Các nhân tố tác động đến vận dụng kỹ thuật kế toán quản trị chiến lược và thành quả hoạt động tại các doanh nghiệp việt nam

Khám phá các nhân tố ảnh hưởng đến việc áp dụng kỹ thuật kế toán quản trị chiến lược và hiệu quả hoạt động doanh nghiệp tại Việt Nam.

• Tác giả: Trần Thị Phương Lan
• Người hướng dẫn: TS. Hà Xuân Thạch
• Trường học: Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Các Nhân Tố Tác Động Đến Vận Dụng Kỹ Thuật Kế Toán Quản Trị Chiến Lược Tại Doanh Nghiệp Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC SƠ ĐỒ
• TÓM TẮT LUẬN ÁN
• ABSTRACT
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. SỰ CẤP THIẾT CỦA NGHIÊN CỨU
• 0.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU VÀ CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 0.3. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 0.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 0.5. MỘT SỐ ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN
• 0.6. KẾT CẤU LUẬN ÁN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC
• 1.1. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài về nhân tố tác động đến vận dụng kỹ thuật KTQTCL và thành quả hoạt động
• 1.1.1. Công trình nghiên cứu về các nhân tố bên ngoài và bên trong DN tác động đến vận dụng kỹ thuật KTQTCL
• 1.1.1.1. Các nhân tố bên ngoài DN tác động đến vận dụng kỹ thuật KTQTCL
• 1.1.1.2. Các nhân tố bên trong DN tác động đến vận dụng kỹ thuật KTQTCL
• 1.1.2. Công trình nghiên cứu về các nhân tố bên ngoài và bên trong DN tác động đến thành quả hoạt động
• 1.1.2.1. Các nhân tố bên ngoài DN tác động đến thành quả hoạt động
• 1.1.2.2. Các nhân tố bên trong DN tác động đến thành quả hoạt động
• 1.1.3. Các nghiên cứu về tác động của vận dụng kỹ thuật KTQTCL đến thành quả hoạt động
• 1.2. Các công trình nghiên cứu tại Việt Nam về nhân tố tác động đến vận dụng kỹ thuật KTQTCL và thành quả hoạt động
• 1.2.1. Công trình nghiên cứu về các nhân tố bên ngoài và bên trong DN tác động đến vận dụng kỹ thuật KTQTCL
• 1.2.1.1. Các nhân tố bên ngoài DN tác động đến vận dụng kỹ thuật KTQTCL
• 1.2.1.2. Các nhân tố bên trong DN tác động đến vận dụng kỹ thuật KTQTCL
• 1.2.2. Công trình nghiên cứu về các nhân tố bên ngoài và bên trong DN tác động đến thành quả hoạt động
• 1.2.2.1. Các nhân tố bên ngoài DN tác động đến thành quả hoạt động
• 1.2.2.2. Các nhân tố bên trong tác động đến thành quả hoạt động
• 1.2.3. Các nghiên cứu về tác động của vận dụng kỹ thuật KTQTCL đến thành quả hoạt động
• 1.3. Nhận xét, xác định khoảng trống và hướng nghiên cứu của luận án
• 1.3.1. Nhận xét các công trình nghiên cứu trước
• 1.3.1.1. Đối với các công trình nghiên cứu nước ngoài
• 1.3.1.2. Đối với các công trình nghiên cứu tại Việt Nam
• 1.3.2. Xác định khoảng trống nghiên cứu
• 1.3.2.1. Về mô hình nghiên cứu
• 1.3.2.2. Về nhân tố nghiên cứu
• 1.3.2.3. Tác động của các nhân tố bên ngoài, nhân tố bên trong đến thành quả hoạt động
• 1.3.2.4. Tác động của KTQTCL đến thành quả hoạt động
• 1.3.2.5. Về phương pháp nghiên cứu
• 1.3.3. Hướng nghiên cứu của luận án
• 1.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 2.1. Tổng quan về KTQTCL
• 2.1.1. Khái quát về quản trị chiến lược
• 2.1.2. Sự hình thành và phát triển của KTQTCL
• 2.1.3. Định nghĩa về KTQTCL
• 2.1.4. Nội dung của KTQTCL và các kỹ thuật KTQTCL
• 2.1.4.1. Nội dung của KTQTCL
• 2.1.4.2. Các kỹ thuật của KTQTCL
• 2.1.5. Vai trò của KTQTCL trong quá trình quản trị chiến lược
• 2.2. Thành quả hoạt động và MQH với KTQTCL
• 2.3. Lý thuyết bất định
• 2.3.1. Nội dung lý thuyết
• 2.3.2. Vận dụng lý thuyết bất định vào luận án
• 2.4. Lý thuyết đại diện
• 2.4.1. Nội dung lý thuyết
• 2.4.2. Vận dụng lý thuyết đại diện vào luận án
• 2.5. Nhận diện các nhân tố bên ngoài và các nhân tố bên trong DN tác động đến vận dụng kỹ thuật KTQTCL và thành quả hoạt động
• 2.6. Xây dựng giả thuyết nghiên cứu
• 2.6.1. Các giả thuyết về tác động trực tiếp của các nhân tố bên ngoài DN đến vận dụng kỹ thuật KTQTCL và thành quả hoạt động
• 2.6.1.1. Tác động trực tiếp của các nhân tố bên ngoài DN đến vận dụng kỹ thuật KTQTCL
• 2.6.1.2. Tác động trực tiếp của các nhân tố bên ngoài DN đến thành quả hoạt động
• 2.6.2. Các giả thuyết về tác động trực tiếp của các nhân tố bên trong DN đến vận dụng KTQTCL và thành quả hoạt động
• 2.6.2.1. Tác động trực tiếp của các nhân tố bên trong DN – vận dụng kỹ thuật KTQTCL
• 2.6.2.2. Tác động trực tiếp của các nhân tố bên trong DN đến thành quả hoạt động
• 2.6.3. Tác động trực tiếp và tác động trung gian của vận dụng kỹ thuật KTQTCL đến thành quả hoạt động
• 2.6.3.1. Tác động trực tiếp của vận dụng kỹ thuật KTQTCL đến thành quả hoạt động
• 2.6.3.2. Tác động gián tiếp của các nhân tố đến thành quả hoạt động thông qua vai trò trung gian của vận dụng kỹ thuật KTQTCL
• 2.7. Mô hình nghiên cứu dự kiến
• 2.8. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Tổng quan về phương pháp nghiên cứu
• 3.1.1. Khung nghiên cứu của luận án
• 3.1.2. Quy trình nghiên cứu của luận án
• 3.1.3. Vận dụng mô hình PLS-SEM
• 3.1.4. Phương pháp nghiên cứu định tính
• 3.1.5. Phương pháp nghiên cứu định lượng
• 3.2. Thiết kế nghiên cứu định tính
• 3.2.1. Thiết kế thang đo các khái niệm nghiên cứu (thang đo nháp 1)
• 3.2.2. Phỏng vấn chuyên gia
• 3.2.3. Khảo sát thử nghiệm
• 3.3. Thiết kế nghiên cứu định lượng
• 3.3.1. Thiết kế nghiên cứu định lượng sơ bộ
• 3.3.2. Nghiên cứu định lượng chính thức
• 3.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN
• 4.1. Kết quả nghiên cứu định tính
• 4.1.1. Kết quả phỏng vấn chuyên gia
• 4.1.2. Kết quả khảo sát thử nghiệm
• 4.2. Xác định mô hình đo lường (sơ bộ)
• 4.2.1. Các nhân tố độc lập
• 4.2.2. Biến phụ thuộc “Vận dụng kỹ thuật KTQTCL”
• 4.2.3. Biến phụ thuộc “Thành quả hoạt động”
• 4.3. Kết quả nghiên cứu định lượng sơ bộ
• 4.3.1. Mẫu nghiên cứu và thời gian khảo sát
• 4.3.2. Thống kê mô tả ở giai đoạn định lượng sơ bộ
• 4.3.3. Kết quả nghiên cứu định lượng sơ bộ
• 4.3.3.1. Đánh giá mô hình đo lường kết quả (các biến OD, CT, CCTC, CLKD, DHTT, CNTT, TQ)
• 4.3.3.2. Đánh giá mô hình đo lường nguyên nhân: các biến CTSH, KTQTCL
• 4.4. Kết quả nghiên cứu định lượng chính thức
• 4.4.1. Mẫu nghiên cứu và thời gian khảo sát
• 4.4.2. Thống kê mô tả ở giai đoạn nghiên cứu định lượng chính thức
• 4.4.2.1. Đặc điểm mẫu nghiên cứu
• 4.4.2.2. Mức độ vận dụng kỹ thuật KTQTCL tại các DN
• 4.4.2.3. Quan điểm cá nhân về việc áp dụng KTQTCL tại các DN Việt Nam
• 4.4.2.4. Kết quả khảo sát về các nhân tố tác động và thành quả hoạt động
• 4.4.3. Kết quả đánh giá mô hình đo lường chính thức
• 4.4.3.1. Đánh giá mô hình đo lường kết quả (các biến OD, CT, CCTC, CLKD, DHTT, CNTT, TQ)
• 4.4.3.2. Đánh giá mô hình đo lường biến nguyên nhân: các biến CTSH, KTQTCL
• 4.4.4. Kết quả đánh giá mô hình cấu trúc
• 4.4.4.1. Đánh giá hiện tượng đa cộng tuyến
• 4.4.4.2. Đánh giá mức ý nghĩa và sự liên quan của các MQH trong mô hình
• 4.4.4.3. Đánh giá mức độ R2
• 4.5. Bàn luận kết quả nghiên cứu
• 4.5.1. Mức độ vận dụng KTQTCL tại các DN Việt Nam
• 4.5.2. Về kết quả kiểm định giả thuyết
• 4.5.2.1. Tác động của các nhân tố bên ngoài (CT, OD)
• 4.5.2.2. Tác động của các nhân tố bên trong DN (CTSH, CLKD, DHTT, CCTC, CNTT)
• 4.5.2.3. Tác động của việc vận dụng kỹ thuật KTQTCL đến thành quả hoạt động
• 4.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• 5. KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý QUẢN TRỊ
• 5.1. Kết luận của nghiên cứu
• 5.1.1. Tác động trực tiếp của các nhân tố bên ngoài, bên trong DN đến việc vận dụng kỹ thuật KTQTCL và thành quả hoạt động
• 5.1.2. Tác động trực tiếp của vận dụng kỹ thuật KTQTCL đến thành quả hoạt động
• 5.1.3. Tác động trung gian của việc vận dụng KTQTCL trong MQH giữa các nhân tố bên ngoài, bên trong DN và thành quả hoạt động
• 5.2. Hàm ý quản trị
• 5.2.1. Các đề xuất góp ý liên quan đến các nhân tố bên ngoài, bên trong DN nhằm nâng cao mức độ vận dụng KTQTCL, và thành quả hoạt động
• 5.2.1.1. Thích nghi với các nhân tố bên ngoài (Mức độ cạnh tranh, mức độ ổn định của môi trường)
• 5.2.1.2. Chủ động điều chỉnh các nhân tố bên trong DN (cấu trúc sở hữu, CLKD, định hướng thị trường, cơ cấu tổ chức, CNTT)
• 5.2.2. Các đề xuất khác nhằm góp phần nâng cao mức độ vận dụng KTQTCL tại các DN
• 5.3. Hạn chế và hướng nghiên cứu trong tương lai
• 5.3.1. Hạn chế của đề tài
• 5.3.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• 1. PHỤ LỤC 1
• 1.1. BẢNG TỔNG HỢP CÁC NGHIÊN CỨU VỀ CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN VẬN DỤNG KỸ THUẬT KTQT/KTQTCL VÀ THÀNH QUẢ HOẠT ĐỘNG
• 1.2. BẢNG TỔNG HỢP CÁC NGHIÊN CỨU VỀ MQH GIỮA KTQT/KTQTCL VÀ THÀNH QUẢ HOẠT ĐỘNG
• 1.3. BẢNG TỔNG HỢP MỨC ĐỘ VẬN DỤNG CÁC KỸ THUẬT KTQTCL TẠI CÁC NƯỚC ĐANG PHÁT TRIỂN (GỒM CẢ VIỆT NAM)
• 2. PHỤ LỤC 2: CÁC KỸ THUẬT KTQTCL DỰ KIẾN NGHIÊN CỨU (ĐỊNH NGHĨA - ĐẶC ĐIỂM)
• 3. PHỤ LỤC 3
• 3.1. BẢN CÂU HỎI KHẢO SÁT NHÁP 1
• 3.2. DANH SÁCH CÁC CHUYÊN GIA (NGHIÊN CỨU ĐỊNH TÍNH)
• 3.3. BẢN CÂU HỎI PHỎNG VẤN CHUYÊN GIA
• 4. PHỤ LỤC 4
• 4.1. KẾT QUẢ PHỎNG VẤN CHUYÊN GIA
• 4.2. BẢNG ĐIỀU CHỈNH THANG ĐO THEO Ý KIẾN CHUYÊN GIA
• 4.3. BẢN CÂU HỎI KHẢO SÁT NHÁP 2
• 4.4. BẢNG TỔNG HỢP THANG ĐO CÁC BIẾN TRONG MÔ HÌNH ĐO LƯỜNG
• 4.5. QUY ĐỔI THANG ĐO BIẾN QUAN SÁT HIỆU QUẢ TÀI CHÍNH
• 4.6. KẾT QUẢ XỬ LÝ BẰNG SMART PLS 3 ĐÁNH GIÁ MÔ HÌNH ĐO LƯỜNG GIAI ĐOẠN ĐỊNH LƯỢNG SƠ BỘ
• 4.7. BẢN CÂU HỎI KHẢO SÁT CHÍNH THỨC
• 4.8. KẾT QUẢ XỬ LÝ BẰNG SMART PLS 3 - ĐÁNH GIÁ MÔ HÌNH ĐO LƯỜNG GIAI ĐOẠN ĐỊNH LƯỢNG CHÍNH THỨC
• 4.9. KẾT QUẢ XỬ LÝ BẰNG SMART PLS 3 - ĐÁNH GIÁ MÔ HÌNH CẤU TRÚC GIAI ĐOẠN ĐỊNH LƯỢNG CHÍNH THỨC
• 4.10. DANH SÁCH CÁC DN KHẢO SÁT CHÍNH THỨC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Vận Dụng Kế Toán Quản Trị Chiến Lược

