MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết Đạo đức được mô tả như một tập hợp các nguyên tac và tiêu chuẩn xã hội, tạo điều kiện cho con người tự ý thức và điều chỉnh hành vi của mình để phản ánh sự phù hợp với lợi ich chung của cộng đồng và xã hội. Uy ban Chuẩn mực Dao đức Nghề nghiệp kế toán Quốc tế (IESBA) xác định 5 pham chất dành cho kế toán viên bao gồm (1) Tính chính trực, (2) Tính khách quan, (3) Năng lực chuyên môn và tính thận trọng, (4) Tính bảo mật, (5) Tư cách nghề nghiệp. Nền kinh tế toàn cầu đang phát triển mạnh mẽ, điều này đã dẫn đến sự đa dạng và mở rộng của các loại hình doanh nghiệp.
Dé đáp ứng nhu cầu của sự phát triển này, ngành kế toán buộc phải nâng cao trình độ chuyên môn, đảm bảo rằng kế toán viên trong tương lai sẽ thực hiện công việc của mình một cách chuyên nghiệp và hiệu quả. Trước đây, nhiều sự sụp đồ của các công ty xảy ra, nguyên nhân chính đến từ gian lận kế kế toán. Điền hình ta có, đầu thế kỷ 21, WorldCom - một trong những công ty viễn thông lớn nhất Mỹ lâm vào khủng hoảng tài chính và CEO Bernard Ebbers bị cáo buộc giả mạo tăng trưởng dé nâng giá cô phiếu, gian lận kế toán lên đến 11 tỷ USD ( (Thu, 2019). Năm 2016, Toshiba, đế chế công nghệ khổng 16 của Nhật, bị truy tố ra tòa sau vụ gian lận kế toán 1,3 ty USD.
Theo cáo trạng, công ty này đã gây hiểu lầm cho các nhà đầu tư khi hạ thấp chi phi vận hành và thôi phông lợi nhuận từ năm 2008. Vụ việc khiến hàng loạt nhà đầu tư đâm đơn kiện đòi Toshiba bồi thường thiệt hạn 162,3 triệu USD (Thu H. Tại Thái Lan, nhờ sự hỗ trợ từ một doanh nhân giàu có trong nước, nhà sản xuất dây cáp điện Stark đã mở rộng ra khỏi thị trường châu Á qua các thương vụ thâu tóm. Năm 2022, Stark Corp giờ đây đang đôi mặt với khủng hoảng tài chính lớn ở kinh tế lớn thứ hai của Đông Nam Á sau một vụ bê bối kế toán, làm giảm 99% giá trị vốn hóa thị trường và không thể trả nợ cho một số trái phiếu (Tiên, 2023).
Bên cạnh đó, còn tồn tại nhiều bê bồi kế toán khác gây thiệt hại nặng nề cho doanh nghiệp. Đồng thời, nó ảnh hưởng nghiêm trọng đến ngành kế toán. Việt Nam đang trên đà phát triển và hội nhập sâu vào nền kinh tế toàn cầu, các doanh nghiệp trong nước cũng phải đối mặt với nhiều rủi ro. Trong số đó, vấn đề gian lận kế toán nồi bật vì tính nhạy cảm.
Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng nhận thức về đạo đức nghè nghiệp của sinh viên trong lĩnh vực kế toán sẽ ảnh hưởng lớn đên hành vị đạo đức của họ khi bước vào môi trường làm việc. Mặc dù đã có một số nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến nhận thức về đạo đức nghề nghiệp của sinh viên ngành kế toán, số lượng này vẫn còn hạn chế. Đồng thời, do sự biến đổi về thời gian, đối tượng và phạm vi nghiên cứu, kết quả thu được thường không thống nhất. Do đó, việc tham khảo và áp dụng kết quả nghiên cứu trước đây gặp nhiêu khó khăn cho người đọc và các chuyên gia.
