Luận án tiến sĩ về rủi ro lan tỏa của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam

Luận án tiến sĩ phân tích rủi ro lan tỏa của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc về tác động tài chính.

• Tác giả: Nguyễn Thị Nga
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Minh Hương
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Nghiên Cứu Rủi Ro Lan Tỏa Của Các Công Ty Niêm Yết Trên Thị Trường Chứng Khoán Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ RỦI RO LAN TỎA CỦA CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN
• 1.1. Cơ sở lý luận về rủi ro lan tỏa của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán
• 1.2. Khái niệm rủi ro và phân loại rủi ro trên thị trường chứng khoán
• 1.3. Rủi ro lan tỏa của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán
• 1.4. Đo lường rủi ro lan tỏa trên thị trường chứng khoán
• 1.5. Tổng quan nghiên cứu về rủi ro lan tỏa trên thị trường chứng khoán
• 1.6. Tổng quan các nghiên cứu ngoài nước về rủi ro lan tỏa
• 1.7. Tổng quan các nghiên cứu trong nước về rủi ro lan tỏa trên thị trường chứng khoán
• 1.8. Những hạn chế của các nghiên cứu trước đây và khoảng trống nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 2.1. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2. Quy trình nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp tiếp cận nghiên cứu
• 2.4. Dữ liệu của nghiên cứu
• 2.5. Mô hình nghiên cứu rủi ro lan tỏa trên thị trường chứng khoán Việt Nam
• 2.5.1. Mô hình vector tự hồi quy thay đổi theo thời gian (TVP-VAR)
• 2.5.2. Mô hình vector tự hồi quy phân chia theo phân vị (QVAR)
• 2.6. Giải thuyết nghiên cứu về rủi ro lan tỏa trên thị trường chứng khoán Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG RỦI RO LAN TỎA TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM
• 3.1. Tổng quan về Thị trường chứng khoán Việt Nam
• 3.2. Quá trình hình thành và phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam
• 3.3. Diễn biến chỉ số VN-Index và thị trường chứng khoán Việt Nam kể từ khi ra đời cho đến nay
• 3.4. Kết quả nghiên cứu rủi ro lan tỏa trên thị trường chứng khoán Việt Nam
• 3.5. Đánh giá rủi ro lan tỏa trong cùng một nhóm cổ phiếu trên thị trường chứng khoán Việt Nam
• 3.6. Ảnh hưởng tương tác giữa các nhóm
• 3.7. Nghiên cứu bổ sung trường hợp loại ba cổ phiếu thuộc nhóm tài chính (VCB) ra khỏi hệ thống
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 4.1. Bình luận về kết quả nghiên cứu
• 4.2. Đề xuất một số hàm ý chính sách
• 4.3. Đóng góp chính của Luận án
• 4.4. Hạn chế của Luận án
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH

Tóm tắt

I. Giới thiệu về rủi ro lan tỏa

Nghiên cứu rủi ro lan tỏa của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam là một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực tài chính. Rủi ro tài chính không chỉ ảnh hưởng đến một công ty mà còn có thể lan tỏa đến các công ty khác trong cùng một ngành hoặc thậm chí trên toàn bộ thị trường. Rủi ro lan tỏa được định nghĩa là sự truyền tải của rủi ro từ một tổ chức này sang tổ chức khác, thường thông qua các mối quan hệ tài chính và kinh doanh. Việc hiểu rõ về rủi ro lan tỏa giúp các nhà đầu tư và nhà quản lý có thể đưa ra các quyết định đầu tư thông minh hơn, đồng thời giảm thiểu thiệt hại trong các tình huống khủng hoảng. Theo nghiên cứu của Billio và cộng sự (2012), rủi ro lan tỏa có thể được phân thành hai loại chính: rủi ro xuất phát từ cú sốc tài chính và rủi ro xuất phát từ sự thất bại của một tổ chức. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc phân tích rủi ro trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam.

