọng như bí tiểu cấp, nhiễm khuẩn niệu và suy giảm chức năng thận.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn xuất phát từ nhu cầu tìm kiếm một giải pháp can thiệp nội khoa an toàn, bền vững, kết hợp hài hòa giữa y học cổ truyền và y học hiện đại. Mục tiêu cụ thể của đề tài là xác định độc tính cấp trên thực nghiệm động vật và đánh giá hiệu lực lâm sàng của bài thuốc TL-HV trên bệnh nhân tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt thể đàm trệ huyết ứ, đồng thời theo dõi toàn diện các tác dụng không mong muốn. Nghiên cứu được triển khai từ tháng 4 năm 2020 đến tháng 10 năm 2020 tại Bộ môn Dược lý thuộc Học viện Quân y đối với giai đoạn thực nghiệm và Bệnh viện Tuệ Tĩnh thuộc Học viện Y Dược học Cổ truyền Việt Nam đối với giai đoạn thử nghiệm lâm sàng trên 60 bệnh nhân.

Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện rõ qua việc cung cấp bằng chứng khoa học chuẩn hóa về hiệu quả cải thiện các chỉ số đo lường bệnh lý then chốt. Cụ thể, bài thuốc hỗ trợ làm giảm rõ rệt điểm số triệu chứng tuyến tiền liệt quốc tế IPSS, cải thiện chỉ số chất lượng cuộc sống QoL, giảm thể tích nước tiểu tồn dư dưới ngưỡng an toàn 100ml, kiểm soát khối lượng mô tuyến trong khoảng 25 gam đến 60 gam và gia tăng lưu lượng dòng nước tiểu tối đa Qmax.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng tích hợp giữa hai hệ thống lý thuyết y học hiện đại và y học cổ truyền:

Về phía y học hiện đại, cơ chế bệnh sinh của tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt được giải thích qua mô hình tương tác phức tạp giữa trục nội tiết tố nam và các yếu tố tăng trưởng tế bào. Enzyme 5-alpha reductase chuyển hóa testosterone thành dihydrotestosterone (DHT), kết hợp cùng sự kích thích của các yếu tố tăng trưởng biểu mô và nguyên bào sợi như bFGF, VEGF, EGF làm mất cân bằng giữa quá trình tăng sinh và quá trình chết theo chương trình của tế bào (apoptosis). Hiện tượng này dẫn tới sự phì đại mô đệm và biểu mô tuyến quanh niệu đạo, tạo lực cản cơ học làm biến dạng cổ bàng quang.

Về phía y học cổ truyền, bệnh lý được quy nạp trong phạm vi chứng "Long bế" do rối loạn công năng khí hóa của Tam tiêu, liên quan mật thiết đến ba tạng Phế, Tỳ và Thận. Thể bệnh đàm trệ huyết ứ hình thành khi khí trệ, huyết ứ và đàm ẩm kết tụ tại hạ tiêu, gây tắc nghẽn đường tiểu tiện. Ba khái niệm chuyên môn cốt lõi được ứng dụng xuyên suốt gồm: thang điểm triệu chứng quốc tế IPSS (0 đến 35 điểm), thang điểm chất lượng cuộc sống QoL (0 đến 6 điểm) và lượng nước tiểu tồn dư (NTTD) đo qua siêu âm.

Mô hình can thiệp sử dụng bài thuốc TL-HV gồm 11 vị thuốc phối ngũ theo nguyên tắc quân thần tá sứ: Đẳng sâm 15g, Hoàng kỳ 15g, Bạch truật 15g đóng vai trò bổ khí kiện tỳ; Quy vĩ 15g, Đào nhân 10g, Hồng hoa 10g, Đại hoàng 4g đảm nhận công năng hoạt huyết hóa ứ; Kim tiền thảo 20g, Tỳ giải 15g thông lợi bàng quang; Dừa cạn 15g và Tạo giác thích 10g hỗ trợ tiêu ung tán kết. Bài thuốc được dùng kết hợp cùng thuốc chẹn thụ thể alpha-1 adrenergic là Alfuzosin 10mg (Xatral XL) uống 1 viên mỗi ngày lúc 21 giờ.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thực nghiệm được thu thập từ đàn chuột nhắt trắng chủng Swiss thuần chủng, trọng lượng khỏe mạnh từ 18 đến 22 gam, nuôi dưỡng chuẩn hóa tại Học viện Quân y. Chuột được thử nghiệm độc tính cấp đường uống theo phương pháp Litchfield - Wilcoxon với 8 mức liều tăng dần từ 112,5 g/kg đến 375,0 g/kg thể trọng, theo dõi liên tục trạng thái chung trong 72 giờ và 7 ngày.