Kế toán quản trị chiến lược (KTQTCL) đóng vai trò then chốt trong việc giúp các doanh nghiệp Việt Nam đạt được lợi thế cạnh tranh và nâng cao hiệu quả hoạt động. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu hóa, việc hiểu rõ và vận dụng kế toán quản trị chiến lược trở nên vô cùng quan trọng. Bài viết này sẽ đi sâu vào các yếu tố ảnh hưởng đến việc áp dụng KTQTCL tại các doanh nghiệp Việt Nam, từ đó đưa ra những giải pháp thiết thực để nâng cao hiệu quả hoạt động. Theo Trần Thị Phương Lan (2023), KTQTCL là một hệ thống thông tin cần thiết để các DN duy trì lợi thế cạnh tranh và nâng cao thành quả hoạt động trong môi trường kinh doanh toàn cầu.

1.1. Định Nghĩa và Vai Trò của Kế Toán Quản Trị Chiến Lược

Kế toán quản trị chiến lược không chỉ đơn thuần là việc ghi chép và phân tích số liệu, mà còn là một công cụ hỗ trợ đắc lực cho việc hoạch định và thực thi chiến lược kinh doanh. Nó cung cấp thông tin chi tiết về chi phí, doanh thu, lợi nhuận, giúp nhà quản lý đưa ra quyết định sáng suốt. KTQTCL giúp doanh nghiệp xác định lợi thế cạnh tranh, phân bổ nguồn lực hiệu quả và đánh giá hiệu quả hoạt động một cách toàn diện. KTQTCL giúp doanh nghiệp thích ứng nhanh chóng với những thay đổi của môi trường kinh doanh.

1.2. Các Kỹ Thuật Kế Toán Quản Trị Chiến Lược Phổ Biến

Có nhiều kỹ thuật kế toán quản trị chiến lược mà các doanh nghiệp Việt Nam có thể áp dụng, bao gồm: kế toán chi phí mục tiêu, quản trị chi phí dựa trên hoạt động (ABC/ABM), thẻ điểm cân bằng (BSC), và phân tích chuỗi giá trị. Mỗi kỹ thuật có những ưu điểm và nhược điểm riêng, phù hợp với từng loại hình doanh nghiệp và mục tiêu kinh doanh khác nhau. Việc lựa chọn và áp dụng kỹ thuật phù hợp là yếu tố then chốt để đạt được hiệu quả cao nhất. Các kỹ thuật này giúp doanh nghiệp kiểm soát chi phí, nâng cao chất lượng sản phẩm, và tăng cường sự hài lòng của khách hàng.

II. Thách Thức Vận Dụng Kế Toán Quản Trị Chiến Lược Hiện Nay

Mặc dù có nhiều lợi ích, việc vận dụng kế toán quản trị chiến lược tại các doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn gặp nhiều thách thức. Các rào cản vận dụng có thể kể đến như: thiếu nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn cao, hệ thống thông tin kế toán chưa được đầu tư đúng mức, và văn hóa doanh nghiệp chưa thực sự coi trọng vai trò của KTQTCL. Bên cạnh đó, sự thay đổi nhanh chóng của môi trường kinh doanh cũng đòi hỏi các doanh nghiệp phải liên tục cập nhật và điều chỉnh phương pháp triển khai kế toán quản trị chiến lược.

