BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRẦN TUẤN ANH TÁC ĐỘNG CỦA ĐÒN BẨY ĐẾN LỢI NHUẬN CỦA DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT TẠI VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ Thành phố Hồ Chí Minh - Năm 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRẦN TUẤN ANH TÁC ĐỘNG CỦA ĐÒN BẨY ĐẾN LỢI NHUẬN CỦA DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT TẠI VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng Mã số: 8.01 Người hướng dẫn khoa học: TS. LÊ HOÀNG VINH Thành phố Hồ Chí Minh - Năm 2020 i LỜI CAM ĐOAN -------------------------- Tôi tên: TRẦN TUẤN ANH, là học viên cao học khóa XX của Trường Đại học Ngân hàng TP.Hồ Chí Minh, chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng (mã số: 8 34 02 01), với đề tài luận văn “Tác động của đòn bẩy đến lợi nhuận của doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam” Người hướng dẫn khoa học: TS. Lê Hoàng Vinh Tôi cam đoan: Luận văn nói trên là công trình nghiên cứu của riêng tôi, có sự hỗ trợ từ Thầy hướng dẫn là TS. Lê Hoàng Vinh. Các nội dung nghiên cứu và kết quả trong đề tài này là trung thực, không sao chép bất kỳ tài liệu nào và chưa được công bố toàn bộ nội dung này bất kỳ đâu; các số liệu, thông tin tham khảo đều được ghi rõ nguồn gốc, minh bạch và có trích dẫn theo quy định. Nếu phát hiện có bất kỳ sự gian lận nào tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước Hội đồng, cũng như kết quả luận văn của mình.HCM, ngày 28 tháng 05 năm 2020 Học viên cao học TRẦN TUẤN ANH ii LỜI CẢM ƠN -------------------- Trước hết, tôi xin được tỏ lòng biết ơn và gửi lời cám ơn chân thành đến Thầy TS. Lê Hoàng Vinh, người trực tiếp hướng dẫn luận văn, đã tận tình chỉ bảo và hướng dẫn tôi tìm ra hướng nghiên cứu, tiếp cận thực tế, tìm kiếm tài liệu, xử lý và phân tích số liệu, giải quyết vấn đề,… nhờ đó tôi mới có thể hoàn thành luận văn cao học của mình. Tôi xin trân trọng cảm ơn Trường Đại học Ngân hàng TP.HCM đã tổ chức và tạo nhiều điều kiện thuận lợi cho tôi được tham gia lớp cao học, chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng của Trường, đồng thời tôi cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Quý Thầy Cô của Trường Đại học Ngân hàng TP.HCM, những người đã tận tình giảng dạy và truyền đạt kiến thức cho tôi trong hai năm học cao học vừa qua. Cảm ơn các Anh Chị Em học viên chung lớp đã giúp đỡ, chia sẻ thông tin hữu ích với tôi trong quá trình nghiên cứu. Tôi trân trọng gửi lời cảm ơn đến Gia đình tôi, những người thân luôn bên cạnh động viên, hỗ trợ tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận văn này. Xin trân trọng cảm ơn! Học viên cao học TRẦN TUẤN ANH iii TÓM TẮT LUẬN VĂN ------------------------------- Đề tài nghiên cứu tác động của đòn bẩy đến lợi nhuận của doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam. Mẫu nghiên cứu là 542 doanh nghiệp phi tài chính niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam; dữ liệu thứ cấp được tiếp cận từ báo cáo tài chính đã kiểm toán của các doanh nghiệp trong giai đoạn 2014 – 2018. Dựa vào cơ sở lý thuyết có liên quan cùng với tổng quan về kết quả nghiên cứu thực nghiệm liên quan trước đó, luận văn đã xây dựng nên giả thuyết nghiên cứu và đề xuất mô hình nghiên cứu nhằm giải quyết mục tiêu nghiên cứu và trả lời câu hỏi nghiên cứu đã đưa ra. Phân tích hồi quy theo GLS cho thấy đòn bẩy hoạt động có tác động tích cực trong khi đòn bẩy tài chính có tác động tiêu cực đến lợi