Mức độ công bố thông tin phát triển bền vững trong mối quan hệ với chất lượng thông tin kế toán và hiệu quả hoạt động của các công ty niêm yết tại việt nam

Nghiên cứu mức độ công bố thông tin phát triển bền vững, chất lượng thông tin kế toán và hiệu quả hoạt động của công ty niêm yết tại Việt Nam.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Nguyệt
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Kim Cúc
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. HCM
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Mức Độ Công Bố Thông Tin Phát Triển Bền Vững Trong Mối Quan Hệ Với Chất Lượng Thông Tin Kế Toán Và Hiệu Quả Hoạt Động Của Các Công Ty Niêm Yết Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN
• DANH MỤC BẢNG BIỂU TRONG LUẬN ÁN
• DANH MỤC CÁC HÌNH TRONG LUẬN ÁN
• TÓM TẮT LUẬN ÁN
• ABSTRACT OF THESIS
• PHẦN MỞ ĐẦU
• LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• MỤC TIÊU VÀ CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN ÁN
• CẤU TRÚC LUẬN ÁN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu thông tin phát triển bền vững ở nước ngoài
• 1.1.1. Tổng quan nghiên cứu về thực trạng công bố thông tin phát triển bền vững
• 1.1.2. Tổng quan nghiên cứu về ảnh hưởng của chất lượng thông tin kế toán đến mức độ công bố thông tin phát triển bền vững
• 1.1.2.1. Bối cảnh đa quốc gia và các nước phát triển
• 1.1.2.2. Bối cảnh một quốc gia – các nước đang phát triển
• 1.1.3. Tổng quan nghiên cứu về ảnh hưởng của mức độ công bố thông tin phát triển bền vững đến hiệu quả hoạt động
• 1.1.3.1. Bối cảnh đa quốc gia và các nước phát triển
• 1.1.3.2. Bối cảnh một quốc gia – các nước đang phát triển
• 1.2. Tổng quan nghiên cứu thông tin phát triển bền vững tại Việt Nam
• 1.2.1. Tổng quan nghiên cứu về thực trạng công bố thông tin phát triển bền vững
• 1.2.2. Tổng quan nghiên cứu về ảnh hưởng của chất lượng thông tin kế toán đến mức độ công bố thông tin phát triển bền vững
• 1.2.3. Tổng quan nghiên cứu về ảnh hưởng của mức độ công bố thông tin phát triển bền vững đến hiệu quả hoạt động
• 1.3. Xác định khoảng trống nghiên cứu
• 1.3.1. Nhận xét về các nghiên cứu thông tin phát triển bền vững ở nước ngoài và tại Việt Nam
• 1.3.2. Xác định khoảng trống nghiên cứu
• 1.4. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 2.1. Tổng quan về Thông tin phát triển bền vững
• 2.1.1. Khái niệm Thông tin phát triển bền vững
• 2.1.2. Nội dung Thông tin phát triển bền vững
• 2.1.2.1. Thông tin kinh tế
• 2.1.2.2. Thông tin môi trường
• 2.1.2.3. Thông tin xã hội
• 2.1.3. Hình thức báo cáo Thông tin phát triển bền vững
• 2.1.3.1. Giới thiệu về Báo cáo bền vững
• 2.1.3.2. Quá trình hình thành và phát triển Báo cáo bền vững
• 2.1.3.3. Giá trị lợi ích của Báo cáo bền vững
• 2.1.3.4. Thách thức của Báo cáo bền vững
• 2.1.3.5. Khuôn khổ để lập Báo cáo bền vững
• 2.1.4. Thang đo mức độ công bố thông tin phát triển bền vững
• 2.2. Tổng quan về Chất lượng thông tin kế toán
• 2.2.1. Khái niệm Chất lượng thông tin kế toán
• 2.2.2. Thang đo Chất lượng thông tin kế toán
• 2.2.2.1. Quản trị lợi nhuận thông qua dồn tích
• 2.2.2.2. Chất lượng các khoản dồn tích
• 2.2.2.3. Mức độ thận trọng của kế toán
• 2.3. Tổng quan về Hiệu quả hoạt động
• 2.3.1. Khái niệm về Hiệu quả hoạt động
• 2.3.2. Thang đo Hiệu quả hoạt động
• 2.4. Lý thuyết tính chính thống (Legitimacy Theory)
• 2.5. Lý thuyết các bên liên quan (Stakeholders Theory)
• 2.6. Giả thuyết và mô hình nghiên cứu
• 2.6.1. Giả thuyết nghiên cứu
• 2.6.1.1. Ảnh hưởng của chất lượng thông tin kế toán đến mức độ công bố thông tin phát triển bền vững
• 2.6.1.2. Ảnh hưởng của thông tin phát triển bền vững đến hiệu quả hoạt động
• 2.6.2. Mô hình nghiên cứu
• 2.7. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Thiết kế thang đo khái niệm nghiên cứu
• 3.2.1. Mức độ công bố thông tin phát triển bền vững
• 3.2.2. Chất lượng thông tin kế toán
• 3.2.2.1. Mức độ quản trị lợi nhuận dựa trên dồn tích
• 3.2.2.2. Chất lượng dồn tích
• 3.2.2.3. Mức độ thận trọng kế toán
• 3.2.3. Hiệu quả hoạt động
• 3.2.4. Biến kiểm soát
• 3.2.4.1. Biến kiểm soát thông tin phát triển bền vững
• 3.2.4.2. Biến kiểm soát hiệu quả hoạt động
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu định tính
• 3.3.1. Thiết kế quy trình nghiên cứu định tính
• 3.3.2. Nguồn thu thập dữ liệu
• 3.3.3. Phương pháp phân tích dữ liệu
• 3.3.3.1. Giai đoạn 1 – Xác định bộ chỉ số thông tin phát triển bền vững các công ty niêm yết Việt Nam công bố
• 3.3.3.2. Giai đoạn 2 – So sánh với bộ chỉ số theo Chuẩn mực GRI
• 3.3.3.3. Giai đoạn 3 – Phỏng vấn chuyên gia để xác định bộ chỉ số GRI điều chỉnh
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu định lượng
• 3.4.1. Nguồn thu thập dữ liệu
• 3.4.2. Khung lấy mẫu và cỡ mẫu
• 3.4.3. Phương pháp phân tích dữ liệu
• 3.5. Kết luận chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN
• 4.1. Kết quả nghiên cứu định tính
• 4.1.1. Giai đoạn 1 – Xác định bộ chỉ số thông tin phát triển bền vững các công ty niêm yết Việt Nam công bố
• 4.1.2. Giai đoạn 2 – So sánh với bộ chỉ số theo Chuẩn mực GRI
• 4.1.3. Giai đoạn 3 – Phỏng vấn chuyên gia xác định bộ chỉ số GRI điều chỉnh
• 4.2. Kết quả nghiên cứu định lượng
• 4.2.1. Kết quả thực trạng công bố thông tin phát triển bền vững của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam
• 4.2.1.1. Thông tin cơ bản các công ty trong mẫu
• 4.2.1.2. Mức độ công bố thông tin PTBV theo ngành nghề
• 4.2.1.3. Mức độ công bố thông tin PTBV theo bộ tiêu chí dựa trên khuôn khổ GRI và thông tư 155/2015/TT-BTC
• 4.2.2. Kết quả kiểm định ảnh hưởng chất lượng thông tin kế toán đến mức độ công bố thông tin PTBV
• 4.2.3. Kết quả kiểm định về ảnh hưởng mức độ công bố thông tin phát triển bền vững đến hiệu quả hoạt động
• 4.2.4. Kết quả kiểm định về ảnh hưởng của mức độ công bố thông tin phát triển bền vững trên các khía cạnh kinh tế, xã hội và môi trường đến hiệu quả hoạt động
• 4.3. Bàn luận kết quả nghiên cứu
• 4.3.1. Bàn luận về mục tiêu đánh giá thực trạng công bố thông tin phát triển bền vững của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam
• 4.3.2. Bàn luận về mục tiêu đánh giá tác động của chất lượng thông tin kế toán đến mức độ công bố thông tin phát triển bền vững
• 4.3.3. Bàn luận về mục tiêu đánh giá tác động của chất lượng thông tin kế toán đến mức độ công bố thông tin phát triển bền vững
• 4.4. Kết luận chương 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý NGHIÊN CỨU
• 5.1. Một số hàm ý nghiên cứu
• 5.1.1. Hàm ý về mặt lý thuyết
• 5.1.2. Hàm ý đối với quản trị công ty
• 5.1.3. Hàm ý đối với nhà đầu tư
• 5.1.4. Hàm ý đối với cơ quan chức năng
• 5.2. Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Phụ lục 4.17
• Phụ lục 4.28

