Nghiên cứu về ảnh hưởng của giới tính giám đốc đến kết quả kinh doanh của doanh nghiệp Việt Nam

Chuyên khảo ảnh hưởng của giới tính giám đốc đến hiệu quả kinh doanh tại việt nam phân tích chuyên sâu các khía cạnh quan trọng trong lĩnh vực

• Tác giả: Hoàng Thanh Tuyền
• Người hướng dẫn: Nguyễn Việt Cường
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kinh Tế Học
• Đề tài: Ảnh Hưởng Của Giới Tính Giám Đốc Đến Kết Quả Kinh Doanh Của Doanh Nghiệp Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu ảnh hưởng của giới tính giám đốc đến kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp
• 1.2. Tổng quan các nghiên cứu trên thế giới
• 1.3. Tổng quan các nghiên cứu trong nước
• 1.4. Tổng quan tình hình nghiên cứu về giới tính giám đốc và sự lo ngại rủi ro
• 1.5. Xác định khoảng trống nghiên cứu và những điểm mới của Luận án
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ GIỚI VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA GIỚI TÍNH GIÁM ĐỐC ĐẾN KẾT QUẢ KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP
• 2.1. Lý thuyết về giới
• 2.2. Giới tính, giới và vai trò giới
• 2.3. Sự khác biệt về giới trong phong cách lãnh đạo
• 2.4. Các nhân tố ảnh hưởng đến việc phụ nữ trở thành nhà quản lý doanh nghiệp
• 2.5. Kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp
• 2.6. Một số lý thuyết về ảnh hưởng của giới tính giám đốc đến kết quả kinh doanh của doanh nghiệp và sự lo ngại rủi ro
• 2.6.1. Lý thuyết cấp trên (Upper Echelon theory)
• 2.6.2. Lý thuyết người đại diện (Agency theory)
• 2.6.3. Lý thuyết phụ thuộc nguồn lực (Resource dependence theory)
• 2.6.4. Lý thuyết bản sắc xã hội (Social identity theory)
• 2.6.5. Lý thuyết triển vọng (Prospect theory)
• 2.7. Phát triển giả thuyết nghiên cứu
• 2.7.1. Về ảnh hưởng của giới tính giám đốc đến kết quả kinh doanh của doanh nghiệp
• 2.7.2. Về ảnh hưởng của giới tính giám đốc đến rủi ro của doanh nghiệp
• 2.7.3. Về ảnh hưởng của rủi ro đến kết quả kinh doanh của doanh nghiệp
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Dữ liệu sử dụng
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3. Đánh giá ảnh hưởng của giới tính giám đốc đến kết quả kinh doanh của doanh nghiệp
• 3.4. Đánh giá ảnh hưởng của giới tính giám đốc đến rủi ro của doanh nghiệp
• 3.5. Đánh giá ảnh hưởng của rủi ro đến kết quả kinh doanh của doanh nghiệp
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Thực trạng giới tính giám đốc và kết quả kinh doanh của doanh nghiệp tại Việt Nam
• 4.2. Thực trạng giới tính giám đốc doanh nghiệp
• 4.3. Thực trạng kết quả kinh doanh của doanh nghiệp
• 4.4. Thực trạng giới tính giám đốc và chỉ số rủi ro của doanh nghiệp
• 4.5. Phân tích kết quả hồi quy
• 4.6. Kết quả đánh giá ảnh hưởng của giới tính giám đốc đến kết quả kinh doanh của doanh nghiệp
• 4.7. Kết quả đánh giá ảnh hưởng của giới tính giám đốc đến rủi ro của doanh nghiệp
• 4.8. Kết quả đánh giá ảnh hưởng của rủi ro đến kết quả kinh doanh của doanh nghiệp
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH
• 5.1. Đề xuất khuyến nghị chính sách
• 5.2. Cơ sở cho các khuyến nghị
• 5.3. Khuyến nghị chính sách
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan nghiên cứu

Nghiên cứu về ảnh hưởng của giới tính giám đốc đến kết quả kinh doanh của doanh nghiệp Việt Nam đã thu hút sự quan tâm đáng kể từ các học giả và nhà nghiên cứu. Phân tích tổng quan cho thấy rằng, mặc dù phụ nữ ngày càng tham gia vào các vị trí quản lý, tỷ lệ này vẫn thấp hơn so với nam giới. Theo Klapper & Parker (2010), chỉ một số ít phụ nữ nắm giữ vị trí lãnh đạo trong các doanh nghiệp lớn. Các nghiên cứu thực nghiệm tại nhiều quốc gia đã chỉ ra sự khác biệt trong kết quả kinh doanh giữa doanh nghiệp có giám đốc nam và nữ. Cụ thể, một số nghiên cứu chỉ ra rằng doanh nghiệp do nữ lãnh đạo thường có quy mô nhỏ hơn và hiệu quả kém hơn (Sabarwal & Terrell, 2008). Tuy nhiên, cũng có nghiên cứu cho thấy sự đa dạng về giới trong ban giám đốc có thể cải thiện quy trình giám sát và kết quả hoạt động (Erhardt et al., 2003). Tại Việt Nam, mặc dù tỷ lệ phụ nữ tham gia vào lực lượng lao động khá cao, nhưng tỷ lệ phụ nữ giữ vị trí lãnh đạo vẫn còn thấp. Nghiên cứu này nhằm mục đích lấp đầy khoảng trống trong kiến thức về mối quan hệ giữa giới tính giám đốc và kết quả kinh doanh tại Việt Nam.

II. Cơ sở lý thuyết về giới và ảnh hưởng của giới tính giám đốc

Cơ sở lý thuyết về giới đóng vai trò quan trọng trong việc hiểu rõ ảnh hưởng của giới tính giám đốc đến kết quả kinh doanh. Lý thuyết cấp trên (Upper Echelon Theory) cho rằng các đặc điểm cá nhân của giám đốc như giới tính, tuổi tác và trình độ học vấn ảnh hưởng đến cách mà họ ra quyết định và quản lý doanh nghiệp. Nghiên cứu chỉ ra rằng giám đốc nữ thường có phong cách lãnh đạo khác biệt so với nam giới, với xu hướng thận trọng hơn trong các quyết định tài chính (Vandergrift & Yavas, 2009). Ngoài ra, lý thuyết người đại diện (Agency Theory) cho thấy rằng sự khác biệt trong hành vi chấp nhận rủi ro giữa nam và nữ có thể dẫn đến sự khác biệt trong kết quả kinh doanh. Sự phân biệt giới trong khuôn khổ pháp luật và văn hóa cũng có thể ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp (Aidis et al., 2007). Những lý thuyết này cung cấp nền tảng cho việc phát triển giả thuyết nghiên cứu và phân tích các yếu tố tác động đến kết quả kinh doanh của doanh nghiệp.

III. Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu được áp dụng trong luận án này bao gồm việc sử dụng dữ liệu từ các cuộc Tổng điều tra doanh nghiệp quy mô lớn tại Việt Nam vào năm 2011 và 2013. Dữ liệu này cho phép phân tích sâu về mối quan hệ giữa giới tính giám đốc và kết quả kinh doanh. Các biến quan sát được và không quan sát được được sử dụng để đánh giá ảnh hưởng của giới tính giám đốc đến kết quả kinh doanh và rủi ro. Phương pháp hồi quy được áp dụng để phân tích mối quan hệ giữa các biến, giúp xác định mức độ ảnh hưởng của giới tính giám đốc đến kết quả hoạt động của doanh nghiệp. Kỹ thuật phân rã Oaxaca-Blinder cũng được sử dụng để phân tích sự khác biệt trong kết quả kinh doanh giữa doanh nghiệp có giám đốc là nam và nữ. Phương pháp này không chỉ giúp làm rõ các yếu tố ảnh hưởng mà còn cung cấp cái nhìn tổng quan về thực trạng giới tính giám đốc trong các doanh nghiệp Việt Nam.

IV. Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy có sự khác biệt rõ rệt trong kết quả kinh doanh giữa doanh nghiệp có giám đốc là nam và nữ. Doanh nghiệp do nữ lãnh đạo thường có quy mô nhỏ hơn và gặp khó khăn hơn trong việc tiếp cận nguồn vốn, điều này ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh doanh. Phân tích hồi quy cho thấy rằng giới tính giám đốc có ảnh hưởng đáng kể đến các chỉ số tài chính và phi tài chính của doanh nghiệp. Đặc biệt, các doanh nghiệp có giám đốc nữ có xu hướng chấp nhận rủi ro thấp hơn, dẫn đến kết quả kinh doanh ổn định hơn nhưng không tối ưu về lợi nhuận. Kết quả này cho thấy rằng việc nâng cao tỷ lệ phụ nữ trong các vị trí lãnh đạo có thể đóng góp tích cực vào sự phát triển bền vững của doanh nghiệp. Hơn nữa, các khuyến nghị chính sách được đưa ra nhằm cải thiện tỷ lệ phụ nữ trong vai trò lãnh đạo, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

V. Kết luận và khuyến nghị chính sách

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng giới tính giám đốc có ảnh hưởng đáng kể đến kết quả kinh doanh của doanh nghiệp tại Việt Nam. Để tận dụng tối đa nguồn lực từ phụ nữ trong lĩnh vực lãnh đạo, cần có các chính sách khuyến khích và hỗ trợ phụ nữ tham gia vào các vị trí quản lý cấp cao. Các khuyến nghị bao gồm việc cải thiện cơ hội tiếp cận giáo dục và đào tạo cho phụ nữ, tạo ra môi trường làm việc thân thiện và bình đẳng, cũng như thay đổi nhận thức xã hội về vai trò của phụ nữ trong doanh nghiệp. Việc thực hiện các chính sách này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế bền vững của đất nước. Nghiên cứu này mở ra hướng đi mới cho các nghiên cứu tiếp theo về vai trò của giới trong quản lý doanh nghiệp tại Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế học của tác giả Hoàng Thanh Tuyền với đề tài "Ảnh hưởng của giới tính giám đốc đến kết quả kinh doanh của doanh nghiệp Việt Nam" (Mã số: 9310101_KTH, bảo vệ năm 2021 tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Nguyễn Việt Cường và PGS.TS. Trần Quang Tuyến) tập trung giải quyết vấn đề vai trò giới trong quản trị và điều hành doanh nghiệp tại Việt Nam.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Mặc dù phụ nữ chiếm hơn 50% dân số toàn cầu và tỷ lệ tham gia lực lượng lao động tại Việt Nam đạt khoảng 73% (so với 82% ở nam giới, theo ILO, 2015), tỷ lệ nữ giới nắm giữ vị trí lãnh đạo và điều hành doanh nghiệp vẫn ở mức khiêm tốn. Năm 2015, Việt Nam xếp thứ 76 trên 108 quốc gia với 23% phụ nữ đảm nhiệm vai trò quản lý doanh nghiệp (ILO, 2015) và chỉ khoảng 25% tổng số doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ hoặc điều hành.

Văn bản luận án chỉ ra các khoảng trống học thuật nổi bật:

• Đa phần các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam chỉ tập trung vào sự đa dạng giới tính trong Hội đồng quản trị (HĐQT) hoặc Ban Giám đốc (BGĐ) đối với các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán (HOSE, HNX), với quy mô mẫu nhỏ (khoảng 120 đến vài trăm doanh nghiệp), chưa phản ánh được toàn cảnh khu vực doanh nghiệp nói chung.
• Các nghiên cứu thực nghiệm trong nước trước đây hầu như chỉ đo lường kết quả hoạt động qua các chỉ tiêu tài chính truyền thống (ROA, ROE, Tobin's Q, lợi nhuận, doanh thu) mà bỏ qua các thước đo kinh tế - xã hội (việc làm, lao động nữ, bảo hiểm xã hội, đóng góp nghĩa vụ thuế).
• Chưa có nghiên cứu quy mô toàn quốc nào bóc tách cơ chế truyền dẫn qua thái độ đối với rủi ro và sử dụng kỹ thuật phân rã kinh tế lượng chuyên sâu để giải thích nguồn gốc khoảng cách hoạt động giữa hai nhóm doanh nghiệp có giám đốc nam và nữ.

Mục tiêu nghiên cứu

• Mục tiêu chung: Lượng hoá ảnh hưởng của giới tính giám đốc đến kết quả kinh doanh của doanh nghiệp; đề xuất các giải pháp và khuyến nghị chính sách tạo điều kiện cho phụ nữ nắm giữ vị trí quản lý cấp cao, nâng cao hiệu quả hoạt động và cơ cấu lại bộ máy quản lý, hướng tới phát triển bền vững.
• Nhiệm vụ nghiên cứu:
  1. Phân tích thực trạng tình hình giới tính giám đốc, kết quả kinh doanh và rủi ro của doanh nghiệp tại Việt Nam.
  2. Đánh giá ảnh hưởng của giới tính giám đốc đến kết quả kinh doanh của doanh nghiệp thông qua các biến quan sát được ($Giới\ tính \rightarrow Kết\ quả\ kinh\ doanh$).
  3. Đánh giá ảnh hưởng của giới tính giám đốc đến kết quả kinh doanh thông qua biến không quan sát được là hành vi chấp nhận rủi ro ($Giới\ tính \rightarrow Rủi\ ro \rightarrow Kết\ quả\ kinh\ doanh$).
  4. Chỉ ra những yếu tố gây ra sự khác biệt trong kết quả kinh doanh giữa doanh nghiệp có giám đốc là nam và nữ.
  5. Đóng góp cơ sở lý luận giúp các nhà quản trị, nhà đầu tư và nhà hoạch định chính sách thay đổi nhận thức, xây dựng chiến lược và phân bổ nguồn lực phù hợp.

