Pháp Luật Về Cơ Chế Phát Triển Sạch Tại Việt Nam

Khám phá pháp luật về cơ chế phát triển sạch tại Việt Nam, những quy định và chính sách hỗ trợ bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Thị Hạnh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật học
• Đề tài: Pháp Luật Về Cơ Chế Phát Triển Sạch Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CƠ CHẾ PHÁT TRIỂN SẠCH VÀ PHÁP LUẬT VỀ CƠ CHẾ PHÁT TRIỂN SẠCH Ở VIỆT NAM
• 1.1. Tổng quan về Cơ chế phát triển sạch
• 1.1.1. Khái niệm về Cơ chế phát triển sạch
• 1.1.2. Nguồn gốc ra đời của Cơ chế phát triển sạch
• 1.1.3. Những nguyên tắc chung của Cơ chế phát triển sạch
• 1.1.4. Các mục tiêu của Cơ chế phát triển sạch
• 1.1.5. Cách thức vận hành Cơ chế phát triển sạch
• 1.2. Pháp luật về Cơ chế phát triển sạch ở Việt Nam
• 1.2.1. Cơ sở hình thành pháp luật về Cơ chế phát triển sạch ở Việt Nam
• 1.2.2. Những nội dung cơ bản của pháp luật về Cơ chế phát triển sạch ở Việt Nam
• 1.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ CƠ CHẾ PHÁT TRIỂN SẠCH QUA THỰC TIỄN XÂY DỰNG, TRIỂN KHAI CÁC DỰ ÁN CDM Ở VIỆT NAM
• 2.1. Thực trạng xây dựng, triển khai các dự án CDM ở Việt Nam
• 2.1.1. Tình hình xây dựng, triển khai các dự án CDM ở Việt Nam
• 2.1.2. Quan hệ giữa Việt Nam và các đối tác
• 2.2. Những thuận lợi trong việc áp dụng pháp luật về Cơ chế phát triển sạch ở Việt Nam
• 2.2.1. Cơ chế hỗ trợ, khuyến khích doanh nghiệp triển khai CDM
• 2.2.2. Đóng góp của các doanh nghiệp với việc phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương
• 2.2.3. CDM là cơ hội kinh doanh cho ngành dịch vụ tư vấn và tài chính
• 2.3. Những khó khăn trong việc áp dụng pháp luật về Cơ chế phát triển sạch ở Việt Nam
• 2.3.1. Quy định về pháp luật thuế
• 2.3.2. Vấn đề xác định đường cơ sở
• 2.3.3. Quy định pháp luật về tài chính CERs
• 2.3.4. Rủi ro tài chính của dự án CDM
• 2.4. Nguyên nhân của những khó khăn trong việc áp dụng pháp luật về Cơ chế phát triển sạch ở Việt Nam
• 2.4.1. Nguyên nhân khách quan
• 2.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: KINH NGHIỆM CỦA MỘT SỐ QUỐC GIA TRONG THỰC HIỆN CƠ CHẾ PHÁT TRIỂN SẠCH VÀ MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT, NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ CƠ CHẾ PHÁT TRIỂN SẠCH Ở VIỆT NAM
• 3.1. Kinh nghiệm của một số quốc gia trên thế giới trong việc xây dựng khung pháp lý và triển khai Cơ chế phát triển sạch
• 3.2. Các giải pháp hoàn thiện pháp luật về Cơ chế phát triển sạch ở Việt Nam
• 3.2.1. Hoàn thiện các quy định pháp luật về thủ tục cấp phép và triển khai dự án CDM
• 3.2.2. Hoàn thiện các quy định pháp luật thuế và tài chính về CDM
• 3.2.3. Hoàn thiện các quy định pháp luật về thương mại CERs
• 3.2.4. Thiết lập thị trường CDM
• 3.3. Giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về Cơ chế phát triển sạch ở Việt Nam
• 3.3.1. Hoàn thiện pháp luật, chính sách, chương trình, kế hoạch phát triển CDM
• 3.3.2. Nâng cao nhận thức về vai trò và tầm quan trọng của dự án CDM với nền kinh tế và môi trường
• 3.3.3. Xây dựng chính sách và chương trình để chuyển giao hiệu quả công nghệ môi trường
• 3.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Cơ Chế Phát Triển Sạch CDM Việt Nam

