phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn đƣợc kết cấu thành 4 chƣơng cụ thể nhƣ sau: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về phong cách lãnh đạo Chƣơng 2: Phƣơng pháp và thiết kế nghiên cứu Chƣơng 3: Phong cách lãnh đạo của ngƣời sáng lập và sự phát triển của công ty cổ phần dƣợc phẩm Traphaco Chƣơng 4: Những bài học kinh nghiệm từ bà vũ thị thuận và đề xuất 4 z việc hoàn thiện phong cách và nâng cao hiệu quả lãnh đạo của các lãnh đạo doanh nghiệp nƣớc ta. 5 z CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHONG CÁCH LÃNH ĐẠO 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Các công trình nghiên cứu và bài báo khoa học về quản lý, lãnh đạo ở nƣớc ta rất nhiều song nếu muốn tìm một cuốn sách khoa học cơ bản về lĩnh vực này, nhất là loại sách về lịch sử tƣ tƣởng và nội dung của các lý thuyết quản lý, lãnh đạo trên thế giới thì lại không dễ. Sách về lãnh đạo thƣờng chỉ bàn về vị trí, vai trò, quan điểm, đƣờng lối và phƣơng thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nƣớc và xã hội.
Sách về quản lý, nhiều nhất là các sách quản lý ngành. Tức là sách quản lý nhà nƣớc về các ngành, nghề cơ bản của quốc gia hoặc một lĩnh vực hoạt động xã hội cơ bản nhƣ: Quản lý kinh tế, quản lý quốc phòng, quản lý văn hóa, quản lý giáo dục và đào tạo, quản lý lao động - xã hội, quản lý môi trƣờng, quản lý đất đai … Bên cạnh đó là loại sách về quản lý - quản trị chuyên môn, nghiệp vụ hay một loại công việc cụ thể nhƣ quản trị nhân sự, quản trị tài chính, quản trị chiến lƣợc, quản trị sản xuất, quản trị chất lƣợng, quản trị marketing … Trong cả hai loại sách khoa học kể trên có nhiều quyển đã trình bày nội dung các tƣ tƣởng, lý luận quản lý và lãnh đạo trong khuôn khổ một chƣơng hoặc một tiết, mục, bài. Sau đây, em chủ yếu tập trung vào ba loại chính: + Loại 1: Các công trình nghiên cứu về các tƣ tƣởng và lý thuyết quản lý, lãnh đạo trên thế giới; + Loại 2: Các công trình nghiên cứu từ cách tiếp cận và quan điểm của chính trị học về sự lãnh đạo, quản lý trong hệ thống chính trị của Việt Nam; + Loại 3: Các công trình nghiên cứu về lý thuyết và tƣ tƣởng lãnh đạo từ cách tiếp cận của các nhà kinh tế học đối với các tổ chức doanh 6 z nghiệp, song song tác giả cũng tổng hợp các công trình nghiên cứu về văn hóa doanh nghiệp để công trình nghiên cứu của mình đƣợc phong phú và hoàn thiện hơn. Các công trình nghiên cứu về các tư tưởng và lý luận quản lý, lãnh đạo trên thế giới 1.