Câu hỏi nghiên cứu

1. Thực trạng sự tham gia của phụ nữ trong vai trò giám đốc tại các doanh nghiệp là như thế nào? Tỷ lệ doanh nghiệp có giám đốc là nữ là bao nhiêu và đã thay đổi như thế nào trong thời gian vừa qua ở Việt Nam?
2. Kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp có giám đốc là nữ khác biệt ra sao so với các doanh nghiệp có giám đốc là nam?
3. Hành vi chấp nhận rủi ro của doanh nghiệp có giám đốc là nữ khác biệt như thế nào so với các doanh nghiệp có giám đốc là nam? Sự khác biệt về hành vi chấp nhận rủi ro này ảnh hưởng như thế nào đến kết quả kinh doanh của doanh nghiệp?
4. Các nhân tố nào ảnh hưởng đến sự khác biệt về kết quả hoạt động kinh doanh giữa doanh nghiệp có giám đốc là nữ và doanh nghiệp có giám đốc là nam?
5. Những khuyến nghị, chính sách nào có thể cải thiện tỷ lệ phụ nữ tham gia vào việc điều hành doanh nghiệp, nhằm tận dụng tối đa nguồn lực, nâng cao hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp có nữ giới làm giám đốc ở Việt Nam?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp ở Việt Nam trong mối quan hệ với giới tính của giám đốc.
• Khách thể nghiên cứu: Các doanh nghiệp Việt Nam thuộc mọi thành phần kinh tế và ngành nghề kinh doanh.
• Phạm vi không gian: Toàn bộ lãnh thổ Việt Nam, bao gồm tất cả các loại hình doanh nghiệp đăng ký kinh doanh hợp pháp.
• Phạm vi thời gian: Số liệu mảng hai năm 2011 và 2013 trích xuất từ các cuộc Tổng điều tra toàn bộ doanh nghiệp của Tổng cục Thống kê (năm 2011 gồm 339.168 doanh nghiệp; năm 2013 gồm 380.476 doanh nghiệp).
• Phạm vi nội dung: Đánh giá kết quả hoạt động kinh doanh trên hai nhóm chỉ tiêu: khía cạnh tài chính và khía cạnh kinh tế - xã hội.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng hợp hệ thống nghiên cứu quốc tế và trong nước xoay quanh ba mạch nội dung chính:

Các hướng nghiên cứu quốc tế

1. Mối quan hệ giữa giới tính nhà quản lý và hiệu quả doanh nghiệp:
   • Xu hướng cho thấy hiệu quả thấp hơn ở doanh nghiệp do nữ quản lý: Sabarwal & Terrell (2008) phân tích 26 nền kinh tế Đông và Trung Âu cho thấy doanh nghiệp do nữ làm chủ có quy mô nhỏ hơn và tổng năng suất yếu tố thấp hơn; de Mel, McKenzie & Woodruff (2008) tại Sri Lanka phát hiện doanh nghiệp do nữ điều hành có tỷ suất sinh lời vốn thấp hơn; các nghiên cứu của Fischer (1992), Rosa et al. (1996), Robb (2002), Fairlie & Robb (2009) cũng ủng hộ giả thuyết về sự kém hiệu quả tương đối do hạn chế nguồn lực.
   • Xu hướng không tìm thấy sự khác biệt đáng kể: Du Rietz & Henrekson (2000), Atkinson et al. (2003), Campbell & Mínguez-Vera (2008), Ahern & Dittmar (2011), Robb & Watson (2012), Zolin et al. (2013).
   • Xu hướng tác động tích cực của sự đa dạng giới: Erhardt et al. (2003), Dwyer et al. (2003), Krishnan & Parsons (2008), Adams & Ferreira (2009), Dezsö & Ross (2012).
2. Khác biệt giới tính trong thái độ đối với rủi ro và hành vi tài chính:
   • Phụ nữ lo ngại rủi ro hơn nam giới, thận trọng hơn trong quyết định tài chính (Jianakoplos & Bernasek, 1998, 2007; Barber & Odean, 2001; Dohmen et al., 2005; Vandergrift & Yavas, 2009; Wei, 2007; Croson & Gneezy, 2009).
   • Nam giới có xu hướng tự tin quá mức (overconfidence), thường phát hành nợ và chấp nhận rủi ro nhiều hơn nhưng không nhất thiết mang lại kết quả cao hơn (Huang & Kisgen, 2013).
   • Faccio et al. (2016) nghiên cứu 250.000 doanh nghiệp châu Âu (dữ liệu Amadeus giai đoạn 1999–2009) chỉ ra doanh nghiệp có nữ giám đốc có đòn bẩy tài chính thấp hơn (Leverage 32,4% so với 37,9% ở nam), biến động ROA thấp hơn ($\sigma(ROA)$ là 2,9% so với 5,1% ở nam), và tỷ lệ sống sót sau 5 năm cao hơn (61,4% so với 50,5% ở nam).
   • Elsaid & Ursel (2011) với mẫu 679 giám đốc tại Bắc Mỹ (1992–2005) nhận thấy sự chuyển đổi sang giám đốc nữ đi liền với việc giảm mức độ sử dụng đòn bẩy và giảm độ biến động dòng tiền mặt.
3. Rào cản thể chế và phân biệt đối xử:
   • Welter & Smallbone (2003) và Aidis et al. (2007) phân định rào cản thể chế chính thức (luật pháp, thị trường lao động, chính sách thuế) và thể chế phi chính thức (định kiến xã hội, quan niệm truyền thống, chuẩn mực văn hóa). Phụ nữ đối mặt với sự phân biệt trong tiếp cận tín dụng (Muravyev et al., 2009) và phản ứng tiêu cực hơn từ thị trường khi được bổ nhiệm CEO (Lee & James, 2003).

Các nghiên cứu tại Việt Nam

• Lê Hoàng Long và cộng sự (2017): Khảo sát 8.688 quan sát từ các doanh nghiệp vừa và nhỏ (2005–2013), chứng minh doanh nghiệp do nữ làm giám đốc bị từ chối vay vốn chính thức nhiều hơn ở các ngành chế biến gỗ, sản phẩm kim loại, nhựa và điện tử; trong khi ngành may mặc, thực phẩm và đồ uống không thấy bằng chứng phân biệt đối xử rõ rệt.
• Phan Bùi Gia Thủy và cộng sự (2017): Sử dụng mẫu 120 công ty niêm yết trên HOSE (2009–2015, 840 quan sát), áp dụng mô hình FEM và ghi nhận tác động phi tuyến của tuổi và tỷ lệ sở hữu của CEO lên ROA, nhưng chưa tìm thấy mối liên hệ rõ ràng giữa giới tính CEO và hiệu quả hoạt động (ROA).
• Trần Trọng Phong và cộng sự (2015): Phân tích 284 doanh nghiệp niêm yết trên HOSE (2008–2014) bằng mô hình FEM, chứng minh sự hiện diện của nữ giới trong HĐQT làm giảm rủi ro doanh nghiệp (đo bằng biến động ROE); quan hệ giữa tỷ lệ nữ và rủi ro có dạng chữ U với điểm tối ưu là 34,96%.
• Hoàng Thị Phương Thảo và cộng sự (2015): Sử dụng dữ liệu 699 công ty phi tài chính trên HOSE và HNX (2007–2013), kết luận giám đốc nam sử dụng đòn bẩy nợ cao hơn và có độ lệch chuẩn tỷ suất sinh lợi cổ phiếu cao hơn giám đốc nữ, phản ánh xu hướng chấp nhận rủi ro lớn hơn do sự tự tin thái quá.
• Nguyễn và cộng sự / Tuan Nguyen et al. (2014), Duc Vo & Thuy Phan (2013), Nguyễn Quang Khải (2015): Phân tích tác động của đa dạng giới trong hội đồng quản trị đối với Tobin's Q và ROA trên các doanh nghiệp niêm yết.

