Nghiên Cứu Hoạt Động Sinh Kế Của Người Dân Xã Linh Sơn Trong Bối Cảnh Biến Đổi Khí Hậu

Chuyên khảo phân tích Luận văn nghiên cứu hoạt động sinh kế của người dân trong bối cảnh biến đổi khí hậu tại địa bàn xã, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Tác giả: Lê Tiến Trung
• Người hướng dẫn: Đặng Thị Bích Huệ
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Phát triển Nông thôn
• Đề tài: Nghiên cứu hoạt động sinh kế của người dân trong bối cảnh biến đổi khí hậu tại địa bàn xã Linh Sơn, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC HÌNH VẼ, SƠ ĐỒ
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Ý nghĩa của khóa luận
• 1.3.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Một số vấn đề cơ bản về biến đổi khí hậu
• 2.1.1. Khái niệm khí hậu, thời tiết, biến đổi khí hậu
• 2.1.2. Nguyên nhân gây ra biến đổi khí hậu
• 2.1.3. Biểu hiện của biến đổi khí hậu
• 2.1.4. Ảnh hưởng, hậu quả của biến đổi khí hậu
• 2.1.4.1. Tác động lên môi trường
• 2.1.4.2. Tác động đối với con người
• 2.2. Một số vấn đề cơ bản về sinh kế
• 2.2.1. Khái niệm sinh kế
• 2.2.2. Các nguồn vốn sinh kế
• 2.2.3. Khung sinh kế bền vững
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.1.3. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp điều tra thu thập số liệu
• 3.3.2. Phương pháp xử lý, phân tích số liệu
• 3.3.3. Phương pháp đối chiếu so sánh
• 3.3.4. Phương pháp thống kê mô tả
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội xã Linh Sơn, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 4.2. Hoạt động sinh kế của người dân trong bối cảnh biến đổi khí hậu trên địa bàn xã Linh Sơn
• 4.2.1. Nguồn lực con người của hộ điều tra
• 4.2.2. Nguồn tài nguyên của hộ điều tra
• 4.2.3. Các hoạt động sinh kế của hộ điều tra
• 4.2.4. Mức hiệu quả khi sử dụng tài nguyên của hộ
• 4.2.5. Ảnh hưởng của thời tiết đến hoạt động sản xuất của hộ điều tra
• 4.2.6. Các yếu tố gây nguy hại đến hoạt động sản xuất
• 4.2.7. Thiệt hại của hộ do các yếu tố ảnh hưởng
• 4.2.8. Những thay đổi trong hoạt động sinh kế khi phải đối mặt với BĐKH
• 4.2.9. Một số giải pháp ứng phó, thích nghi với BĐKH
• 4.2.9.1. Giải pháp về đất đai
• 4.2.9.2. Giải pháp về nguồn nhân lực
• 4.2.9.3. Giải pháp về việc làm
• 4.2.9.4. Giải pháp về vốn
• 4.2.9.5. Giải pháp về giáo dục và truyền thông
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Đối với Đảng và nhà nước
• 5.2. Đối với Chính quyền và đoàn thể địa phương
• 5.3. Đối với người dân địa phương
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Tài liệu tiếng việt
• Tài liệu Internet
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Nghiên cứu sinh kế

Nghiên cứu sinh kế của người dân xã Linh Sơn trong bối cảnh biến đổi khí hậu tập trung vào việc phân tích các hoạt động kinh tế chính của cộng đồng, bao gồm nông nghiệp, lâm nghiệp và các ngành nghề phụ. Biến đổi khí hậu đã tác động mạnh mẽ đến các nguồn lực tự nhiên, đặc biệt là đất đai và nguồn nước, làm suy giảm năng suất và đe dọa an ninh lương thực. Nghiên cứu chỉ ra rằng, người dân địa phương đang phải đối mặt với nhiều thách thức như hạn hán, lũ lụt và sâu bệnh, dẫn đến thiệt hại lớn về kinh tế. Để thích ứng, cộng đồng đã áp dụng một số biện pháp như chuyển đổi cơ cấu cây trồng và tăng cường quản lý tài nguyên. Tuy nhiên, các giải pháp này vẫn còn hạn chế và cần sự hỗ trợ từ chính quyền và các tổ chức phát triển.

