CHƯƠNG 1: KẾ TOÁN DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI MỤC TIÊU Sau khi nghiên cứu xong chương này, người học sẽ: Khái quát được những đặc điểm của hoạt động mua bán hàng hóa trong nước, hoạt động xuất nhập khẩu trực tiếp và xuất nhập khẩu ủy thác trong doanh nghiệp thương mại. Vận dụng, giải thích được các công việc liên quan đến kế toán hoạt động mua bán hàng hóa trong nước, hoạt động xuất nhập khẩu trực tiếp và xuất nhập khẩu ủy thác doanh nghiệp thương mại Tổng hợp được các số liệu kế toán của doanh nghiệp thương mại để kế toán xác định kết quả kinh doanh, kế toán thuế thu nhập doanh nghiệp thương mại. Đặc điểm hoạt động thương mại Doanh nghiệp thương mại là cầu nối trung gian giữa doanh nghiệp sản xuất và thị trường tiêu dùng. Chức năng chủ yếu của doanh nghiệp thương mại là tổ chức lưu thông hàng hoá, đưa hàng hoá từ nơi sản xuất đến tiêu dùng thông qua mua và bán.
Doanh nghiệp thương mại đáp ứng nhu cầu hàng hóa và dịch vụ của người tiêu dùng trên thị trường. Hàng hoá trong kinh doanh thương mại mua về với mục đích để bán. Hàng mua về có thể từ nhiều nguồn khác nhau, giá cả khác nhau. Phương thức bán hàng trong kinh doanh thương mại rất đa dạng.
Doanh nghiệp thương mại cần chú ý đến thời gian lưu chuyển hàng hoá của các loại hàng để có kế hoạch dự trữ hợp lý. Kế toán hoạt động mua bán hàng hóa trong nước 1. Kế toán hoạt động mua hàng trong nước 1. Những vấn đề chung về kế toán mua hàng hóa trong nước Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam số 02 “Hàng tồn kho”, hàng hóa là một trong những tài sản thuộc nhóm hàng tồn kho.
Hàng hóa trong nền kinh tế bao gồm các nhóm: hàng vật tư – thiết bị, hàng công nghệ thực phẩm tiêu dùng, hàng lương thực thực phẩm chế biến, hàng hóa bất động sản. Mua hàng là giai đoạn đầu tiên của quá trình lưu chuyển hàng hoá, là quan hệ trao đổi giữa doanh nghiệp thương mại và người bán về trị giá hàng hoá thông qua quan hệ thanh toán tiền hàng, là quá trình vốn doanh nghiệp chuyển hoá từ hình thái tiền tệ sang 2 hình thái hàng hoá Doanh nghiệp nắm được quyền sở hữu về hàng hoá nhưng mất quyền sở hữu về tiền hoặc có trách nhiệm thanh toán tiền cho nhà cung cấp. Kế toán mua hàng cần ghi chép, phản ánh trung thực, chính xác, kịp thời tình hình thu mua, vận chuyển hàng hóa, xác định chính xác giá trị và số lượng thực tế nhập kho của hàng hóa, qua đó giám đốc chặt chẽ tình hình thu mua hàng hóa, tình hình nợ phải trả nhà cung cấp. Doanh nghiệp cần kiểm tra chặt chẽ việc dự trữ hàng hóa, phát hiện kịp thời các mặt hàng thiếu hụt, thừa, ứ đọng, kém phẩm chất, tổ chức tốt hạch toán chi tiết nhằm hạn chế thiệt hại, động viên mọi nguồn vốn tại doanh nghiệp nhằm tăng nhanh tốc độ chu chuyển vốn.
Kế toán cung cấp thông tin kịp thời về tình hình thu mua, dự trữ, tiêu thụ hàng hóa cho nhà quản trị để điều hành hoạt động mua hàng của doanh nghiệp và thông tin về tình hình dự trữ hàng hóa, phương pháp hạch toán hàng tồn kho trên báo cáo tài chính cho người sử dụng thông tin bên ngoài doanh nghiệp. Đối với hoạt động kinh doanh thương mại, hoạt động mua hàng bao gồm: mua hàng trong nước (hay mua hàng nội địa) và mua hàng nhập khẩu (mua hàng của các quốc gia khác). Phương thức mua hàng trong nước có thể là mua hàng trực tiếp, mua hàng theo phương thức chuyển hàng. Mua hàng trực tiếp: là phương thức mua hàng mà đại diện doanh nghiệp giao dịch trực tiếp với bên bán và hàng hóa được doanh nghiệp tự vận chuyển hoặc doanh nghiệp thuê đơn vị vận tải vận chuyển về kho.
Mua hàng theo phương thức chuyển hàng: là phương thức mua hàng mà đại diện doanh nghiệp giao dịch với bên bán và bên bán có trách nhiệm vận chuyển hàng hóa đến kho của doanh nghiệp mua. Chi phí vận chuyển có thể do bên bán hoặc bên mua chịu tùy theo quy định của hợp đồng. Hàng hóa mua về được tính theo giá gốc, trường hợp giá trị thuần có thể thực hiện được thấp hơn giá gốc thì phải tính theo giá trị thuần có thể thực hiện được. Giá gốc của hàng hóa bao gồm tất cả chi phí phát sinh từ lúc doanh nghiệp bắt đầu mua hàng hóa đến lúc hàng hóa được nhập kho.