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Về Công Bố Thông Tin Bền Vững

Trong bối cảnh hiện nay, áp lực từ các bên liên quan ngày càng gia tăng, đòi hỏi các doanh nghiệp phải chú trọng hơn đến phát triển bền vững. Sự thay đổi này xuất phát từ nhận thức về những tác động tiêu cực của hoạt động kinh doanh đến môi trường và xã hội. Do đó, các doanh nghiệp cần phải minh bạch hơn trong việc công bố thông tin phát triển bền vững để đáp ứng nhu cầu của các bên liên quan. Báo cáo tài chính (BCTC) truyền thống không đủ để đánh giá đầy đủ hiệu quả hoạt động bền vững của doanh nghiệp, đặc biệt là về các khía cạnh môi trường và xã hội. Vì vậy, việc công bố thông tin phát triển bền vững thông qua Báo cáo thường niên (BCTN) hoặc Báo cáo bền vững trở nên vô cùng quan trọng. Chủ đề này ngày càng nhận được sự quan tâm lớn từ giới kinh doanh và học thuật.

1.1. Tầm quan trọng của Báo cáo Phát triển Bền vững

Báo cáo phát triển bền vững cung cấp thông tin chi tiết về các hoạt động kinh tế, xã hội và môi trường của doanh nghiệp. Điều này giúp các bên liên quan đánh giá được mức độ cam kết và hiệu quả của doanh nghiệp trong việc thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững. Báo cáo này cũng giúp doanh nghiệp xây dựng hình ảnh tích cực và tăng cường uy tín trên thị trường.

1.2. Thách thức trong Công bố Thông tin Phát triển Bền vững

Mặc dù có nhiều lợi ích, việc công bố thông tin phát triển bền vững cũng đối mặt với nhiều thách thức. Một trong số đó là sự lo ngại về chi phí thực hiện so với lợi ích thu được. Ngoài ra, các bên liên quan cũng quan tâm đến tính xác thực và độ tin cậy của thông tin được công bố. Do đó, doanh nghiệp cần phải đảm bảo rằng thông tin được cung cấp là đầy đủ, chính xác và minh bạch.

II. Vấn Đề Ảnh Hưởng Của Chất Lượng Thông Tin Kế Toán

Một trong những lo ngại lớn nhất của các bên liên quan là liệu chất lượng thông tin kế toán có ảnh hưởng đến việc công bố thông tin phát triển bền vững hay không. Có ý kiến cho rằng các công ty có BCTC kém chất lượng có thể sử dụng thông tin bền vững như một công cụ để che đậy những sai sót trong kế toán. Nghiên cứu của Martínez‐Ferrero và cộng sự (2015) đã chỉ ra rằng, việc công bố thông tin bền vững có thể được sử dụng như một cơ chế hợp pháp để che đậy sự can thiệp từ các kỹ thuật xử lý của kế toán. Do đó, việc đánh giá mối quan hệ giữa chất lượng thông tin kế toán và mức độ công bố thông tin phát triển bền vững là vô cùng quan trọng.

2.1. Mối quan hệ giữa Quản trị Lợi nhuận và Công bố Bền vững

Các công ty có xu hướng quản trị lợi nhuận có thể sử dụng công bố thông tin phát triển bền vững để đánh lạc hướng sự chú ý của các nhà đầu tư và các bên liên quan khác. Điều này đặc biệt đúng đối với các công ty hoạt động trong các ngành công nghiệp gây ô nhiễm hoặc có tác động tiêu cực đến xã hội.

2.2. Vai trò của Kiểm toán Báo cáo Tài chính trong Công bố Thông tin

Một cuộc kiểm toán báo cáo tài chính độc lập và khách quan có thể giúp đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy của thông tin kế toán. Điều này có thể làm giảm nguy cơ các công ty sử dụng công bố thông tin phát triển bền vững để che đậy những sai sót trong báo cáo tài chính.

2.3. Ảnh hưởng của Tính Minh bạch đến Độ tin cậy của Thông tin

Sự minh bạch trong công bố thông tin là yếu tố then chốt để xây dựng lòng tin với các bên liên quan. Các công ty cần phải cung cấp thông tin đầy đủ, rõ ràng và dễ hiểu về các hoạt động kinh tế, xã hội và môi trường của mình.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Mức Độ Công Bố Thông Tin PTBV

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng để đánh giá mức độ công bố thông tin phát triển bền vững của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Dữ liệu được thu thập từ Báo cáo thường niên và Báo cáo bền vững của các công ty. Sau đó, dữ liệu được phân tích bằng các phương pháp thống kê để xác định mối quan hệ giữa chất lượng thông tin kế toán, mức độ công bố thông tin phát triển bền vững và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Mẫu nghiên cứu bao gồm 262 công ty niêm yết năm 2018.