II. Phân tích thực trạng rủi ro lan tỏa trên thị trường chứng khoán Việt Nam

Thị trường chứng khoán Việt Nam đã trải qua nhiều biến động trong những năm gần đây, đặc biệt là trong bối cảnh đại dịch COVID-19. Biến động thị trường đã làm gia tăng rủi ro tài chính cho các công ty niêm yết. Nghiên cứu cho thấy rằng rủi ro lan tỏa giữa các công ty trong cùng một nhóm ngành có xu hướng cao hơn so với các công ty thuộc các ngành khác. Điều này có thể được giải thích bởi sự tương tác chặt chẽ giữa các công ty trong cùng một lĩnh vực. Các nhà đầu tư cần chú ý đến tính thanh khoản và đầu tư chứng khoán trong bối cảnh này. Theo thống kê, chỉ số VN-Index đã giảm mạnh trong giai đoạn đầu của đại dịch, cho thấy sự ảnh hưởng tiêu cực của rủi ro lan tỏa đến tâm lý nhà đầu tư. Việc phân tích rủi ro trong bối cảnh này không chỉ giúp các nhà đầu tư hiểu rõ hơn về tình hình thị trường mà còn giúp các nhà quản lý đưa ra các chính sách phù hợp để giảm thiểu thiệt hại.

III. Các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro lan tỏa

Nhiều yếu tố có thể ảnh hưởng đến rủi ro lan tỏa trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Đầu tiên, tác động kinh tế từ các sự kiện toàn cầu như khủng hoảng tài chính hay đại dịch có thể làm gia tăng rủi ro tài chính. Thứ hai, các yếu tố nội tại của từng công ty như cổ phiếu, quản lý rủi ro và chiến lược đầu tư cũng đóng vai trò quan trọng. Nghiên cứu cho thấy rằng các công ty có quản lý tài chính tốt hơn thường có khả năng giảm thiểu rủi ro lan tỏa hiệu quả hơn. Cuối cùng, thông tin thị trường cũng là một yếu tố không thể bỏ qua. Các nhà đầu tư cần theo dõi sát sao các thông tin liên quan đến thị trường chứng khoán để có thể đưa ra quyết định đầu tư chính xác.

IV. Kết luận và hàm ý chính sách

Nghiên cứu về rủi ro lan tỏa của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam đã chỉ ra rằng việc hiểu rõ về rủi ro tài chính là rất cần thiết cho các nhà đầu tư và nhà quản lý. Các chính sách cần được xây dựng để giảm thiểu rủi ro và tăng cường tính thanh khoản trên thị trường. Đồng thời, việc nâng cao nhận thức về rủi ro lan tỏa cũng như các yếu tố ảnh hưởng đến nó sẽ giúp các nhà đầu tư có cái nhìn tổng quan hơn về thị trường. Các khuyến nghị chính sách bao gồm việc tăng cường giám sát thị trường, cải thiện thông tin và dữ liệu cho các nhà đầu tư, cũng như phát triển các công cụ tài chính mới nhằm giảm thiểu rủi ro trong bối cảnh thị trường biến động.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BÞ GIÁO DþC VÀ ÀO T¾O TR¯ÞNG ¾I HÞC KINH T¾ QUÞC DÂN ------------------------------- NGUYÞN THÞ NGA NGHIÊN CþU RþI RO LAN TÞA CþA CÁC CÔNG TY NIÊM Y¾T TRÊN THÞ TR¯ÞNG CHþNG KHOÁN VIÞT NAM LU¾N ÁN TI¾N S) NGÀNH TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG HÀ NÞI - 2024 BÞ GIÁO DþC VÀ ÀO T¾O TR¯ÞNG ¾I HÞC KINH T¾ QUÞC DÂN ------------------------------- NGUYÞN THÞ NGA NGHIÊN CþU RþI RO LAN TÞA CþA CÁC CÔNG TY NIÊM Y¾T TRÊN THÞ TR¯ÞNG CHþNG KHOÁN VIÞT NAM Chuyên ngành: TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG Mã sß: 9340201 LU¾N ÁN TI¾N S) Ng±ßi h±ßng d¿n khoa hßc: PGS. NGUYÞN THÞ MINH HUÞ HÀ NÞI - 2024 i LÞI CAM OAN Tôi ã ßc và hißu vß các hành vi vi ph¿m sÿ trung thÿc trong hßc thu¿t. Tôi cam k¿t b¿ng danh dÿ cá nhân r¿ng Lu¿n án ti¿n s) này do tôi tÿ thÿc hißn và không vi ph¿m yêu c¿u vß sÿ trung thÿc trong hßc thu¿t. Hà Nßi, ngày tháng nm 2024 Ng±ßi cam oan Nguyßn Thß Nga ii MþC LþC LÞI CAM OAN .ii DANH MþC CÁC Tþ VI¾T T¾T .iv DANH MþC B¾NG BIÞU.