2.1. Thiếu Hụt Nguồn Nhân Lực và Trình Độ Chuyên Môn

Một trong những rào cản lớn nhất đối với việc vận dụng kế toán quản trị chiến lược là sự thiếu hụt nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn cao. Các chuyên gia kế toán cần có kiến thức sâu rộng về cả kế toán và quản trị, cũng như khả năng phân tích và giải quyết vấn đề. Việc đào tạo và phát triển nguồn nhân lực là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả vận dụng KTQTCL.

2.2. Hạn Chế về Hệ Thống Thông Tin Kế Toán

Hệ thống thông tin kế toán đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp dữ liệu cho KTQTCL. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp Việt Nam vẫn sử dụng hệ thống thông tin kế toán lạc hậu, thiếu tính tích hợp và khả năng phân tích dữ liệu. Việc đầu tư vào hệ thống thông tin kế toán hiện đại là cần thiết để đảm bảo tính chính xác và kịp thời của thông tin, từ đó hỗ trợ hiệu quả cho việc vận dụng KTQTCL.

2.3. Văn Hóa Doanh Nghiệp và Nhận Thức về KTQTCL

Văn hóa doanh nghiệp có ảnh hưởng lớn đến việc vận dụng kế toán quản trị chiến lược. Nếu văn hóa doanh nghiệp không coi trọng vai trò của KTQTCL và không khuyến khích sự hợp tác giữa các bộ phận, việc áp dụng KTQTCL sẽ gặp nhiều khó khăn. Cần xây dựng văn hóa doanh nghiệp coi trọng thông tin, khuyến khích sự đổi mới và sáng tạo, và tạo điều kiện cho các bộ phận phối hợp chặt chẽ với nhau.

III. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Vận Dụng KTQTCL Hiệu Quả

Để vận dụng kế toán quản trị chiến lược hiệu quả, các doanh nghiệp Việt Nam cần chú trọng đến nhiều yếu tố ảnh hưởng. Các nhân tố tác động có thể được chia thành hai nhóm chính: nhân tố bên trong và nhân tố bên ngoài doanh nghiệp. Việc hiểu rõ và quản lý tốt các yếu tố ảnh hưởng này sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả hoạt động và đạt được lợi thế cạnh tranh bền vững.

3.1. Tác Động của Môi Trường Kinh Doanh và Cạnh Tranh

Môi trường kinh doanh và mức độ cạnh tranh có ảnh hưởng lớn đến việc vận dụng kế toán quản trị chiến lược. Trong môi trường cạnh tranh khốc liệt, các doanh nghiệp cần phải liên tục đổi mới và cải tiến để duy trì lợi thế cạnh tranh. KTQTCL giúp doanh nghiệp phân tích đối thủ cạnh tranh, xác định điểm mạnh điểm yếu của mình, và đưa ra các quyết định chiến lược phù hợp.

3.2. Vai Trò của Cấu Trúc Tổ Chức và Văn Hóa Doanh Nghiệp

Cấu trúc tổ chức và văn hóa doanh nghiệp cũng là những yếu tố ảnh hưởng quan trọng. Cấu trúc tổ chức linh hoạt và văn hóa doanh nghiệp khuyến khích sự hợp tác và đổi mới sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc vận dụng kế toán quản trị chiến lược. Ngược lại, cấu trúc tổ chức cứng nhắc và văn hóa doanh nghiệp bảo thủ sẽ gây khó khăn cho việc áp dụng KTQTCL.

3.3. Ứng Dụng Công Nghệ Thông Tin Trong KTQTCL

Công nghệ thông tin (CNTT) đóng vai trò ngày càng quan trọng trong việc vận dụng kế toán quản trị chiến lược. CNTT giúp doanh nghiệp thu thập, xử lý và phân tích dữ liệu một cách nhanh chóng và chính xác. Việc ứng dụng CNTT trong KTQTCL giúp doanh nghiệp đưa ra quyết định kịp thời và hiệu quả hơn. Các phần mềm kế toán hiện đại cung cấp nhiều công cụ hỗ trợ cho việc vận dụng KTQTCL.

IV. Giải Pháp Nâng Cao Vận Dụng Kế Toán Quản Trị Chiến Lược

Để nâng cao hiệu quả vận dụng kế toán quản trị chiến lược, các doanh nghiệp Việt Nam cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp. Các giải pháp vận dụng bao gồm: đầu tư vào đào tạo và phát triển nguồn nhân lực, nâng cấp hệ thống thông tin kế toán, xây dựng văn hóa doanh nghiệp coi trọng thông tin và đổi mới, và tăng cường hợp tác với các chuyên gia và tổ chức tư vấn.

4.1. Đầu Tư vào Đào Tạo và Phát Triển Nguồn Nhân Lực

Việc đầu tư vào đào tạo và phát triển nguồn nhân lực là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả vận dụng kế toán quản trị chiến lược. Các doanh nghiệp cần cung cấp cho nhân viên kế toán cơ hội học tập và nâng cao trình độ chuyên môn, cũng như khuyến khích họ tham gia các khóa đào tạo về KTQTCL. Cần tạo điều kiện cho nhân viên kế toán tiếp cận với các kiến thức và kỹ năng mới nhất.

4.2. Nâng Cấp Hệ Thống Thông Tin Kế Toán Hiện Đại

Việc nâng cấp hệ thống thông tin kế toán là cần thiết để đảm bảo tính chính xác và kịp thời của thông tin. Các doanh nghiệp nên đầu tư vào hệ thống thông tin kế toán hiện đại, có khả năng tích hợp với các hệ thống khác trong doanh nghiệp, và cung cấp các công cụ phân tích dữ liệu mạnh mẽ. Hệ thống thông tin kế toán cần đáp ứng được yêu cầu của KTQTCL.

4.3. Xây Dựng Văn Hóa Doanh Nghiệp Coi Trọng Thông Tin

Việc xây dựng văn hóa doanh nghiệp coi trọng thông tin và đổi mới là yếu tố quan trọng để tạo điều kiện thuận lợi cho việc vận dụng kế toán quản trị chiến lược. Các doanh nghiệp cần khuyến khích sự hợp tác giữa các bộ phận, tạo điều kiện cho nhân viên chia sẻ thông tin và ý tưởng, và khen thưởng những người có đóng góp vào việc cải tiến hiệu quả hoạt động. Văn hóa doanh nghiệp cần tạo ra môi trường làm việc sáng tạo và cởi mở.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu Về KTQTCL

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc vận dụng kế toán quản trị chiến lược có tác động tích cực đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Các doanh nghiệp áp dụng KTQTCL thường có khả năng kiểm soát chi phí tốt hơn, đưa ra quyết định chiến lược sáng suốt hơn, và đạt được lợi thế cạnh tranh bền vững hơn. Tuy nhiên, hiệu quả vận dụng còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm quy mô doanh nghiệp, ngành nghề kinh doanh, và trình độ quản lý.

5.1. Các Nghiên Cứu Về Tác Động của KTQTCL Đến Hiệu Quả

Các nghiên cứu đã chứng minh rằng KTQTCL có tác động tích cực đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Việc áp dụng KTQTCL giúp doanh nghiệp cải thiện hiệu quả tài chính, nâng cao năng suất lao động, và tăng cường sự hài lòng của khách hàng. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng hiệu quả của KTQTCL còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau.

5.2. Kinh Nghiệm Vận Dụng KTQTCL Thành Công Tại DN Việt

Có nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã vận dụng kế toán quản trị chiến lược thành công và đạt được những kết quả ấn tượng. Các doanh nghiệp này thường có đội ngũ quản lý có tầm nhìn chiến lược, hệ thống thông tin kế toán hiện đại, và văn hóa doanh nghiệp coi trọng thông tin và đổi mới. Việc học hỏi kinh nghiệm từ các doanh nghiệp này sẽ giúp các doanh nghiệp khác vận dụng KTQTCL hiệu quả hơn.

VI. Kết Luận và Tương Lai Của Kế Toán Quản Trị Chiến Lược

Kế toán quản trị chiến lược đóng vai trò ngày càng quan trọng trong việc giúp các doanh nghiệp Việt Nam đạt được lợi thế cạnh tranh và nâng cao hiệu quả hoạt động. Để vận dụng KTQTCL hiệu quả, các doanh nghiệp cần chú trọng đến nhiều yếu tố ảnh hưởng, bao gồm môi trường kinh doanh, cấu trúc tổ chức, văn hóa doanh nghiệp, và công nghệ thông tin. Trong tương lai, KTQTCL sẽ tiếp tục phát triển và đóng vai trò quan trọng hơn nữa trong việc giúp các doanh nghiệp thích ứng với những thay đổi của môi trường kinh doanh.