Vị trí và khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Luận án định vị là công trình đầu tiên tại Việt Nam đánh giá ảnh hưởng trực tiếp của giới tính cá nhân người đứng đầu (giám đốc điều hành) đến toàn bộ các mặt hoạt động của doanh nghiệp trên tập dữ liệu tổng điều tra toàn diện quy mô quốc gia, kết hợp đồng thời phân tích rủi ro và phân rã các nhân tố tạo ra khoảng cách giới.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Các nền tảng lý thuyết

1. Lý thuyết cấp trên (Upper Echelon Theory - Hambrick & Mason, 1984): Giả định rằng kết quả và chiến lược của tổ chức phản ánh đặc điểm nhận thức, giá trị, kinh nghiệm, học vấn, tuổi tác và giới tính của các nhà quản lý cấp cao. Giới tính chi phối cách thức lãnh đạo diễn giải tình huống và đưa ra quyết định kinh doanh.
2. Lý thuyết người đại diện (Agency Theory): Xem xét xung đột lợi ích giữa người quản lý và chủ sở hữu; phong cách giám sát và trách nhiệm giải trình có thể khác biệt theo giới.
3. Lý thuyết phụ thuộc nguồn lực (Resource Dependence Theory): Nhấn mạnh khả năng của ban quản lý trong việc kết nối và khai thác nguồn lực từ môi trường bên ngoài (vốn, mạng lưới quan hệ, thông tin).
4. Lý thuyết bản sắc xã hội (Social Identity Theory) và Lý thuyết triển vọng (Prospect Theory): Giải thích thái độ đối với rủi ro, sự thiên lệch trong đánh giá được/mất và cách thức định vị bản thân của nam và nữ trong môi trường cạnh tranh.
5. Lý thuyết về giới và vai trò giới:
   • Phân biệt giữa "giới tính" (sex - đặc điểm sinh học bẩm sinh, bất biến) và "giới" (gender - cấu trúc xã hội, hình thành qua học hỏi, thay đổi theo không gian và thời gian; Mai Huy Bích 2009; Trần Thị Quế 1999; Luật Bình đẳng giới 2007).
   • Phân tích vai trò sản xuất (tạo ra thu nhập, thường bị chi phối bởi định kiến thiên vị nam giới) và vai trò tái sản xuất sức lao động (sinh con, chăm sóc gia đình, không được tính toán trong tài khoản kinh tế truyền thống; Nguyễn Thị Thuận 2008).
   • Nhận diện các khác biệt trong phong cách lãnh đạo: lãnh đạo nữ thường chú trọng giao tiếp, hòa nhập, tuân thủ pháp luật, ra quyết định có đạo đức và tạo môi trường làm việc bình đẳng hơn (Ford & Richardson, 1994; Tate & Yang, 2015).

                    [Đặc điểm Giám đốc]
                    - Giới tính (Nam/Nữ)
                    - Tuổi, Học vấn, Kinh nghiệm
   [Đặc điểm quan sát được]        [Đặc điểm không quan sát được]
   - Quy mô vốn, Lao động          - Thái độ đối với rủi ro
   - Ngành nghề, Vùng miền         - Đòn bẩy tài chính, Ngành rủi ro
              [KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG DOANH NGHIỆP]

Phương pháp nghiên cứu thực tế

Luận án kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng:

• Phương pháp định tính: Phân tích, tổng hợp tài liệu học thuật và rà soát hệ thống chính sách, văn bản pháp luật về bình đẳng giới tại Việt Nam.
• Phương pháp thống kê mô tả và so sánh đối chứng: Mô tả thực trạng tham gia quản lý của phụ nữ theo ngành nghề, quy mô, vùng kinh tế, độ tuổi, loại hình sở hữu và so sánh các chỉ tiêu hoạt động giữa hai nhóm doanh nghiệp.
• Phương pháp kinh tế lượng:
  1. Mô hình bình phương nhỏ nhất (OLS): Ước lượng tác động của giới tính giám đốc lên kết quả kinh doanh trong từng năm cắt ngang.
  2. Mô hình hồi quy tác động cố định (Fixed Effects Regression - FE) trên dữ liệu bảng (Panel Data): Kiểm soát các yếu tố không quan sát được cố định theo thời gian của doanh nghiệp nhằm khắc phục hiện tượng nội sinh.
  3. Mô hình hồi quy đánh giá trung gian qua rủi ro: Ước lượng ảnh hưởng của giới tính giám đốc lên mức độ rủi ro (chỉ số rủi ro ngành, biến động lợi nhuận, đòn bẩy), sau đó hồi quy kết quả kinh doanh lên các hệ số rủi ro.
  4. Kỹ thuật phân rã Oaxaca-Blinder: Bóc tách chênh lệch về kết quả hoạt động (tài chính và kinh tế - xã hội) giữa doanh nghiệp do nam và nữ làm giám đốc thành hai phần:
     • Phần giải thích được (Endowment effect / do khác biệt về đặc điểm quan sát được như quy mô, tuổi doanh nghiệp, ngành nghề, tài sản).
     • Phần không giải thích được (Coefficient effect / do hệ số hồi quy, phản ánh sự khác biệt về hành vi, sự đối xử phân biệt hoặc các yếu tố chưa quan sát được).

Dữ liệu sử dụng

Nguồn số liệu chính là dữ liệu Điều tra Toàn bộ Doanh nghiệp các năm 2011 và 2013 do Tổng cục Thống kê Việt Nam (GSO) thực hiện. Đây là bộ dữ liệu mảng điều tra toàn diện các doanh nghiệp có đăng ký kinh doanh chính thức, bao gồm thông tin chi tiết về đặc điểm cá nhân của giám đốc (giới tính, độ tuổi, trình độ), cấu trúc tài chính (tài sản, vốn, nợ, doanh thu, lợi nhuận), cơ cấu lao động (tổng số lao động, lao động nữ, lao động đóng BHXH), và nghĩa vụ ngân sách (thuế phát sinh và thực nộp).

