CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN KTQT là một chủ đề được rất nhiều nhà nghiên cứu lựa chọn để thực hiện quá trình nghiên cứu của mình dưới nhiều góc độ cả về mặt thực tiễn, lý luận và cách thức tiếp cận khác nhau. Qua nghiên cứu tổng quan các công trình nghiên cứu về KTQT trong DN, có thể tổng hợp các nghiên cứu về KTQT thành ba hướng nghiên cứu chính như sau: Một là, các nghiên cứu về KTQT trong các loại hình DN; Hai là, các nghiên cứu về tình hình vận dụng các kỹ thuật KTQT trong DN; Ba là, các nghiên cứu về các nhân tố có sự ảnh hưởng của đến KTQT khi vận dụng trong DN. Chương này, tác giả sẽ khái quát và trình bày một số các kết quả nghiên cứu có được từ ngoài nước và trong nước có liên quan đến đề tài mà tác giả đang tiến hành nghiên cứu. Cụ thể đó là, việc vận dụng KTQT trong các DN sẽ chịu sự ảnh hưởng của những nhân tố nào, từ đó rút ra một số nhận xét và xác định khe hổng nghiên cứu.
Các nghiên cứu nước ngoài Nghiên cứu của tác giả Junjie Wu và Agyenim Boateng (2010) với đề tài: “Factors Influencing Changes in Chinese Management Accounting Practices”. Tạm dịch: Các yếu tố liên quan đến những biến đổi trong việc áp dụng KTQT ở Trung Quốc. Nghiên cứu đã đề cập đến 5 nội dung của KTQT như sau: (1) Hệ thống KTCP, (2) Hệ thống đánh giá ngân sách và hiệu suất, (3) Hệ thống lập kế hoạch và kiểm soát, (4) Hệ thống hỗ trợ quá trình ra quyết định và (5) KTQT chiến lược. Nghiên cứu sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng, các yếu tố được nghiên cứu thuộc các nhóm như sau: (1) Nhóm liên quan đến trình độ; (2) Nhóm liên quan đến đặc điểm ngành; (3) Nhóm liên quan đến đối tác; (4) Nhóm liên quan đến nhà nước; (5) Nhóm liên quan đến môi trường kinh doanh.
Từ đó, các biến được tác giả đưa vào mô hình nghiên cứu gồm: (1) Ảnh hưởng của chính phủ; (2) Quy mô DN; (3) Ảnh hưởng của các nhà đầu tư nước ngoài; (4) Năng lực của nhà quản lý; (5) Năng lực của các kế toán viên. Các kết quả nghiên cứu đạt được của đề tài đã chỉ ra rằng việc áp dụng KTQT trong các DN liên doanh chịu tác động bởi các nhân tố: (2) Quy mô DN; (3) Ảnh hưởng của các nhà đầu tư nước ngoài; (4) Năng lực của nhà quản lý; (5) Năng lực của các 7 kế toán viên. Còn trong các DN nhà nước chỉ có 2 nhân tố là có sự ảnh hưởng đó là: (2) Quy mô DN và (4) Năng lực của nhà quản lý. Hạn chế của nghiên cứu này là khảo sát bằng bảng câu hỏi sẽ kém hiệu quả trong việc nghiên cứu chuyên sâu liên quan đến kiến thức của nhân viên kế toán và nhà quản lý.
Nghiên cứu của tác giả Kamilah Ahmad và Shafie Mohamed Zabri (2012) với đề tài: “Factors explaining the use of management accounting practices in Malaysian medium-sized firms”. Tạm dịch: Những nhân tố ảnh hưởng đến việc áp dụng hệ thống KTQT trong các DN vừa ở Malaysia. Từ nghiên cứu, các tác giả đã giải thích được mức độ thực hành KTQT tại các DNNVV ở Malaysia cũng như kiểm định sự tác động của 5 nhân tố gồm: (1) Quy mô DN; (2) Cường độ cạnh tranh trên thị trường; (3) Cam kết của nhà quản lý, chủ sở hữu DN; (4) Ứng dụng tiến bộ của công nghệ; (5) Năng lực của các kế toán viên. Thông qua phương pháp phân tích hệ số tương quan Kendall Tau (phân tích phi tham số), các tác giả đã phân tích dữ liệu và cho kết quả của các nhân tố như : (1) Quy mô DN; (2) Cường độ cạnh tranh trên thị trường; (3) Cam kết của nhà quản lý, chủ sở hữu DN; (4) Ứng dụng tiến bộ của công nghệ là có tác động tích cực đến việc vận dụng KTQT tại các DN có quy mô vừa ở Malaysia.