Các công trình nghiên cứu về khoa học quản lý, lãnh đạo của Trung Quốc Các công trình của các triết gia cổ đại và các học giả Trung Quốc hiện đại về tƣ tƣởng, lý luận lãnh đạo, quản lý quốc gia và các tổ chức: Nghiên cứu các chủ đề tƣ tƣởng, triết lý và nghệ thuật quản lý, lãnh đạo quốc gia; xuất phát tƣ tƣởng từ các tác giả nổi tiếng nhất đại diện cho 3 trƣờng phái chính là Đức trị, Pháp trị và Vô vi nhƣ Khổng Tử, Hàn Phi Tử, Lão Tử … Nguồn tƣ liệu về nhóm công trình này tập trung vào quan điểm, tƣ tƣởng lãnh đạo chính trị và thuật trị dân, trị nƣớc từ chính các tác phẩm của triết gia thời này và hầu hết đã đƣợc dịch sang tiếng Việt nhƣ Khổng Tử với Luận ngữ, Đại học, Trung dung; Lão Tử với Đạo đức kinh, Hàn Phi với Hàn Phi tử qua sự chú giải của các học giả Việt Nam nhƣ Ngô Tất Tố, Nguyễn Hiến Lê, Nguyễn Đăng Thục, Vũ Khiêu, Phan Ngọc…Các nhà nghiên cứu Trung Quốc hiện đại nhƣ Phùng Hữu Lan (bộ sách Lịch sử Triết học Trung Quốc), Hồ Thích (sách Trung Quốc triết học sử đại cƣơng), Quách Mạt Nhƣợc (sách Nghiên cứu xã hội cổ đại Trung Quốc), Phạm Văn Lan, Lâm Ngữ Đƣờng … đã chứng minh đƣợc sự phong phú, sâu sắc, đặc sắc và cả mặt hạn chế của nền triết học Trung Quốc, trong đó có nhiều tƣ tƣởng triết học về chính trị và quản lý xã hội. Sự phân tích các tƣ tƣởng triết học cổ đại đã chỉ ra mối quan hệ giữa các trƣờng phái có tính đối lập nhƣng lại không thể loại trừ nhau hoàn toàn là Nho gia và Pháp gia. Những vị hoàng đế - nhà lãnh đạo quốc gia tài giỏi, 7 z tại vị lâu dài trong thời cổ và trung đại của Trung Quốc thƣờng biết kết hợp khôn ngoan giữa Đức trị với Pháp trị, theo kiểu “ngoại Nho, nội Pháp” hoặc “âm Nho, dƣơng Pháp”. Tƣ tƣởng và cách tiếp cận này còn có sự ảnh hƣởng mạnh tới các nhà lãnh đạo, quản lý ở nhiều nƣớc phƣơng Đông hiện nay.
Hƣớng nghiên cứu này hiện vẫn đƣợc tiếp tục phát triển theo hƣớng giải mã giá trị ứng dụng lâu dài của nó ở Trung Quốc với nhiều công trình đáng chú ý nhƣ “Khổng Tử và tƣ tƣởng quản lý và kinh doanh hiện đại” của Phan Nải Việt (1997), “Binh pháp Tôn Tử” của Mã Nhất Phu (2001). Trung Quốc thời hiện đại có nhiều công trình nghiên cứu lớn về chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa…nhƣng không có nhiều đặc sắc về lý luận quản lý, lãnh đạo doanh nghiệp. Nhằm khắc phục những thiếu hụt, khiếm khuyết trên trong khoa học và thực hành công tác lãnh đạo, quản lý của mình, nhất là trong lĩnh vực quản trị doanh nghiệp và quản lý hành chính công, Trung Quốc cũng phải nhập khẩu và sử dụng nhiều giáo trình, sách chuyên khảo từ Mỹ, Tây Âu, Nhật Bản …Vì vậy, thực hiện Đề tài này, khi nghiên cứu các lý luận khoa học quản lý, lãnh đạo hiện đại, em tập trung vào công trình của các nƣớc phát triển (nhƣ Mỹ, Nhật Bản, các nƣớc Châu Âu). Các công trình nghiên cứu về khoa học quản lý, lãnh đạo từ các nước phát triển: Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản Trƣớc hết phải kể đến các công trình nghiên cứu của chính các tác giả của trƣờng phái Quản lý theo khoa học, tiêu biểu là F.
Các nguyên tắc đảm bảo cho hoạt động quản lý thực hiện một cách khoa học đƣợc ông đề xuất nhƣ tiêu chuẩn hóa công việc, chuyên môn hóa lao 8 z động, công cụ và môi trƣờng lao động thích hợp… vẫn đang đƣợc áp dụng rộng rãi trong quản trị hiện đại song cách tiếp cận, tƣ tƣởng “con ngƣời kinh tế” của ông thì bị phê phán là máy móc và phiến diện. Phong cách lãnh đạo DN của F. Taylor là một hình ảnh ngƣời giám đốc có chức năng nhƣ một đốc công dùng đồng hồ bấm giờ để đo hiệu quả ngƣời lao động và dùng chính sách “cây gậy và củ cà rốt” để quản trị ngƣời lao động. Sách “Quản lý công nghiệp và quản lý nói chung” của H.
