MỞ ĐẦU Ma túy là một trong những đại họa mà toàn nhân loại đang phải đối mặt và là vấn đề nhức nhối, ám ảnh không chỉ ở Việt Nam mà trên toàn thế giới. Ma túy là yếu tố phá hoại hạnh phúc gia đình, làm sa sút kinh tế, suy giảm sức lao động xã hội, làm suy thoái giống nòi, là khởi nguồn và thúc đẩy các tệ nạn xã hội khác nhƣ: trộm cắp, cƣớp của, giết ngƣời,. đặc biệt là lây lan đại dịch HIV/AIDS và ảnh hƣởng xấu đến truyền thống văn hóa dân tộc [11]. Hiện nay, quá trình toàn cầu hóa đã mang lại nhiều cơ hội cho sự hội nhập kinh tế, phát triển xã hội nhƣng cũng đặt ra nhiều thách thức trong công tác phòng chống ma túy.
Bởi vì việc sản xuất, vận chuyển, buôn bán và sử dụng ma tuý ngày càng tinh vi, phức tạp khó kiểm soát. Đặc biệt là Việt Nam lại nằm trên tuyến đƣờng vận chuyển, sản xuất, buôn bán ma túy lớn của thế giới. Vì thế Việt Nam đã coi việc đấu tranh phòng, chống ma túy là nhiệm vụ của toàn xã hội. Chính phủ Việt Nam đã sớm thành lập Ủy ban Quốc gia về phòng, chống ma túy.
Luật phòng, chống ma túy đƣợc Quốc hội nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa X, kỳ họp thứ 8 thông qua ngày 09 tháng 12 năm 2000. Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật phòng, chống ma túy năm 2008,… và chỉ đạo việc thực hiện các luật thông qua văn bản hƣớng dẫn thi hành pháp luật. Để thực thi luật pháp có hiệu quả thì việc nâng cao năng lực giám định ma túy là cần thiết. Kết quả giám định sẽ là nguồn chứng pháp lý rất quan trọng để luận tội, hoặc là cơ sở khoa học để giải quyết các vấn đề nhƣ điều trị ngộ độc, cai nghiện,….
Mặt khác, muốn kết luận giám định có sức thuyết phục cao để định tội trƣớc tòa thì cần ít nhất 2-3 phƣơng pháp giám định cho một loại mẫu ma túy. Cùng với chứng cứ là mẫu vật bắt đƣợc thì việc xác định đối tƣợng có sử dụng ma túy thông qua giám định mẫu phẩm sinh học (nƣớc tiểu) của chính đối tƣợng đó cũng rất cần thiết. Ở Việt nam, việc giám định ma túy trong các mẫu phẩm sinh học thƣờng đƣợc thực hiện bằng các phƣơng pháp: phân tích miễn dịch, sắc ký khí- khối 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phổ, sắc kí lỏng hiệu năng cao (HPLC), sắc kí khí (GC),… Các phƣơng pháp này đòi hỏi sự đầu tƣ lớn về trang thiết bị và dung môi, dẫn đến chi phí phân tích cao, thƣờng chỉ triển khai đƣợc ở các phòng thí nghiệm chuyên ngành tuyến Trung ƣơng. Trong khi đó, nhu cầu phân tích giám định các chất ma túy ngay tại các phòng thí nghiệm điều tra hình sự tuyến địa phƣơng là rất lớn.
Hiện nay, hầu hết các mẫu này đều phải gửi trƣng cầu giám định tại Viện Khoa học Hình sự, Bộ Công An. Do đó, việc nghiên cứu phát triển các phƣơng pháp phân tích đơn giản, chi phí thấp nhằm hỗ trợ điều tra tại các phòng thí nghiệm phân tích ma túy tuyến địa phƣơng là rất cần thiết. Phƣơng pháp điện di mao quản sử dụng detector đo độ dẫn không tiếp xúc (CE - C4D) là phƣơng pháp phân tích mới có nhiều ƣu điểm nhƣ: trang thiết bị nhỏ gọn, hoạt động đơn giản, có thể tự động hóa và triển khai phân tích ngay tại hiện trƣờng với một lƣợng nhỏ mẫu và hóa chất. Vì thế phƣơng pháp này cho chi phí thấp và phục vụ kịp thời nhất cho quá trình điều tra, cho thấy tiềm năng sử dụng là rất lớn.