Nhóm biến	Tên biến / Chỉ tiêu cụ thể	Mục đích trong mô hình
Biến độc lập chính	Giới tính giám đốc (Female = 1 nếu là nữ, 0 nếu là nam)	Đo lường tác động của giới tính người điều hành
Biến kết quả tài chính	Doanh thu, Lợi nhuận, Tỷ suất lợi nhuận, ROA, ROE, Tobin's Q	Đánh giá hiệu quả kinh tế và giá trị doanh nghiệp
Biến kết quả kinh tế - xã hội	Tổng lao động, Tỷ lệ lao động nữ, Tỷ lệ đóng BHXH, Xác suất nộp thuế, Số thuế nộp, Tỷ lệ thuế/Doanh thu	Đánh giá trách nhiệm xã hội, phúc lợi và tuân thủ pháp luật
Biến rủi ro	Đòn bẩy tài chính (Leverage), Biến động ROA, Chỉ số rủi ro ngành	Đo lường mức độ chấp nhận rủi ro và kênh truyền dẫn
Biến kiểm soát	Tuổi doanh nghiệp, Quy mô tài sản, Trình độ học vấn giám đốc, Ngành nghề, Vùng địa lý, Loại hình sở hữu	Kiểm soát các đặc điểm quan sát được của doanh nghiệp và giám đốc

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan nghiên cứu

Chương này tổng thuật toàn diện các công trình nghiên cứu trên phạm vi quốc tế và trong nước về:

• Tác động của giới tính nhà quản lý đến kết quả kinh doanh (các trường phái kết quả: tích cực, tiêu cực, không có ý nghĩa thống kê).
• Mối quan hệ giữa giới tính giám đốc và sự lo ngại rủi ro, phân tích các chỉ báo đo lường rủi ro như đòn bẩy tài chính, biến động tỷ suất sinh lời và xác suất phá sản.
• Hệ thống hóa các rào cản thể chế chính thức và phi chính thức mà nữ doanh nhân phải đối mặt.
• Xác định khoảng trống nghiên cứu và thiết lập 5 điểm mới của luận án tại thị trường Việt Nam.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết về giới và ảnh hưởng của giới tính giám đốc đến kết quả kinh doanh của doanh nghiệp

Chương 2 xây dựng khung lý thuyết phân tích thông qua:

• Phân tích các khái niệm về giới, giới tính, vai trò giới (vai trò sản xuất và vai trò tái sản xuất sức lao động), sự khác biệt trong phong cách lãnh đạo và các nhân tố cản trở phụ nữ trở thành nhà quản lý.
• Luận giải 5 nền tảng lý thuyết kinh tế và xã hội: Lý thuyết cấp trên (Upper Echelon Theory), Lý thuyết người đại diện (Agency Theory), Lý thuyết phụ thuộc nguồn lực (Resource Dependence Theory), Lý thuyết bản sắc xã hội (Social Identity Theory), và Lý thuyết triển vọng (Prospect Theory).
• Xây dựng hệ thống các giả thuyết nghiên cứu xoay quanh:
  • Ảnh hưởng trực tiếp của giới tính giám đốc đến kết quả tài chính và kinh tế - xã hội.
  • Ảnh hưởng của giới tính giám đốc đến thái độ và hành vi chấp nhận rủi ro của doanh nghiệp.
  • Ảnh hưởng của rủi ro đến kết quả hoạt động kinh doanh.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 chi tiết hóa quy trình xử lý dữ liệu và thiết lập phương trình ước lượng:

• Mô tả nguồn dữ liệu mảng từ Tổng điều tra Doanh nghiệp năm 2011 và 2013 của Tổng cục Thống kê.
• Xây dựng mô hình kinh tế lượng đánh giá ảnh hưởng của giới tính giám đốc đến kết quả tài chính và kết quả xã hội bằng phương pháp OLS và FE.
• Thiết lập mô hình hồi quy đánh giá sự lo ngại rủi ro của giám đốc nữ (qua chỉ số rủi ro ngành và các thước đo rủi ro tài chính).
• Thiết lập phương trình phân rã Oaxaca-Blinder nhằm định lượng phần chênh lệch kết quả do đặc điểm cấu trúc (giải thích được) và do sai biệt hành vi/phân biệt đối xử (không giải thích được).

Chương 4: Kết quả nghiên cứu

Chương 4 trình bày các phát hiện thực nghiệm cốt lõi của luận án:

• Thực trạng: Tỷ lệ doanh nghiệp do nữ làm giám đốc chiếm khoảng 25%, có xu hướng tập trung ở các doanh nghiệp quy mô nhỏ và siêu nhỏ, các ngành thương mại và dịch vụ (ngành có mức đầu tư vốn và mức độ rủi ro thấp hơn). Tỷ lệ này phân bố không đồng đều theo khu vực địa lý, dân tộc, loại hình sở hữu và độ tuổi.
• Phân tích hồi quy kết quả tài chính và kinh tế - xã hội:
  • Đánh giá sự thay đổi giới tính giám đốc trong mô hình tác động cố định cho thấy phong cách điều hành của nữ giám đốc hướng tới sự ổn định.
  • Về khía cạnh kinh tế - xã hội, các doanh nghiệp có giám đốc là nữ có tỷ lệ lao động nữ cao hơn, tỷ lệ người lao động được tham gia bảo hiểm xã hội cao hơn và thể hiện mức độ tuân thủ nghĩa vụ nộp thuế cao hơn so với doanh nghiệp do nam giới điều hành.
• Phân tích rủi ro: Giám đốc nữ thể hiện mức độ e ngại rủi ro cao hơn rõ rệt; tỷ lệ doanh nghiệp do nữ điều hành tham gia vào các ngành nghề có hệ số rủi ro cao (rủi ro > 1) thấp hơn đáng kể so với nam giới; đòn bẩy tài chính ở nhóm doanh nghiệp nữ thấp hơn.
• Kết quả phân rã Oaxaca-Blinder: Phần lớn sự chênh lệch về doanh thu và lợi nhuận tuyệt đối giữa doanh nghiệp do nam và nữ lãnh đạo xuất phát từ thành phần giải thích được (do doanh nghiệp của nam giới có quy mô vốn lớn hơn, nhiều tài sản hơn và hoạt động trong các ngành đòi hỏi vốn cao hơn).

Chương 5: Kết luận và khuyến nghị chính sách

Chương cuối tổng hợp các kết luận khoa học rút ra từ kết quả nghiên cứu thực nghiệm và đề xuất các nhóm giải pháp chính sách:

• Cơ sở khoa học của các đề xuất chính sách xuất phát từ việc loại bỏ các rào cản thể chế, định kiến giới và bất bình đẳng trong tiếp cận nguồn lực tín dụng.
• Đề xuất chính sách cấp vĩ mô nhằm hoàn thiện khung khổ pháp lý thúc đẩy bình đẳng giới trong kinh doanh, hỗ trợ đào tạo nâng cao năng lực quản trị cho nữ doanh nhân.
• Khuyến nghị cho các tổ chức tín dụng trong việc thiết kế các gói tài chính phù hợp và khuyến nghị cho chính các doanh nghiệp nhằm tối ưu hóa cơ cấu lãnh đạo.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận và học thuật