Riêng chỉ có nhân tố trình độ chuyên môn của nhân viên kế toán lại không có sự tác động tích cực đến việc vận dụng KTQT trong DN. Hạn chế của nghiên cứu này là do chỉ tập trung vào các DN vừa trong lĩnh vực sản xuất nên kết quả nghiên cứu thực nghiệm có thể thiếu tính tổng quát đối với tất cả các DN vừa của Malaysia. Nhóm tác giả Yee Soon Nian và Sudhashini Nair Sudhashini Nair (2017) nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến việc vận dụng KTQT tại các DN ở Malaysia, cho rằng KTQT là quá trình chuẩn bị các BCTC và tài khoản quản lý cung cấp thông tin chính xác, kịp thời trong quá trình ra quyết định. Sau khi phân tích dữ liệu bằng phần mềm SPSS, nhóm tác giả đã kiểm định sự tác động của 4 biến độc lập với kết quả nghiên cứu cho thấy việc vận dụng KTQT trong DN ở Malaysia chịu sự tác động tích cực của (1) Quy mô DN và (2) Công nghệ sản xuất tiên tiến.
Trong khi đó, 2 biến có sự tác động tiêu cực đến KTQT khi được vận dụng trong các DN ở Malaysia gồm có trình độ của nhân viên kế toán và mức độ cạnh tranh trên thị trường. 8 Ở Pakistan, nghiên cứu vận dụng KTQT vào DN có nhóm tác giả Rizwan Khan, Sidra Shahzadi và Maryam Toor (2018). Kết quả cho thấy có sự tác động tích cực của các nhân tố bên trong và bên ngoài DN khi tiến hành vận dụng hệ thống KTQT vào DN như: (1) Môi trường không ổn định; (2) Cơ cấu tổ chức; (3) Công nghệ sản xuất tiên tiến; (4) Tổng quản lý chất lượng và đúng số lượng, đúng sản phẩm, đúng nơi và đúng thời điểm sản xuất. Kết quả nghiên cứu cũng chỉ ra 2 biến không có sự tác động đến hệ thống KTQT gồm có chiến lược cạnh tranh, cạnh tranh của thị trường.
Nhóm tác giả Diah Agustina Prihastiwi, Mahfud Sholihin (2018) nghiên cứu về đề tài: “Factors Affecting the Use of Management Accounting Practices in Small and Medium Enterprises: Evidence from Indonesia”. Tạm dịch: Các yếu tố ảnh hưởng đến việc sử dụng KTQT ở các DNNVV ở Indonesia. Nghiên cứu đã đề xuất mô hình nghiên cứu gồm 5 nhân tố ảnh hưởng đến KTQT khi vận dụng tại các DNNVV như: (1) Tính bất ổn của môi trường; (2) Cạnh tranh trên thị trường; (3) Trình độ nhân viên kế toán; (4) Sự tham gia của chủ sở hữu/ người quản lý; (5) Quy mô DN. Các biến được lựa chọn dựa trên việc phân tích và tổng hợp các nghiên cứu trước có liên quan.
Kết quả cho thấy: (3) Trình độ của nhân viên kế toán; (4) Mức độ tham gia của chủ sở hữu/người quản lý và (5) Quy mô DN ảnh hưởng đáng kể đến việc vận dụng KTQT trong các DNNVV tại Indonesia. Các biến: (1) Môi trường không ổn định; (2) Cạnh tranh thị trường không có tác động tích cực đến việc vận dụng KTQT trong DN. Các nghiên cứu trong nước Tác giả Đào Khánh Trí (2015) với đề tài nghiên cứu: “Các nhân tố ảnh hưởng đến việc vận dụng KTQT cho các DNNVV tại TP. Tác giả đã đề xuất mô hình nghiên cứu bao gồm 5 nhân tố ảnh hưởng như sau: (1) Trình độ của kế toán viên; (2) Sự hỗ trợ của chủ DN; (3) Chi phí áp dụng hệ thống KTQT trong DN; (4) Áp lực cạnh tranh trên thị trường; (5) Áp dụng CNTT trong quản trị DN.