6.1. Tóm Tắt Các Yếu Tố Quan Trọng và Hàm Ý Quản Trị

Các yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến vận dụng kế toán quản trị chiến lược bao gồm môi trường kinh doanh, cấu trúc tổ chức, văn hóa doanh nghiệp, và công nghệ thông tin. Các doanh nghiệp cần chú trọng đến việc quản lý tốt các yếu tố này để nâng cao hiệu quả vận dụng KTQTCL. Các nhà quản lý cần có tầm nhìn chiến lược và khả năng đưa ra quyết định sáng suốt.

6.2. Hướng Nghiên Cứu và Phát Triển KTQTCL Trong Tương Lai

Trong tương lai, KTQTCL sẽ tiếp tục phát triển và đóng vai trò quan trọng hơn nữa trong việc giúp các doanh nghiệp thích ứng với những thay đổi của môi trường kinh doanh. Các nghiên cứu trong tương lai có thể tập trung vào việc tìm hiểu các yếu tố mới ảnh hưởng đến vận dụng KTQTCL, cũng như phát triển các kỹ thuật KTQTCL mới phù hợp với bối cảnh kinh doanh hiện đại.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế đặt ra nhiều cơ hội cùng áp lực cạnh tranh gay gắt đối với các doanh nghiệp Việt Nam. Để duy trì lợi thế cạnh tranh và nâng cao hiệu quả hoạt động, việc vận dụng các công cụ quản trị hiện đại, đặc biệt là kỹ thuật kế toán quản trị chiến lược (KTQTCL - Strategic Management Accounting), đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin tài chính và phi tài chính dài hạn, hướng ra môi trường bên ngoài. Tuy nhiên, tại Việt Nam, các kỹ thuật KTQTCL còn tương đối mới và chưa được áp dụng phổ biến. Các công trình nghiên cứu trước đây tại Việt Nam thường chỉ tiếp cận từng nhân tố riêng lẻ, khảo sát trong phạm vi hẹp (chủ yếu là ngành sản xuất) hoặc chỉ kiểm định mô hình hai cấp gián tiếp mà chưa phân tích đồng thời tác động trực tiếp và gián tiếp của các nhân tố bên trong và bên ngoài đến thành quả hoạt động. Do đó, luận án tiến sĩ kinh tế chuyên ngành Kế toán của nghiên cứu sinh Trần Thị Phương Lan (năm 2023) tại Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh với đề tài "Các nhân tố tác động đến vận dụng kỹ thuật kế toán quản trị chiến lược và thành quả hoạt động tại các doanh nghiệp Việt Nam" đã được thực hiện nhằm giải quyết khoảng trống học thuật này.

Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu tổng quát của luận án là phân tích sự ảnh hưởng của các nhân tố bên ngoài và bên trong doanh nghiệp đến việc vận dụng kỹ thuật KTQTCL, qua đó ảnh hưởng đến thành quả hoạt động tại các doanh nghiệp Việt Nam; đồng thời phân tích ảnh hưởng trực tiếp của các nhân tố đó đến thành quả hoạt động. Luận án xác định 4 mục tiêu cụ thể:

1. Xác định các nhân tố bên ngoài và bên trong doanh nghiệp tác động trực tiếp đến vận dụng kỹ thuật KTQTCL và đến thành quả hoạt động tại các doanh nghiệp Việt Nam.
2. Đo lường mức độ ảnh hưởng của các nhân tố bên ngoài và bên trong doanh nghiệp tác động trực tiếp đến vận dụng kỹ thuật KTQTCL và đến thành quả hoạt động tại các doanh nghiệp Việt Nam.
3. Xác định mức độ tác động trực tiếp của vận dụng kỹ thuật KTQTCL đến thành quả hoạt động tại các doanh nghiệp Việt Nam.
4. Xác định mức độ tác động gián tiếp của các nhân tố bên ngoài và bên trong doanh nghiệp đến thành quả hoạt động thông qua trung gian vận dụng kỹ thuật KTQTCL tại các doanh nghiệp Việt Nam.

Câu hỏi nghiên cứu

Luận án đặt ra 4 câu hỏi nghiên cứu tương ứng:

• Câu hỏi 1: Các nhân tố bên ngoài và các nhân tố bên trong doanh nghiệp nào tác động trực tiếp đến vận dụng kỹ thuật KTQTCL, đến thành quả hoạt động tại các doanh nghiệp Việt Nam?
• Câu hỏi 2: Mức độ tác động trực tiếp của các nhân tố bên ngoài và các nhân tố bên trong doanh nghiệp đến vận dụng kỹ thuật KTQTCL, đến thành quả hoạt động tại các doanh nghiệp Việt Nam như thế nào?
• Câu hỏi 3: Mức độ tác động trực tiếp của vận dụng kỹ thuật KTQTCL đến thành quả hoạt động tại các doanh nghiệp Việt Nam như thế nào?
• Câu hỏi 4: Mức độ tác động gián tiếp của các nhân tố bên ngoài và các nhân tố bên trong doanh nghiệp đến thành quả hoạt động thông qua trung gian vận dụng kỹ thuật KTQTCL tại các doanh nghiệp Việt Nam như thế nào?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Hành vi kế toán, tập trung vào các nhân tố tác động đến việc vận dụng kỹ thuật KTQTCL và thành quả hoạt động tại các doanh nghiệp. Đối tượng khảo sát là những người làm công tác kế toán tài chính, kế toán quản trị, hoặc các nhà quản lý cấp cao (CEO, CFO), quản lý cấp trung tại doanh nghiệp.
• Phạm vi không gian: Khảo sát tại các doanh nghiệp phi tài chính có quy mô vừa và lớn trên phạm vi lãnh thổ Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu định tính thực hiện từ ngày 01/9/2020 đến ngày 30/01/2021. Nghiên cứu định lượng gồm hai giai đoạn: khảo sát sơ bộ từ ngày 22/02/2021 đến ngày 20/4/2021 và khảo sát chính thức từ ngày 20/5/2021 đến ngày 20/7/2021. Dữ liệu tài chính được thu thập dựa trên kết quả hoạt động năm 2020.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu quốc tế

Các nghiên cứu quốc tế đã tiếp cận mối quan hệ giữa các nhân tố bối cảnh, KTQTCL và thành quả hoạt động theo nhiều góc độ:

• Nhân tố bên ngoài và KTQTCL: Gordon và Narayanan (1984), Mia và Clarke (1999), Libby và Waterhouse (1996), Anderson và Lanen (1999) chỉ ra áp lực cạnh tranh và tính không chắc chắn của môi trường thúc đẩy nhu cầu thông tin kế toán phạm vi rộng. Guilding và McManus (2002) tại Úc, Cescon và cộng sự (2019) tại Ý, Ojra (2014) tại Palestine chứng minh mức độ cạnh tranh thúc đẩy áp dụng kỹ thuật kế toán khách hàng và đối thủ cạnh tranh; tuy nhiên Quon (2020) tại Canada lại không tìm thấy bằng chứng này. Về cảm nhận tính không chắc chắn của môi trường (PEU), Pavlatos (2015), Al-Mawali (2015), Cescon và cộng sự (2019) nhận thấy PEU tác động thuận chiều, trong khi McManus (2013), Hoque (2004), Ojra (2014), Quon (2020) cho kết quả không có ý nghĩa thống kê.
• Nhân tố bên trong và KTQTCL: Guilding (1999), Cadez và Guilding (2008), Cinquini và Tenucci (2007, 2010), Teeratansirikool và cộng sự (2013), Turner và cộng sự (2017) phân tích tác động của chiến lược kinh doanh (người tiên phong/người theo sau, dẫn đầu chi phí/khác biệt hóa). Narver và Slater (1990), Guilding và McManus (2002), Turner và cộng sự (2017) xác nhận ảnh hưởng của định hướng thị trường. Abernethy và Bouwens (2005), McManus (2013), Pavlatos (2015) ghi nhận vai trò của phân cấp quản lý trong cơ cấu tổ chức. Roslender (1995), Baines và Langfield-Smith (2003), Ojra (2014) làm rõ vai trò của công nghệ thông tin. Ngoài ra, văn hóa tổ chức (Quon, 2020), sự tham gia của kế toán vào quyết định chiến lược (Cadez và Guilding, 2008; Ma và Tayles, 2009) và quy mô doanh nghiệp (Hoque và James, 2000; Ojra, 2014) cũng được ghi nhận có ảnh hưởng tích cực.