Cơ chế phát triển sạch (CDM) là một cơ chế hợp tác được thiết lập trong khuôn khổ Nghị định thư Kyoto (KP). Mục đích của CDM là hỗ trợ các nước đang phát triển đạt được mục tiêu phát triển bền vững. CDM khuyến khích đầu tư các dự án thân thiện với môi trường từ chính phủ và nhà đầu tư của các nước công nghiệp. Điều 12 của KP cho phép các chính phủ, tổ chức hoặc cá nhân ở các nước phát triển thực hiện dự án giảm phát thải ở các nước đang phát triển. Đổi lại, họ nhận được Chứng chỉ giảm phát thải (CERs) và đóng góp vào mục tiêu giảm phát thải của quốc gia đó. CDM cho phép các bên thuộc Phụ lục I thực hiện các dự án giảm phát thải tại các bên không thuộc Phụ lục I. Từ đó, các doanh nghiệp này nhận được chứng chỉ dưới dạng CERs, là mức giảm Carbon được chứng nhận do các dự án CDM tạo ra. Chúng được tính vào chỉ tiêu giảm phát thải của các nước công nghiệp hóa.

Trích dẫn: "CD Μ đượ c gհ i t rօ n g Đ i ềս 12 c ủ a KP, c հօ pհ é p C հ í nհ pհ ủ հօ ặ c t ổ c հ ứ c , c á c nհ â n ở c á c n ướ c pհ á t t r i ể n đ ượ c tհ ự c հ i ệ n ԁ ự á n g i ả m pհ á t tհ ả i ở c á c n ướ c đ a n g pհ á t t r i ể n đ ể nհ ậ n đ ượ c 'C հ ứ n g c հ ỉ g i ả m pհ á t tհ ả i' - v i ế t t ắ t l à CER s, đ ó n g g ó p c հօ m ụ c t i êս g i ả m pհ á t tհ ả i ở q ս ố c g i a đ ó."

1.1. Vai Trò của Cơ Chế Phát Triển Sạch CDM Trong Biến Đổi Khí Hậu

CDM giúp giảm nồng độ khí nhà kính trong khí quyển, hạn chế sự biến đổi khí hậu trái đất theo hướng bất lợi cho loài người. Đồng thời, CDM tạo ra điều kiện cho các nước đang phát triển nhận được lợi ích từ các dự án CDM, như chuyển giao công nghệ tiên tiến, đầu tư tài chính, giúp các nước này đạt được sự phát triển bền vững. CDM mang tính linh hoạt cao, giúp giảm phát thải khí nhà kính trên thế giới với chi phí thấp hơn nhiều mà vẫn đáp ứng được các cam kết theo KP cũng như đối phó với BĐKH toàn cầu.

1.2. Các Bên Tham Gia Dự Án CDM Tại Việt Nam Là Ai

Bên đề xuất dự án (bên đầu tư) là người khởi xướng các hoạt động của dự án CDM. Bên mua mua chứng chỉ giảm phát thải (CERs) từ đất nước được đầu tư để thực hiện dự án CDM. Bên nước chủ nhà (hay tiếp nhận dự án) là nước chấp nhận thực hiện dự án CDM ở nước mình. Để phát triển các dự án CDM, nước chủ nhà cần đáp ứng các điều kiện: là thành viên của UNFCCC và KP, đệ trình các thông tin của nước mình tới UNFCCC.

II. Quy Định Pháp Luật CDM Việt Nam Thách Thức và Cơ Hội

Hệ thống các văn bản pháp luật hiện nay không có bất kỳ định nghĩa nào về CDM. Thay vào đó, CDM thường được nhận định theo một cách chung nhất. Đó là một cơ chế hợp tác được thiết lập trong khuôn khổ Nghị định thư Kyoto với mục đích trợ giúp các nước đang phát triển đạt được mục tiêu phát triển bền vững. CDM thực hiện điều này bằng việc hỗ trợ, khuyến khích đầu tư các dự án thân thiện với môi trường từ phía Chính phủ và nhà đầu tư của các nước công nghiệp. Cần có một sự nghiên cứu cụ thể, kỹ lưỡng về các chính sách pháp luật về cơ chế CDM ở Việt Nam. Đồng thời cần đánh giá sát thực những lợi thế và rủi ro khi thực hiện các dự án CDM đối với các doanh nghiệp của Việt Nam để đưa ra phương hướng hoàn thiện nhất cho yêu cầu phát triển cơ chế CDM hiện nay.