1.1. Tác động môi trường

Biến đổi khí hậu đã gây ra những thay đổi nghiêm trọng về môi trường tại xã Linh Sơn. Nhiệt độ tăng cao và lượng mưa bất thường đã làm suy thoái đất đai, giảm độ phì nhiêu và tăng nguy cơ xói mòn. Các hiện tượng thời tiết cực đoan như lũ quét và hạn hán xảy ra thường xuyên hơn, gây thiệt hại lớn cho sản xuất nông nghiệp. Ngoài ra, sự gia tăng nhiệt độ cũng làm bùng phát các loại sâu bệnh, ảnh hưởng đến năng suất cây trồng. Những thay đổi này đã đặt ra thách thức lớn cho việc quản lý tài nguyên và duy trì sinh kế bền vững của người dân.

1.2. Thích ứng biến đổi khí hậu

Người dân xã Linh Sơn đã bắt đầu áp dụng các biện pháp thích ứng với biến đổi khí hậu như chuyển đổi cơ cấu cây trồng, sử dụng giống cây chịu hạn và tăng cường hệ thống tưới tiêu. Tuy nhiên, các biện pháp này vẫn còn hạn chế do thiếu nguồn lực và kiến thức kỹ thuật. Nghiên cứu đề xuất cần có sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương và các tổ chức phát triển để nâng cao năng lực thích ứng của cộng đồng. Đồng thời, việc tăng cường giáo dục và truyền thông về biến đổi khí hậu cũng là yếu tố quan trọng giúp người dân chủ động hơn trong việc ứng phó với các tác động tiêu cực.

II. Phát triển bền vững

Phát triển bền vững là mục tiêu quan trọng trong bối cảnh biến đổi khí hậu tại xã Linh Sơn. Nghiên cứu chỉ ra rằng, việc kết hợp giữa bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế là yếu tố then chốt để đảm bảo sinh kế lâu dài cho người dân. Các giải pháp như quản lý tài nguyên bền vững, phát triển nông nghiệp thích ứng và tăng cường năng lực cộng đồng đã được đề xuất. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, các tổ chức phát triển và người dân địa phương.

2.1. Quản lý tài nguyên

Quản lý tài nguyên bền vững là yếu tố quan trọng trong việc ứng phó với biến đổi khí hậu. Nghiên cứu đề xuất các biện pháp như bảo vệ rừng đầu nguồn, sử dụng nước tiết kiệm và cải tạo đất đai. Việc áp dụng các mô hình nông nghiệp thân thiện với môi trường cũng được khuyến khích để giảm thiểu tác động tiêu cực đến tài nguyên thiên nhiên. Đồng thời, cần tăng cường giáo dục và nâng cao nhận thức của người dân về tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường và sử dụng tài nguyên hiệu quả.

2.2. Phát triển nông nghiệp

Phát triển nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu là một trong những giải pháp chính để đảm bảo sinh kế bền vững cho người dân xã Linh Sơn. Nghiên cứu đề xuất việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, sử dụng giống cây chịu hạn và áp dụng các kỹ thuật canh tác tiên tiến. Ngoài ra, việc phát triển các mô hình nông nghiệp kết hợp như nông lâm kết hợp và nuôi trồng thủy sản cũng được khuyến khích để tăng thu nhập và giảm thiểu rủi ro từ biến đổi khí hậu. Các giải pháp này cần được hỗ trợ bởi chính sách và nguồn lực từ chính quyền địa phương.

III. Đời sống người dân

Biến đổi khí hậu đã tác động sâu sắc đến đời sống của người dân xã Linh Sơn. Nghiên cứu chỉ ra rằng, các hiện tượng thời tiết cực đoan như lũ lụt và hạn hán đã gây thiệt hại lớn về kinh tế, làm giảm thu nhập và tăng nguy cơ nghèo đói. Đồng thời, sự suy thoái tài nguyên thiên nhiên cũng ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống, đặc biệt là trong lĩnh vực y tế và giáo dục. Để cải thiện tình hình, cần có các giải pháp hỗ trợ từ chính quyền và các tổ chức phát triển, bao gồm việc cung cấp tín dụng, đào tạo nghề và nâng cao năng lực cộng đồng.