Xuất phát từ thực tế trên, chúng tôi thực hiện đề tài “Nghiên cứu quy trình giám định một số chất ma túy tổng hợp nhóm ATS trong nước tiểu bằng phương pháp điện di mao quản” với hy vọng góp phần nhỏ bé trong việc phát triển phƣơng pháp giám định ma túy ở Việt Nam. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN 1. Giới thiệu chung về chất ma túy 1. Một số khái niệm về chất ma túy Theo tiến sĩ Trần Minh Hƣơng, từ thế kỉ thứ 3 trƣớc công nguyên đã có các tài liệu ghi nhận về việc sử dụng thuốc phiện nhƣ một loại thần dƣợc chữa bách bệnh.
Điều đó dẫn tới việc lạm dụng thuốc phiện trong lịch sử loài ngƣời. Năm 1806, Serturner đã phân lập đƣợc một chất tinh khiết đặc trƣng cho tác dụng chính của thuốc phiện và gọi tên là Morphin. Cái tên đó bắt nguồn từ tên một vị thần của các giấc mơ thời Hy Lạp cổ đại là Morpheus (hoặc là Narcotic) nghĩa là mê mẩn, túy lúy. Ban đầu ngƣời Việt Nam dùng thuật ngữ “ma túy” để chỉ thuốc phiện.
Tuy nhiên cho tới ngày nay, thuật ngữ đó đƣợc mở rộng hơn gồm thuốc phiện, các sản phẩm thiên nhiên khác nhƣ cần sa, cô ca… và hàng loạt các sản phẩm bán tổng hợp, tổng hợp khác. Ngƣời sử dụng sẽ bị lệ thuộc về thể chất và tinh thần vào các chất đó. Vì thế ngƣời ta đã thống nhất định nghĩa: “các chất ma túy là những chất có tác dụng làm thay đổi trạng thái tâm lý và sinh lý ngƣời sử dụng, có khả năng bị lạm dụng và gây ra sự phụ thuộc về tâm, sinh lý vào việc sử dụng các chất đó” [2]. Tại Việt Nam, Điều 2 luật phòng chống ma túy đƣợc Quốc hội khóa X, kỳ họp thứ 8 thông qua ngày 9 tháng 12 năm 2000, đƣợc sửa đổi, bổ sung bởi luật số 16/2008/QH 12 ngày 03 tháng 6 năm 2008 (có hiệu lực kể từ ngày 01 tháng 1 năm 2009) quy định: “1.
Chất ma túy là các chất gây nghiện, chất hƣớng thần đƣợc quy định trong các danh mục do Chính phủ ban hành. Chất gây nghiện là chất kích thích hoặc ức chế thần kinh, dễ gây tình trạng nghiện đối với ngƣời sử dụng. Chất hƣớng thần là chất kích thích, ức chế thần kinh hoặc gây ảo giác, nếu sử dụng nhiều lần có thể dẫn tới tình trạng nghiện đối với ngƣời sử dụng”. Theo Nghị định số 82/2013/NĐ-CP của Chính phủ ngày 19 tháng 7 năm 2013 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ban hành danh mục các chất ma túy và tiền chất, hiện nay các chất ma túy gồm 235 chất chia làm 3 danh mục và 41 tiền chất [11].
Phân loại các chất ma túy Có nhiều cách phân loại các chất ma túy [2]: * Phân loại theo nguồn gốc: - Ma túy tự nhiên: thuốc phiện, Morphin, Cocain, Cần sa - Ma túy bán tổng hợp: Heroin đƣợc bán tổng hợp từ Morphin - Ma túy tổng hợp: Methamphetamin, amphetamin đƣợc tổng hợp từ “tiền chất” có trong danh mục chất cần kiểm soát. * Phân loại theo tính chất hóa học gồm - Nhóm alcaloit : Mocphin, Codein, Cocain, Heroin… - Nhóm amin thơm: Amphetamin, Methamphetamin… Cách phân loại này phức tạp, không thông dụng * Phân loại theo trạng thái vật lý: rắn, lỏng… Cách phân loại này ít có giá trị vì đa số các chất ma túy ở trạng thái rắn * Phân loại theo tác dụng tâm, sinh lý Cách này đƣợc dùng phổ biến nhất trên thế giới gồm: - Các chất ức chế thần kinh trung ƣơng, có tác dụng giảm đau, gây ngủ (chất ma túy chính gốc) gồm Thuốc phiện, các chất Opiat và các chất tác dụng kiểu Morphin. - Các chất có tác dụng kích thích hệ thần kinh trung ƣơng nhƣ Amphetamin, Methamphetamin, các dẫn chất mạch vòng của Amphetamin, Cocain, cây Khat. - Các chất gây ảo giác nhƣ Cần sa, LSD, nấm Peyote, Mescalin… - Các chất an thần, gây hậu quả mất ngủ nhƣ các chất nhóm Benzodiazepin, nhóm Barbiturat.