Các hướng nghiên cứu tại Việt Nam

Tại Việt Nam, các nghiên cứu về KTQTCL được công bố rải rác:

• Đoàn Ngọc Phi Anh (2012, 2016) kiểm định tác động của mức độ cạnh tranh và phân cấp quản lý đến KTQTCL và thành quả hoạt động.
• Lê Hiếu Học khảo sát tác động của KTQTCL đến việc giảm chi phí.
• Phạm Ngọc Toàn và Lê Thị Mỹ Nương (2018a, 2018b), Lê Thị Mỹ Nương (2020) khảo sát các nhân tố ảnh hưởng đến KTQTCL và thành quả hoạt động trong các doanh nghiệp sản xuất.
• Trinh (2019) nghiên cứu mối quan hệ giữa vốn trí tuệ, KTQTCL và thành quả hoạt động tại các doanh nghiệp niêm yết.
• Bùi Thị Trúc Quy (2020) phân tích các nhân tố tác động đến KTQTCL trong doanh nghiệp sản xuất.
• Lê Mộng Huyền và cộng sự (2020, 2022) nghiên cứu ảnh hưởng của thông tin KTQT phạm vi rộng tại doanh nghiệp nhỏ và vừa tỉnh Bình Định.
• Trần Thị Kim Phượng và Trần Thị Mỹ Hạnh (2021), Thái Anh Tuấn (2019), Huỳnh Tấn Dũng và Huỳnh Thị Thanh Thảo (2021), Nguyễn Thị Ngọc Bích và Thái Thị Hoài Thương (2022), Nguyen La Soa và cộng sự (2022) nghiên cứu các nhân tố công nghệ, trình độ nhân viên và văn hóa doanh nghiệp tác động đến vận dụng KTQT/KTQTCL.
• Nguyễn Phong Nguyên và Trần Thị Trinh (2018), Từ Thanh Hoài, Trần Anh Hoa, Nguyễn Phong Nguyên (2022) làm rõ vai trò của sự tham gia của kế toán vào quá trình ra quyết định chiến lược.
• Bùi Huy Hải Bích và Võ Thị Thanh Nhàn (2007) kiểm định mối liên hệ giữa định hướng thị trường và kết quả hoạt động doanh nghiệp cơ khí.

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết

1. Về mô hình nghiên cứu: Các nghiên cứu tại Việt Nam trước đây chỉ kiểm định mô hình hai cấp gián tiếp (tác động của nhân tố lên KTQTCL, KTQTCL lên thành quả hoạt động, hoặc tác động gián tiếp). Chưa có công trình nào tại Việt Nam kết hợp kiểm định đồng thời cả tác động trực tiếp và tác động gián tiếp của các nhân tố bên ngoài, bên trong lên thành quả hoạt động trên cùng một mô hình cấu trúc.
2. Về nhân tố nghiên cứu: Chưa có nghiên cứu nào tại Việt Nam đưa nhân tố cấu trúc sở hữu vào mô hình kiểm định tác động đến vận dụng KTQTCL và thành quả hoạt động. Nhân tố định hướng thị trường cũng chưa được kiểm định trong mối quan hệ với KTQTCL tại Việt Nam.
3. Về phạm vi khảo sát: Các nghiên cứu trước phần lớn thu hẹp phạm vi trong các doanh nghiệp ngành sản xuất. Luận án mở rộng phạm vi ra toàn bộ các doanh nghiệp phi tài chính quy mô vừa và lớn thuộc nhiều lĩnh vực hoạt động (sản xuất, thương mại, dịch vụ, xây dựng) tại Việt Nam.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết nền tảng

• Khái niệm và nội dung KTQTCL: Luận án dựa trên lý thuyết quản trị chiến lược (David, 2011) và các nghiên cứu của Roslender (1995), Cadez và Guilding (2008) để định nghĩa KTQTCL là hệ thống cung cấp thông tin chiến lược hướng ra bên ngoài, kết hợp dữ liệu tài chính và phi tài chính phục vụ lập kế hoạch, kiểm soát và ra quyết định dài hạn.
• Lý thuyết bất định (Contingency Theory): Theo Otley (1980), Gordon và Narayanan (1984), không có một hệ thống thông tin kế toán nào tối ưu cho mọi doanh nghiệp trong mọi hoàn cảnh. Hiệu quả hoạt động phụ thuộc vào mức độ tương thích giữa hệ thống KTQTCL với các nhân tố bối cảnh môi trường bên ngoài (mức độ cạnh tranh, tính không ổn định của môi trường) và cấu trúc bên trong doanh nghiệp (chiến lược, cơ cấu tổ chức, công nghệ thông tin, định hướng thị trường).
• Lý thuyết đại diện (Agency Theory): Dựa trên Lambert (2001), Panda và Leepsa (2017), lý thuyết giải thích xung đột lợi ích giữa chủ sở hữu và nhà quản lý. Cấu trúc sở hữu và sự hỗ trợ của hệ thống KTQTCL giúp minh bạch hóa thông tin, giảm bất cân xứng thông tin và chi phí đại diện, từ đó nâng cao hiệu quả quản trị và thành quả hoạt động.

Nhóm nhân tố	Tên nhân tố	Ký hiệu	Loại mô hình đo lường
Bên ngoài	Mức độ cạnh tranh của môi trường	CT	Kết quả (Reflective)
Bên ngoài	Mức độ không ổn định của môi trường	OD	Kết quả (Reflective)
Bên trong	Cấu trúc sở hữu	CTSH	Nguyên nhân (Formative)
Bên trong	Chiến lược kinh doanh	CLKD	Kết quả (Reflective)
Bên trong	Định hướng thị trường	DHTT	Kết quả (Reflective)
Bên trong	Cơ cấu tổ chức	CCTC	Kết quả (Reflective)
Bên trong	Công nghệ thông tin	CNTT	Kết quả (Reflective)
Trung gian	Vận dụng kỹ thuật KTQTCL	KTQTCL	Nguyên nhân (Formative)
Phụ thuộc	Thành quả hoạt động (tài chính & phi tài chính)	TQ	Kết quả (Reflective)

Phương pháp nghiên cứu

Luận án áp dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp kết hợp định tính và định lượng qua các giai đoạn cụ thể:

1. Nghiên cứu định tính:
   • Phỏng vấn sâu chuyên gia: Thực hiện phỏng vấn các chuyên gia là nhà quản lý doanh nghiệp, kế toán trưởng và giảng viên/nhà nghiên cứu để thẩm định tính phù hợp của mô hình và hiệu chỉnh thang đo nháp 1 thành thang đo nháp 2.
   • Khảo sát thử nghiệm: Khảo sát thử nghiệm trên một nhóm nhỏ doanh nghiệp để hoàn thiện từ ngữ, cấu trúc bảng câu hỏi trước khi khảo sát diện rộng.
2. Nghiên cứu định lượng:
   • Định lượng sơ bộ: Thu thập dữ liệu để đánh giá độ tin cậy và giá trị hội tụ của thang đo bằng phần mềm SmartPLS 3, từ đó hoàn thiện bảng câu hỏi khảo sát chính thức.
   • Định lượng chính thức: Sử dụng mô hình phương trình cấu trúc bình phương tối thiểu riêng phần (PLS-SEM) xử lý bằng phần mềm SmartPLS 3. Quy trình phân tích gồm: đánh giá mô hình đo lường kết quả (độ tin cậy nhất quán nội tại, giá trị hội tụ AVE, giá trị phân biệt), đánh giá mô hình đo lường nguyên nhân (mức ý nghĩa trọng số ngoài, hiện tượng đa cộng tuyến VIF), và đánh giá mô hình cấu trúc (hệ số xác định $R^2$, hệ số đường dẫn $\beta$, mức ý nghĩa thống kê $p$-value qua kỹ thuật Bootstrapping, kiểm định tác động trực tiếp, gián tiếp và tổng thể).
3. Nguồn dữ liệu và mẫu khảo sát:
   • Dữ liệu sơ cấp thu thập qua khảo sát bảng hỏi gửi đến các nhà quản lý cấp cao, cấp trung và kế toán trưởng tại 262 doanh nghiệp phi tài chính quy mô vừa và lớn tại Việt Nam.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan các nghiên cứu trước

Chương 1 hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến 3 nhóm nội dung chính: nhân tố bên ngoài và bên trong tác động đến vận dụng kỹ thuật KTQTCL; nhân tố bên ngoài và bên trong tác động đến thành quả hoạt động; tác động của vận dụng kỹ thuật KTQTCL đến thành quả hoạt động. Tác giả phân tích các kết quả đồng thuận và trái chiều trong thực nghiệm quốc tế và Việt Nam, từ đó chỉ rõ khoảng trống về mặt lý thuyết mô hình tích hợp trực tiếp - gián tiếp, sự thiếu vắng của nhân tố cấu trúc sở hữu và định hướng thị trường trong bối cảnh Việt Nam, cũng như hạn chế về phạm vi ngành nghề ở các nghiên cứu trước.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết

Chương 2 trình bày tổng quan về quản trị chiến lược, sự hình thành, định nghĩa và 12-16 kỹ thuật KTQTCL tiêu biểu (như chi phí dựa trên hoạt động ABC, thẻ điểm cân bằng BSC, chi phí mục tiêu, chi phí vòng đời, kế toán khách hàng, kế toán đối thủ cạnh tranh). Tác giả vận dụng lý thuyết bất định (Otley, 1980) và lý thuyết đại diện (Lambert, 2001) làm nền tảng khoa học; phân tích nhận diện 2 nhân tố bên ngoài (CT, OD) và 5 nhân tố bên trong (CTSH, CLKD, DHTT, CCTC, CNTT). Từ đó, chương xây dựng hệ thống các giả thuyết nghiên cứu bao gồm:

• Tác động trực tiếp của các nhân tố bên ngoài đến vận dụng KTQTCL ($H_{1a1}, H_{1a2}$) và đến thành quả hoạt động ($H_{1b1}, H_{1b2}$).
• Tác động trực tiếp của các nhân tố bên trong đến vận dụng KTQTCL ($H_{2a1}, H_{2a2}, H_{2a3}, H_{2a4}, H_{2a5}$) và đến thành quả hoạt động ($H_{2b1}, H_{2b2}, H_{2b3}, H_{2b4}, H_{2b5}$).
• Tác động trực tiếp của vận dụng kỹ thuật KTQTCL đến thành quả hoạt động ($H_{3a}$).
• Tác động gián tiếp của các nhân tố bên ngoài và bên trong đến thành quả hoạt động thông qua vai trò trung gian của vận dụng kỹ thuật KTQTCL.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 thiết lập khung nghiên cứu, quy trình nghiên cứu chi tiết và các căn cứ vận dụng mô hình PLS-SEM. Tác giả trình bày thiết kế nghiên cứu định tính qua phỏng vấn chuyên gia để hiệu chỉnh các biến quan sát trong thang đo; quy trình khảo sát thử nghiệm; và quy trình thiết kế nghiên cứu định lượng sơ bộ cùng nghiên cứu định lượng chính thức. Cỡ mẫu được xác định đảm bảo yêu cầu phân tích mô hình cấu trúc qua công cụ G*Power. Chương này cũng mô tả chi tiết phương pháp đánh giá mô hình đo lường dạng kết quả (Reflective) và dạng nguyên nhân (Formative) trên phần mềm SmartPLS 3.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và bàn luận

Chương 4 công bố kết quả phân tích dữ liệu khảo sát từ 262 doanh nghiệp phi tài chính quy mô vừa và lớn tại Việt Nam. Nội dung thống kê mô tả mẫu khảo sát theo vùng lãnh thổ, vị trí chức danh người trả lời (CFO, CEO, Kế toán trưởng, nhân viên kế toán), thâm niên công tác, lĩnh vực hoạt động kinh doanh chính và quy mô doanh thu năm 2020. Kết quả đánh giá mô hình đo lường sơ bộ và chính thức khẳng định các thang đo đạt độ tin cậy và giá trị phân biệt. Đánh giá mô hình cấu trúc cho thấy không xảy ra hiện tượng đa cộng tuyến nghiêm trọng. Kết quả kiểm định giả thuyết bằng PLS-SEM chỉ ra:

• Cả 2 nhân tố bên ngoài (mức độ cạnh tranh CT, mức độ không ổn định của môi trường OD) và 5 nhân tố bên trong (cấu trúc sở hữu CTSH, chiến lược kinh doanh CLKD, định hướng thị trường DHTT, cơ cấu tổ chức CCTC, công nghệ thông tin CNTT) đều có tác động trực tiếp, thuận chiều đến vận dụng kỹ thuật KTQTCL và đến thành quả hoạt động.
• Vận dụng kỹ thuật KTQTCL có tác động tích cực, thuận chiều đến thành quả hoạt động của doanh nghiệp.
• Vận dụng kỹ thuật KTQTCL đóng vai trò trung gian truyền dẫn tác động tích cực từ các nhân tố bên ngoài và bên trong đến thành quả hoạt động (tài chính và phi tài chính).

Chương 5: Kết luận và hàm ý quản trị

Chương 5 đúc kết các kết luận thực nghiệm từ kết quả nghiên cứu; trình bày những đóng góp mới về mặt học thuật và thực tiễn. Trên cơ sở đó, tác giả đưa ra các hàm ý quản trị thực tiễn gồm:

1. Nhóm giải pháp thích nghi với nhân tố bên ngoài: chủ động nhận diện mức độ cạnh tranh và mức độ không ổn định của môi trường kinh doanh để thu thập thông tin KTQTCL phù hợp.
2. Nhóm giải pháp điều chỉnh các nhân tố bên trong: hoàn thiện cấu trúc sở hữu minh bạch, đồng bộ hóa chiến lược kinh doanh linh hoạt, đẩy mạnh định hướng thị trường, hoàn thiện cơ cấu tổ chức theo hướng phân cấp quản lý hợp lý, tăng cường đầu tư và ứng dụng công nghệ thông tin trong kế toán.
3. Nêu rõ các hạn chế của đề tài và đề xuất các hướng nghiên cứu mở rộng trong tương lai.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Luận án bổ sung vào dòng nghiên cứu thực nghiệm về KTQTCL thông qua việc xây dựng và kiểm định một mô hình nghiên cứu toàn diện, kết hợp phân tích đồng thời tác động trực tiếp và tác động gián tiếp (qua vai trò trung gian của KTQTCL) của các nhân tố bên ngoài và bên trong đến thành quả hoạt động doanh nghiệp trong cùng một mô hình cấu trúc.
• Đưa vào kiểm định nhân tố mới là Cấu trúc sở hữu (CTSH) và nhân tố Định hướng thị trường (DHTT) trong mô hình nghiên cứu về KTQTCL tại bối cảnh một nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam.
• Điều chỉnh, bổ sung và hoàn thiện hệ thống thang đo đo lường các nhân tố bối cảnh, mức độ vận dụng KTQTCL và thành quả hoạt động (kết hợp cả phương diện tài chính và phi tài chính) phù hợp với đặc điểm các doanh nghiệp Việt Nam.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Cung cấp bằng chứng thực nghiệm khẳng định 07 nhân tố (02 nhân tố bên ngoài: mức độ cạnh tranh CT, mức độ không ổn định OD; 05 nhân tố bên trong: cấu trúc sở hữu CTSH, chiến lược kinh doanh CLKD, định hướng thị trường DHTT, cơ cấu tổ chức CCTC, công nghệ thông tin CNTT) có tác động tích cực, thuận chiều đến vận dụng kỹ thuật KTQTCL và thành quả hoạt động tại 262 doanh nghiệp phi tài chính vừa và lớn tại Việt Nam.
• Cung cấp bằng chứng thực nghiệm rõ ràng về việc vận dụng các kỹ thuật KTQTCL tác động trực tiếp làm gia tăng thành quả hoạt động của doanh nghiệp, đồng thời đóng vai trò trung gian nâng cao hiệu quả hoạt động dưới tác động của các yếu tố môi trường và nội tại.
• Đưa ra các khuyến nghị cụ thể cho các nhà quản trị doanh nghiệp trong việc thiết kế hệ thống KTQTCL, đào tạo nhân sự kế toán quản trị, ứng dụng công nghệ và điều chỉnh cơ chế quản lý nội bộ nhằm tối ưu hóa thành quả hoạt động kinh doanh bền vững.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

• Luận án chỉ khảo sát tại các doanh nghiệp phi tài chính có quy mô vừa và lớn tại Việt Nam, chưa bao quát nhóm doanh nghiệp quy mô nhỏ và doanh nghiệp thuộc khối ngành tài chính - ngân hàng - bảo hiểm.
• Dữ liệu nghiên cứu được thu thập tại một thời điểm khảo sát (năm 2021 với số liệu hoạt động năm 2020), dựa trên đánh giá tự cảm nhận của đối tượng khảo sát qua bảng câu hỏi, có thể chịu ảnh hưởng nhất định bởi tính chủ quan.
• Mô hình chưa bao quát hết tất cả các nhân tố tiềm năng khác như văn hóa doanh nghiệp ở các khía cạnh đa chiều, các yếu tố thể chế pháp lý cụ thể hoặc năng lực chuyển đổi số chi tiết.