2.1. Khung Pháp Lý Quốc Tế và Ảnh Hưởng Đến Pháp Luật Môi Trường Việt Nam

Công ước khung của Liên Hợp Quốc về biến đổi khí hậu (UNFCCC) và Nghị định thư Kyoto (KP) là tiền đề quan trọng cho sự hình thành và phát triển của CDM. Các nguyên tắc chung của CDM bao gồm sự tự nguyện tham gia của các bên liên quan, đóng góp vào phát triển bền vững và chịu sự điều hành của Hội nghị các Bên. Các nước tham gia CDM phải đáp ứng các nguyên tắc này.

2.2. Mục Tiêu và Lợi Ích Của Cơ Chế Phát Triển Sạch CDM Tại Việt Nam

CDM hỗ trợ các nước đang phát triển đạt được mục tiêu phát triển xã hội, khuyến khích khu vực tư nhân tham gia đầu tư, xóa đói giảm nghèo, cải thiện thu nhập cho người dân, nâng cao phúc lợi xã hội, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch. Đồng thời, CDM hỗ trợ chiến lược công nghiệp hóa và chương trình phát triển kinh tế - xã hội bền vững từ trung ương đến địa phương. Việt Nam nhận được các công nghệ mới thân thiện với môi trường, góp phần bảo vệ môi trường và khí hậu.

III. Thực Trạng Triển Khai Dự Án CDM Tại Việt Nam Phân Tích

Thị trường CDM hình thành ở Việt Nam trong một khoảng thời gian ngắn, từ năm 2005 khi Thủ tướng Chính phủ ra Chỉ thị 35/2005/CT-TTg về việc tổ chức thực hiện Nghị định thư Kyoto. Tuy nhiên, mãi đến năm 2007 khi Quyết định 130/2007/QĐ-TTg ra đời mới trở thành cơ sở pháp lý quan trọng cho các dự án đầu tư CDM ở Việt Nam. Phân tích những vấn đề khó khăn đang mắc phải khi thực hiện cơ chế CDM trong môi trường ở Việt Nam cũng như dẫn giải những nguyên nhân cụ thể giải thích lý do vì sao áp dụng cơ chế CDM

3.1. Đánh Giá Hiệu Quả Các Dự Án CDM Đã Thực Hiện Thành Công

Các dự án CDM đã thực hiện thành công ở Việt Nam khẳng định rằng CDM hoàn toàn có cơ sở trở thành lĩnh vực kinh tế đầy tiềm năng. Kinh nghiệm thực tiễn cho thấy CDM có thể mang lại nhiều lợi ích kinh tế và môi trường cho Việt Nam, góp phần vào quá trình phát triển bền vững của đất nước.

3.2. Rào Cản Pháp Lý và Giải Pháp Thúc Đẩy Thị Trường Tín Chỉ Carbon Việt Nam

Việc triển khai các dự án CDM ở Việt Nam vẫn còn gặp nhiều khó khăn do một số rào cản pháp lý và thủ tục hành chính phức tạp. Cần có các giải pháp để tháo gỡ các rào cản này và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc phát triển thị trường tín chỉ carbon ở Việt Nam. Bên cạnh đó, một số thay đổi của thị trường CDM toàn cầu đã làm ảnh hưởng đến quá trình mua bán các sản phẩm của CDM.

IV. Kinh Nghiệm Quốc Tế Về CDM Bài Học Cho Việt Nam

Tổng hợp một số kinh nghiệm từ các quốc gia đã xây dựng thành công CDM, so sánh với pháp luật ở Việt Nam hiện tại. Từ đó, xác định những nội dung cần tiếp thu, học hỏi để giải quyết các vấn đề còn tồn tại làm cản trở sự phát triển của cơ chế CDM. Việt Nam cần nghiên cứu kinh nghiệm của các quốc gia khác để hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về cơ chế phát triển sạch.

