MỞ ĐẦU Tệ nạn ma túy là hiểm họa cho toàn xã hội, gây tổn hại sức khỏe, làm suy thoái nòi giống, phẩm giá con ngƣời, phá hoại hạnh phúc gia đính, gây ảnh hƣởng nghiêm trọng đến trật tự, an toàn xã hội và an ninh quốc gia. Nguy hiểm hơn nữa, việc tiêm chìch ma túy còn là nguyên nhân lan truyền căn bệnh nguy hiểm HIV/AIDS [2]. Hiện nay, việc sản xuất, vận chuyển, buôn bán và sử dụng ma túy ngày càng tinh vi, phức tạp và khó kiểm soát. Các cán bộ phải làm giám định khá nhiều loại chất và các chế phẩm của chúng, phải sử dụng các phƣơng pháp khoa học đòi hỏi phải nhanh hơn, chình xác hơn và đặc hiệu hơn.
Kết quả giám định phải là tin cậy và đáp ứng các yêu cầu của các cơ quan thực thi luật pháp của mỗi nƣớc. Do vậy, việc xác định đối tƣợng có sử dụng ma túy thông qua giám định mẫu phẩm sinh học (nƣớc tiểu) của chình đối tƣợng đó cũng rất cần thiết. Ở Việt Nam, việc giám định ma túy trong các mẫu phẩm sinh học đƣợc thực hiện bằng nhiều phƣơng pháp nhƣ: phân tìch miễn dịch, sắc ký khì (GC), sắc ký khì – khối phổ (GC-MS), sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) với khả năng phát hiện tốt. Tuy nhiên, đây là loại thiết bị đòi hỏi đầu tƣ ban đầu rất lớn đồng thời quy trính kèm theo rất phức tạp do đó giá thành phân tìch cao, thƣờng đƣợc triển khai ở các phòng thì nghiệm tuyến Trung ƣơng.
Trong khi đó, nhu cầu phân tìch giám định các chất ma túy tại các phòng thì nghiệm hính sự tuyến địa phƣơng là rất lớn. Do đó, việc nghiên cứu phát triển các phƣơng pháp phân tìch đơn giản, chi phì thấp nhằm hỗ trợ điều tra tại các phòng thì nghiệm phân tìch ma túy tuyến địa phƣơng là rất cần thiết. Trƣớc tính hính thực tế đó, nhóm nghiên cứu của chúng tôi đã nghiên cứu và bƣớc đầu thành công trong việc xác định một số chất ma túy tổng hợp nhóm ATS trong nƣớc tiểu bằng phƣơng pháp điện di mao quản sử dụng detector độ dẫn không tiếp xúc (CE-C4D) với các kết quả: tối ƣu đƣợc điều kiện phân tìch để tách đồng thời 4 chất ma túy MA, MDA, MDMA và MDEA; giới hạn phát hiện của MA sau khi chiết và trƣớc khi chiết là 10ppb và 500ppb [29]. 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tuy nhiên, do nền mẫu nƣớc tiểu thƣờng khá phức tạp, chứa rất nhiều chất khác nhau nhƣ ezym, vitamin, axit amin, các hợp chất hữu cơ khác và đặc biệt là một lƣợng lớn các ion nhƣ: Na+, NH4+, Mg2+, Cl-, SO42-,… Hơn nữa, hàm lƣợng các chất ma túy tổng hợp có thể rất thấp nên các thành phần khác trong nền mẫu sẽ gây khó khăn cho phƣơng pháp phân tìch.
Ví thế, để có kết quả phân tìch tốt thí việc làm sạch và làm giàu mẫu là rất cần thiết. Do đó, chúng tôi thực hiện đề tài “Nghiên cứu quy trình xử lý mẫu nước tiểu để phân tích một số chất ma túy tổng hợp nhóm ATS bằng phương pháp CE-C4D” trên cùng thiết bị đo mà không khảo sát lại điều kiện tối ƣu, nhằm nâng cao khả năng ứng dụng của phƣơng pháp CE-C4D đối với phân tìch ma túy nói riêng và các nhóm chất khác nói chung, đáp ứng nhu cầu thực tế. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN 1. Giới thiệu chung về ma túy tổng hợp nhóm ATS Ma túy là các chất gây nghiện có nguồn gốc tự nhiên hoặc nhân tạo [2], khi đƣa vào cơ thể sống có thể làm thay đổi một hay nhiều chức năng tâm - sinh lý của cơ thể.