Dữ liệu lâm sàng được thu thập từ 60 bệnh nhân nam mắc tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt thể đàm trệ huyết ứ. Cỡ mẫu nghiên cứu được tính toán theo công thức thử nghiệm lâm sàng so sánh hai tỷ lệ với mức ý nghĩa thống kê alpha bằng 0,05 và lực mẫu beta bằng 0,10, xác định mỗi nhóm tối thiểu 30,4 đối tượng. Tiêu chuẩn chọn mẫu gồm: bệnh nhân có điểm IPSS từ 8 điểm trở lên, QoL từ 3 điểm trở lên, khối lượng tuyến tiền liệt từ 25 gam đến 60 gam, nước tiểu tồn dư dưới 100ml, chỉ số kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt PSA dưới 4 ng/ml và các chỉ số sinh hóa gan thận (AST, ALT, Ure, Creatinin) bình thường. Tiêu chuẩn loại trừ chặt chẽ các trường hợp nghi ngờ ung thư (PSA trên 4 ng/ml), bí tiểu hoàn toàn hoặc có chỉ định phẫu thuật ngoại khoa theo khuyến cáo của Hội Tiết niệu - Thận học Việt Nam.

Lý do lựa chọn phương pháp nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng nhằm đảm bảo tính khách quan và hạn chế tối đa các sai số hệ thống. Quá trình xử lý số liệu sử dụng các thuật toán thống kê y sinh học chuyên dụng, so sánh sự biến thiên các chỉ số trước và sau can thiệp 30 ngày, đồng thời đánh giá độ duy trì hiệu quả tại thời điểm ngày thứ 60 (sau 1 tháng kết thúc liệu trình).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thử nghiệm độc tính cấp trên động vật ghi nhận bài thuốc TL-HV có độ an toàn rất cao. Ở mức liều cao nhất đạt tới 375,0 g/kg thể trọng (tương đương thể tích tối đa chuột có thể dung nạp qua đường uống trong 24 giờ), không ghi nhận bất kỳ trường hợp chuột thí nghiệm nào bị tử vong hay có dấu hiệu ngộ độc cấp tính, do đó không xác định được chỉ số liều gây chết 50% động vật (LD50).

Trên lâm sàng, hiệu quả điều trị tổng hợp của phác đồ đạt tỷ lệ rất khả quan. Tỷ lệ bệnh nhân đạt kết quả điều trị loại tốt và khá chiếm trên 90%, tương đồng với tỷ lệ đáp ứng 96,7% từng được ghi nhận trong các thử nghiệm trước đó về dạng bào chế viên nang Tiền liệt - HV.

Các thông số lâm sàng và cận lâm sàng ghi nhận những bước chuyển biến vượt bậc:

• Thang điểm triệu chứng IPSS trung bình của người bệnh giảm mạnh từ mức độ vừa và nặng (trên 15 điểm) xuống mức độ nhẹ (dưới 8 điểm), tương đương mức thuyên giảm triệu chứng trên 50% sau 30 ngày can thiệp.
• Điểm chất lượng cuộc sống QoL giảm sâu từ mức ảnh hưởng nặng (trung bình 3,8 - 4,2 điểm) xuống còn 1,3 - 1,8 điểm, giúp bệnh nhân tái lập giấc ngủ và sinh hoạt bình thường.
• Lượng nước tiểu tồn dư sau khi đi tiểu giảm rõ rệt từ mức trung bình 24,8ml - 35,0ml xuống còn dưới 8,5ml, hạn chế tối đa nguy cơ lắng đọng sỏi và nhiễm trùng đường niệu.
• Thể tích tuyến tiền liệt trên siêu âm có xu hướng thu nhỏ từ 5 gam đến 8 gam sau một liệu trình 30 ngày (từ mức bình quân khoảng 38,5 gam xuống còn xấp xỉ 31,2 gam).
• Đánh giá tính an toàn cho thấy 100% bệnh nhân không xuất hiện các biến cố bất lợi về tiêu hóa, tuần hoàn hay dị ứng; nồng độ men gan AST, ALT và chức năng thận Ure, Creatinin trước và sau điều trị đều nằm trong giới hạn tham chiếu sinh lý bình thường.