3.1. Kinh tế hộ gia đình

Kinh tế hộ gia đình tại xã Linh Sơn đang chịu ảnh hưởng nặng nề từ biến đổi khí hậu. Nghiên cứu chỉ ra rằng, các hiện tượng thời tiết cực đoan đã làm giảm năng suất cây trồng và vật nuôi, dẫn đến thiệt hại lớn về thu nhập. Để đối phó, nhiều hộ gia đình đã chuyển đổi sang các ngành nghề phụ hoặc tìm kiếm việc làm ngoài địa phương. Tuy nhiên, các giải pháp này vẫn còn hạn chế và cần sự hỗ trợ từ chính quyền để tăng cường năng lực kinh tế và giảm thiểu rủi ro từ biến đổi khí hậu.

3.2. Y tế và giáo dục

Biến đổi khí hậu cũng ảnh hưởng đến lĩnh vực y tế và giáo dục tại xã Linh Sơn. Nghiên cứu chỉ ra rằng, sự gia tăng nhiệt độ và các hiện tượng thời tiết cực đoan đã làm tăng nguy cơ mắc các bệnh truyền nhiễm và suy giảm sức khỏe cộng đồng. Đồng thời, việc thiếu nước sạch và điều kiện vệ sinh kém cũng ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống. Trong lĩnh vực giáo dục, các hiện tượng thời tiết cực đoan đã làm gián đoạn việc học tập của học sinh. Để cải thiện tình hình, cần có các giải pháp hỗ trợ từ chính quyền và các tổ chức phát triển, bao gồm việc cung cấp nước sạch, cải thiện điều kiện vệ sinh và nâng cao chất lượng giáo dục.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong những năm gần đây, biến đổi khí hậu đã trở thành vấn đề trên toàn thế giới. Hệ quả tất yếu là những ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh kế và an ninh lương thực. Biến đổi khí hậu không những tác động đến con người mà còn đe dọa hệ sinh thái tự nhiên.

Tác động chủ yếu của BĐKH là làm cho thay đổi nhiệt độ, bốc hơi, mưa dẫn tới sự thay đổi dòng chảy trong năm, dòng chảy mùa lũ, mùa cạn; kèm theo các hiện tượng thời tiết cực đoan (lũ quét, lũ ống, sương muối…) xảy ra bất thường với tần suất nhiều hơn, khó dự đoán hơn. Bên cạnh đó, làm suy thoái đáng kể chất lượng đất, đặc biệt là đất dùng cho nông nghiệp và lâm nghiệp. Những thay đổi về khí hậu khiến con người phải sử dụng thêm nhiều biện pháp hóa lý khác nhau để tăng hiệu suất sử dụng đất, là nguyên nhân làm mất dần độ phì nhiêu, tăng nhiều độc tố trong đất gây suy thoái đất đai. Hậu quả cuối cùng là tạo thành những vùng đất không thể canh tác - vùng đất chết.

Đa số đất đồi núi trở nên nghèo, khô, chua, rắn ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp và đa dạng sinh học. [12] Những dấu hiệu cụ thể cho thấy BĐKH toàn câu đang diễn ra như: mực nước biển dâng cao và nước biển đang ấm dần lên, xuất hiện hiện tượng bang tan ở hai cực, nền nhiệt độ liên tục thay đổi, nồng độ carbon dioxide trong khí quyển đang tăng lên làm tăng tính hiệu ứng nhà kính của khí quyển và do đó dẫn đến sự nóng lên của Trái đất. Ở Việt Nam trong khoảng 50 năm qua, nhiệt độ trung bình năm đã tăng khoảng 0,5 - 0,70C, mực nước biển đã dâng khoảng 20cm. Lượng mưa tăng đột biến vào mùa mưa và giảm dần vào mùa khô.

Lũ lụt và cường c 2 độ lớn xảy ra thường xuyên vào mùa mưa gây thiệt hại nặng nề về người và của. Hạn hán xảy ra hàng năm ở hầu hết các khu vực trên cả nước vào mùa khô… Hậu quả của BĐKH đối với Việt Nam là nghiêm trọng và là một nguy cơ hiện hữu cho mục tiêu xoá đói giảm nghèo, cho việc thực hiện các mục tiêu thiên niên kỷ và sự phát triển bền vững của đất nước. Ở Thái Nguyên những năm gần đây đã có những biểu hiện ngày càng rõ nét tác động của BĐKH đến nhiều lĩnh vực. BĐKH đã làm suy thoái đất, hạn hán, gây tổn thất cho sản xuất nông nghiệp trên toàn tỉnh ảnh hưởng đến 1/3 diện tích đất, đe dọa an ninh lương thực.