nhuận, bên cạnh đó sự tương tác giữa hai đòn bẩy này có mối quan hệ bổ sung và tác động cùng chiều đến lợi nhuận của doanh nghiệp. Ngoài ra, nghiên cứu cũng phát hiện ra một bằng chứng mới về sự tác động của đòn bẩy hoạt động ở dạng phi tuyến đến lợi nhuận của doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam. Từ khóa: đòn bẩy hoạt động, đòn bẩy tài chính, lợi nhuận, doanh nghiệp phi tài chính. iv ABSTRACT ------------------------------- This thesis studies the impact of leverage on profitability of listed firms in Vietnam. The sample is 542 non-financial firms listed on Vietnamese stock market; Secondary data is accessed from audited financial statements of firms in the period of 2014 - 2018. Based on the relevant theoretical basis with an overview of the previous relevant empirical research results, the thesis has built a research hypothesis and proposed a research model to address the research objectives and answer the research questions. Regression analysis according to GLS shows that operating leverage has a positive effect while financial leverage has a negative impact on profitability, while the interaction among leverages has an additional relationship, and positively impact on the profitability. In addition, the study also finds out the evidence of the impact of non-linear operating leverage on the profitability of listed firms in Vietnam. Keywords: operational leverage, financial leverage, profitability, non-financial firms. v MỤC LỤC ----------------------------- LỜI CAM ĐOAN . ii TÓM TẮT LUẬN VĂN . iii MỤC LỤC . v DANH MỤC VIẾT TẮT VÀ KÝ HIỆU . ix DANH MỤC KÝ HIỆU BIẾN . x DANH MỤC BẢNG BIỂU . xi DANH MỤC HÌNH . xii Chương 1: GIỚI THIỆU . LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU . Mục tiêu tổng quát . Mục tiêu cụ thể . CÂU HỎI NGHIÊN CỨU. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU . Đối tượng nghiên cứu . Phạm vi nghiên cứu . PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU . Nguồn dữ liệu . Phương pháp nghiên cứu . Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI . KẾT CẤU KHÁI QUÁT CỦA ĐỀ TÀI . 7 TÓM TẮT CHƯƠNG 1 . 9 Chương 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM CÓ LIÊN QUAN . CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ LỢI NHUẬN CỦA DOANH NGHIỆP . Bản chất và ý nghĩa của lợi nhuận . Chỉ tiêu đo lường lợi nhuận của doanh nghiệp . Mô hình phân tích Dupont cho suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu . CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ ĐÒN BẨY VÀ TÁC ĐỘNG CỦA ĐÒN BẨY ĐẾN LỢI NHUẬN CỦA DOANH NGHIỆP . Đòn bẩy hoạt động và tác động của đòn bẩy hoạt động đến lợi nhuận doanh nghiệp. Đòn bẩy tài chính và tác động của đòn bẩy tài chính đến lợi nhuận của doanh nghiệp. Sự tương tác của đòn bẩy hoạt động và đòn bẩy tài chính tác động đến lợi nhuận của doanh nghiệp . CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM CÓ LIÊN QUAN . THẢO LUẬN CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM VÀ XÁC ĐỊNH KHE HỞ NGHIÊN CỨU . 33 TÓM TẮT CHƯƠNG 2 . 35 Chương 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU . QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU . MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU . Khái quát mô hình nghiên cứu . Giải thích các biến trong mô hình nghiên cứu . Giả thuyết nghiên cứu. MẪU VÀ DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU . Mẫu nghiên cứu . Dữ liệu nghiên cứu . PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU . Phương pháp nghiên cứu định tính . Phương pháp nghiên cứu định lượng . 