Tác giả thực hiện phương pháp hồi quy binary logistic, kết quả thu được cho thấy có 3 yếu tố là có nghĩa thống kê: (1) Trình độ của nhân viên kế toán; (2) Sự quan tâm của chủ DN đến KTQT và (3) Chi phí tổ chức hệ thống KTQT. Hai nhân tố còn lại là áp lực cạnh tranh và áp dụng CNTT không có sự tác động tích cực đến việc vận dụng KTQT trong DN. 9 Thông qua kết quả nghiên cứu, tác giả đề xuất xây dựng một hệ thống thông tin kế toán sử dụng tích hợp KTTC và KTQT nhằm giảm chi phí cho việc vận dụng KTQT trong DNNVV tại địa bàn TP. Tuy nhiên, phạm vi nghiên cứu là các DN có hoạt động sản xuất không quá phức tạp nên mức độ vận dụng KTQT chưa cao, gây ảnh hưởng đến kết quả khi chưa đánh giá được một cách tổng quát.
Tác giả Trần Ngọc Hùng (2016) với đề tài nghiên cứu: “ Các nhân tố tác động đế n viê ̣c vận dụng KTQT trong các DNNVV tại Viê ̣t Nam”. Bằng các phương pháp nghiên cứu như nghiên cứu định tính (hỏi ý kiến giới chuyên môn,.) và nghiên cứu định lượng (chi binh phương, phân tích nhân tố khám phá, kiểm định nhiều biến độc lập, phân tích hồi quy đa biến,…) với 8 nhân tố được tác giả đề xuất trong mô hình nghiên cứu bao gồm: (1) Quy mô DN; (2) Chi phí thực hiện KTQT; (3) Văn hóa DN; (4) Trình độ nhân viên kế toán; (5) Chiến lược kinh doanh của DN; (6) Tỷ lệ sở hữu của nhà nước trong DN; (7) Cường độ cạnh tranh trên thị trường; (8) Nhận thức về KTQT của chủ DN hoặc quản lý. Kết quả nghiên cứu sau khi phân tích và kiểm định cho thấy có 7 biến gồm: (1) Quy mô DN; (2) Chi phí cho việc tổ chức KTQT; (3) Văn hóa của DN; (5) Chiến lược kinh doanh; (6) Mức độ sở hữu của Nhà nước; (7) Mức độ cạnh tranh; (8) Nhận thức về KTQT của chủ DN hoặc quản lý là có ảnh hưởng tích cực đế n viê ̣c vâ ̣n dụng KTQT trong các DNNVV. Riêng nhân tố (4) trình độ chuyên môn của nhân viên kế toán lại không có tác động tích cực đến việc vận dụng KTQT trong các DNNVV tại Viê ̣t Nam.
Tác giả cũng đã đề xuất mội số kiến nghị như các cơ quan nhà nước nên định hướng đào tạo, hỗ trợ thực hành KTQT cho DN thông qua các tổ chức hiệp hội nghề nghiệp. Với bản thân các DN để vận dụng KTQT hoàn thiện hơn thì nên chủ động trao dồi các kiến thức về KTQT. Từ đó, các thông tin KTQT cung cấp sẽ giúp ích cho việc hoạch định các chiến lược kinh doanh một cách tốt nhất, quản trị rủi ro chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng có hạn chế khi 7 nhân tố đại diện trong kết quả nghiên cứu chỉ chiếm 34.8% biến quan sát (chiếm tỷ lệ khá nhỏ) nên vẫn còn đến 65.2% các nhân tố khác có ảnh hưởng nhưng vẫn chưa được phát hiện.
10 Nghiên cứu của tác giả Nguyễn Ngọc Vũ (2017) với đề tài: “Các nhân tố ảnh hưởng đến việc áp dụng KTQT trong các DNNVV thuộc lĩnh vực phi tài chính ở TP.