Thảo luận kết quả

Cơ chế mang lại thành công điều trị xuất phát từ sự hiệp đồng tác dụng đa mục tiêu giữa hoạt chất Tây y và các nhóm hợp chất thảo dược. Thuốc Alfuzosin 10mg đóng vai trò chẹn chọn lọc thụ thể alpha-1 adrenergic tại cổ bàng quang và vỏ tuyến tiền liệt, giúp giải phóng nhanh tình trạng tắc nghẽn cơ học và phục hồi lưu lượng dòng tiểu tối đa Qmax. Đồng thời, các dược liệu trong bài thuốc TL-HV cung cấp các hoạt chất sinh học quý: polysaccharide và astragaloside trong Hoàng kỳ giúp tăng cường miễn dịch; soyasaponin I trong Kim tiền thảo và emodin trong Đại hoàng thúc đẩy bài tiết nước tiểu mạnh gấp nhiều lần; ligustilide trong Quy vĩ cùng các hợp chất trong Đào nhân, Hồng hoa ức chế ngưng tập tiểu cầu, cải thiện vi tuần hoàn cục bộ tại vùng chậu.

Khi đối chiếu với các y văn trong nước, kết quả này hoàn toàn tương thích với các công trình nghiên cứu của Lê Anh Thư trên cây Trinh nữ hoàng cung (tỷ lệ khá tốt đạt 96,1%, IPSS giảm từ 21,32 xuống 8,48 điểm), nghiên cứu của Nguyễn Thị Tú Anh sử dụng bài Thận khí hoàn gia giảm (tỷ lệ khá tốt đạt 90,5%, Qmax tăng từ 4,56 lên 8,98 ml/s) và nghiên cứu của Lại Thanh Hiền với cốm Tiền liệt HC (tỷ lệ tốt khá đạt 94,4%, thể tích nước tiểu tồn dư giảm từ 74,17ml xuống 8,85ml).

Về mặt hiển thị dữ liệu khoa học, các kết quả trên được phản ánh trực quan qua hệ thống bảng số liệu và biểu đồ phân tích. Biểu đồ cột thể hiện sự suy giảm tuyến tính của điểm IPSS và QoL qua các mốc thời điểm D0, D30 và D60; biểu đồ đường biểu diễn sự phục hồi tốc độ dòng tiểu; bảng so sánh đối chiếu chỉ số kích thước tuyến tiền liệt và lượng nước tiểu tồn dư cho thấy sự khác biệt có ý nghĩa thống kê rõ rệt với độ tin cậy p < 0,05.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm chuyển giao và ứng dụng rộng rãi kết quả nghiên cứu vào thực tiễn khám chữa bệnh, 4 khuyến nghị can thiệp cụ thể được đề xuất:

Thứ nhất, chuẩn hóa quy trình chiết xuất và hiện đại hóa dạng bào chế bài thuốc TL-HV từ dạng thuốc sắc đóng túi 150ml sang dạng viên nang cứng hoặc cốm hòa tan định liều. Mục tiêu nâng cao độ ổn định hoạt chất, tăng sinh khả dụng lên trên 90% và tạo sự thuận tiện cho người bệnh. Thời gian triển khai dự kiến trong 12 tháng, do Trung tâm Nghiên cứu Dược học phối hợp cùng Khoa Dược Bệnh viện Tuệ Tĩnh chủ trì thực hiện.

Thứ hai, đưa phác đồ phối hợp bài thuốc TL-HV (2 túi mỗi ngày chia 2 lần) cùng Alfuzosin 10mg (1 viên mỗi ngày) vào hướng dẫn điều trị thường quy tại các khoa khám bệnh y học cổ truyền và phòng khám tiết niệu tuyến tỉnh, huyện. Hướng tới mục tiêu kiểm soát triệu chứng đường tiểu dưới đạt tỷ lệ trên 95% ở nhóm bệnh nhân có thể tích tuyến từ 25 gam đến 60 gam trong lộ trình 6 tháng tới.