Giá thực tế nhập kho của hàng hóa bao gồm hai thành tố: Giá mua của hàng hóa và chi phí thu mua hàng hóa. Việc phân chia giá gốc của hàng hóa nhập kho thành hai 3 thành tố như thế xuất phát từ thực tiễn phát sinh của chúng ở nhiều thời điểm khác nhau và có thể một chi phí thu mua hình thành nên giá của nhiều loại hàng hóa nhập kho nên việc tách riêng chi phí thu mua hàng hóa ra khỏi giá mua hàng hóa trong giá gốc là để phản ánh hai giá trị này vào hai tài khoản chi tiết của tài khoản hàng hóa riêng biệt, giúp tính toán chính xác giá xuất kho của từng loại hàng hóa đã tiêu thụ. Giá mua của hàng hóa bao gồm: Giá mua theo hóa đơn chưa bao gồm thuế trừ (-) các khoản chiết khấu thương mại, giảm giá hàng mua, giá trị hàng mua bị trả lại. Các khoản thuế không được Nhà nước hoàn lại (thuế nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế giá trị gia tăng theo phương pháp trực tiếp) Chi phí thu mua hàng hóa có liên quan (chi phí vận chuyển, bảo quản, bốc dỡ… trong quá trình mua hàng) 1.
Chứng từ kế toán Hóa đơn GTGT hoặc hóa đơn bán hàng (liên 2), phiếu nhập kho, biên bản kiểm tra hàng lúc nhập kho và hóa đơn vận chuyển. Hóa đơn GTGT hoặc hóa đơn bán hàng (liên 1 – sử dụng cho trường hợp hàng mua trả lại), phiếu xuất kho, biên bản kiểm kê. Phiếu kê mua hàng (sử dụng trong trường hợp mua các mặt hàng nông lâm thủy hải sản) trên thị trường tự do. Phiếu chi, Giấy báo Nợ, Giấy thanh toán tạm ứng.
Tài khoản kế toán Doanh nghiệp kế toán hàng tồn kho có 02 phương pháp là kê khai thưởng xuyên và kiểm kê định kỳ. Tài liệu tham khảo này trình bày theo phương pháp kê khai thường xuyên. Khi doanh nghiệp kế toán hàng tồn kho theo phương pháp kê khai thường xuyên thì tài khoản kế toán sử dụng cho nghiệp vụ mua hàng như sau: TK 151 – Hàng mua đang đi đường. 4 Bên Nợ Bên Có Giá trị hàng hóa đã mua đang đi đường Giá trị hàng hóa đang đi đường đã về nhập kho hoặc giao thẳng cho khách hàng Số dư bên Nợ: Giá trị hàng hóa đã mua nhưng chưa nhập kho TK 156 – Hàng hóa Bên Nợ Bên Có Trị giá mua vào của hàng hoá nhập kho Trị giá mua thực tế của hàng hoá xuất kho theo hoá đơn mua hàng (kể cả thuế nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt phải nộp nếu Chi phí thu mua phân bổ cho hàng hoá tiêu có) thụ trong kỳ Chi phí thu mua hàng hoá thực tế phát Các khoản giảm giá hàng mua được sinh hưởng Trị giá hàng hoá thuê ngoài gia công, Trị giá hàng hoá phát hiện thiếu, hư hỏng, chế biến hoàn thành, nhập kho (gồm giá mất phẩm chất tại kho, tại quầy mua vào và chi phí gia công) Trị giá hàng hoá bị người mua trả lại đã nhập kho Trị giá hàng hoá phát hiện thừa qua Trị giá thực tế của HH BĐS bán trong kỳ kiểm kê tại kho.
chuyển thành BĐS đầu tư. Trị giá thực tế của hàng hóa BĐS mua về để bán và của BĐS đầu tư chuyển thành hàng tồn kho Số dư bên Nợ: Trị giá mua vào của hàng hoá tồn kho Chi phí thu mua của hàng hoá tồn kho Trị giá thực tế của hàng hóa BĐS tồn kho. Tài khoản 156 "Hàng hoá" có ba tài khoản cấp 2: + TK1561 "Giá mua hàng hoá”. + TK1562 "Chi phí thu mua hàng hoá” + TK 1567 “Hàng hóa bất động sản” Tài khoản 133 "Thuế GTGT được khấu trừ" (chi tiết tài khoản 1331 Thuế GTGT được khấu trừ của hàng hoá, dịch vụ): Tài khoản này dùng để phản ánh số thuế GTGT 5 đầu vào được khấu trừ, đã khấu trừ, đã hoàn lại và còn được khấu trừ, còn được hoàn lại của hàng mua.
Ngoài các tài khoản trên, trong quá trình hạch toán nghiệp vụ mua hàng trong nước, kế toán còn sử dụng các tài khoản có liên quan như 111, 112, 141, 331. Phương pháp kế toán mua hàng hóa trong nước Theo quy định hiện hành các doanh nghiệp tính thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ trong giá thực tế của hàng mua không tính thuế GTGT đầu vào, ngược lại các doanh nghiệp tính thuế GTGT theo phương pháp trực tiếp phải tính cả thuế GTGT trong giá thực tế của hàng mua. Trường hợp hàng hóa đã mua và nhập kho trong cùng kỳ kế toán. Trong trường hợp này kế toán đã nhận được hóa đơn và hàng đã về nên thực hiện thủ tục nhập kho.
Khi nhận được hàng, kế toán và các bộ phận có liên quan thực hiện thủ tục nhận hàng và lập biên bản kiểm nghiệp vật tư. Căn cứ vào hóa đơn và phiếu nhập kho thực hiện các nghiệp vụ kế toán. Ví dụ như ngày 20/6/N DN nhận được hóa đơn về 500 hàng hóa A, đến ngày 30/6/N nhận được 500 hàng hóa A nhập kho. Kỳ kế toán là quý, vì vậy tình huống nêu trên là trường hợp hàng mua mua và nhập kho trong cùng kỳ kế toán.