1 CH¯¡NG 1 C¡ SÞ LÝ LU¾N VÀ TÞNG QUAN NGHIÊN CþU VÞ RþI RO LAN TÞA CþA CÁC CÔNG TY NIÊM Y¾T TRÊN THÞ TR¯ÞNG CHþNG KHOÁN. C¡ sß lý lu¿n vß rÿi ro lan to¿ cÿa các công ty niêm y¿t trên thß tr±ßng chÿng khoán. Khái nißm rÿi ro và phân lo¿i rÿi ro trên thß tr±ßng chÿng khoán. Rÿi ro lan tßa cÿa các công ty niêm y¿t trên thß tr±ßng chÿng khoán.

o l±ßng rÿi ro lan tßa trên thß tr±ßng chÿng khoán. Tßng quan nghiên cÿu vß rÿi ro lan tßa trên thß tr±ßng chÿng khoán. Tßng quan các nghiên cÿu ngoài n±ßc vß rÿi ro lan tßa. Tßng quan các nghiên cÿu trong n±ßc vß rÿi ro lan tßa trên thß tr±ßng chÿng khoán.

Nhÿng h¿n ch¿ cÿa các nghiên cÿu tr±ßc ây và kho¿ng trßng nghiên cÿu.57 K¾T LU¾N CH¯¡NG 1.59 CH¯¡NG 2 PH¯¡NG PHÁP NGHIÊN CþU VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CþU. Ph±¡ng pháp nghiên cÿu. Quy trình nghiên cÿu. Ph±¡ng pháp ti¿p c¿n nghiên cÿu.

Dÿ lißu cÿa nghiên cÿu. Mô hình nghiên cÿu rÿi ro lan tßa trên thß tr±ßng chÿng khoán Vißt Nam. Mô hình vector tÿ hßi quy thay ßi theo thßi gian (TVP-VAR). Mô hình vector tÿ hßi quy phân chia theo phân vß (QVAR).

Gi¿ thuy¿t nghiên cÿu vß rÿi ro lan tßa trên thß tr±ßng chÿng khoán Vißt Nam. 76 K¾T LU¾N CH¯¡NG 2.78 iii CH¯¡NG 3 PHÂN TÍCH THþC TR¾NG RþI RO LAN TÞA TRÊN THÞ TR¯ÞNG CHþNG KHOÁN VIÞT NAM. Tßng quan vß Thß tr±ßng chÿng khoán Vißt Nam. Quá trình hình thành và phát trißn cÿa thß tr±ßng chÿng khoán Vißt Nam.

Dißn bi¿n chß sß VN-Index và thß tr±ßng chÿng khoán Vißt Nam kß tÿ khi ra ßi cho ¿n nay. K¿t qu¿ nghiên cÿu rÿi ro lan tßa trên thß tr±ßng chÿng khoán Vißt Nam. ánh giá rÿi ro lan tßa trong cùng mßt nhóm cß phi¿u trên thß tr±ßng chÿng khoán Vißt Nam. ¾nh h±ßng t±¡ng tác giÿa các nhóm.