47 TÓM TẮT CHƯƠNG 3 . 52 vii Chương 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN . THỐNG KÊ MÔ TẢ . PHÂN TÍCH TƯƠNG QUAN . PHÂN TÍCH HỒI QUY . Kết quả hồi quy . Lựa chọn kết quả hồi quy . Kiểm định các khuyết tật cơ bản của mô hình . Kết quả hồi quy khắc phục phương sai sai số thay đổi . THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU . Tác động của đòn bẩy đến lợi nhuận của doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam . Các yếu tố khác tác động đến lợi nhuận của doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam. 70 TÓM TẮT CHƯƠNG 4 . 72 Chương 5: KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý, KHUYẾN NGHỊ. GỢI Ý, KHUYẾN NGHỊ . Gợi ý, khuyến nghị về đòn bẩy hoạt động. Gợi ý, khuyến nghị về đòn bẩy tài chính. Gợi ý, khuyến nghị về mối quan hệ bổ sung cho nhau của đòn bẩy hoạt động và đòn bẩy tài chính đến lợi nhuận . Gợi ý, khuyến nghị các yếu tố khác ngoài đòn bẩy. HẠN CHẾ VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO CỦA ĐỀ TÀI . Hạn chế của đề tài. Hướng nghiên cứu tiếp theo . 79 TÓM TẮT CHƯƠNG 5 . 81 TÀI LIỆU THAM KHẢO . 82 viii PHỤ LỤC 1: DANH SÁCH 542 DOANH NGHIỆP TRONG MẪU NGHIÊN CỨU . 87 PHỤ LỤC 2: DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU . 100 ix DANH MỤC VIẾT TẮT Diễn giải đầy đủ Từ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt Ho Chi Minh Stock Sở giao dịch chứng khoán Hồ Chí HOSE Exchange Minh HNX Ha Noi Stock Exchange Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội Mô hình hồi quy các yếu tố tác động FEM Fixed Effect Model cố định Mô hình hồi quy các yếu tố tác động REM Random Effect Model ngẫu nhiên Pooled ordinary least Pooled OLS Mô hình hồi quy gộp squares VIF Variance-inflating factor Hệ số phóng đại phương sai R bình phương, hoặc là hệ số xác định R2 R-Squared bội H0 Null hypothesis Giả thuyết H0 (giả thuyết không) H1 Alternative hypothesis Giả thuyết H1 (giả thuyết nghịch) Weight Average Cost Of Chi phí sử dụng vốn bình quân gia WACC Capital quyền Earnings Before Interest EBIT Lợi nhuận trước lãi vay và thuế and Tax EPS Earning Per Share Lợi nhuận (thu nhập) trên 1 cổ phiếu ROA Return on total assets Tỷ số lợi nhuận ròng trên tổng tài sản ROE Return On Equity Suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu x DANH MỤC KÝ HIỆU BIẾN -------------- Ký hiệu Tên đầy đủ của biến PROF Lợi nhuận OL Đòn bẩy hoạt động FL Đòn bẩy tài chính GROWTH Khả năng tăng trưởng của doanh nghiệp LIQ Khả năng thanh khoản của doanh nghiệp SIZE Quy mô của doanh nghiệp TANG Tài sản cố định hữu hình của doanh nghiệp xi DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 2.1: Lược khảo các nghiên cứu thực nghiệm có liên quan .1: Tóm tắt đo lường của các biến .2: Tổng hợp tóm tắt kỳ vọng dấu tác động của đòn bẩy đến lợi nhuận của các doanh nghiệp phi tài chính niêm yết tại Việt Nam .3: Bảng phân phối các lĩnh vực (ngành) trong mẫu nghiên cứu .1: Thống kê mô tả các biến trong mô hình nghiên cứu .2: Ma trận hệ số tương quan giữa các biến .3: Kết quả hệ số phóng đại phương sai . Kết quả hồi quy theo Pooled OLS, FEM và REM . Kiểm định Redundant Fixed Effects .6: Kiểm định Lagrange multiplier (LM) .7: Kiểm định Hausman .8: Kết quả kiểm định phương sai sai số thay đổi .9: Kết quả hồi quy theo phương pháp GLS .1: Tóm tắt kết quả nghiên cứu . 74 xii DANH MỤC HÌNH Hình 3. Quy trình nghiên cứu . Khung thiết kế nghiên cứu .