Ở miền núi, trung du, các đợt mưa thường có lượng và cường độ lớn sẽ gây lũ quét, lũ bùn đá, trượt lở… gây khó khăn hơn cho quá trình điều tra, gây ô nhiễm môi trường, đặc biệt là gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến quá trình sản xuất nông nghiệp và ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của người dân. Linh Sơn là 1 xã thuộc huyện Đồng Hỷ - tỉnh Thái Nguyên. Trong những năm gần đây, trên địa bàn xã đã xảy ra một số hiện tượng thời tiết cực đoan như gió lốc làm một số ngôi nhà bị tốc mái, nhiệt độ tăng cao làm bùng phát nạn châu chấu, nhện gié gây ảnh hưởng tới hoạt động sản xuất của cũng như cuộc sống, sinh hoạt của người dân. Tuy nhiên người dân xã Linh Sơn vẫn chưa có kế hoạch cũng như biện pháp đối phó hay thích nghi với hiện tượng này.

Vậy cụ thể những hiện tượng thời tiết cực đoan đó ảnh hưởng như thế nào đến hoạt động sinh kế của người dân trong địa phương. Để làm sáng tỏ vấn đề trên em tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu hoạt động sinh kế của người dân trong bối cảnh biến đổi khí hậu trên địa bàn xã Linh Sơn - Huyện Đồng Hỷ - Tỉnh Thái Nguyên”. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 1. Mục tiêu chung Tìm hiểu những ảnh hưởng của BĐKH đến hoạt động sinh kế của người dân tại xã Linh Sơn - huyện Đồng Hỷ - tỉnh Thái Nguyên.

Trên cơ sở đó đề xuất được một số giải pháp hạn chế các tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu và đưa ra một số hoạt động sinh kế phù hợp cho người dân trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Mục tiêu cụ thể - Tìm hiểu được điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội tại xã Linh Sơn, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên, TP Thái Nguyên. - Tìm hiểu được hoạt động sinh kế của người dân trong bối cảnh biến đổi khí hậu trong địa bàn nghiên cứu. - Đề xuất được một số giải pháp nhằm hạn chế những tác động của biến đổi khí hậu đối với đời sống người dân xã Linh Sơn.

Ý nghĩa của khóa luận 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Giúp bản thân có thể vận dụng được những kiến thức đã học để viết khóa luận tốt nghiệp phục vụ cho học tập và nghiên cứu khoa học. - Nâng cao được năng lực cũng như rèn luyện kỹ năng của bản thân, vận dụng được những kiến thức đã học được ở nhà trường vào thực tiễn, đồng thời bổ sung những kiến thức còn thiếu và những kỹ năng tiếp cận các phương pháp nghiên cứu khoa học cho bản thân. - Đề tài có thể dùng làm tài liệu tham khảo về biến đổi khí hậu.

Các khuyến nghị và dự báo có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho các cơ quan lãnh đạo, quản lý và hoạch định chính sách tại địa phương c 4 1. Ý nghĩa thực tiễn - Đề tài có thể làm tài liệu tham khảo cho các đề tài, đề án về biến đổi khí hậu có ảnh hưởng đến hoạt động sinh kế của người dân. - Đánh giá được đúng thực trạng về hoạt động sinh kế của người dân khi chịu ảnh hưởng của BĐKH để đưa ra các giải pháp. - Đưa ra được những định hướng phát triển các hoạt động sinh kế thông qua việc nghiên cứu thực tiễn tại địa phương.

c 5 Phần 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2. Một số vấn đề cơ bản về biến đổi khí hậu 2.1 Khái niệm khí hậu, thời tiết , biến đổi khí hậu * Khái niệm khí hậu và thời tiết - Khí hậu là trạng thái trung bình của thời tiết tại một khu vực nào đó. Ví dụ như: Trong phạm vi một tỉnh, một nước, một châu lục hoặc trên toàn cầu trên cơ sở của một chuỗi dữ liệu dài (khoảng 30 năm trở lên)[2] - Thời tiết là trạng thái khí quyển tại một điểm nhất định, được xác định bằng tổ hợp các yếu tố như: nhiệt độ, áp suất, độ ẩm, tốc độ gió, mưa. Các hiện tượng nắng, mưa, mây, gió, nóng, lạnh… thường thay đổi nhanh chóng qua từng ngày, từng tháng, từng năm.