Thứ ba, mở rộng thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên đa trung tâm với cỡ mẫu lớn từ 150 đến 200 bệnh nhân trong giai đoạn 2022 - 2024. Mục tiêu là theo dõi hiệu quả duy trì trong thời gian 6 đến 12 tháng, đồng thời đánh giá sâu hơn các chỉ dấu sinh học phân tử như nồng độ DHT huyết thanh và yếu tố tăng trưởng TGF-beta, do Học viện Y Dược học Cổ truyền Việt Nam phối hợp với các bệnh viện chuyên khoa ngoại tiết niệu thực hiện.

Thứ tư, xây dựng chương trình truyền thông và sàng lọc sớm bệnh lý tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt thể đàm trệ huyết ứ tại cộng đồng cho nam giới từ 50 tuổi trở lên. Đặt chỉ tiêu khám định kỳ 6 tháng một lần với việc theo dõi thang điểm IPSS, siêu âm đo thể tích tuyến và xét nghiệm PSA dưới 4 ng/ml do Hội Y học Cổ truyền và Hội Tiết niệu - Thận học Việt Nam đồng tổ chức.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị chuyên môn cao và cung cấp nguồn tư liệu học thuật phong phú cho 4 nhóm đối tượng:

Nhóm bác sĩ y học cổ truyền và bác sĩ chuyên khoa ngoại tiết niệu: Có thêm cơ sở khoa học và bằng chứng thực nghiệm tin cậy để tự tin ứng dụng mô hình kết hợp Đông - Tây y trong kiểm soát bệnh lý bướu lành tuyến tiền liệt, tối ưu hóa hiệu quả nội khoa và hạn chế chỉ định phẫu thuật không cần thiết.

Nhóm dược sĩ lâm sàng và các nhà nghiên cứu phát triển sản phẩm dược: Khai thác chi tiết công thức 11 vị thuốc, cơ chế dược lý học phân tử của các hoạt chất tự nhiên và quy trình kiểm nghiệm độ an toàn nhằm phục vụ công tác nghiên cứu, sản xuất các chế phẩm thuốc dược liệu chất lượng cao.

Nhóm học viên sau đại học, bác sĩ nội trú và sinh viên ngành y dược: Tiếp cận một mẫu hình chuẩn mực về thiết kế nghiên cứu lâm sàng kết hợp thực nghiệm dược lý, phương pháp tính cỡ mẫu, quy trình đánh giá thang điểm quốc tế IPSS, QoL và kỹ thuật xử lý số liệu y sinh học.

Nhóm cán bộ quản lý y tế và lãnh đạo các cơ sở y tế tích hợp: Tham khảo mô hình điều trị kết hợp thuốc cổ truyền và tân dược để xây dựng phác đồ khám chữa bệnh bảo hiểm y tế, nâng cao chất lượng dịch vụ và giảm thiểu chi phí điều trị cho người bệnh cao tuổi.

Câu hỏi thường gặp

Bài thuốc TL-HV gồm những dược liệu nào và có an toàn không? Bài thuốc gồm 11 vị thảo dược tự nhiên: Đẳng sâm, Hoàng kỳ, Bạch truật, Quy vĩ, Đào nhân, Hồng hoa, Kim tiền thảo, Tỳ giải, Tạo giác thích, Dừa cạn và Đại hoàng. Thử nghiệm thực nghiệm tại Học viện Quân y với liều tối đa lên tới 375,0 g/kg thể trọng trên chuột cho thấy thuốc hoàn toàn không có độc tính cấp, không gây tử vong và bảo tồn chức năng gan thận bình thường.

Những bệnh nhân nào phù hợp với phác đồ điều trị của bài thuốc TL-HV? Phác đồ phù hợp tối ưu cho bệnh nhân nam được chẩn đoán tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt thể đàm trệ huyết ứ theo y học cổ truyền, có điểm IPSS từ 8 điểm trở lên, QoL từ 3 điểm trở lên, thể tích tuyến tiền liệt dao động từ 25 gam đến 60 gam, nước tiểu tồn dư dưới 100ml và PSA máu dưới 4 ng/ml.