Sử dụng ma túy nhiều lần sẽ bị lệ thuộc cả về thể chất lẫn tâm lý, gây hậu quả nghiêm trọng cho cá nhân, gia đính và xã hội [2]. Ma túy tổng hợp dạng Amphetamine (Amphetamine - ATS - amphetamine- type-stimulans) là những chất ma túy đƣợc tổng hợp ra từ các hóa chất ban đầu (tiền chất). Chúng có tác dụng kìch thìch nhất thời hệ thống thần kinh trung ƣơng gây hƣng phấn và ảo giác hoang tƣởng. Ngoài Amphetamine, Methamphetamine (MA) và MDMA (còn gọi là Ecstasy) thí trong nhóm này còn có rất nhiều chất khác nhau, đƣợc quy định trong Công ƣớc quốc tế năm 1971 về sác chất hƣớng thần nhƣ: MDA, MDE, MDEA, PMA, MMDA.Chúng có cấu trúc hóa học tƣơng tự nhau trên cơ sở khung của Amphetamine, do đó có tác dụng dƣợc lý giống nhau.
Về mặt hóa học, chúng thuộc nhóm Phenylalkylamine và có thể đƣợc coi là dẫn xuất của Amphetamine. Dạng bazo, một số chất có thể lỏng sánh, không màu, một số chất khác ở dạng bột kết tinh màu trắng, không hòa tan trong nƣớc, chỉ hòa tan trong các dung môi hữu cơ nhƣ ethanol, diethyl ether và chloroform. Trong thực tế chúng đƣợc dùng dƣới dạng muối, chủ yếu là muối clohydrat. Ở dạng muối, tất cả các chất ATS đều là những chất kết tinh không màu hoặc bột kết tinh màu trắng, hòa tan trong nƣớc và rƣợu ethanol, hòa tan ìt trong chloroform và không hòa tan trong diethyl ether.
Các viên có màu sắc khác nhau đƣợc gặp trên thị trƣờng là do các cơ sở sản xuất pha thêm phẩm màu để tạo đặc điểm thƣơng hiệu và nhằm đánh lạc hƣớng các cơ quan thi hành pháp luật [11]. Đặc điểm và dạng dùng: Khác với heroine và các chất ma túy khác là các chất này chỉ có hiệu lực tác dụng tối đa, gây cảm giác đê mê khi đƣợc đƣa trực tiếp vào cơ thể qua đƣờng máu. Nếu sử dụng bằng hính thức uống thí chúng bị dịch tiêu hóa phân hủy làm giảm tác dụng đáng kể. Ví vậy, trong thực tế Heroine và các chất 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ma túy khác có nguồn gốc thuốc phiện chỉ thấy sử dụng qua đƣờng tiêm, chìch hoặc hút, hìt mà không sử dụng bằng đƣờng uống.
Các chất ATS có hiệu lực tác dụng khi đƣa vào cơ thể bằng đƣờng trực tiếp là vào máu và cả đƣờng tiêu hóa. Chình ví thế, ngoài các hính thức sử dụng nhƣ đối với các chất ma túy khác, ma túy tổng hợp còn đƣợc sử dụng bằng hính thức uống. Trong thực tế, một số ìt trƣờng hợp gặp các chất ma túy tổng hợp ATS dƣới dạng ống tiêm hay bột để pha tiêm, hút, hìt, hính thức phổ biến nhất vẫn là ở dạng viên nén, viên nhộng để uống với nhiều hính dáng, kìch thƣớc, màu sắc và những ký hiệu rất khác nhau. Nguồn gốc, tổng hợp của MA, MDA, MDMA và MDEA Amphetamine là chất cơ bản của cả nhóm ma túy tổng hợp ATS và là chất ma túy xuất hiện sớm nhất trong tất cả các chất ma túy thuộc loại này.
Lần đầu tiên trên thế giới Amphetamine đƣợc nhà hóa học L. Edeleano tổng hợp vào năm 1887. Tiếp theo đó, vào năm 1888 trong khi nghiên cứu Ephedrin là một thành phần chình có tác dụng chữa ho, hen của cây Ma hoàng, nhà bác học Nagayoshi Nagai ngƣời Nhật đã phát hiện đƣợc Methamphetamine (MA). Đến năm 1983 chình nhà bác học này đã tổng hợp đƣợc Methamphetamine.
Đây là chất có tác dụng kìch thìch thần kinh trung ƣơng mạnh. Ngày nay, do lợi nhuận khổng lồ nên ngƣời ta đã sản xuất hàng loạt các chất có tác dụng tƣơng tự hoặc mạnh hơn rất nhiều MA, đồng thời buôn bán và tổ chức sử dụng chúng [2,11]. Methamphetamine đƣợc tổng hợp bằng cách khử nhóm hydroxyl của ephedrin (phenylmethylaminopropanol) hoặc pseudoephedrin. Nếu nguyên liệu là ephedrin có từ cây Ma hoàng thí sản phẩm là d-methamphetamine có hoạt tình mạnh.