Hướng nghiên cứu tiếp

• Mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các loại hình doanh nghiệp khác như doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ, các doanh nghiệp trong khối tài chính - bảo hiểm để so sánh sự khác biệt về mức độ vận dụng KTQTCL.
• Áp dụng phương pháp nghiên cứu theo chuỗi thời gian (dữ liệu bảng dọc - longitudinal study) để theo dõi và đánh giá tác động dài hạn của việc vận dụng KTQTCL đến thành quả hoạt động qua nhiều năm liên tiếp.
• Bổ sung và kiểm định thêm các nhân tố mới như năng lực chuyển đổi số, văn hóa đổi mới sáng tạo, hoặc vai trò điều tiết của các chính sách thể chế kinh tế.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn đối với nhiều nhóm đối tượng:

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên chuyên ngành Kế toán - Kiểm toán, Quản trị kinh doanh: Luận án cung cấp khung lý thuyết hệ thống về KTQTCL, quy trình áp dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp và kỹ thuật xử lý dữ liệu PLS-SEM trên phần mềm SmartPLS 3 đối với mô hình có cả biến đo lường kết quả (Reflective) và biến đo lường nguyên nhân (Formative).
• Đối với nhà quản trị doanh nghiệp (Hội đồng quản trị, CEO, CFO) và Kế toán trưởng: Luận án cung cấp cơ sở thực chứng để đánh giá lợi ích của các kỹ thuật KTQTCL, từ đó chủ động đầu tư nguồn lực, hoàn thiện cơ cấu tổ chức phân cấp, trang bị hệ thống công nghệ thông tin và xây dựng định hướng thị trường nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và thành quả hoạt động.
• Đối với các cơ quan quản lý và hiệp hội nghề nghiệp kế toán (Bộ Tài chính, Hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam): Cung cấp dữ liệu thực tiễn phục vụ việc định hướng, xây dựng các hướng dẫn thực hành kế toán quản trị chiến lược cho cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án xác định những nhân tố nào tác động đến việc vận dụng kỹ thuật KTQTCL tại các doanh nghiệp Việt Nam?

Luận án xác định 07 nhân tố tác động trực tiếp và thuận chiều đến việc vận dụng kỹ thuật KTQTCL, bao gồm 02 nhân tố bên ngoài doanh nghiệp (Mức độ cạnh tranh của môi trường, Mức độ không ổn định của môi trường) và 05 nhân tố bên trong doanh nghiệp (Cấu trúc sở hữu, Chiến lược kinh doanh, Định hướng thị trường, Cơ cấu tổ chức, Công nghệ thông tin).

2. Dữ liệu nghiên cứu định lượng của luận án được thu thập từ nguồn nào và xử lý bằng công cụ gì?

Dữ liệu nghiên cứu định lượng chính thức được thu thập từ bảng khảo sát gửi đến các nhà quản lý cấp cao, cấp trung và kế toán trưởng tại 262 doanh nghiệp phi tài chính có quy mô vừa và lớn tại Việt Nam. Dữ liệu được xử lý bằng mô hình phương trình cấu trúc bình phương tối thiểu riêng phần (PLS-SEM) thông qua phần mềm SmartPLS 3.

3. Luận án sử dụng những lý thuyết nền tảng nào để xây dựng mô hình và giả thuyết nghiên cứu?

Luận án vận dụng hai lý thuyết nền tảng chính: Lý thuyết bất định (Contingency Theory) của Otley (1980) và Gordon & Narayanan (1984) để giải thích sự phù hợp giữa các nhân tố bối cảnh với hệ thống KTQTCL; và Lý thuyết đại diện (Agency Theory) của Lambert (2001) và Panda & Leepsa (2017) để giải thích mối quan hệ giữa cấu trúc sở hữu, sự bất cân xứng thông tin và vai trò của hệ thống thông tin KTQTCL.

4. Kết quả nghiên cứu chứng minh mối quan hệ giữa vận dụng KTQTCL và thành quả hoạt động của doanh nghiệp như thế nào?

Kết quả kiểm định thực nghiệm khẳng định việc vận dụng các kỹ thuật KTQTCL có tác động trực tiếp cùng chiều đến thành quả hoạt động (cả về phương diện tài chính và phi tài chính) của các doanh nghiệp Việt Nam; đồng thời KTQTCL đóng vai trò làm biến trung gian truyền dẫn tác động tích cực từ các nhân tố bên ngoài và bên trong giúp nâng cao thành quả hoạt động của doanh nghiệp.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Trần Thị Phương Lan đã hoàn thành việc nghiên cứu thực nghiệm về các nhân tố tác động đến vận dụng kỹ thuật KTQTCL và thành quả hoạt động tại 262 doanh nghiệp phi tài chính quy mô vừa và lớn tại Việt Nam bằng phương pháp hỗn hợp và kỹ thuật PLS-SEM. Kết quả nghiên cứu khẳng định cả 7 nhân tố bên ngoài và bên trong đều tác động tích cực đến vận dụng KTQTCL và thành quả hoạt động, đồng thời làm rõ vai trò trung gian quan trọng của KTQTCL. Công trình đóng góp mô hình lý thuyết tích hợp trực tiếp - gián tiếp, bổ sung nhân tố cấu trúc sở hữu và định hướng thị trường, đồng thời cung cấp hệ thống hàm ý quản trị thiết thực giúp các doanh nghiệp Việt Nam tối ưu hóa hiệu quả hoạt động trong môi trường kinh doanh cạnh tranh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 trình bày tổng quan các công trình nghiên cứu ở nước ngoài và tại Việt Nam liên quan đến ba nội dung là: (1) Các nhân tố bên ngoài và bên trong tác động đến vận dụng kỹ thuật KTQTCL; (2) Các nhân tố bên ngoài và bên trong tác động đến thành quả hoạt động; (3) Tác động của việc vận dụng kỹ thuật KTQTCL đến thành quả hoạt động. Qua đó, tác giả rút ra nhận xét về các nghiên cứu trước, tìm khoảng trống nghiên cứu và hướng nghiên cứu của luận án. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài về nhân tố tác động đến vận dụng kỹ thuật KTQTCL và thành quả hoạt động 1. Công trình nghiên cứu về các nhân tố bên ngoài và bên trong DN tác động đến vận dụng kỹ thuật KTQTCL 1.

Các nhân tố bên ngoài DN tác động đến vận dụng kỹ thuật KTQTCL Theo Gordon và Narayanan (1984), môi trường kinh doanh bên ngoài DN là một biến ngữ cảnh, đóng vai trò quan trọng trong lĩnh vực KT/KTQT dựa trên lý thuyết bất định. Khía cạnh được tập trung xem xét rộng rãi nhất của môi trường bên ngoài DN là sự không chắc chắn (sự khó đoán trước được về môi trường bên ngoài). Trong kế toán, sự không chắc chắn có liên quan đến tính hữu ích của thông tin phạm vi rộng và nó được thể hiện qua tính cạnh tranh, sự khó dự đoán trước của mô trường bên ngoài cùng các yếu tố thay đổi (Gordon & Narayanan, 1984. Qua khảo cứu các nghiên cứu trước, khi xem xét tác động giữa các nhân tố thuộc môi trường bên ngoài với vận dụng kỹ thuật KTQTCL và thành quả cho thấy, nhân tố được đề cập nhiều nhất là mức độ cạnh tranh và cảm nhận về tính không chắc chắn của môi trường (PEU) (Phụ lục 1.

[1] Mức độ cạnh tranh và vận dụng kỹ thuật KTQTCL Cạnh tranh là điều tất yếu trong nền kinh tế thị trường. Cường độ cạnh tranh là mức độ ảnh hưởng bên ngoài đe dọa sự thành công của các tổ chức (Mia và Clarke, 1999). Khi hoạt động trong thị trường cạnh tranh các DN phải luôn phải theo dõi sự thay đổi, những bất ổn của môi trường để đưa ra những quyết sách phù hợp, vì thế mà một hệ thống kiểm soát và các kỹ thuật KTQT phức tạp hơn là rất cần thiết ( Libby và Waterhouse, 1996; Anderson và Lanen, 1999). Khi mức độ cạnh tranh cao, để giảm thiểu các mối đe dọa từ phía bên ngoài và tăng lợi thế cạnh tranh, các DN cần tập trung vào khách hàng; phân tích hiệu quả hoạt động của khách hàng theo cách phù hợp nhằm hiểu rõ khách hàng và tạo ra giá trị tăng thêm cho khách hàng (Kohli và Jaworski 1990); ngoài ra Cescon và cộng sự (2019) nhận thấy ngoài việc tập trung vào khách hàng, các DN cần phải còn phải xét đến ảnh hưởng của nhà cung cấp, đối thủ cạnh tranh, sản phẩm thay thế trên thị trường, đây 7 cũng là yếu tố quan trọng để tạo lợi thế cạnh tranh.