Nghiên cÿu bß sung tr±ßng hÿp lo¿i bß cß phi¿u thußc nhóm tài chính (VCB) ra khßi hß thßng. 148 K¾T LU¾N CH¯¡NG 3.162 CH¯¡NG 4 K¾T LU¾N VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH. Bình lu¿n vß k¿t qu¿ nghiên cÿu. ß xu¿t mßt sß hàm ý chính sách.

óng góp chính cÿa Lu¿n án. H¿n ch¿ cÿa Lu¿n án .171 K¾T LU¾N CH¯¡NG 4.172 DANH MþC CÔNG TRÌNH CþA TÁC GI¾.173 DANH MþC TÀI LIÞU THAM KH¾O .174 iv DANH MþC CÁC Tþ VI¾T T¾T CTCP: Công ty cß ph¿n DN: Doanh nghißp DY: Diebold và Yilmaz EPU: Sÿ không ch¿c ch¿n trong chính sách kinh t¿ FCN: Công ty cß ph¿n FECON FPT: Công ty cß ph¿n FPT GFEVD: Sÿ phân tách cÿa ph±¡ng sai lßi dÿ báo tßng quát HSG: Công ty cß ph¿n T¿p oàn Hoa Sen HVN: Tßng Công ty Hàng không Vißt Nam LCG: Công ty cß ph¿n Lizen LDG: Công ty cß ph¿n ¿u t± LDG MCG: Công ty cß ph¿n Nng l±ÿng và B¿t ßng s¿n MCG MWG: Công ty cß ph¿n ¿u t± Th¿ gißi Di ßng NVL: Công ty cß ph¿n T¿p oàn ¿u t± ßa ßc No Va PD: Xác su¿t vÿ nÿ PVD: Tßng Công ty cß ph¿n Khoan và Dßch vÿ khoan D¿u khí QVAR: Mô hình vector tÿ hßi quy phân chia theo phân vß TCI: Tßng k¿t nßi trung bình TTCK: Thß tr±ßng chÿng khoán TVP-VAR: Mô hình vector tÿ hßi quy thay ßi theo thßi gian UDC: Công ty cß ph¿n Xây dÿng và Phát trißn ô thß Tßnh Bà Rßa Ving Tàu VAR: Mô hình vector tÿ hßi quy VCB: Ngân hàng th±¡ng m¿i cß ph¿n Ngo¿i th±¡ng Vißt Nam VIC: T¿p oàn Vingroup VNM: Công ty cß ph¿n Sÿa Vißt Nam v DANH MþC B¾NG BIÞU B¿ng 2.1: Thßng kê mô t¿. Trung bình k¿t nßi chung. Trung bình k¿t nßi chung vß lan tßa rÿi ro trong nßi bß nhóm cß phi¿u.

Thßng kê mô t¿. Trung bình k¿t nßi chung. Thßng kê mô t¿. Trung bình k¿t nßi chung.

Thßng kê mô t¿. Trung bình k¿t nßi chung. Trung bình k¿t nßi chung .149 vi DANH MþC HÌNH Hình 1. C¡ c¿u cÿa thß tr±ßng tài chính.

Nhÿng b±ßc phát trißn chính trong phân tích rÿi ro và sÿ phát trißn cÿa các bißn pháp o l±ßng rÿi ro .1: Xác su¿t vÿ nÿ .2: Xác su¿t vÿ nÿ cÿa tÿng cß phi¿u. Sß l±ÿng tài kho¿n ¿u t± chÿng khoán mß hàng nm và dißn bi¿n chß sß VN-Index thßi ißm cußi nm giai o¿n 2000 - 2022. Dißn bi¿n chß sß VN-Index giai o¿n 2001 - 2023. Tßng k¿t nßi theo thßi gian trong nßi bß nhóm cß phi¿u.