3.1. Thiết kế Thang đo Mức độ Công bố Thông tin

Thang đo mức độ công bố thông tin phát triển bền vững được xây dựng dựa trên các tiêu chuẩn quốc tế như GRI (Global Reporting Initiative) và các quy định của pháp luật Việt Nam như Thông tư 155/2015/TT-BTC. Thang đo này bao gồm các chỉ số về kinh tế, môi trường và xã hội.

3.2. Đánh giá Chất lượng Thông tin Kế toán trong Nghiên cứu

Chất lượng thông tin kế toán được đánh giá dựa trên các tiêu chí như mức độ thận trọng, chất lượng dồn tích và mức độ quản trị lợi nhuận. Các tiêu chí này được đo lường bằng các chỉ số tài chính được tính toán từ BCTC của các công ty.

3.3. Đo lường Hiệu quả Hoạt động Doanh nghiệp

Hiệu quả hoạt động doanh nghiệp được đo lường bằng các chỉ số tài chính như ROA (Return on Assets) và Tobin's Q. Các chỉ số này phản ánh khả năng sinh lời và giá trị thị trường của doanh nghiệp.

IV. Kết Quả Ảnh Hưởng Của Thông Tin Kế Toán Đến PTBV

Kết quả nghiên cứu cho thấy mức độ công bố thông tin phát triển bền vững của các công ty niêm yết tại Việt Nam còn ở mức thấp, đặc biệt là các thông tin về môi trường và xã hội. Nghiên cứu cũng tìm thấy bằng chứng về ảnh hưởng của chất lượng thông tin kế toán đến mức độ công bố thông tin phát triển bền vững. Cụ thể, các công ty có mức độ thận trọng cao hơn trong kế toán có xu hướng công bố thông tin phát triển bền vững đầy đủ hơn.

4.1. Thực trạng Công bố Thông tin PTBV tại Việt Nam

Các công ty Việt Nam vẫn chú trọng công bố thông tin kinh tế hơn là các thông tin thuộc về môi trường và xã hội. Điều này cho thấy nhận thức về tầm quan trọng của phát triển bền vững trong các doanh nghiệp Việt Nam còn hạn chế.

4.2. Tác động của Tính Thận trọng Kế toán đến Công bố Thông tin

Tính thận trọng kế toán có ảnh hưởng tích cực đến mức độ công bố thông tin phát triển bền vững. Các công ty có tính thận trọng cao hơn có xu hướng cung cấp thông tin đầy đủ và chính xác hơn về các hoạt động kinh tế, xã hội và môi trường của mình.

4.3. Vai trò của Thông tin Xã hội và Môi trường

Thông tin xã hội và môi trường có ảnh hưởng cùng chiều đến hiệu quả hoạt động doanh nghiệp. Điều này cho thấy các nhà đầu tư và các bên liên quan khác ngày càng quan tâm đến các khía cạnh phát triển bền vững của doanh nghiệp.

V. Hàm Ý Quản Lý Nâng Cao Nhận Thức Về Phát Triển Bền Vững

Kết quả nghiên cứu này có nhiều hàm ý quan trọng đối với các nhà quản lý doanh nghiệp, nhà đầu tư và các cơ quan quản lý nhà nước. Các nhà quản lý cần nâng cao nhận thức về phát triển bền vững và tăng cường công bố thông tin về các hoạt động kinh tế, xã hội và môi trường của doanh nghiệp. Các nhà đầu tư cần xem xét các yếu tố phát triển bền vững khi đưa ra quyết định đầu tư. Các cơ quan quản lý nhà nước cần hoàn thiện khung pháp lý về công bố thông tin phát triển bền vững để khuyến khích các doanh nghiệp thực hiện phát triển bền vững.

5.1. Đối với Quản trị Công ty Tăng cường Trách nhiệm Xã hội

Các nhà quản lý cần tăng cường trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp và tích hợp các yếu tố phát triển bền vững vào chiến lược kinh doanh. Điều này có thể giúp doanh nghiệp xây dựng hình ảnh tích cực và tăng cường uy tín trên thị trường.

5.2. Đối với Nhà đầu tư Ưu tiên Đầu tư Bền vững

Các nhà đầu tư nên ưu tiên đầu tư bền vững vào các công ty có cam kết mạnh mẽ về phát triển bền vững. Điều này có thể giúp các nhà đầu tư đạt được lợi nhuận cao hơn trong dài hạn và đóng góp vào sự phát triển bền vững của xã hội.

5.3. Đối với Cơ quan Chức năng Hoàn thiện Quy định về Công bố Thông tin

Các cơ quan chức năng cần hoàn thiện quy định về công bố thông tin phát triển bền vững để khuyến khích các doanh nghiệp thực hiện phát triển bền vững. Các quy định này cần phải rõ ràng, minh bạch và dễ thực hiện.

VI. Hạn Chế và Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về PTBV

Nghiên cứu này có một số hạn chế. Thứ nhất, mẫu nghiên cứu chỉ bao gồm các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Thứ hai, nghiên cứu chỉ sử dụng dữ liệu của năm 2018. Thứ ba, nghiên cứu chỉ tập trung vào một số chỉ số tài chính để đánh giá chất lượng thông tin kế toán và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Các nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng mẫu nghiên cứu, sử dụng dữ liệu của nhiều năm và sử dụng nhiều chỉ số hơn để đánh giá chất lượng thông tin kế toán và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

6.1. Mở rộng Phạm vi Nghiên cứu về ESG

Các nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng phạm vi nghiên cứu để bao gồm các yếu tố ESG (Environmental, Social, Governance) và đánh giá tác động của các yếu tố này đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

6.2. Nghiên cứu so sánh giữa các Ngành nghề Kinh doanh

Các nghiên cứu tiếp theo có thể thực hiện so sánh giữa các ngành nghề kinh doanh khác nhau để xác định các yếu tố đặc thù ảnh hưởng đến mức độ công bố thông tin phát triển bền vững.

6.3. Sử dụng Phương pháp Nghiên cứu Định tính

Các nghiên cứu tiếp theo có thể sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính để hiểu sâu hơn về động cơ và rào cản trong việc công bố thông tin phát triển bền vững của các doanh nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế với đề tài "Mức độ công bố thông tin phát triển bền vững trong mối quan hệ với chất lượng thông tin kế toán và hiệu quả hoạt động của các công ty niêm yết tại Việt Nam" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Thu Nguyệt dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Nguyễn Thị Kim Cúc và PGS. Huỳnh Đức Lộng tại Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh (UEH), bảo vệ năm 2021 thuộc chuyên ngành Kế toán (Mã số: 9.01).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và áp lực ngày càng gia tăng từ các bên liên quan về tác động môi trường và xã hội của hoạt động kinh doanh, báo cáo tài chính truyền thống bộc lộ rõ hạn chế khi chỉ phản ánh bức tranh kinh tế - tài chính mà thiếu vắng các thông tin phi tài chính liên quan đến môi trường và trách nhiệm xã hội. Nhằm giảm thiểu tình trạng bất cân xứng thông tin, việc công bố thông tin phát triển bền vững (PTBV) thông qua Báo cáo thường niên hoặc Báo cáo bền vững trở thành nhu cầu cấp thiết.