Do đó, khi môi trường cạnh tranh của DN trở nên khốc liệt, cần phải có một hệ thống kiểm soát và các kỹ thuật KTQTCL để giúp cho việc cải thiện quá trình ra quyết định quản lý của DN. Trong các nghiên cứu thực nghiệm, mức độ cạnh tranh đã được đo lường khác nhau và kết quả tác động đến vận dụng kỹ thuật KTQTCL cũng có sự không thống nhất, cụ thể: Guilding và McManus (2002) đã điều tra ảnh hưởng của mức độ cạnh tranh và định hướng thị trường đến việc vận dụng kỹ thuật KTQTCL (nhóm kế toán khách hàng) tại 124 DNSX niêm yết Úc. Guilding và McManus đã xem xét nhân tố mức độ cạnh tranh thông qua thang đo Likert 7 mức độ, với 5 biến quan sát (cạnh tranh để bán và phân phối sản phẩm; về chất lượng; sự đa dạng của sản phẩm và giá cả; thị phần sản phẩm; dịch vụ khách hàng). Sử dụng PPNC định lượng và phân tích hồi quy, với dữ liệu được khảo sát qua thư gửi đến 95 kế toán trưởng và 53 giám đốc marketing của các DN này.

Kết quả nghiên cứu xác định: mức độ cạnh tranh của thị trường ảnh hưởng thuận chiều đến việc sử dụng một trong năm kỹ thuật kế toán khách hàng (Phân tích lợi nhuận của phân khúc khách hàng) tại các DN Úc. Cũng tại Úc, McManus (2013) khi khảo sát trực tiếp 165 nhà quản trị các DN kinh doanh khách sạn, để kiểm định tác động các nhân tố ngẫu nhiên (cạnh tranh, PEU, định hướng thị trường, cơ cấu tổ chức và CLKD) tới việc vận dụng kỹ thuật KTQTCL. PPNC định lượng và phân tích mô hình cấu trúc SEM được sử dụng, qua đó, McManus (2013) cũng khẳng định một số kỹ thuật KTQTCL (kế toán khách hàng) bị ảnh hưởng bởi mức độ cạnh tranh, nghĩa là ở các DN kinh doanh khách sạn có mức độ cạnh tranh cao hơn thì các kỹ thuật kế toán khách hàng được vận dụng nhiều hơn. Tương tự như Guilding và McManus (2002); McManus (2013), nghiên cứu của Cescon và cộng sự (2019) cũng xem xét tác động giữa mức độ cạnh tranh gồm 5 biến quan sát (mối đe dọa gia nhập, mối đe dọa của sản phẩm thay thế, quyền lực của người mua, quyền lực của nhà cung cấp, và cạnh tranh giữa các đối thủ cạnh tranh) với việc vận dụng 12 kỹ thuật KTQTCL tại 55 DNSX lớn của Ý.

Sử dụng PPNC định tính kết hợp với nghiên cứu định lượng, thực hiện khảo sát và phỏng vấn tám chuyên gia là các CFO và CEO trong bốn ngành công nghiệp khác nhau, nhóm tác giả đưa ra kết luận rằng việc vận dụng các kỹ thuật KTQTCL tại các DNSX Ý bị tác động bởi mức độ cạnh tranh cụ thể: (i) Mối đe dọa gia nhập tác động tích cực đến việc sử dụng kỹ thuật định giá chiến lược, BSC; (ii) Mối đe dọa của sản phẩm thay thế có ảnh hưởng đáng kể đến sử dụng kỹ thuật về chi phí vòng đời, BSC; (iii) Quyền lực nhà cung cấp có ảnh hưởng tích cực đến sử dụng định giá chiến lược; (iv) Cạnh tranh giữa các đối thủ cạnh tranh làm tăng việc sử dụng các kỹ thuật như chi phí mục tiêu, BSC. Tại Palestine, một quốc gia đang phát triển, kết quả nghiên cứu của Ojra (2014) khi thực hiện điều tra tác động giữa các nhân tố ngẫu nhiên (mức độ cạnh tranh, PEU, CLKD, 8 quy mô, công nghệ, cơ cấu tổ chức) với vận dụng 16 kỹ thuật KTQTCL và thành quả hoạt động. Dữ liệu khảo sát tại 175 DN lớn nhất của Palestine và sử dụng PPNC định lượng, phân tích mô hình cấu trúc SEM để thực hiện nghiên cứu. Ojra xem xét tác động của mức độ cạnh tranh với vận dụng KTQTCL và cho thấy cũng có kết quả tương đồng với kết quả các nghiên cứu tại Úc, Ý như trình bày ở trên, khi khẳng định mức độ cạnh tranh càng gia tăng thì mức độ sử du ̣ng kỹ thuật KTQTCL (kỹ thuật kế toán đối thủ cạnh tranh, kỹ thuật kế toán khách hàng) càng nhiều trong các DN Palestine.

Tuy nhiên, trong phạm vi các DN Canada hoạt động trong nhiều lĩnh vực khác nhau, Quon (2020) khảo sát tại 101 DN có quy mô từ nhỏ đến rất lớn của Canada, cho thấy mặc dù có mức độ tương quan đáng kể nhưng lại không có bằng chứng để khẳng định rằng mức độ cạnh tranh càng cao thì DN càng vận dụng nhiều kỹ thuật KTQTCL. [2] Cảm nhận về tính không chắc chắn của môi trường (PEU) và vận dụng kỹ thuật KTQTCL Môi trường kinh doanh bên ngoài DN với sự thay đổi không ngừng, do đó sự cảm nhận về tính không chắc chắn của môi trường (PEU) được các nhà quản trị đặc biệt quan tâm xem xét trong quá trình ra quyết định chiến lược với mục tiêu điều chỉnh các hoạt động của DN cho phù hợp với các cơ hội của môi trường. PEU có liên quan đến việc các nhà quản trị không dự đoán chính xác được các hành động liên quan đến đối thủ cạnh tranh trên thị trường, nhu cầu khách hàng, những thay đổi của yếu tố kinh tế, công nghệ và pháp lý. Nhiều học giả cho rằng môi trường bên ngoài mà các nhà quản trị phản ứng lại là môi trường mà họ cảm nhận được chứ không phải môi trường thực tế bên ngoài, và khi các nhà quản trị càng nhận thức được ảnh hưởng của PEU đối với hoạt động của DN, họ càng cần phải sử dụng các thông tin của KTQTCL nhiều hơn để cung cấp thêm thông tin tài chính, phi tài chính, thông tin bên ngoài, giúp nhà quản trị có thể chủ động đối phó với các tình huống không chắc chắn của môi trường kinh doanh.

Do vậy PEU được xem là một yếu tố dẫn đến sự thay đổi thiết kế hệ thống thông tin KTQTCL (McManus, 2013). Pavlatos (2015) tiến hành điều tra tác động giữa các nhân tố ngẫu nhiên đến vận dụng 11 kỹ thuật KTQTCL và hiệu quả tài chính quá khứ tại 106 khách sạn hàng đầu Hy Lạp. Bằng PPNC định lượng, sử dụng mô hình PLS SEM, Pavlatos đã xem xét nhân tố PEU, sử dụng thang đo Likert 7 mức độ với 6 biến quan sát (cạnh tranh về giá, môi trường kinh tế bên ngoài, sự xuất hiện của dịch vụ mới, hoạt động của đối thủ cạnh tranh, thị hiếu khách hàng, ràng buộc về luật pháp, quản lý nhà nước và kinh tế). Kết quả nghiên cứu tiết lộ PEU có tác động thuận chiều đến kỹ thuật KTQTCL, nghĩa là khi mức bất ổn môi trường càng cao thì kỹ thuật KTQTCL được DN sử dụng nhiều hơn để giảm sự không chắ c chắ n và cải tiế n viê ̣c ra quyế t đinh ̣ quản tri,̣ lên kế hoa ̣ch quản tri ̣ và kiể m soát.

Điều này cũng đúng như kết quả công bố của Cescon và cộng sự (2019) tại Ý, khi thấy có sự tác động tích cực, 9 thuận chiều của PEU đến vận dụng KTQTCL. PEU cao làm tăng cường vận dụng kỹ thuật KTQTCL và làm tăng hiệu quả hoạt động (Al-Mawali, 2015). Trái ngược với các kết quả kể trên, McManus (2013) khi khảo sát tại 165 cơ sở kinh doanh khách sạn lớn của Úc. McManus (2013) xem xét PEU thông qua thang đo Likert 7 mức độ, với 5 biến quan sát (các yếu tố bên ngoài: khách hàng, đối thủ cạnh tranh, nhà cung cấp, quản lý nhà nước, và công nghệ), lại kết luận rằng chưa có cơ sở để khẳng định là PEU có tác động thuận chiều với vận dụng các kỹ thuật KTQTCL.

Điều này lại tiếp tục được Hoque (2004), Ojra (2014), Quon (2020) khẳng định: PEU không dẫn đến việc vận dụng KTQTCL cao hơn trong các công ty tại Úc, Palestine, Canada.