K¿t nßi theo c¿p: Rÿi ro lan tßa tÿ mßt cß phi¿u tßi các cß phi¿u khác. Tßng k¿t nßi theo thßi gian t¿i các phân vß. Tßng k¿t nßi ròng theo phân vß: Rÿi ro lan tßa tÿ mßt cß phi¿u tßi các cß phi¿u khác. Xác su¿t vÿ nÿ.

Tßng k¿t nßi theo thßi gian. K¿t nßi theo c¿p: Rÿi ro lan tßa cÿa cß phi¿u khác tßi VCB. K¿t nßi theo c¿p: Rÿi ro lan tßa cÿa VCB tßi cß phi¿u khác. Tßng k¿t nßi theo thßi gian t¿i các phân vß.

Tßng k¿t nßi ròng theo phân vß. Xác su¿t vÿ nÿ. Tßng k¿t nßi theo thßi gian. K¿t nßi theo c¿p: Rÿi ro lan tßa cÿa cß phi¿u khác tßi NVL.

K¿t nßi theo c¿p: Rÿi ro lan tßa cÿa NVL tßi cß phi¿u khác. Tßng k¿t nßi theo thßi gian t¿i các phân vß. Tßng k¿t nßi ròng theo phân vß. Xác su¿t vÿ nÿ.

Tßng k¿t nßi theo thßi gian. K¿t nßi theo c¿p: Rÿi ro lan tßa cÿa cß phi¿u khác tßi NVL. K¿t nßi theo c¿p: Rÿi ro lan tßa cÿa NVL tßi cß phi¿u khác. Tßng k¿t nßi theo thßi gian t¿i các phân vß.

Tßng k¿t nßi ròng theo phân vß. Tßng k¿t nßi theo thßi gian t¿i các phân vß. Tính c¿p thi¿t cÿa ß tài nghiên cÿu Nßn kinh t¿ liên tÿc bi¿n ßng kß tÿ nm 2008 và ¿c bißt là sau sÿ sÿp ß cÿa thß tr±ßng chÿng khoán toàn c¿u vào nm 2020 do ¿i dßch COVID-19 (Zhang và cßng sÿ, 2020). Sÿ lây lan cÿa COVID-19 ã làm d¿y lên lo ng¿i vß trißn vßng kinh t¿ toàn c¿u và khi¿n h¿u h¿t các ho¿t ßng kinh t¿ bß óng bng.

K¿t qu¿ là thß tr±ßng tài chính bß m¿t ßn ßnh và sÿt gi¿m nghiêm trßng (Abuzayed et al. Mßt sß thß tr±ßng chÿng khoán ß Châu Á, Châu Âu và B¿c Mÿ ã chÿng ki¿n sÿ sÿt gi¿m m¿nh nh¿t trong lßch sÿ (Rudden, 2020), và sÿ phÿc hßi giá hàng ngày ph¿n ánh sÿ bi¿n ßng tng vßt cÿa chúng. ißu này ã thu hút r¿t nhißu sÿ quan tâm cÿa các nhà nghiên cÿu ang cß g¿ng o l±ßng các lo¿i rÿi ro trên toàn hß thßng và hißu ÿng lan truyßn giÿa thß tr±ßng và các l)nh vÿc tài chính (ví dÿ: Zhang và cßng sÿ, 2020; Youssef và cßng sÿ, 2021; Mensi và cßng sÿ, 2021; Choi & Yoon, 2023; Dang và cßng sÿ, 2023). Có mßt sß b¿ng chÿng cho th¿y rÿi ro hß thßng tài chính e dßa “chÿc nng cÿa hß thßng tài chính” và làm suy gi¿m “nißm tin cÿa công chúng ho¿c sÿ ßn ßnh cÿa hß thßng tài chính” (Billio và cßng sÿ, 2012).