Tại Việt Nam, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư 155/2015/TT-BTC (có hiệu lực từ năm 2016) quy định các công ty niêm yết bắt buộc phải công bố thông tin về môi trường và xã hội. Tuy nhiên, phần lớn các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam chỉ khảo sát dữ liệu trước năm 2016, chưa phản ánh được thực trạng sau khi văn bản pháp lý này đi vào đời sống doanh nghiệp. Mặt khác, các nghiên cứu quốc tế về mối quan hệ giữa chất lượng thông tin kế toán và mức độ công bố thông tin PTBV chủ yếu thực hiện trên các bộ dữ liệu đa quốc gia, dẫn đến sự thiếu đồng nhất về chuẩn mực kế toán và thể chế pháp lý. Do đó, việc nghiên cứu thực nghiệm trong bối cảnh một quốc gia đang phát triển như Việt Nam là rất cần thiết để lấp đầy các khoảng trống nghiên cứu này.

Mục tiêu nghiên cứu

• Mục tiêu tổng quát: Xây dựng và kiểm định mô hình về ảnh hưởng của chất lượng thông tin kế toán đến mức độ công bố thông tin PTBV và ảnh hưởng của mức độ công bố thông tin PTBV đến hiệu quả hoạt động của các công ty niêm yết tại Việt Nam.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Đánh giá thực trạng công bố thông tin PTBV của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam.
  2. Phân tích ảnh hưởng của chất lượng thông tin kế toán (đo lường qua ba kỹ thuật gián tiếp: mức độ quản trị lợi nhuận dồn tích, chất lượng dồn tích và mức độ thận trọng kế toán) đến mức độ công bố thông tin PTBV của các công ty niêm yết.
  3. Phân tích ảnh hưởng của mức độ công bố thông tin PTBV (tổng thể và theo từng khía cạnh kinh tế, xã hội, môi trường) đến hiệu quả hoạt động của các công ty niêm yết.

Câu hỏi nghiên cứu

1. Thực trạng thông tin PTBV được các công ty niêm yết trên TTCK Việt Nam trong giai đoạn hiện nay công bố như thế nào?
2. Chất lượng thông tin kế toán được đo lường thông qua ba kỹ thuật gián tiếp gồm mức độ quản trị lợi nhuận dồn tích, chất lượng dồn tích và mức độ thận trọng kế toán ảnh hưởng đến mức độ công bố thông tin PTBV của các công ty niêm yết trên TTCK Việt Nam như thế nào?
3. Mức độ công bố thông tin PTBV ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của các công ty niêm yết trên TTCK Việt Nam ra sao? Các khía cạnh kinh tế, môi trường, xã hội của thông tin PTBV ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của các công ty niêm yết trên TTCK Việt Nam như thế nào?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Mức độ công bố thông tin PTBV, chất lượng thông tin kế toán (thông qua mức độ quản trị lợi nhuận dồn tích, chất lượng dồn tích, mức độ thận trọng) và hiệu quả hoạt động doanh nghiệp.
• Phạm vi không gian: Các doanh nghiệp phi tài chính niêm yết trên Sàn giao dịch chứng khoán TP. Hồ Chí Minh (HOSE/HSX), không bao gồm ngân hàng, công ty bảo hiểm và các tổ chức tín dụng do đặc thù riêng biệt về quy định kế toán.
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu năm tài chính 2018.
• Phạm vi nội dung: Phân tích tác động một chiều từ chất lượng thông tin kế toán đến mức độ công bố thông tin PTBV, và tác động từ mức độ công bố thông tin PTBV đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hóa và phân loại các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước thành ba dòng nghiên cứu chính:

Thực trạng công bố thông tin phát triển bền vững

• Bối cảnh quốc tế: Nghiên cứu của Adams và cộng sự (1998) ghi nhận giai đoạn đầu các doanh nghiệp ít quan tâm đến thông tin xã hội - môi trường. Chih và cộng sự (2008) khảo sát 46 quốc gia giai đoạn 1993–2002 theo chỉ số FTSE, chỉ ra các nước phát triển (Anh, Phần Lan, Đan Mạch, Đức, Ý) có điểm trách nhiệm xã hội (TNXH) cao hơn hẳn các thị trường mới nổi. Scholtens và Kang (2013) nghiên cứu 10 quốc gia Châu Á ghi nhận Úc, Ấn Độ, Nhật Bản dẫn đầu, trong khi Thái Lan, Singapore, Pakistan có điểm thấp. Martínez-Ferrero và cộng sự (2015) khảo sát 747 doanh nghiệp thuộc 25 quốc gia giai đoạn 2002–2010 theo thang đo GRI (0-3), ghi nhận điểm trung bình đạt 0, cho thấy mức độ công bố chỉ ở mức cơ bản. Adnan và cộng sự (2018) khảo sát 203 công ty tại Anh, Trung Quốc, Ấn Độ, Malaysia chỉ ra thông tin môi trường và lao động được công bố nhiều hơn thông tin quyền con người.
• Bối cảnh Việt Nam: Tạ Quang Bình (2012), Phạm Đức Hiếu và Đỗ Thị Hương Lan (2015) chỉ ra mức độ công bố thông tin phi tài chính và tự nguyện còn thấp. Nguyễn Thị Ngọc Bích và cộng sự (2015) nhận định doanh nghiệp chủ yếu chú trọng thông tin tài chính bắt buộc. Vu và Buranatrakul (2017, 2018) và Hồ Thị Vân Anh (2018) ghi nhận doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam có xu hướng công bố thông tin lao động và cộng đồng nhiều hơn thông tin sản phẩm và môi trường.

Tác động của chất lượng thông tin kế toán đến thông tin phát triển bền vững

• Bối cảnh quốc tế: Prior và cộng sự (2008) phát hiện quản trị lợi nhuận (QTLN) tác động cùng chiều đến thông tin TNXH. Ngược lại, B. Choi và cộng sự (2013) tại Hàn Quốc và Gavana và cộng sự (2017) tại Ý cho thấy QTLN tác động ngược chiều đến TNXH. Martínez-Ferrero và cộng sự (2015) kết hợp ba thang đo (QTLN, chất lượng dồn tích, mức độ thận trọng) và khẳng định chất lượng thông tin kế toán cao thúc đẩy công bố thông tin PTBV. S. Cho và cộng sự (2020) và Anagnostopoulou và cộng sự (2020) ghi nhận mức độ thận trọng kế toán có mối quan hệ ngược chiều với thông tin TNXH. Ở các nước đang phát triển, Asrori và cộng sự (2019) tại Indonesia thấy QTLN tác động cùng chiều với công bố thông tin TNXH, trong khi Mohmed và cộng sự (2019) tại Ai Cập chỉ ra chất lượng lợi nhuận tác động cùng chiều đến TNXH.
• Bối cảnh Việt Nam: Hoàng Cẩm Trang và cộng sự (2019) sử dụng dữ liệu năm 2010 của 133 công ty, xác nhận chất lượng lợi nhuận tác động tích cực đến thông tin TNXH. Trịnh Hiệp Thiện và Nguyễn Xuân Hưng (2016) khảo sát 160 công ty giai đoạn 2010–2014, kết luận chất lượng thông tin báo cáo tài chính tác động cùng chiều đến chất lượng thông tin PTBV theo GRI 4.