Nhận thấy chủ đề nhận thức về đạo đức nghề nghiệp của sinh viên ngành kế toán là van đề nhạy cảm và quan trọng, nhưng đến nay, quan niệm và các nhân tố tác động còn rời rạc. Song, chưa có một nghiên cứu nào thực hiện khảo sát vấn về này đối với năm trường Đại học xuất hiện trong bài nghiên cứu. Nhằm góp phan nâng cao chất lượng đào tạo sinh viên kế toán tại các trường đại hoc va cao dang, tac gia da tién hanh nghién cứu đề tai “Các nhân tô ảnh hưởng đến nhận thức về đạo đức nghề nghiệp của sinh viên ngành kế toán ” và khảo sát tại năm trường đại học bất kỳ. Mục tiêu của đề tài là xác định các nhân tô ảnh hưởng đến nhận thức này và đề xuất các giải pháp dé tăng cường phâm chất nghề nghiệp cho sinh viên.
Tổng quan tài liệu 2. Tống quan tài liệu nước ngoài Đạo đức nghề nghiệp là một chủ đề đang được quan tâm rộng rãi và có tam quan trọng đặc biệt. Tuy nhiên, van còn hạn chê vé sô lượng nghiên cứu từ các tác gia quoc tê về đề tài này. Qua những nghiên cứu hiện có, ta có thể thấy rằng nhận thức về đạo đức nghề nghiệp có vai trò quyết định đến sự thành công trong sự nghiệp của một kế toán viên.
Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến nhận thức này, bao gồm: hiểu biết về văn hóa xã hội, đạo đức cá nhân, kinh nghiệm làm việc, và nhiều hơn nữa. Dưới đây là một số nghiên cứu liên quan có thê được đê cập: Nghiên cứu “Ethics in accounting practices and its influence on business performance” của Nambukara-Gamage & Rahman (2020) với mục tiêu là khám pha va xác định tam quan trọng của dao đức trong thực hanh kế toán và liệu thực hành kế toán đạo đức có ảnh hưởng đến hiệu suất kinh doanh tổng thé hay không, đồng thời tạo ra một hướng dẫn dé khuyên khích các chuyên viên kế toán hiểu và áp dụng thực hành đạo đức. Nghiên cứu khám phá cách các biến số dân số khác nhau, cu thé là văn hóa, giới tính và tôn giáo ảnh hưởng đến quá trình ra quyết định đạo đức của một cá nhân. Trong nghiên cứu này, dir liệu được sử dụng đã được thu thập từ các tài liệu liên quan.
Cac bộ lọc của các công thông tin đã được sử dụng để xác định tài liệu liên quan đến nghiên cứu. Mẫu được chọn dựa trên bốn chủ đề bao gồm ảnh hưởng của thực hành kế toán đạo đức lên (1) văn hóa, (2) giới tính, (3) tôn giáo và ảnh hưởng lên (4) hiệu suất kinh doanh tong thé. Nghiên cứu này cho thấy văn hóa không nhất thiết ảnh hưởng đến hành vi và quyết định đạo đức. Ngược lại, một mỗi tương quan tích cực đã được tìm thấy giữa các niềm tin tôn giáo và quá trình ra quyết định đạo đức.
Tuy nhiên, nghiên cứu này không chỉ rõ rang ảnh hưởng của thực hành kế toán đạo đức và ảnh hưởng của nó lên hiệu suất kinh doanh. Nghiên cứu này cũng đã chỉ ra một số liên kết giữa việc thực hành kế toán không đạo đức và hoạt động gian lận có thé trở thành mối de doa cho sự tổn tại của doanh nghiệp. Kích thước mẫu và kỹ thuật nghiên cứu hạn chế việc kết quả có thể được tổng quát. Khác với hướng nghiên cứu trên, dé tai “Factors influencing accounting students’ perception of accounting ethics: an empirical study in Indonesia” của Marko S Hermawan và Kokthunarina (2018) dé xuất một mô hình nhận thức đạo đức dé trả lời bốn giả thuyết, với mục tiêu đo lường mức độ nhận thức về đạo đức kế toán trong sé sinh vién nganh kế toán.