Thêm vào ó, mßi quan hß giÿa các thß tr±ßng tài chính cing ã và ang trß thành chÿ ß gây tranh lu¿n sôi nßi cÿa các nhà nghiên cÿu, nhà ho¿ch ßnh chính sách và nhà ¿u t±. G¿n ây, mßt sß công cÿ kinh t¿ l±ÿng ã giúp ¡n gi¿n hóa vißc phân tích mßi quan hß giÿa rÿi ro thß tr±ßng và rÿi ro tín dÿng; tÿ ó giúp quy¿t ßnh trß nên dß dàng h¡n (Gong và cßng sÿ, 2019). Bên c¿nh ó, COVID-19 không chß gây ra nhÿng tác ßng nghiêm trßng ßi vßi sÿc khße, mà còn t¿o ra mßt môi tr±ßng kinh t¿ rÿi ro ch±a tÿng có, bß ¿nh h±ßng bßi lßnh phong tßa toàn c¿u và trißn vßng bi quan vß t±¡ng lai cÿa nhißu l)nh vÿc cÿa nßn kinh t¿ (Nguyßn và cßng sÿ, 2021). Theo nhißu nghiên cÿu, tài chính toàn c¿u và mßi liên hß giÿa thß tr±ßng chÿng khoán và hß thßng kinh t¿, thß tr±ßng chÿng khoán cÿa h¿u h¿t các qußc gia ßu chßu tßn th¿t n¿ng nß m¿c dù ã áp dÿng các bißn pháp ngn ch¿n và phòng ngÿa dßch bßnh.

Trong bßn ÿt bùng phát dßch, Vißt Nam ã ban lßnh phong tßa và h¿n ch¿ di chuyßn - ißu này ã gây ra ¿nh h±ßng tiêu cÿc ¿n các ho¿t ßng kinh t¿ (Ho và các cßng sÿ, 2021). M¿c dù GDP ¿t mÿc tng tr±ßng d±¡ng 2,91% (Tßng cÿc Thßng kê, 2021), tßc ß tng tr±ßng kinh t¿ nm 2020 v¿n ±ÿc ghi nh¿n là th¿p nh¿t trong giai o¿n 2011-2020. Bên c¿nh ó, chß sß VN-Index (Thß tr±ßng chÿng khoán Vißt Nam) ã tr¿i qua nhÿng bi¿n ßng giá m¿nh qua bßn ÿt bùng phát COVID-19. Tính tÿ ngày 20/1, chß sß VN-Index ã gi¿m tßi 33,5%; tÿ 2 tháng 7 ¿n tháng 12 nm 2020, VN - index ã gi¿m 9,7% và sÿt gi¿m h¡n 12% kß tÿ tháng 1 nm 2021.

Trong ÿt bùng phát thÿ 4, các chß sß ngành có sÿ bi¿n ßng m¿nh và h¿u h¿t các l)nh vÿc trong thß tr±ßng tài chính Vißt Nam ßu bß tác ßng tiêu cÿc tÿ ¿i dßch. M¿c dù nh¿n thÿc ±ÿc t¿m quan trßng cÿa sÿ lan truyßn bi¿n ßng giÿa các ngành, nh±ng v¿n ch±a có nghiên cÿu nào ±ÿc ti¿n hành vß các c¡ ch¿ lan truyßn rÿi ro trong thß tr±ßng tài chính Vißt Nam. Billio và cßng sÿ (2012) ã ßnh ngh)a rÿi ro lan tßa bao gßm mßt t¿p hÿp các tß chÿc liên k¿t có mßi quan hß kinh doanh cùng có lÿi, qua ó sÿ phá s¿n cÿa mßt tß chÿc có thß lan truyßn nhanh chóng ¿n các tß chÿc khác. Rÿi ro lan tßa có thß phân thành 2 lo¿i.