Tác động của thông tin phát triển bền vững đến hiệu quả hoạt động

• Bối cảnh quốc tế: Nhiều nghiên cứu tại các nước phát triển như Ameer và Othman (2012), L. Chen và cộng sự (2015), Waworuntu và cộng sự (2014), Cheng và cộng sự (2016), Berthelot và cộng sự (2012), S. Cho và cộng sự (2019) khẳng định thông tin PTBV tác động cùng chiều đến ROA, ROE, doanh thu, lợi nhuận, EPS và Tobin’s Q. Tại các nước đang phát triển, kết quả có sự phân hóa: Saleh và cộng sự (2011), Saeidi và cộng sự (2015), Kasbun và cộng sự (2017), Johari (2019), Bodhanwala và Bodhanwala (2018) tìm thấy tác động cùng chiều; trong khi Aras và cộng sự (2010), Lima Crisóstomo và cộng sự (2011) không tìm thấy mối liên hệ; Usman và Amran (2015) ghi nhận thông tin môi trường tác động ngược chiều đến ROA.
• Bối cảnh Việt Nam: Trịnh Hiệp Thiện và Nguyễn Xuân Hưng (2016), Hồ Thị Vân Anh (2018), Dương Thị Thu Thảo và cộng sự (2019), Nguyen và Tran (2019), Hoàng An Bắc và cộng sự (2020) nhìn chung đều chứng minh tác động tích cực của thông tin PTBV/TNXH/môi trường đến hiệu quả hoạt động (ROA, Tobin’s Q) trong ngắn hạn hoặc dài hạn.

Hướng nghiên cứu chính	Nghiên cứu tiêu biểu quốc tế	Nghiên cứu tiêu biểu tại Việt Nam	Kết luận tổng quan
Thực trạng công bố thông tin PTBV	Chih và cs (2008), Martínez-Ferrero và cs (2015), Adnan và cs (2018)	Tạ Quang Bình (2012), Phạm Đức Hiếu (2015), Vu và Buranatrakul (2018)	Mức độ công bố ở các nước đang phát triển nhìn chung còn thấp; tập trung vào kinh tế/lao động hơn môi trường.
Chất lượng kế toán tác động đến PTBV	Prior và cs (2008), B. Choi và cs (2013), Martínez-Ferrero và cs (2015)	Trịnh Hiệp Thiện và Nguyễn Xuân Hưng (2016), Hoàng Cẩm Trang và cs (2019)	Doanh nghiệp có chất lượng kế toán cao/thận trọng thường có xu hướng minh bạch thông tin bền vững.
Công bố PTBV tác động đến hiệu quả hoạt động	Ameer và Othman (2012), Cheng và cs (2016), Kasbun và cs (2017)	Trịnh Hiệp Thiện và cs (2016), Hồ Thị Vân Anh (2018), Dương Thị Thu Thảo và cs (2019)	Thông tin PTBV mang lại lợi ích tài chính (ROA, ROE) và nâng cao giá trị doanh nghiệp (Tobin’s Q).

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết

1. Khoảng trống về dữ liệu và bối cảnh pháp lý tại Việt Nam: Các công trình tại Việt Nam trước đây chủ yếu sử dụng dữ liệu trước năm 2016. Luận án tiến hành nghiên cứu trên bộ dữ liệu năm 2018, sau khi Thông tư 155/2015/TT-BTC có hiệu lực và bộ Chuẩn mực GRI phiên bản tiếng Việt được công bố năm 2017.
2. Khoảng trống về kiểm soát môi trường thể chế: Nghiên cứu trong phạm vi một quốc gia duy nhất (Việt Nam) giúp khắc phục triệt để hạn chế không đồng nhất về chuẩn mực kế toán và thể chế so với các nghiên cứu đa quốc gia, đồng thời kiểm soát được mức độ thận trọng kế toán vốn chịu ảnh hưởng của văn hóa quốc gia.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Các lý thuyết nền tảng

• Lý thuyết tính chính thống (Legitimacy Theory): Doanh nghiệp công bố thông tin PTBV nhằm chứng minh hoạt động của mình phù hợp với các chuẩn mực, giá trị và kỳ vọng của xã hội, qua đó duy trì "hợp đồng xã hội" để tồn tại và phát triển.
• Lý thuyết các bên liên quan (Stakeholders Theory): Doanh nghiệp không chỉ chịu trách nhiệm với cổ đông mà còn phải cân bằng lợi ích của các bên liên quan (người lao động, khách hàng, nhà cung cấp, cộng đồng, cơ quan quản lý). Việc công bố thông tin PTBV là phương thức đáp ứng nhu cầu thông tin đa dạng này.
• Lý thuyết tín hiệu (Signaling Theory) và Lý thuyết đại diện (Agency Theory): Doanh nghiệp có hiệu quả hoạt động tốt và chất lượng thông tin kế toán cao chủ động phát tín hiệu ra thị trường thông qua việc công bố thông tin PTBV để giảm bất cân xứng thông tin và chi phí đại diện.

Thang đo các khái niệm nghiên cứu

1. Mức độ công bố thông tin PTBV: Đo lường dựa trên bộ chỉ số Chuẩn mực GRI điều chỉnh cho phù hợp với bối cảnh Việt Nam, bao gồm ba khía cạnh: thông tin kinh tế, thông tin môi trường và thông tin xã hội.
2. Chất lượng thông tin kế toán: Được đo lường thông qua ba kỹ thuật gián tiếp:
   • Mức độ quản trị lợi nhuận dựa trên dồn tích (QTLN): Ước lượng qua mô hình Jones điều chỉnh (P. Dechow và cộng sự, 1995; Kothari và cộng sự, 2005).
   • Chất lượng dồn tích: Ước lượng theo mô hình P. Dechow và Dichev (2002), Ball và Shivakumar (2006).
   • Mức độ thận trọng kế toán: Ước lượng theo mô hình M. Khan và Watts (2009).
3. Hiệu quả hoạt động: Đo lường qua hai chỉ tiêu đại diện:
   • Hiệu quả theo số liệu kế toán: Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản ($ROA_{it}$).
   • Hiệu quả theo thị trường / Giá trị doanh nghiệp: Chỉ số Tobin’s Q ($TBQ$).
4. Các biến kiểm soát: Quy mô công ty, đòn bẩy tài chính, tuổi doanh nghiệp, ngành nghề hoạt động.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án áp dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp kết hợp tuần tự giữa định tính và định lượng:

[Giai đoạn 1: Xác định chỉ số PTBV DN niêm yết công bố] 
                     ↓
[Giai đoạn 2: So sánh với bộ chỉ số Chuẩn mực GRI] 
                     ↓
[Giai đoạn 3: Phỏng vấn chuyên gia → Bộ chỉ số GRI điều chỉnh] 
                     ↓
[Nghiên cứu định lượng: Hồi quy Stata trên 262 công ty niêm yết năm 2018]

• Phương pháp nghiên cứu định tính: Gồm 3 giai đoạn:
  • Giai đoạn 1: Xác định bộ chỉ số thông tin PTBV thực tế mà các công ty niêm yết tại Việt Nam công bố trên Báo cáo thường niên và Báo cáo bền vững.
  • Giai đoạn 2: So sánh bộ chỉ số thực tế với bộ chỉ số theo Chuẩn mực GRI và Thông tư 155/2015/TT-BTC.
  • Giai đoạn 3: Phỏng vấn sâu chuyên gia trong lĩnh vực kế toán, kiểm toán và phát triển bền vững để xây dựng bộ chỉ số Chuẩn mực GRI điều chỉnh thích hợp với thực tiễn Việt Nam.
• Phương pháp nghiên cứu định lượng:
  • Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp thu thập từ cơ sở dữ liệu Thomson Reuters, Báo cáo tài chính kiểm toán, Báo cáo thường niên và Báo cáo bền vững của các công ty niêm yết.
  • Khung lấy mẫu và cỡ mẫu: Mẫu nghiên cứu chính thức gồm 262 công ty niêm yết trên sàn HOSE trong năm tài chính 2018 (đã loại trừ các định chế tài chính, ngân hàng, bảo hiểm và các công ty thiếu dữ liệu).
  • Công cụ và kỹ thuật xử lý: Sử dụng phần mềm Stata và Excel. Quy trình phân tích gồm: hồi quy ước tính các biến chất lượng kế toán gián tiếp; thống kê mô tả thực trạng công bố thông tin PTBV; kiểm định đa cộng tuyến (VIF), phương sai thay đổi; phân tích hồi quy kiểm định các giả thuyết nghiên cứu (H1 đến H7).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan các nghiên cứu trước

Chương 1 hệ thống hóa toàn diện các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế về ba mảng nội dung: thực trạng công bố thông tin PTBV, tác động của chất lượng thông tin kế toán đến công bố PTBV, và tác động của công bố PTBV đến hiệu quả hoạt động. Chương này tổng kết các bảng so sánh tổng hợp (Bảng 1.1 và Bảng 1.2), phân tích sự khác biệt giữa các nước phát triển và các nước đang phát triển, chỉ ra tính phân hóa trong kết quả thực nghiệm và xác lập hai khoảng trống nghiên cứu cốt lõi về thời gian dữ liệu hậu Thông tư 155 và tính đồng nhất thể chế tại Việt Nam.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết

Chương 2 trình bày chi tiết các khái niệm nền tảng: bản chất và các khía cạnh của thông tin PTBV (kinh tế, môi trường, xã hội), lịch sử hình thành báo cáo bền vững và khuôn khổ GRI, khái niệm và các thang đo chất lượng thông tin kế toán (quản trị lợi nhuận, chất lượng dồn tích, tính thận trọng), và khái niệm hiệu quả hoạt động (ROA, Tobin’s Q). Trên nền tảng Lý thuyết tính chính thống, Lý thuyết các bên liên quan, Lý thuyết tín hiệu và Lý thuyết đại diện, tác giả xây dựng mô hình nghiên cứu và đề xuất 7 giả thuyết nghiên cứu chính:

• Nhóm giả thuyết H1, H2, H3: Tác động của chất lượng thông tin kế toán (QTLN dồn tích, chất lượng dồn tích, tính thận trọng) đến mức độ công bố thông tin PTBV.
• Nhóm giả thuyết H4, H5, H6, H7: Tác động của mức độ công bố thông tin PTBV tổng thể và theo từng khía cạnh (kinh tế, môi trường, xã hội) đến hiệu quả hoạt động doanh nghiệp (ROA và Tobin's Q).

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 thiết lập quy trình nghiên cứu chi tiết, thiết kế thang đo cụ thể cho các biến phụ thuộc, biến độc lập và biến kiểm soát. Chương này mô tả tường tận quy trình nghiên cứu định tính 3 giai đoạn để xây dựng bảng tiêu chí GRI điều chỉnh, đồng thời thuyết minh chi tiết quy trình nghiên cứu định lượng: phương pháp thu thập dữ liệu từ Thomson Reuters và báo cáo công ty, tiêu chí chọn mẫu (262 công ty niêm yết năm 2018 trên sàn HOSE), các mô hình hồi quy thành phần để tính toán biến đại diện cho QTLN, chất lượng dồn tích, tính thận trọng và phương pháp hồi quy kiểm định mô hình tổng thể trên Stata.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và bàn luận

Chương 4 trình bày toàn bộ kết quả thực nghiệm thu được:

• Kết quả định tính: Bảng đối chiếu chỉ số công bố theo Thông tư 155/2015/TT-BTC, thực tế công bố của doanh nghiệp niêm yết Việt Nam và Chuẩn mực GRI; hoàn thiện bộ chỉ số GRI điều chỉnh sau khi phỏng vấn chuyên gia.
• Thực trạng công bố thông tin PTBV: Mức độ công bố thông tin PTBV của 262 công ty niêm yết năm 2018 đạt điểm số trung bình ở mức thấp, dưới mức cơ bản. Các doanh nghiệp tập trung công bố thông tin khía cạnh kinh tế nhiều hơn thông tin môi trường và xã hội. Có sự khác biệt đáng kể về mức độ công bố giữa các nhóm ngành (ngành nhạy cảm môi trường có điểm công bố cao hơn).
• Kiểm định tác động của chất lượng kế toán đến công bố PTBV: Mô hình hồi quy khẳng định chất lượng thông tin kế toán thông qua mức độ thận trọng kế toán có tác động cùng chiều có ý nghĩa thống kê đến mức độ công bố thông tin PTBV.
• Kiểm định tác động của công bố PTBV đến hiệu quả hoạt động: Kết quả hồi quy xác nhận mức độ công bố thông tin PTBV tổng thể có tác động cùng chiều đến hiệu quả hoạt động (cả ROA và Tobin’s Q). Khi phân tách theo từng khía cạnh, khía cạnh thông tin xã hội và môi trường có tác động tích cực rõ nét đến việc cải thiện hiệu quả hoạt động kế toán và giá trị thị trường của doanh nghiệp.