1. Tiên phong nghiên cứu trực tiếp vai trò giới tính của giám đốc: Đây là nghiên cứu đầu tiên tại Việt Nam đánh giá tác động trực tiếp của giới tính người nắm quyền điều hành cao nhất (Giám đốc/Tổng giám đốc) thay vì chỉ xem xét tỷ lệ đa dạng giới trong Hội đồng quản trị như các nghiên cứu trước đó.
2. Mở rộng khung đánh giá hiệu quả kinh doanh toàn diện: Luận án bổ sung hệ thống chỉ tiêu kinh tế - xã hội (lao động, tỷ lệ lao động nữ, bảo hiểm xã hội, mức độ tuân thủ và đóng góp thuế) song song với các chỉ tiêu tài chính truyền thống, mang lại cái nhìn đa chiều về giá trị của doanh nghiệp.
3. Làm rõ cơ chế truyền dẫn qua yếu tố rủi ro: Nghiên cứu là công trình đầu tiên tại Việt Nam lượng hóa thái độ e ngại rủi ro của giám đốc như một biến trung gian giải thích sự khác biệt trong lựa chọn ngành nghề kinh doanh và kết quả hoạt động.
4. Ứng dụng phương pháp phân rã kinh tế lượng chuyên sâu: Việc áp dụng kỹ thuật Oaxaca-Blinder đã chứng minh một cách định lượng nguồn gốc của khoảng cách hoạt động giữa hai nhóm doanh nghiệp, làm rõ tỷ trọng của các đặc điểm quy mô/vốn so với các yếu tố thuộc về hành vi và thể chế.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

• Cung cấp bằng chứng thực nghiệm trên quy mô tổng thể nền kinh tế (toàn bộ dữ liệu điều tra doanh nghiệp năm 2011 và 2013 của Tổng cục Thống kê) với độ tin cậy và tính khái quát cao.
• Khẳng định vai trò tích cực của nữ giám đốc trong việc bảo đảm an sinh xã hội cho người lao động (tỷ lệ đóng BHXH cao hơn, môi trường làm việc thân thiện với lao động nữ) và thực hiện nghiêm túc nghĩa vụ nộp thuế ngân sách nhà nước.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất

• Về phía cơ quan quản lý nhà nước:
  • Hoàn thiện chính sách pháp luật về bình đẳng giới trong lĩnh vực kinh tế, lồng ghép các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ trong các kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội.
  • Cải thiện môi trường kinh doanh, xóa bỏ rào cản vô hình và sự phân biệt đối xử trong tiếp cận các nguồn lực chính thức, đặc biệt là nguồn vốn vay ngân hàng đối với doanh nghiệp do nữ quản lý.
  • Tổ chức các chương trình đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng quản trị, chuyển đổi số và kiến thức tài chính chuyên sâu dành cho nữ lãnh đạo.
• Về phía tổ chức tín dụng và thị trường tài chính: Thiết lập các tiêu chuẩn đánh giá tín dụng minh bạch, dựa trên dòng tiền và tính bền vững của dự án thay vì định kiến về quy mô hoặc giới tính người điều hành.
• Về phía doanh nghiệp: Cơ cấu lại bộ máy quản lý, tạo cơ hội thăng tiến bình đẳng cho phụ nữ vào các vị trí điều hành cấp cao; kết hợp hài hòa phong cách quản trị quyết đoán và thận trọng nhằm cân bằng giữa tăng trưởng và kiểm soát rủi ro.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án

• Hạn chế về chuỗi thời gian dữ liệu: Do nguồn dữ liệu Tổng điều tra doanh nghiệp của Tổng cục Thống kê chỉ thu thập thông tin về đặc điểm cá nhân của giám đốc (như giới tính) trong một số năm nhất định (2011, 2013 và 2017) với khoảng cách không liên tục, luận án chỉ xây dựng được dữ liệu mảng trên 2 năm 2011 và 2013.
• Hạn chế về các biến đo lường tâm lý trực tiếp: Biến thái độ đối với rủi ro được đo lường gián tiếp thông qua các chỉ số rủi ro ngành, biến động tài chính và đòn bẩy kinh doanh chứ chưa đo lường trực tiếp bằng các trắc nghiệm tâm lý học hành vi chuyên biệt trên từng giám đốc.

Hướng nghiên cứu tiếp

• Mở rộng phân tích dữ liệu bảng với chuỗi thời gian dài hơn khi các cuộc điều tra tiếp theo của Tổng cục Thống kê cập nhật đầy đủ thông tin nhân khẩu học của giám đốc.
• Kết hợp khảo sát thực địa chuyên sâu và phương pháp phỏng vấn hành vi để lượng hóa sâu hơn các yếu tố tâm lý, chuẩn mực văn hóa gia đình và mạng lưới xã hội tác động đến quyết định chiến lược của các nữ giám đốc.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và thực tiễn đối với:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên chuyên ngành Kinh tế học, Quản trị kinh doanh, Tài chính - Ngân hàng: Cung cấp khung lý thuyết hoàn chỉnh về giới trong quản trị doanh nghiệp, quy trình làm sạch và xử lý dữ liệu mảng vĩ mô từ Tổng cục Thống kê, cùng phương pháp ứng dụng mô hình tác động cố định và kỹ thuật phân rã Oaxaca-Blinder.
• Các nhà hoạch định chính sách (Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, các cơ quan ban ngành về Bình đẳng giới): Nắm bắt bức tranh thực trạng về khoảng cách giới trong quản trị doanh nghiệp, làm căn cứ thực chứng để xây dựng các đề án hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp và tham gia lãnh đạo kinh tế.
• Các nhà quản trị doanh nghiệp và nhà đầu tư: Nhận diện rõ ưu thế của nữ giám đốc trong quản trị rủi ro, tuân thủ pháp luật và duy trì an sinh nội bộ, từ đó xây dựng chính sách nhân sự và phân bổ quyền lực quản trị cân bằng, hiệu quả.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án sử dụng nguồn dữ liệu nào và quy mô quan sát là bao nhiêu?

Luận án sử dụng dữ liệu từ các cuộc Tổng điều tra Toàn bộ Doanh nghiệp của Tổng cục Thống kê Việt Nam trong hai năm 2011 và 2013. Quy mô dữ liệu bao gồm 339.168 doanh nghiệp năm 2011 và 380.476 doanh nghiệp năm 2013 trên phạm vi toàn bộ 63 tỉnh/thành phố và tất cả các ngành kinh tế.

2. Sự khác biệt căn bản giữa luận án này với các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam là gì?

Các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam chủ yếu khảo sát mẫu nhỏ (100–700 doanh nghiệp niêm yết trên sàn chứng khoán) và chỉ xem xét sự đa dạng giới trong HĐQT đối với các chỉ tiêu tài chính. Luận án này nghiên cứu trực tiếp giới tính của Giám đốc điều hành trên toàn bộ khu vực doanh nghiệp cả nước, bổ sung hệ thống chỉ tiêu kinh tế - xã hội (lao động, BHXH, thuế), xem xét vai trò của thái độ rủi ro và sử dụng kỹ thuật phân rã Oaxaca-Blinder.

3. Doanh nghiệp có giám đốc là nữ thể hiện kết quả ra sao ở các chỉ tiêu kinh tế - xã hội?

Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng các doanh nghiệp do nữ làm giám đốc có tỷ lệ lao động nữ cao hơn, tỷ lệ người lao động được đóng bảo hiểm xã hội cao hơn và có mức độ tuân thủ nghĩa vụ nộp thuế (tỷ lệ doanh nghiệp nộp thuế, số tiền thuế đóng và tỷ lệ thuế/doanh thu) tốt hơn so với doanh nghiệp có giám đốc là nam.