- Một số các chất dung môi bay hơi nhƣ: Ete, Etyl axetat… 1. Các chất ma túy tổng hợp nhóm ATS 1. Thông tin chung về ma túy tổng hợp nhóm ATS Ma túy tổng hợp nhóm ATS là các chất ma túy có tác hại rất lớn đến toàn nhân loại nên chúng đƣợc liên hợp quốc liệt vào danh sách các chất cần kiểm soát. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chúng đƣợc phân vào nhóm các chất kích thích thần kinh dạng Amphetamin ((Amphetamin type stimulants-ATS).
Tuy nhiên một số chất trong nhóm này có tác dụng gây ảo giác nên một số nƣớc xếp chúng vào nhóm gây ảo giác. Các chất nhóm ATS thƣờng có cấu tạo là dẫn chất thay thế vòng của Amphetamin. Chúng có cấu tạo nhƣ sau: 1. Thông tin chung về bốn chất ma túy tổng hợp được phân tích Các thông tin về bốn chất ma túy tổng hợp đƣợc phân tích gồm: MA, MDA, MDMA, MDEA trình bày trong bảng 1.
5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Thông tin chung về 4 chất ma túy tổng hợp nhóm ATS: MA, MDA, MDMA, MDEA [2] Tên chất MA MDA MDMA MDEA Tên gọi d-Methamphetamin 3,4-methylendioxy 3,4-methylendioxy 3,4-Methylendioxy-N- hóa học (phenylmethylaminopro amphetamin methamphetamin ethylamphetamin pan) CTPT C10H15N (M=149,24) C10H13NO2 C11H15NO2 (M=193,25) C12H17NO2 CTPT C10H15N.HCl dạng phân tích KLPT 185,7 215,68 229,7 243,77 (g.HCl pKa 9,9 9,7 9,9 9,9 Tính tan Tan trong methanol Tan trong methanol Tan trong methanol Tan trong methanol Nhiệt độ 171 ± 50C 188 ± 30C 149 ± 30C 200 ± 30C nóng chảy Độ tinh 66,7% 82,8% 40% 84,66% khiết dạng bazơ 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nguồn gốc, tổng hợp của MA, MDA, MDMA, MDEA Năm 1888, lần đầu tiên tiến sỹ Nagayoshi Nagai ngƣời Nhật đã phát hiện và tổng hợp đƣợc Methamphetamin (MA). Đây là chất có tác dụng kích thích thần kinh trung ƣơng mạnh.
Ngày nay, do lợi nhuận khổng lồ nên ngƣời ta đã sản xuất hàng loạt các chất có tác dụng tƣơng tự hoặc mạnh hơn rất nhiều MA, đồng thời buôn bán và tổ chức sử dụng chúng. Methamphetamin đƣợc tổng hợp bằng cách khử nhóm hydroxyl của ephedrin (phenylmethylaminopropanol) hoặc pseudoephedrin. Nếu nguyên liệu là ephedrin có từ cây Ma hoàng thì sản phẩm là d-methamphetamin có hoạt tính mạnh. Nếu nguyên liệu từ ephedrin tổng hợp thì sản phẩm của chúng là d,l- methamphetamin có hoạt tính kém hơn.
Ở châu Âu, ngƣời ta tổng hợp MA từ phenylaxeton (benylmethylketon) [2, 31]. 3,4-methylenedioxyamphetamin (MDA) là chất ma túy tổng hợp dòng amphetamin rất giống MDMA. Lần đầu tiên đƣợc tổng hợp vào năm 1910 để làm thuốc giảm ngon miệng. Tuy nhiên do có tác dụng nguy hại đối với tâm thần, MDA đã không đƣợc tung ra thị trƣờng nhƣ một loại thuốc hợp pháp.
Tác hại của nó đối với hành vi nhân cách đã đƣợc nghiên cứu vào thập niên 1960, và bắt đầu từ đó xuất hiện trên thị trƣờng bất hợp pháp đầu tiên ở Mỹ rồi lan ra toàn thế giới. Nó gây ảo giác mãnh liệt hơn MDMA và có thời gian tác dụng gấp đôi (từ 8 – 12 tiếng so với MDMA chỉ có 3 – 5 tiếng).