Nếu nguyên liệu từ ephedrin tổng hợp thí sản phẩm của chúng là d,l- methamphetamine có hoạt tình kém hơn. Ở châu Âu, ngƣời ta tổng hợp MA từ phenylaxeton (benylmethylketon) [2,33]. 3,4-methylenedioxyamphetamine (MDA) là chất ma túy tổng hợp dòng amphetamine rất giống MDMA. Lần đầu tiên đƣợc tổng hợp vào năm 1910 để làm thuốc giảm ngon miệng.
Tuy nhiên do có tác dụng nguy hại đối với tâm thần, MDA đã không đƣợc tung ra thị trƣờng nhƣ một loại thuốc hợp pháp. Tác hại của nó đối 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com với hành vi nhân cách đã đƣợc nghiên cứu vào thập niên 1960, và bắt đầu từ đó xuất hiện trên thị trƣờng bất hợp pháp đầu tiên ở Mỹ rồi lan ra toàn thế giới. Nó gây ảo giác mãnh liệt hơn MDMA và có thời gian tác dụng gấp đôi (từ 8 – 12 tiếng so với MDMA chỉ có 3 – 5 tiếng). MDA thƣờng đƣợc chế tạo tại những địa điểm bì mật để thay thế cho MDMA và tung ra thị trƣờng dƣới dạng độc lập hay kết hợp với các loại ma túy khác[11].
3,4-methylendioxymethamphetamine, còn gọi là “ecstasy” (MDMA) lần đầu tiên đƣợc tổng hợp năm 1914 để dùng làm thuốc giảm ngon miệng, nhƣng chƣa bao giờ đƣợc công nhận là thuốc đã đăng ký. MDMA đƣợc dùng thử nghiệm trong điều trị bệnh tâm thần. Ecstasy là loại ma túy ăn chơi phổ biến đầu tiên ở Mỹ, sau đó là Châu Âu và ngày càng lan rộng ra những nơi khác trên thế giới. MDMA đƣợc chế tạo tại những địa điểm bì mật dƣới dạng bột hay viên nén có nhiều màu sắc và hính ảnh khác nhau.
Tiếng lóng gọi là “Eve”, MDEA nổi tiếng là một loại ma túy của vũ trƣờng ở một số nƣớc. Nó đƣợc chế tạo bì mật để thay thế MDMA, trốn tránh kiểm soát và buôn bán dƣới dạng viên nén thuần chất hay kết hợp với một số ma túy khác. Các thông tin về bốn chất ma túy tổng hợp đƣợc phân tìch gồm: MA, MDA, MDMA, MDEA trính bày trong bảng 1. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1: Thông tin về các chất phân tích ( MA, MDA, MDMA, MDEA) Độ Nhiệt tinh CTPT dạng KLPT độ khiết Chất Tên gọi hóa học CTPT CTCT pKa Tình tan phân tìch (g/mol) nóng dạng chảy bazo (%) d-Methamphetamin tan trong 171 MA C10H15N C10H15N.HCl 3,4-methylendioxy tan trong 188 MDA C10H13NO2 C10H13NO2.HCl 215,68 9,7 82,8 amphetamine Methanol ±3 .HCl 3,4-methylendioxy tan trong 149 MDMA C11H15NO2 C11H15NO2.HCl 229,7 9,9 83,71 methamphetamine Methanol ±3 3,4-methylendioxy-N- tan trong 200 MDEA C12H17NO2 C12H17NO2.HCl 243,77 9,9 84,66 ethylamphetamin Methanol ±3 .HCl 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Vai trò và tác dụng của ma túy tổng hợp ATS Tác động chủ yếu trên hệ thần kinh – hệ tim mạch – hệ tiêu hóa. Các biểu hiện đáng chú ý bao gồm: nhồi máu cơ tim, tăng huyết áp kịch phát, bệnh lý mạch máu não và viêm đại tràng thiếu máu. Những ngƣời lạm dụng ATS thƣờng có hành vi tính dục không an toàn. Các tác dụng không mong muốn và ìt nguy hiểm là: nóng bừng mặt, xanh xao, tìm tái thiếu ô xy, sốt, đau đầu, nhịp tim nhanh, buồn nôn, nôn, mất men răng, thở hụt hơi, run, loạng choạng.