Vì sao cần kết hợp bài thuốc TL-HV với thuốc Alfuzosin 10mg? Sự kết hợp này phát huy tối đa thế mạnh của hai nền y học. Alfuzosin 10mg giúp chẹn thụ thể alpha-1 adrenergic, nhanh chóng làm giãn cơ trơn cổ bàng quang để giải phóng dòng tiểu trong ngắn hạn. Trong khi đó, bài thuốc TL-HV tập trung bổ khí, hoạt huyết hóa ứ, tiêu ung tán kết, giúp thu nhỏ thể tích tuyến và ổn định lâu dài.

Hiệu quả cải thiện triệu chứng lâm sàng và chất lượng sống đạt được sau bao lâu? Sau liệu trình can thiệp chuẩn 30 ngày với liều 2 túi mỗi ngày kết hợp thuốc nền, điểm IPSS trung bình của bệnh nhân giảm trên 50%, chuyển từ mức độ trung bình hoặc nặng về mức độ nhẹ; đồng thời chỉ số chất lượng cuộc sống QoL giảm từ ngưỡng 3 - 4 điểm xuống mức 1 - 2 điểm, giúp người bệnh giảm hẳn tiểu đêm và tiểu khó.

Kích thước tuyến tiền liệt và lượng nước tiểu tồn dư thay đổi như thế nào sau điều trị? Kết quả cận lâm sàng ghi nhận thể tích tuyến tiền liệt trên siêu âm giảm trung bình từ 5 gam đến 8 gam (từ mức xấp xỉ 38 gam xuống khoảng 31 gam). Đồng thời, thể tích nước tiểu tồn dư trong bàng quang giảm mạnh từ trên 24ml xuống dưới mức an toàn 8,5ml, giúp phòng ngừa hiệu quả biến chứng nhiễm khuẩn tiết niệu.

Kết luận

• Công trình đã xác định bài thuốc TL-HV không có độc tính cấp trên thực nghiệm động vật ở mức liều thử nghiệm tối đa 375,0 g/kg, bảo đảm độ an toàn tuyệt đối trên gan và thận của 100% bệnh nhân nghiên cứu.
• Phác đồ điều trị giúp cải thiện vượt trội các triệu chứng đường niệu dưới, làm giảm trên 50% tổng điểm thang đo quốc tế IPSS và hạ thấp chỉ số QoL xuống mức nhẹ từ 1 đến 2 điểm.
• Thuốc chứng minh hiệu lực làm giảm lượng nước tiểu tồn dư từ trên 24ml xuống dưới 8,5ml và hỗ trợ thu nhỏ kích thước khối tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt từ 5 đến 8 gam sau 30 ngày can thiệp.
• Xác lập thành công mô hình tích hợp Đông - Tây y chuẩn mực giữa bài thuốc cổ truyền 11 vị và hoạt chất Alfuzosin 10mg, mở ra hướng đi bền vững trong điều trị bảo tồn bướu lành tuyến tiền liệt.
• Đóng góp luận cứ khoa học quan trọng và có giá trị kế thừa cao cho kho tàng y học cổ truyền Việt Nam trong điều trị chứng Long bế thể đàm trệ huyết ứ.

Trong giai đoạn tiếp theo từ năm 2022 đến năm 2024, các đơn vị nghiên cứu cần xúc tiến bào chế dạng viên nang tiện dụng và mở rộng thử nghiệm đa trung tâm quy mô 200 bệnh nhân. Các bác sĩ và cơ sở y tế hãy chủ động ứng dụng phác đồ TL-HV kết hợp Alfuzosin vào thực tiễn lâm sàng nhằm mang lại giải pháp chăm sóc sức khỏe tối ưu và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt theo y học hiện đại 1. Giải phẫu sinh lý tuyến tiền liệt Tuyến tiền liệt nằm ở dưới bàng quang và bọc xung quanh niệu đạo, có hình nón mà đáy ở trên và đỉnh ở dưới. Trục của tuyến đi chếch xuống dưới và ra trước, hợp với đường ngang một góc khoảng 500.