4. Yếu tố thái độ đối với rủi ro của nữ giám đốc được phản ánh như thế nào trong luận án?

Nữ giám đốc thể hiện mức độ e ngại rủi ro cao hơn: tỷ lệ doanh nghiệp có giám đốc nữ hoạt động trong các ngành nghề có mức độ rủi ro cao (chỉ số rủi ro > 1) thấp hơn nam giới; tỷ lệ sử dụng đòn bẩy tài chính (nợ) thấp hơn, thu nhập ít biến động hơn và ưu tiên tính an toàn, bền vững trong hoạt động sản xuất kinh doanh.

5. Kỹ thuật phân rã Oaxaca-Blinder giải thích điều gì về khoảng cách kết quả giữa hai nhóm doanh nghiệp?

Kỹ thuật Oaxaca-Blinder chứng minh rằng sự chênh lệch về quy mô doanh thu và lợi nhuận giữa doanh nghiệp do nam và nữ làm giám đốc phần lớn bắt nguồn từ các đặc điểm quan sát được (doanh nghiệp do nam giới điều hành thường có quy mô vốn lớn hơn, nhiều tài sản hơn và tập trung ở các ngành sản xuất cần vốn lớn), chứ không phải do năng lực quản trị kém hơn của phụ nữ.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Hoàng Thanh Tuyền đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và cung cấp bức tranh thực nghiệm toàn diện về ảnh hưởng của giới tính giám đốc đến kết quả kinh doanh của doanh nghiệp Việt Nam. Thông qua việc xử lý dữ liệu mảng quy mô lớn từ Tổng cục Thống kê và áp dụng các kỹ thuật kinh tế lượng chuyên sâu, luận án khẳng định vai trò tích cực của nữ giám đốc trong việc ổn định hoạt động, kiểm soát rủi ro, bảo đảm an sinh cho người lao động và thực hiện trách nhiệm xã hội. Kết quả nghiên cứu là căn cứ thực chứng quan trọng để hoàn thiện chính sách thúc đẩy bình đẳng giới, nâng cao năng lực cho nữ doanh nhân và tối ưu hóa nguồn lực lãnh đạo trong nền kinh tế Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan nghiên cứu Chương 2: Cơ sở lý thuyết về giới và ảnh hưởng của giới tính giám đốc đến kết quả kinh doanh của doanh nghiệp Chương 3: Phương pháp nghiên cứu Chương 4: Kết quả nghiên cứu Chương 5: Kết luận và khuyến nghị chính sách 29 Biến phụ thuộc mô tả hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp được sử dụng trong mô hình là Tobin’Q (bài viết đã sử dụng hàm log của Tobin’s Q để giảm độ thiên lệch). Biến độc lập là Tỷ lệ nữ giới trong bộ phận quản lý doanh nghiệp. Biến kiểm soát bao gồm các biến tuổi doanh nghiệp, đòn bẩy Hệ số CapEx (được đo lường bằng tỷ lệ chi phí sử dụng vốn trên tổng tài sản kỳ trước), lợi nhuận quá khứ của DN và cuối cùng là quy mô DN. Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra hệ số ước lượng thể hiện mối tương quan giữa tỷ lệ nữ giới trong bộ phận quản lý và hiệu quả DN là dương và bằng 0.0375 với mức ý nghĩa 1%.

Điều này có nghĩa là, nếu tỷ lệ nữ trong bộ phận quản lý của doanh nghiệp tăng thêm 1% thì hiệu quả hoạt động (được đo bằng hệ số Tobin’s Q) sẽ tăng lên 0. Năm 2017, Lê Hoàng Long và cộng sự đã có nghiên cứu nhằm mục đích điều tra sự khác biệt về giới trong tiếp cận tài chính đối với trường hợp các doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam. Nhóm nghiên cứu đã sử dụng dữ liệu từ cuộc điều tra khảo sát các doanh nghiệp sản xuất quy mô vừa và nhỏ tại Việt Nam, bao gồm các cuộc điều tra năm 2005, 2007, 2009, 2011 và 2013. Đây là một trong số ít các cuộc điều tra chính thức quy mô lớn tại Việt Nam, cuộc khảo sát đã được thực hiện hai năm một lần trên mẫu của khoảng 2.

Nghiên cứu này tập trung nghiên cứu 7 ngành nghề kinh doanh lớn nhất chiếm 77% tổng số doanh nghiệp trong cuộc khảo sát năm 2013. Chúng bao gồm thực phẩm và đồ uống, may mặc, chế biến gỗ, sản phẩm cao su và nhựa, sản phẩm kim loại chế tạo và sản phẩm điện tử. Dữ liệu bảng không cân bằng cuối cùng bao gồm 8.688 quan sát, đại diện cho 3. Biến phụ thuộc là Số lượng các khoản vay chính thức bị từ chối.

Biến độc lập là biến giả nữ giám đốc (Female). Các biến kiểm soát là trình độ học vấn (Dedu), tuổi của doanh nghiệp (Fage), log số lao động (Logemp). Dựa trên những dữ liệu, nhóm nghiên cứu chia các doanh nghiệp nhỏ và vừa trong mẫu thành 2 nhóm: các doanh nghiệp nộp đơn xin khoản vay chính thức và các doanh nghiệp không nộp đơn xin khoản vay chính thức. Tập trung vào nhóm đầu tiên, nghiên cứu này điều tra xem các doanh nghiệp có giám đốc là nữ có bị từ chối nhiều lần hơn so với các doanh nghiệp có giám đốc là nam hay không khi họ áp dụng cho một khoản vay chính thức.

Về nhóm thứ hai, nhóm nghiên cứu xác định sự khác biệt về giới trong lý do tại sao họ không áp dụng cho khoản vay chính thức. Kết quả chỉ ra rằng có tồn tại sự phân biệt đối xử trong khả năng tiếp cận tài chính, trong đó các doanh nghiệp có giám đốc là nữ phải đối mặt với khả năng cao hơn bị từ chối các khoản vay so với các doanh nghiệp có giám đốc là nam. Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng chỉ ra sự phân biệt đối xử này không diễn ra trong tất cả các ngành 30 mà chỉ diễn ra ở một số ngành. Cụ thể, trong các ngành Thực phẩm & Đồ uống, ngành May mặc, nơi có tỷ lệ lao động nữ và lãnh đạo nữ cao hơn, không có bằng chứng về phân biệt đối xử trong việc tiếp cận vốn.

Trong khi đó, trong các ngành như chế biến gỗ, sản phẩm kim loại, điện tử, cao su và nhựa, các doanh nghiệp có giám đốc là nữ phải đối mặt với khả năng bị từ chối cao hơn. Phan Bùi Gia Thủy và cộng sự (2017) đã sử dụng mẫu dữ liệu gồm 120 công ty được niêm yết trên sở giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh, số liệu được lấy thủ công từ báo cáo tài chính hợp nhất đã kiểm toán và báo cáo thường niên của 120 công ty này trong vòng 7 năm liên tiếp, từ năm 2009-2015, tổng cộng là 840 quan sát. Nghiên cứu của Phan Bùi Gia Thủy và cộng sự được thực hiện với mục đích đo lường tác động của đặc điểm Tổng giám đốc điều hành (Chief Executive Officer - CEO) đến hiệu quả hoạt động công ty ở Việt Nam. Biến phụ thuộc thể hiện hiệu quả hoạt động công ty được sử dụng là chỉ số tài chính ROA.