Chương 5: Kết luận và hàm ý nghiên cứu

Chương 5 đúc kết các phát hiện chính của luận án, thảo luận và đề xuất các nhóm hàm ý quản trị thiết thực cho bốn nhóm đối tượng: cơ quan quản lý nhà nước, ban quản trị doanh nghiệp niêm yết, nhà đầu tư/chuyên viên phân tích và các nhà nghiên cứu học thuật. Chương này cũng nêu rõ các giới hạn nghiên cứu về phạm vi dữ liệu một năm và gợi mở các hướng nghiên cứu mở rộng trong tương lai.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

1. Luận án bổ sung bằng chứng thực nghiệm có giá trị về mối quan hệ giữa chất lượng thông tin kế toán, mức độ công bố thông tin PTBV và hiệu quả hoạt động doanh nghiệp trong bối cảnh một quốc gia đang phát triển là Việt Nam.
2. Xây dựng và đề xuất thành công bộ chỉ số công bố thông tin PTBV dựa trên Chuẩn mực GRI điều chỉnh, kết hợp hài hòa giữa thông lệ quốc tế (GRI) và quy định pháp lý đặc thù của Việt Nam (Thông tư 155/2015/TT-BTC), tạo ra công cụ đo lường phù hợp cho các nghiên cứu tiếp theo.
3. Hệ thống hóa cơ sở lý thuyết đa chiều (Lý thuyết tính chính thống, Lý thuyết các bên liên quan, Lý thuyết tín hiệu, Lý thuyết đại diện) trong việc giải thích động cơ và hệ quả của việc minh bạch hóa thông tin phi tài chính.

Đóng góp về mặt thực tiễn và kiến nghị giải pháp

• Đối với cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước):
  • Cung cấp bức tranh thực tế về mức độ tuân thủ Thông tư 155/2015/TT-BTC còn ở mức cơ bản, từ đó đề xuất cơ quan chức năng cần ban hành các hướng dẫn chi tiết, biểu mẫu chuẩn hóa cho báo cáo bền vững và tăng cường cơ chế thanh tra, giám sát việc công bố thông tin phi tài chính.
• Đối với ban quản lý và nhà quản trị công ty niêm yết:
  • Cung cấp bằng chứng thực nghiệm cho thấy chi phí bỏ ra để thực hiện và công bố thông tin PTBV (đặc biệt là môi trường và xã hội) đem lại lợi ích kinh tế thực sự, giúp cải thiện tỷ suất sinh lời (ROA) và nâng cao giá trị thị trường (Tobin’s Q).
  • Khuyến khích doanh nghiệp nâng cao tính thận trọng và chất lượng thông tin kế toán, xem việc công bố thông tin PTBV là một chiến lược phát triển bền vững thay vì chỉ mang tính đối phó.
• Đối với nhà đầu tư và chuyên viên phân tích tài chính:
  • Cung cấp cơ sở đánh giá độ tin cậy của thông tin phi tài chính, khẳng định doanh nghiệp có chất lượng kế toán cao thường có xu hướng công bố thông tin PTBV minh bạch, giúp nhà đầu tư đưa ra quyết định phân bổ vốn chính xác.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án

• Hạn chế về dữ liệu thời gian: Nghiên cứu chỉ tập trung phân tích dữ liệu cắt ngang trong một năm tài chính duy nhất (năm 2018), do đó chưa đo lường và theo dõi được sự biến động và tác động trễ nhiều năm của thông tin PTBV đến hiệu quả hoạt động theo thời gian.
• Hạn chế về phạm vi mẫu: Mẫu nghiên cứu chỉ khảo sát các doanh nghiệp phi tài chính niêm yết trên sàn HOSE, loại trừ các doanh nghiệp trên sàn HNX cũng như các công ty thuộc nhóm ngành tài chính, ngân hàng và bảo hiểm.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Mở rộng phạm vi thu thập dữ liệu bảng (panel data) trong chuỗi thời gian nhiều năm liên tục để đánh giá tác động trễ và xu hướng công bố thông tin PTBV của doanh nghiệp.
• Mở rộng mẫu nghiên cứu bao gồm cả các doanh nghiệp niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) và thị trường UPCoM.
• Nghiên cứu sâu hơn về đặc thù công bố thông tin PTBV trong các ngành có mức độ nhạy cảm cao với môi trường hoặc xây dựng bộ chỉ số chuyên biệt cho nhóm doanh nghiệp tài chính - ngân hàng.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên khảo hữu ích cho nhiều nhóm đối tượng:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên chuyên ngành Kế toán - Kiểm toán - Tài chính: Tham khảo khung lý thuyết, quy trình nghiên cứu hỗn hợp và phương pháp xây dựng thang đo GRI điều chỉnh cũng như kỹ thuật ước lượng các biến kế toán gián tiếp trên phần mềm Stata.
• Các nhà hoạch định chính sách, cơ quan quản lý (Bộ Tài chính, UBCKNN, HOSE): Sử dụng các số liệu thực trạng công bố để đánh giá mức độ lan tỏa của Thông tư 155/2015/TT-BTC và xây dựng các quy định, chế tài hoàn thiện khung pháp lý về báo cáo phát triển bền vững tại Việt Nam.
• Nhà quản trị doanh nghiệp và nhà đầu tư: Nắm bắt mối liên hệ giữa trách nhiệm xã hội, bảo vệ môi trường với khả năng sinh lời và giá trị thị trường của doanh nghiệp để xây dựng chiến lược kinh doanh và đầu tư bền vững (ESG).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án sử dụng những kỹ thuật nào để đo lường chất lượng thông tin kế toán?

Luận án tiếp cận chất lượng thông tin kế toán thông qua ba kỹ thuật đo lường gián tiếp:

• Mức độ quản trị lợi nhuận dồn tích (ước lượng theo mô hình Jones điều chỉnh của P. Dechow và cộng sự, 1995; Kothari và cộng sự, 2005).
• Chất lượng dồn tích (ước lượng theo mô hình P. Dechow và Dichev, 2002; Ball và Shivakumar, 2006).
• Mức độ thận trọng kế toán (ước lượng theo mô hình M. Khan và Watts, 2009).

2. Thực trạng mức độ công bố thông tin PTBV của các công ty niêm yết tại Việt Nam năm 2018 được đánh giá như thế nào?

Kết quả thống kê mô tả từ mẫu 262 công ty niêm yết cho thấy mức độ công bố thông tin PTBV tại Việt Nam nhìn chung ở mức thấp, dưới mức cơ bản theo Chuẩn mực GRI. Doanh nghiệp Việt Nam chủ yếu tập trung công bố các chỉ số thuộc khía cạnh kinh tế, trong khi các thông tin về môi trường và trách nhiệm xã hội còn rất hạn chế.