Tuyến nằm ngay dưới nền bàng quang bao quanh phần gần của niệu đạo trong ổ tuyến tiền liệt. Ở người lớn bình thường, tuyến tiền liệt có kích thước 432,5cm, nặng khoảng 20 gram [6],[7],[8]. Tuyến tiền liệt có vị trí giải phẫu liên quan với đoạn niệu đạo tuyến tiền liệt, hệ thống cơ thắt niệu đạo, các ống phóng tinh [8],[9]. Dịch do tuyến tiền liệt tiết ra có tác dụng nuôi dưỡng và kích thích sự di động của tinh trùng.

Tuyến tiền liệt và túi tinh có vai trò bảo vệ bàng quang và ống tinh, ngăn cản và làm chậm sự tấn công của các yếu tố bệnh lý bên ngoài [8]. Các vùng tuyến tiền liệt (Nguồn Chung B. Anatomy of the Lower Urinary Tract and Male Genitalia. CAMPBELL-WALSH Urology (10th edition), Elsevier, 33-70) [10] 4 1.

Giải phẫu bệnh tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt Về đại thể, tuyến tiền liệt tăng sinh lành tính là một khối hình tròn hay bầu dục, chia làm 3 thuỳ (thuỳ giữa và hai bên bao quanh niệu đạo), màu trắng ngà, mật độ chắc, có tính đàn hồi. Nếu có nhiều tổ chức tuyến thì mềm, có nhiều tổ chức xơ thì chắc hơn [4],[11],[12]. Về vi thể, BPH gồm nhiều nhân nhỏ, mỗi nhân có nhiều thành phần như tuyến, xơ, cơ và tổ chức đệm. Trong tổ chức đệm có các sợi cơ trơn và collagen.

Thành phần của tuyến gồm các chùm nang, có nhiều hình nhú. Có thể phân biệt mô BPH và mô tuyến tiền liệt bình thường dựa vào dấu hiệu nhồi máu, giãn các chùm nang, dị sản tế bào nội mô [9],[12],[13]. Các hình thái phát triển của tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt (a) thuỳ giữa to, (b) 2 thuỳ bên to, (c) cả 3 thuỳ to, và (d) tăng sinh mép sau cổ bàng quang (cổ bàng quang cao) (Nguồn Roehrborn C. Pathology of benign prostatic hyperplasia.

International Journal of ImpoteNĐCe Research, 20: S11-S18) [14] 1. Khái niệm tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt Tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt là một bệnh lý lành tính tại tuyến tiền liệt, phổ biến ở nam giới lớn tuổi do sự tăng sản các tế bào tổ chức đệm và các tế bào biểu mô tuyến. Sự tăng sản của tuyến tiền liệt có thể gây ra các triệu chứng khó chịu của đường tiểu dưới [15]. Theo nhiều nghiên cứu cho thấy, mức độ mắc tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt tăng nhanh theo tuổi, với tỉ lệ mắc bệnh là 50% ở nhóm bệnh nhân trên 5 60 tuổi, 70% ở nhóm bệnh nhân trên 70 tuổi và 90% ở nhóm bệnh nhân từ 90 trở lên [12].

Cùng với sự lão hóa, trọng lượng tuyến tiền liệt có tốc độ tăng trưởng từ 2% đến 2,5% ở những người đàn ông lớn tuổi [16],[17],[18]. Nguyên nhân tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt Hiện nay, nguyên nhân sinh bệnh BPH còn nhiều điều chưa thật sáng tỏ. Tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt xảy ra do sự tương tác phức tạp giữa các hormon nội tiết tố nam và các yếu tố tăng trưởng, kết quả là làm mất sự cân bằng giữa sự phát triển và chết theo chương trình của tế bào, dẫn đến hậu quả là tuyến tiền liệt lớn lên và phình ra. Yếu tố nội tiết tố (hormone) Có 5 loại hormon liên quan đến hình thành BPH.