Fayol, xuất bản năm 1911 ở Pháp đã đƣa ra quan điểm cần mở rộng phạm vi ứng dụng của lý luận quản lý theo khoa học, không chỉ trong các công ty công nghiệp mà còn áp dụng đƣợc cho các cơ quan hành chính nhà nƣớc. Định nghĩa về quản lý của ông đã nêu đủ các chức năng của một nhà quản lý và chủ thể quản lý nói chung: Quản lý tức là lập kế hoạch, tổ chức, chỉ huy, phối hợp và kiểm tra. Hiện nay, một số từ ngữ Fayol dùng đã đƣợc sửa đổi để diễn đạt chính xác hơn nhƣng tƣ tƣởng của ông về chức năng của các chủ thể quản lý và nghề làm quản lý thì vẫn giữ nguyên giá trị. Phong cách lãnh đạo DN mà ông đề cao vẫn khá tƣơng đồng với các CEO của các công ty sản xuất công nghiệp ngày nay có nghề nghiệp gốc là kỹ sƣ.
Các học thuyết Quản lý theo khoa học/Bằng khoa học của Taylor và Fayol sau đó đƣợc các nhà khoa học phát triển theo nhiều hƣớng và các nhánh khác nhau, mạnh nhất hiện nay là trƣờng phái đề cao sự lãnh đạo trên sự quản lý và phát triển các kỹ năng và cấp độ lãnh đạo. Từ 1940-1950, các nhà khoa học quản lý đã nghiên cứu phong cách lãnh đạo của các nhà lãnh đạo doanh nghiệp. Các nghiên cứu của Đại học Michigan và Đại học Ohio (Hoa Kỳ) về câu hỏi lãnh đạo cần tập trung vào công việc hay tập trung vào con ngƣời, hay cả hai trọng tâm này. Sau đó các nhà nghiên cứu nhận ra rằng trong những môi trƣờng khác nhau, 9 z cùng một phong cách lãnh đạo mang lại những kết quả khác nhau.
Vào những năm 1960, các nghiên cứu về hiệu quả lãnh đạo - tập trung vào đối tƣợng là nhóm lãnh đạo doanh nghiệp đã đề xuất một lý thuyết mới về lãnh đạo - Lý thuyết lãnh đạo theo tình thế - Contingency theories) với ý tƣởng môi trƣờng khách quan và sự biến đổi cho phù hợp với nó quyết định phong cách và hiệu quả của nhà quản lý, lãnh đạo. Một chủ đề đƣợc các nhà nghiên cứu ở các nƣớc phát triển quan tâm từ những năm 1990 trở lại đây là so sánh, nhận diện và đánh giá giữa hoạt động quản lý với hoạt động lãnh đạo và tiêu chuẩn của hai loại chủ thể này. Khái niệm lãnh đạo vốn đƣợc đồng nhất hoặc rất gần với khái niệm quản lý nhƣng càng về sau các nhà nghiên cứu càng chú ý đến sự khác biệt giữa chúng. Theo Stott và Walker (1992) thuật ngữ lãnh đạo thƣờng đƣợc dùng thay thế cho quản lý, mặc dù nhiều nhà nghiên cứu đã nỗ lực chỉ ra những khác biệt, nhƣng có một sự nhất trí chung giữa các nhà quản lý là hai khái niệm này có nhiều điểm giống nhau.
Ví dụ, ở Hoa Kỳ, ngƣời ta ƣa dùng lãnh đạo hơn là quản lý, lãnh đạo phòng (Leaders of division) thƣờng đƣợc dùng hơn là trƣởng phòng (heads of department), trong khi ở Anh lại có xu hƣớng ngƣợc lại (Stott và Walker, 1992). Thậm chí, Peter Drucker, ngƣời đƣợc coi là cha đẻ của quản trị hiện đại, cũng có lúc viết rằng: “Lãnh đạo là quan trọng, nhƣng thực chất nó rất nhạt nhẽo và lạnh lùng, với bản chất là việc hoàn thành công việc, là thành tích, hay chỉ là phƣơng tiện để hƣớng tới mục tiêu, cốt lõi là tính hiệu quả, chứ không đơn thuần là lôi cuốn hay hấp dẫn. Bởi vì, có rất nhiều ngƣời có khả năng lôi cuốn, hấp dẫn ngƣời khác, nhƣng vẫn không hiệu quả nhƣ: Alexander Đại đế, nếu không ra đi sớm ông sẽ thất bại, hay thậm chí gây hại nhƣ Hitler” (Peter F.