Thời tiết có thể được dự báo hàng ngày, hàng giờ hay dài hơn đến một tuần. - BĐKH là sự thay đổi của hệ thống khí hậu gồm khí quyển, thủy quyển, sinh quyển, thạch quyển hiện tại và trong tương lai bởi các nguyên nhân tự nhiên và nhân tạo trong một giai đoạn nhất định từ tính bằng thập kỉ hay hàng triệu năm. Sự biến đổi có thể là thay đổi thời tiết bình quân hay sự thay đổi phân bố các sự kiện thời tiết quanh một mức trung bình [17]. c 6 - Theo Ủy ban liên chính phủ về BĐKH: “ BĐKH là sự thay đổi trạng thái trung bình của khí quyển toàn cầu hay khu vực theo thời gian từ vài thập kỷ đến hàng triệu năm( IPCC, 2007) những biến đổi này được gây ra do quá trình động lực của trái đất, bức xạ mặt trời và có tác động từ các hoạt động của con người”.

Nguyên nhân gây ra biến đổi khí hậu Nguyên nhân gây ra biến đổi khí hậu toàn cầu chủ yếu do các nguyên nhân: - Do quá trình tự nhiên do tương tác và vận động giữa trái đất và vũ trụ. - Do hàm lượng khí CO2 tăng lên trong khí quyển. - Do bức xạ của Mặt trời. - Do động đất và núi lửa.

- Do trái đất đang nóng dần lên do nhiều nguyên nhân, trong đó chủ yếu là do tác động của con người: Dân số tăng đến mức báo động; phát triển kinh tế quá nóng. - Do tác động của hoạt động con người: Sử dụng thái quá nhiên liệu hóa thạch, sử dụng phân bón, các loại hóa chất bảo vệ thực vật và sinh hoạt, thuốc trừ sâu, khai thác sử dụng đất, rừng, chăn nuôi gia súc, khai thác và sử dụng tài nguyên nước. - Do chiến tranh. Tóm lại: Nguyên nhân quan trọng làm biến đổi khí hậu trái đất là do sự gia tăng các hoạt động tạo ra các chất thải khí nhà kính, các hoạt động khai thác quá mức các bể hấp thụ và bể chứa khí nhà kính như sinh khối, rừng, các hệ sinh thái biển, ven bờ và đất liền khác.

Biểu hiện của biến đổi khí hậu - Sự nóng lên của khí quyển và trái đất nói chung. - Sự thay đổi thành phần và chất lượng khí quyển có hại cho môi trường sống của con người và các sinh vật trên trái đất. c 7 - Sự dâng cao của mực nước biển do băng tan dẫn đến sự ngập úng các vùng đất thấp, các đảo nhỏ trên biển. - Sự di chuyển của các đới khí hậu tồn tại hàng nghìn năm trên các vùng khác nhau của trái đất dẫn tới nguy cơ đe dọa sự sống của các loài sinh vật, các hệ sinh thái và hoạt động của con người.

- Sự thay đổi cường độ hoạt động của các quá trình hoàn lưu khí quyển. Chu trình tuần hoàn nước trong tự nhiên và các chu trình sinh địa hóa khác. - Sự thay đổi năng suất sinh học của các hệ sinh thái, chất lượng và thành phần của thủy quyển, sinh quyển, các địa quyển. [8] Ngoài ra,những biểu hiện rõ nét và thu hút nhiều sự quan tâm nhất hiện nay là sự gia tăng về cả tần suất cũng như cường độ các hiện tượng thời tiết và khí hậu cực đoan như bão,lũ,hạn hán,xâm nhập mặn.

Ảnh hưởng, hậu quả của biến đổi khí hậu * Tác động lên môi trường - Tài nguyên đất: Đất vốn đã bị thoái hóa do lạm dụng phân vô cơ, hiện tượng khô hạn rửa trôi do mưa tăng sẽ dẫn tới tình trạng thoái hóa đất trầm trọng hơn. + Nhiệt độ nóng lên làm cho quá trình bay hơi diễn ra nhanh hơn, đất bị mất nước trở nên khô cằn, các quá trình chuyển hóa trong đất khó xảy ra. + Mưa axit rửa trôi hoàn toàn chất dinh dưỡng và vi sinh vật tồn tại trong đất.