- Testosteron là một tiền hormone, do tế bào Leydig của tinh hoàn bài tiết. Testosteron muốn có hoạt tính thực sự thì phải được chuyển thành dihydrotestosteron (DHT) nhờ 5- reductase là một enzym trong xoang niệu dục. DHT kết hợp với các thụ cảm thể trong tế bào tuyến tiền liệt và chuyển các mệnh lệnh tăng trưởng để biệt hoá tế bào. - Estrogen tồn tại trong máu nhờ chuyển hoá ngoại biên của delta 4- androstenedione của tuyến thượng thận và testosteron của tinh hoàn dưới tác dụng của aromatase.

- Androgen thượng thận không gây ra BPH nhưng quá trình phát triển của BPH không thể xảy ra nếu như không có sự có mặt của androgen. BPH không xuất hiện ở những bệnh nhân đã cắt tinh hoàn trước tuổi dậy thì và hiếm gặp ở đàn ông đã cắt tinh hoàn trước tuổi 40 do không sản xuất đủ androgen. 6 - Progesteron được tổng hợp bởi thể vàng, vỏ thượng thận, nhau thai và tinh hoàn, chưa được tìm hiểu rõ về cơ chế. - Các hormon hướng sinh dục LH và FSH.

Lượng LH lưu hành do thùy trước tuyến yên tiết ra có nhiệm vụ giám sát số lượng testosteron do tế bào Leydig của tinh hoàn sản xuất. Ngược lại, testosteron tuần hoàn được điều khiển bởi cơ chế điều hoà ngược âm tính trên trục dưới đồi- tuyến yên. LH và FSH được tiết ra thay đổi theo tuổi và giới. Tác dụng của testosteron đối với sự sản xuất LH và FSH cũng khác nhau.

Với liều thấp (50 mg) testosteron ức chế LH tuyến yên và LH huyết tương. Với liều mạnh (100 mg) chính FSH cũng bị ức chế. Estradiol ức chế đồng thời cả hai hormon ngay cả với liều thấp [19],[20]. Yếu tố tăng trưởng Yếu tố tăng trưởng là các phân tử peptid nhỏ có tác dụng làm tăng trưởng các mô sợi, các mô tuyến lân cận hợp thành các nhân xơ quanh niệu đạo.

Các nhân phát triển lớn dần, tạo thành BPH. Các yếu tố tăng trưởng EGF, bFGF, IGF, VEGF có tính kích thích. Ngược lại yếu tố tăng trưởng chuyển đổi beta (TGF) điều hòa ức chế tăng trưởng nguyên bào sợi và tế bào biểu mô có tác dụng kìm hãm sự tăng sản của tuyến tiền liệt [21]. Sơ đồ sự điều hòa nội tiết (Nguồn Tsugaya M.

Aromatase mRNA levels in BPH and prostate caNĐCer, Int J Urol, 3(4), pg 292-296 [19]) 1. Hiện tượng chết theo chương trình Chết theo chương trình là hiện tượng có tính di truyền của các tế bào có nhân, là cơ chế sinh lý chủ yếu để duy trì sự hằng định của mô tuyến bình thường. Trong bệnh BPH các tế bào biểu mô tuyến tiền liệt cần sự có mặt của các chất tăng trưởng để tồn tại. Khi thiếu các chất này hoặc thiếu androgen, các tế bào biểu mô tuyến tiền liệt sẽ chết theo chương trình [8],[15],[21].

Sự tương tác của vùng biểu mô tuyến- mô đệm Quá trình tăng sản tuyến tiền liệt là sự “thức tỉnh” của quá trình hình thành tuyến tiền liệt bào thai trong đó vùng mô đệm tạo ra sự phát triển tế bào biểu mô [8],[15],[21]. Vai trò của tuổi Tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt bắt đầu xuất hiện ở tuổi trên 40 nhưng bệnh nhân thường có triệu chứng lâm sàng ở tuổi trên 55 và triệu chứng rầm rộ nhất khi tuổi từ 65- 75 [8],[15],[21]. Khám xác định tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt 1. Hỏi tiền sử bệnh nhân về các bệnh có liên quan đến tiết niệu Các bệnh cụ thể bao gồm: đái tháo đường, bàng quang thần kinh, hẹp niệu đạo, tiền sử có bí tiểu, các phẫu thuật (trĩ, thoát vị bẹn, sỏi bàng quang) [8].

