MỞ ĐẦU Xã hội ngày càng phát triển, chất lượng cuộc sống và nhu cầu chăm sóc sức khỏe của con người được nâng cao hơn bao giờ hết. Để nâng cao hiệu quả điều trị, sử dụng thuốc an toàn là vô cùng cần thiết. Thuốc điều trị khi được dùng đúng cách, đúng liều sẽ giúp phát huy tối đa hiệu quả cũng như hạn chế tối đa tác dụng không mong muốn mà thuốc đó mang lại. Để đảm bảo an toàn khi sử dụng thuốc, một trong các yếu tố vô cùng quan trọng là sự tuân thủ sử dụng thuốc của người bệnh.
Thiếu kiến thức về các vấn đề sức khỏe cũng như về thuốc là một trong những nguyên nhân khiến người bệnh không tuân thủ việc sử dụng thuốc. Dược sĩ có thể đóng góp vào kết quả trị liệu bằng cách tư vấn và giáo dục cho NB về kiến thức sử dụng thuốc. Điều này cũng được Bộ Y tế quy định tại Luật Dược [13], Thông tư 23/2011/TT-BYT hướng dẫn sử dụng thuốc trong các cơ sở y tế có giường bệnh [1], Nghị định 131/NĐ-CP [5]. Phối hợp với bác sĩ điều trị để cung cấp thông tin tư vấn cho người bệnh về những điều cần lưu ý trong quá trình sử dụng thuốc là một trong bốn nhiệm vụ chính của dược sĩ lâm sàng tại khoa lâm sàng.
Bệnh viện đa khoa Thống Nhất tỉnh Đồng Nai có nhiều chuyên khoa với 1000 giường bệnh nội trú, gần 2.000 lượt khám ngoại trú hàng ngày. Theo thống kê mô hình bệnh tật tại bệnh viện năm 2019, các bệnh tim mạch có số lượng nhiều nhất trong tổng số bệnh. Trong đó, số lượng người bệnh tăng huyết áp chiếm 51%. Người bệnh tim mạch nói chung và bệnh tăng huyết áp nói riêng thường có nhiều bệnh đi kèm, lớn tuổi và được chỉ định nhiều thuốc trong thời gian dài.
Việc tuân thủ điều trị của người bệnh là một yếu tố then chốt để đạt được hiệu quả điều trị. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu cho thấy người bệnh tuân thủ điều trị kém và có nhiều yếu tố tác động đến sự tuân thủ điều trị của người bệnh tăng huyết áp [3], [15], [74], [76]. Nhiều biện pháp nhằm tăng cường tuân thủ điều trị đã được triển khai. Trong đó, tư vấn sử dụng thuốc đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao mức độ tuân.
thủ, khả năng tự kiểm soát bệnh của người bệnh. Tại Bệnh viện đa khoa Thống Nhất tỉnh Đồng Nai, hoạt động tư vấn, hướng dẫn sử dụng thuốc cho người bệnh điều trị ngoại trú là một hoạt động thường quy, được thực hiện nhằm hỗ trợ người bệnh tuân thủ sử dụng thuốc. Tuy nhiên, việc thực hiện hoạt động tư vấn tại Bệnh viện còn thiếu sự đồng bộ giữa các khoa phòng, chưa đạt được hiệu quả mong muốn do chưa có các quy trình chuẩn hóa và đồng nhất. Nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động tư vấn hướng dẫn sử dụng thuốc cho người bệnh tăng huyết áp, đề tài ―Xây dựng và đánh giá hiệu quả Chương trình tư vấn hướng dẫn sử dụng thuốc cho người bệnh tăng huyết áp tại Bệnh viện đa khoa Thống Nhất tỉnh Đồng Nai giai đoạn 2020-2021‖ được thực hiện.
Đề tài được thực hiện với những mục tiêu cụ thể như sau: 1. Khảo sát thực trạng hoạt động tư vấn hướng dẫn sử dụng thuốc cho người bệnh tăng huyết áp tại Bệnh viện đa khoa Thống Nhất tỉnh Đồng Nai giai đoạn 2020-2021 2. Xây dựng Chương trình tư vấn hướng dẫn sử dụng thuốc cho người bệnh tại Bệnh viện đa khoa Thống Nhất tỉnh Đồng Nai giai đoạn 2020-2021. Đánh giá hiệu quả của Chương trình tư vấn hướng dẫn sử dụng thuốc cho người bệnh tăng huyết áp Bệnh viện đa khoa Thống Nhất tỉnh Đồng Nai giai đoạn 2020-2021.
TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. HOẠT ĐỘNG TƢ VẤN HƢỚNG DẪN SỬ DỤNG THUỐC 1. Chăm sóc dƣợc Chăm sóc dược là sự chăm sóc mà từng người bệnh yêu cầu và nhận được khi trị liệu bằng thuốc, giúp đảm bảo việc sử dụng thuốc an toàn và hợp lý. Khác với thực hành dược lâm sàng, chăm sóc dược chỉ tập trung vào người bệnh cụ thể, nói cách khác là tập trung vào thực hành dược lâm sàng trên từng người bệnh.
Hoạt động chăm sóc dược là lĩnh vực thực hành lấy người bệnh làm trung tâm, trong đó chuyên gia y tế nhận trách nhiệm đáp ứng các nhu cầu liên quan đến thuốc của người bệnh và luôn luôn phải đảm bảo hoàn thành trách nhiệm đó. Hoạt động chăm sóc dược gồm các nội dung thu thập và tổ chức thông tin của người bệnh; xác định những vấn đề liên quan đến điều trị bằng thuốc của người bệnh; xác định những nhu cầu của người bệnh; xác định mục tiêu điều trị bằng thuốc cụ thể; xây dựng kế hoạch điều trị bằng thuốc; xây dựng kế hoạch theo dõi; trao đổi kế hoạch điều trị, kế hoạch theo dõi với nhân viên y tế và người bệnh; thực hiện và theo dõi đáp ứng điều trị; thiết kế lại kế hoạch điều trị, kế hoạch theo dõi dựa trên đáp ứng lâm sàng của người bệnh [6]. Khái niệm tƣ vấn hƣớng dẫn sử dụng thuốc Giáo dục - tư vấn sử dụng thuốc cho người bệnh là một phần quan trọng trong công tác chăm sóc dược. Làm tốt công tác này sẽ góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe và đưa lại kết quả điều trị tốt.
Vào những năm 1960-1970, các định nghĩa về tư vấn người bệnh bắt đầu được sử dụng. Các định nghĩa tư vấn tập trung chủ yếu vào thông tin mà dược sĩ cung cấp cho người bệnh như cách sử dụng thuốc, thời gian dùng thuốc, cách nhận biết và quản lý tác dụng phụ của thuốc. Sự tương tác qua lại giữa dược sĩ và người bệnh. dần được tiếp cận toàn diện hơn vào những năm 1980-1990 [65].
Năm 1997, Aslanpour và Smith định nghĩa ―Tư vấn là cung cấp thông tin về thuốc và các vấn đề liên quan đến sức khỏe‖ [24]. Sau đó khái niệm tư vấn người bệnh được định nghĩa hoàn thiện nhất vào năm 1997 trong Dược điển Mỹ là ―Tư vấn là cách tiếp cận tập trung vào việc nâng cao kỹ năng giải quyết vấn đề cá nhân với mục đích cải thiện, duy trì chất lượng sức khỏe và chất lượng của cuộc sống. Quá trình này nhấn mạnh dược sĩ cung cấp, thảo luận về thông tin thuốc với từng đối tượng người bệnh. Bản chất giữa mối quan hệ giữa người bệnh và dược sĩ là tương tác và học hỏi cho cả hai bên‖ [79].
Tư vấn sử dụng thuốc cho người bệnh nhằm 2 mục tiêu chính: Giáo dục người bệnh, nâng cao kỹ năng và kiến thức để mang lại những thay đổi trong thái độ và hành vi dùng thuốc của người bệnh; cung cấp thông tin phù hợp với nhu cầu của từng người bệnh, xác định người bệnh biết về thuốc đến đâu, có hiểu sai về thuốc không. Hỗ trợ, tư vấn người bệnh phòng tránh vấn đề có thể xảy ra trong quá trình dùng thuốc và cách giải quyết vấn đề, tư vấn người bệnh nhận biết một số tác dụng phụ không mong muốn, hướng dẫn cách giải quyết và không tự ý dùng thuốc. Vai trò của dƣợc sĩ trong tƣ vấn hƣớng dẫn sử dụng thuốc Năm 2011, Hiệp hội dược sĩ Hoa kỳ (American Society of Health System - ASHP) đã đưa ra khuyến cáo về giáo dục và tư vấn người bệnh về sử dụng thuốc. Trong đó khẳng định vai trò của dược sĩ trong việc đảm bảo hiệu quả điều trị là tư vấn, giáo dục người bệnh và đưa ra kế hoạch theo dõi việc sử dụng thuốc của người bệnh.