Biến độc lập là các đặc điểm của tổng giám đốc điều hành bao gồm: độ tuổi (CEOAge), tỷ lệ sở hữu (CEO Own), quyền kiêm nhiệm (CEO NonMember, CEO Member, và CEO Dual), trình độ học vấn (CEO Edu), và nữ giới (CEO Female). Các biến kiểm soát biểu thị đặc điểm công ty bao gồm: tỷ lệ nợ (Debt), tổng tài sản (Firm Size), và số năm thành lập công ty (Firm Year). Đầu tiên nhóm nghiên cứu sử dụng phương pháp thống kê mô tả để thống kê về đặc điểm của CEO và đặc điểm công ty, bao gồm: giá trị trung bình, giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất, và độ lệch chuẩn. Sau đó, nhóm tác giả tiến hành phân tích tương quan giữa các biến, kết quả cho thấy rằng hiện tượng đa cộng tuyến trong mô hình không nghiêm trọng.

Cuối cùng, tác giả sử dụng phân tích hồi quy theo phương pháp ảnh hưởng cố định (Fixed Effect Model - FEM) để ước lượng mức độ ảnh hưởng của đặc điểm của Tổng giám đốc điều hành (độ tuổi, tỷ lệ sở hữu, quyền kiêm nhiệm, trình độ học vấn, và giới tính) đến hiệu quả hoạt động của công ty (ROA). Kết quả nghiên cứu cho thấy tác động của mỗi biến độc lập khác nhau lên biến phụ thuộc là khác nhau, có những mối quan hệ tuyến tính, phi tuyến, nhưng cũng có biến độc lập không có mối quan hệ gì với biến phụ thuộc. Cụ thể, ảnh hưởng của độ tuổi và tỷ lệ sở hữu vốn của Tổng giám đốc điều hành đến hiệu quả hoạt động công ty là phi tuyến. Khi độ tuổi của tổng giám đốc điều hành gia tăng đến khoảng 44 hay 45 tuổi, hiệu quả hoạt động công ty gia tăng.

Nhưng khi tuổi của tổng giám đốc vượt qua ngưỡng tuổi này, đồng nghĩa tuổi đời của tổng giám đốc càng cao, sẽ làm giảm hiệu quả hoạt động công ty; Về tỷ lệ sở hữu vốn thì nghiên cứu cho thấy rằng nếu mức tỷ lệ sở hữu vốn của Tổng giám đốc điều hành nhỏ hơn 30,18% thì khả năng sinh lợi của công ty giảm khi 31 tỷ lệ sở hữu vốn của tổng giám đốc tăng, nhưng khi vượt qua mức tỷ lệ này, hiệu quả hoạt động của công ty sẽ gia tăng trở lại; Ngoài ra, những công ty có CEO kiêm nhiệm chủ tịch Hội đồng quản trị sẽ có hiệu quả tốt hơn so với các công ty không duy trì cấu trúc này. Tuy nhiên, trong nghiên cứu này, nhóm tác giả không tìm thấy mối quan hệ giữa giới tính cũng như trình độ của Tổng giám đốc điều hành đến hiệu quả của công ty, hay nói cách khác, kết quả về sự tác động của Tổng giám đốc điều hành nữ và trình độ học vấn của Tổng giám đốc điều hành đến hiệu quả hoạt động công ty vẫn chưa rõ ràng. Nói tóm lại, hiện nay, trên thế giới đã có rất nhiều nghiên cứu phân tích về mối quan hệ giữa giới tính của người quản lý với kết quả họat động kinh doanh của doanh nghiệp. Mỗi dạng mô hình đều có những ưu nhược điểm riêng và được cụ thể hóa vào điều kiện nghiên cứu cụ thể của từng khu vực, của từng nước.

Các tác giả đã đưa ra sự khác biệt về giới tính của người quản lý trong việc thành lập doanh nghiệp, vận hành và quản lý doanh nghiệp; số lượng doanh nghiệp do nam giới sở hữu chiếm ưu thế hơn nhiều so với doanh nghiệp do nữ giới sở hữu tại rất nhiều khu vực trên thế giới. Các doanh nghiệp do nam giới sở hữu và mặt khác do nữ giới sở hữu thường tập trung vào các lĩnh vực khác nhau, giám đốc nữ thường tham gia nhiều hơn vào các ngành sử dụng nhiều lao động như thương mại và dịch vụ, và ít tham gia vào các ngành sản xuất cần đầu tư vốn lớn. Một số nghiên cứu đưa ra một số khác biệt về giới tính nhất định trong các mô hình tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Và đa phần ở hầu hết các nghiên cứu, các tác giả thường so sánh sự khác biệt về kết quả hoạt động kinh doanh giữa doanh nghiệp có giám đốc là nam và doanh nghiệp có giám đốc là nữ, kết quả hoạt động kinh doanh thông thường được đo lường bằng các chỉ tiêu như lợi nhuận, doanh thu, ROA, ROE.

Còn một số nghiên cứu lại chỉ ra được một số sự khác biệt tiềm năng trong hành vi kinh doanh khi chủ doanh nghiệp là nam và chủ doanh nghiệp là nữ, và cũng đã cố gắng đi tìm nguyên nhân cho sự khác biệt đó, những rào cản mà các doanh nhân nữ thường gặp phải. Tổng quan tình hình nghiên cứu về giới tính giám đốc và sự lo ngại rủi ro Trong các nghiên cứu trên thế giới, để giải thích cho sự khác biệt về kết quả hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp khi có sự khác biệt về giới tính của người quản lý, đặc biệt là vấn đề chọn ngành kinh doanh, cũng như vấn đề tiếp cận vốn, từ đó dẫn đến sự khác biệt về kết quả kinh doanh của doanh nghiệp, các nghiên cứu đã đưa ra rất nhiều nguyên nhân khác nhau. Có những nguyên nhân xuất hiện từ phía cung (yếu tố thể chế, sự phân biệt đối xử, ….), và cũng có những nguyên nhân xuất hiện từ phía cầu (bản thân người phụ nữ). 32 Welter và Smallbone (2003) lập luận rằng trong khi các thể chế chính thức có thể ảnh hưởng đến cơ hội của các doanh nghiệp thì các thể chế không chính thức có thể ảnh hưởng lớn đến sự nhận thức các cơ hội kinh doanh.

Aidis et at (2007) đã lập danh mục các thể chế quan trọng có ảnh hưởng đến nữ doanh nhân. Về các thể chế chính thức, họ xác định bình đẳng giới chính thức công nhận bởi pháp luật, pháp luật về thị trường lao động, pháp luật về thuế, ….