3. Quy trình nghiên cứu định tính xây dựng bộ chỉ số GRI điều chỉnh được tiến hành qua các giai đoạn nào?

Quy trình định tính được tiến hành tuần tự qua 3 giai đoạn:

• Giai đoạn 1: Xác định bộ chỉ số thông tin PTBV mà các công ty niêm yết tại Việt Nam thực tế công bố.
• Giai đoạn 2: So sánh bộ chỉ số thực tế với Chuẩn mực GRI và quy định tại Thông tư 155/2015/TT-BTC.
• Giai đoạn 3: Phỏng vấn sâu các chuyên gia trong lĩnh vực để hoàn thiện bộ tiêu chí GRI điều chỉnh phù hợp với thực tiễn Việt Nam.

4. Kết quả nghiên cứu thực nghiệm xác nhận những mối quan hệ nào giữa các biến trong mô hình?

Nghiên cứu tìm thấy bằng chứng thống kê cho thấy:

• Chất lượng thông tin kế toán (thể hiện qua mức độ thận trọng kế toán) có tác động cùng chiều đến mức độ công bố thông tin PTBV.
• Mức độ công bố thông tin PTBV tổng thể, đặc biệt là khía cạnh thông tin xã hội và môi trường, có tác động cùng chiều có ý nghĩa thống kê đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp đo lường bằng $ROA$ và $Tobin's\ Q$.

---

Kết luận

Luận án của nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Thu Nguyệt đã thực hiện thành công việc đánh giá thực trạng công bố thông tin phát triển bền vững và kiểm định thực nghiệm mối quan hệ hai chiều giữa chất lượng thông tin kế toán, công bố thông tin PTBV và hiệu quả hoạt động của 262 công ty niêm yết tại sàn HOSE năm 2018. Kết quả nghiên cứu khẳng định mức độ công bố thông tin PTBV tại Việt Nam vẫn ở mức thấp và thiên về khía cạnh kinh tế, đồng thời chứng minh mức độ thận trọng kế toán thúc đẩy sự minh bạch thông tin bền vững. Đặc biệt, việc tăng cường công bố thông tin xã hội và môi trường mang lại tác động tích cực đến tỷ suất sinh lời trên tài sản ($ROA$) và giá trị doanh nghiệp ($Tobin's\ Q$). Công trình cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn vững chắc cho việc hoàn thiện thể chế quản lý nhà nước cũng như hoạch định chiến lược phát triển bền vững trong cộng đồng doanh nghiệp niêm yết Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 hướng tới việc xác định khoảng trống trong các nghiên cứu trước, từ đó làm cơ sở để tác giả đề xuất hướng nghiên cứu mới trong luận án này. Để đạt được các mục tiêu đề ra, tác giả lần lượt tổng hợp các nghiên cứu liên quan trong và ngoài nước từ các tạp chí uy tín như Accounting Review, Corporate Social Responsibility and Enviromental Management, Journal of Business Research, Journal of Business Ethics, Journal of Management Studies, Social Responsibility Journal, Sustainability, Review of Accounting Studies. Sau đó tác giả trình bày tổng hợp lại thành các chủ đề: (1) Tổng quan nghiên cứu thông tin PTBV ở nước ngoài; (2) Tổng quan nghiên cứu thông tin PTBV tại Việt Nam và (3) Xác định khoảng trống nghiên cứu. Nội dung cụ thể được trình bày như sau: 1.

Tổng quan nghiên cứu thông tin phát triển bền vững ở nước ngoài 1. Tổng quan nghiên cứu về thực trạng công bố thông tin phát triển bền vững Theo nghiên cứu của Adams và cộng sự (1998) cho thấy trong những giai đoạn đầu, thông tin liên quan đến trách nhiệm xã hội và môi trường ít được các doanh nghiệp quan tâm và công bố trong BCTN cũng như các báo cáo độc lập khác. Sau đó, xuất phát từ những cuộc khủng hoảng kinh tế, sự sụp đổ của các tập đoàn lớn, sự thay đổi của môi trường. nhiều câu hỏi được đặt ra liên quan đến sự PTBV của doanh nghiệp.

Một trong những kênh để đánh giá sự PTBV đó chính là thông tin PTBV mà các doanh nghiệp công bố. Do đó, để thấy được thực trạng công bố thông tin PTBV của các doanh nghiệp như thế nào, những nghiên cứu sau đây đã thực hiện các cuộc điều tra đánh giá tại nhiều quốc gia khác nhau như: - Chih và cộng sự (2008) thực hiện điều tra với bộ dữ liệu đa quốc gia gồm 46 nước trong giai đoạn từ năm 1993-2002. Chỉ số TNXH được nhóm tác giả đo lường dựa trên chỉ số phát triển toàn Thế Giới (FTSE) cho mỗi quốc gia. Kết quả thống kê cho thấy năm quốc gia có điểm số xếp hạng TNXH cao nhất lần lượt gồm Anh, Phần 10 Lan, Đan Mạch, Đức và Ý.

Tuy nhiên, một điều đáng lưu ý trong cuộc điều tra này đó là điểm số xếp hạng TNXH ở hầu hết các nước thị trường mới nổi (như Trung Quốc, Indonesia, Malaysia, Phillipines, Thái Lan, Thổ Nhĩ Kỳ. Điều này cho thấy các công ty ở các nước phát triển quan tâm nhiều đến thông tin TNXH hơn các công ty ở các nước thị trường mới nổi. - Tập trung vào thị trường các nước Châu Á, Scholtens và Kang (2013) phân tích dữ liệu gồm 139 công ty ở mười quốc gia. Điểm số TNXH được nhóm tác giả đánh giá dựa trên kết quả nghiên cứu Bền vững Châu Á.

Kết quả xếp hạng cho thấy các nước có điểm xếp hạng TNXH cao lần lượt là Úc, Ấn Độ, Nhật Bản. Nước có điểm số xếp hạng thấp gồm Pakistan, Singapore và Thái Lan. Tại thị trường Indonesia, Asrori và cộng sự (2019) đã phân tích dữ liệu thông tin TNXH và môi trường của các công ty niêm yết ngành sản xuất năm 2009 và nhận thấy mức độ công bố thông tin tương đối thấp mặc dù đã có những quy định từ phía chính phủ. - Sử dụng khuôn khổ quốc tế GRI để đánh giá thông tin PTBV, Martínez‐ Ferrero và cộng sự (2015) phân tích dữ liệu gồm 747 doanh nghiệp phi tài chính đến từ 25 quốc gia (Mỹ, Anh, Ireland, Canada, Úc, Đức, Hà Lan, Luxembourg, Áo, Đan Mạch, Nauy, Phần Lan, Thụy Điển, Thụy Sĩ, Pháp, Ý, Tây Ban Nha, Bỉ, Bồ Đào Nha, Hy Lạp, Nhật Bản, Trung Quốc, Hồng Kong, Singapore và Hàn Quốc) trong giai đoạn từ năm 2002 - 2010.