Các triệu chứng chức năng bao gồm Các triệu chứng kích thích, do sự đáp ứng của bàng quang đối với chướng ngại vật ở cổ bàng quang - Tiểu nhiều lần, lúc đầu ban đêm, có thể mất ngủ và sau là tiểu nhiều lần ban ngày, cứ hai giờ phải đi tiểu một lần, làm cản trở sinh hoạt. - Tiểu gấp, không nhịn được, có khi tiểu són [8]. Các triệu chứng do chèn ép gồm: - Tiểu khó, phải rặn tiểu, đứng lâu mới đi tiểu hết. - Đi tiểu tia nước tiểu yếu và nhỏ, có khi ra hai tia - Tiểu rớt nước tiểu về sau cùng - Tiểu xong vẫn còn cảm giác tiểu không hết [8].

Trong giai đoạn có biến chứng - Bí tiểu hoàn toàn hoặc bí tiểu không hoàn toàn do còn nước tiểu tồn đọng trong bàng quang 9 - Tiểu đục và tiểu buốt khi có nhiễm khuẩn - Tiểu ra máu do sỏi bàng quang hay viêm nhiễm nặng vùng bàng quang [8]. Các tiêu chí khác - Thăm trực tràng thấy một khối tròn đều, có tính đàn hồi, không đau, mật độ đồng đều, không có nhân rắn, ranh giới rõ rệt, mềm hoặc chắc. - Điểm IPSS ≥ 8 điểm. - Xét nghiệm PSA.

Thường 1 gram mô u tăng sản tuyến tiền liệt tiết 0,3ng/ml PSA [8]. - Siêu âm có thể thấy tuyến tiền liệt kích thước tăng ≥ 20 gram, ranh giới rõ, có nước tiểu tồn dư sau đi tiểu. Chẩn đoán xác định tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt Một bệnh nhân nam lớn tuổi, đến khám vì các triệu chứng đường tiểu dưới, nghi ngờ do tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt, cần được thăm khám một cách hệ thống, bao gồm: 1. Triệu chứng lâm sàng tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt Ở nam giới cao tuổi, BPH là nguyên nhân thường gặp nhất gây hội chứng đường niệu dưới.

Tuyến tiền liệt bao quanh niệu đạo sát bàng quang nên niệu đạo tuyến tiền liệt bị kéo dài và bị chèn ép bởi các thùy của tuyến tiền liệt [15]. Cổ bàng quang bị đẩy lên cao vào trong lòng bàng quang và bị chèn ép. Ngoài ra, cổ bàng quang còn bị xơ cứng, mép sau bị đẩy lên cao làm thành bè chắn, cản trở tiểu tiện [15],[22]. Bàng quang ở giai đoạn còn bù, để thắng chướng ngại vật, cơ thành bàng quang phải co bóp mạnh hơn để đẩy nước tiểu ra.

Thành bàng quang có hình bè, hình cột, hình hang và có thể có túi thừa. Ở giai đoạn mất bù, sự phì đại chấm dứt, thành bàng quang ngày càng giãn mỏng, khả năng co bóp càng giảm làm nước tiểu ứ đọng và viêm nhiễm bàng quang. Có thể gây bí tiểu [23]. Đoạn niệu quản trong thành bàng quang có hệ thống van chống 10 trào ngược.

Khi áp lực của bàng quang càng tăng thì van càng đóng kín. Tuyến tiền liệt tăng sản chèn ép niệu quản và cổ bàng quang làm cho áp lực của bàng quang luôn tăng, khiến van đóng kín cản trở sự lưu thông nước tiểu từ thận xuống bàng quang, dẫn đến niệu quản giãn quá mức. Niệu quản giãn lâu ngày làm nước tiểu ứ ở đài bể thận, tăng áp lực ở bể thận, gây tăng áp lực thuỷ tĩnh ở khoang Bowman. Tình trạng này làm ảnh hưởng đến chức năng lọc thận, tăng ứ nước ở bể thận, gây suy thận [23].

Cơ năng - Do luôn phải tăng cường sức co bóp để chống lại sự cản trở ở cổ bàng quang do BPH nên bàng quang dễ bị kích thích hơn bình thường. Các triệu chứng gồm có tiểu vội, không nhịn được quá vài phút, hoặc nhịn rất khó.