Người dược sĩ cần tham gia vào các nhóm chăm sóc sức khỏe để phối hợp tư vấn, giáo dục cho người bệnh, tăng cường tư vấn cho người bệnh tuân thủ việc sử dụng thuốc, giám sát sử dụng thuốc và có những phản hồi cho nhân viên y tế. ASHP cũng cho rằng việc giáo dục và tư vấn cần thiết đối với người bệnh nội trú, cấp cứu, người bệnh đang điều trị tại nhà và trong tương lai có thể phối hợp với các dịch vụ chăm sóc sức khỏe khác. Việc tư vấn sử dụng thuốc có thể bằng hình thức qua điện thoại hoặc tư vấn cho người nhà, người chăm sóc. Tư vấn có thể được thực hiện khi.
cấp phát thuốc hoặc có thể là một dịch vụ chăm sóc người bệnh. Nội dung tư vấn, quy trình tư vấn được xây dựng tùy vào chính sách, điều kiện vụ thể của từng cơ sở khám chữa bệnh. Một nghiên cứu cắt ngang về việc tư vấn sử dụng thuốc của dược sĩ được thực hiện ở Slovenia trong năm 2013 trên 400 người bệnh. Kết quả có 72% người bệnh được dược sĩ tư vấn về mục đích dùng thuốc, 89% được tư vấn về liều lượng và 77% được tư vấn về thời gian dùng thuốc.
Đa số các người bệnh đều nắm được các thông tin cơ bản về thuốc họ đang sử dụng (96%). Tuy nhiên, có 42% người bệnh không trả lời được thời điểm uống thuốc so với bữa ăn [57]. Kết quả một khảo sát về hiệu quả của hoạt động tư vấn sử dụng thuốc được thực hiện tại một bệnh viện ở Pháp vào năm 2014 cho thấy mỗi lần tư vấn làm giảm 24% nguy cơ xảy ra tác dụng phụ của thuốc [69]. Để xác định vai trò của dược sĩ trong hoạt động tư vấn sử dụng thuốc, nghiên cứu ở Hàn Quốc đã được thực hiện trên 891 người bệnh mắc bệnh mạn tính như đái tháo đường, tăng huyết áp, tăng lipid máu.
Kết quả cho thấy nhóm tư vấn có sự phối hợp của dược đạt hiệu quả cải thiện sự tuân thủ sử dụng thuốc cao hơn so với nhóm khác [44]. Một nghiên cứu về tầm quan trọng của hoạt động tư vấn sử dụng thuốc tại Brazil năm 2015 thực hiện với 380 người bệnh xuất viện. Sau 2 tháng, nhóm nhận được sự tư vấn của dược sĩ có sự tuân thủ sử dụng thuốc cao hơn nhóm còn lại [68]. Sự hài lòng người bệnh là một trong những thang đo chất lượng của một hoạt động dịch vụ.
Năm 2019, kết quả một nghiên cứu kéo dài 2 tháng tại Pakistan ở 350 người bệnh ghi nhận 60% hài lòng và 56% sẵn sàng trả phí cho hoạt động tư vấn của dược sĩ [25]. Nghiên cứu với hơn 500 người bệnh tại một số nhà thuốc và bệnh viện ở Ả Rập cho thấy hầu hết đều hài lòng với hoạt động tư vấn của dược sĩ. Một dược sĩ có kỹ năng tư vấn tốt có thể hữu ích trong việc quảng bá dịch vụ, do đó mang lại lợi nhuận cho việc kinh doanh dược phẩm [32]. Vai trò của dược sĩ trong nhóm chăm sóc sức khỏe góp phần nâng cao sự tuân thủ sử dụng thuốc, đảm bảo hiệu quả điều trị đặc biệt là ở nhóm người bệnh .