Mẫu được chon là 146 sinh viên ngành kế toán tại Đại học Quốc tế Bina Nusantara, Jakarta. Bài nghiên cứu sử dụng nhiều phân tích hồi quy tuyến tính và phân tích đa cộng tuyến trong mô hình của mình. Với số liệu thống kê mô tả của các mau, bài xác định được bảy biến mô tả trong mô hình tiếp theo, bao gồm (1) đạo đức kế toán, (2) gian lận, (3) thu nhập, (4) môi trường, (Š) văn hóa, (6) khóa học đạo đức và (7) giới tính. Theo như nghiên cứu cho thấy rằng đạo đức kế toán hoạt động như biến phụ thuộc; với các biến gian lận, thu nhập, môi trường và văn hóa như các biến độc lập; trong khi đó khóa học đạo đức và giới tính là các biến kiểm soát.
Biến gian lận có ảnh hưởng mạnh mẽ tới biến phụ thuộc. Nếu sinh viên đã có hành vi gian lận trong quá trình học tập, điều này có thé ảnh hưởng đến hành vi của họ trong tương lai khi làm việc. Biến thu nhập không có ảnh hưởng mạnh mẽ đến nhận thức về đạo đức nghé nghiệp, có thé do sinh viên kế toán chưa hiểu rõ cách thu nhập có thé ảnh hưởng đến hành vi của họ. Biến môi trường có ảnh hưởng mạnh mẽ đến nhận thức về đạo đức kế toán của sinh viên, cụ thé là môi trường gia đình và bạn bè.
Nhận thức về hành vi đạo đức có thé bị ảnh hưởng mức độ yêu bởi các biến như văn hóa và giới tính. Yếu tố khóa học đạo đức lại có kết quả ngược lại so với yếu tô văn hóa và giới tính. Mặc dù nghiên cứu đã cho ra kết quả cụ thé, nhưng do các yếu tố ảnh hưởng bị giới hạn nên nghiên cứu này chưa thé làm rõ hoàn toàn được nhận thức về đạo đức của sinh viên ngành kế toán. Bài nghiên cứu nên có nhiều mẫu khảo sát hơn dé có cái nhìn sâu sắc hơn về nhận thức về đạo đức kế toán và kêt quả sẽ chính xác hơn.
Nghiên cứu của Costa A. (2016) về dé tài “Ethical perceptions of accounting students in a Portuguese university: the influence of individual factors and personal traits” tién hành nghiên cứu nhằm mục dich kiểm tra nhận thức về dao đức của sinh viên ngành kế toán và phân tích tác động của một số yếu tố như (1) giới tính, (2) tuổi tác, (3) kinh nghiệm làm việc và (4) khóa học dao đức đối với quyết định đạo đức của họ. Dữ liệu được thu thập với tổng cộng 117 sinh viên từ ba khóa học kế toán. Mô hình nghiên cứu sử dụng bảng câu hỏi gồm ba phần: Nhận dạng, Câu hỏi cá nhân và Tình huống.
Phần Nhận dạng xác định mẫu dựa trên giới tính, tuổi tác, kinh nghiệm làm việc và khóa học đạo đức. Phần Câu hỏi cá nhân được thiết kế để đánh giá mức độ quan trọng mà người trả lời gắn cho 12 thuộc tính cá nhân liên quan đến nghề kế toán. Phan Tình huống của bảng câu hỏi yêu cầu người trả lời xem xét danh sách gồm9 tình huống liên quan đến thực tiễn kế toán liên quan đến hành vi trung thực hoặc gần như không trung thực và hành vi không đạo đức. Nghiên cứu cho thấy rằng không phải tất cả các yếu tô đều có ảnh hưởng rõ ràng đến nhận thức về đạo đức kế toán.
Cu thể, giới tính và khóa học đạo đức không có ảnh hưởng rõ ràng, trong khi tuổi tác và kinh nghiệm làm việc lại có ảnh hưởng. Tuy nhiên, như mọi nghiên cứu khác, nghiên cứu này cũng mang đến một số hạn chế. Mẫu khảo sát tương đối nhỏ và chỉ từ một cơ sở giáo dục, do đó kết quả không thé được khái quát hoá.