4.1. Bài Học Từ Các Quốc Gia Thành Công Trong Phát Triển CDM

Nghiên cứu kinh nghiệm của các quốc gia có thị trường CDM phát triển mạnh và năng lực cạnh tranh CERs cao là rất quan trọng. Những bài học này có thể giúp Việt Nam xây dựng một hệ thống pháp luật và chính sách hiệu quả hơn để thúc đẩy phát triển CDM.

4.2. Hoàn Thiện Pháp Luật Về Cơ Chế CDM Gợi Ý Từ Kinh Nghiệm Thế Giới

Việc hoàn thiện pháp luật về cơ chế CDM ở Việt Nam cần dựa trên kinh nghiệm của các quốc gia khác, đồng thời phải phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội và môi trường của Việt Nam. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành và địa phương để xây dựng một hệ thống pháp luật đồng bộ và hiệu quả.

V. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả CDM và Ứng Phó Biến Đổi Khí Hậu

Để ứng phó với biến đổi khí hậu, việc phát triển CDM cần được ưu tiên hàng đầu. Cần có sự nhận thức cao hơn, quan tâm và ưu tiên phát triển hơn nữa đối với các dự án CDM ở Việt Nam. Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ đóng góp những ý kiến mang tính xây dựng, góp phần hoàn thiện pháp luật về cơ chế CDM ở Việt Nam. Qua đó giúp việc triển khai các dự án CDM có hiệu quả hơn nữa trên thực tế, mang lại giá trị thiết thực về kinh tế cũng như những đóng góp cải thiện về môi trường, tạo ra nguồn lợi lớn cho đất nước.

5.1. Đề Xuất Chính Sách Thúc Đẩy Đầu Tư Vào Dự Án CDM Tại Việt Nam

Cần có các chính sách khuyến khích đầu tư vào các dự án CDM, như ưu đãi về thuế, hỗ trợ tài chính, tạo điều kiện thuận lợi về thủ tục hành chính. Đồng thời, cần nâng cao năng lực cho các doanh nghiệp và cộng đồng địa phương để tham gia vào các dự án CDM.

5.2. Phát Triển Nguồn Nhân Lực Chất Lượng Cao Cho Lĩnh Vực CDM Việt Nam

Cần có các chương trình đào tạo và bồi dưỡng nguồn nhân lực chất lượng cao cho lĩnh vực CDM, bao gồm các chuyên gia về kỹ thuật, tài chính, pháp lý và quản lý dự án. Đồng thời, cần tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực đào tạo và nghiên cứu về CDM.

VI. Tương Lai Pháp Luật CDM Việt Nam Triển Vọng Phát Triển

Với sự quan tâm của chính phủ và cộng đồng quốc tế, pháp luật về CDM ở Việt Nam có nhiều triển vọng phát triển trong tương lai. CDM sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc giảm phát thải khí nhà kính và thúc đẩy phát triển bền vững ở Việt Nam. Pháp luật về cơ chế phát triển sạch cần liên tục được hoàn thiện để đáp ứng các yêu cầu mới của tình hình.

6.1. Các Xu Hướng Mới Trong Cơ Chế Trao Đổi Tín Chỉ Carbon

Thị trường tín chỉ carbon đang phát triển mạnh mẽ trên toàn thế giới, với nhiều xu hướng mới như phát triển các tiêu chuẩn tín chỉ carbon tự nguyện, tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của các dự án CDM.

6.2. Đóng Góp Do Quốc Gia Tự Quyết Định NDC và CDM Trong Tương Lai

CDM có thể đóng góp quan trọng vào việc thực hiện các đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) của Việt Nam theo Thỏa thuận Paris về biến đổi khí hậu. CDM sẽ giúp Việt Nam đạt được các mục tiêu giảm phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu một cách hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Biến đổi khí hậu toàn cầu đang tác động sâu sắc đến kinh tế xã hội thế giới, thúc đẩy sự ra đời của Nghị định thư Kyoto năm 1997 với sự tham gia của 165 quốc gia nhằm ràng buộc nghĩa vụ cắt giảm trung bình 5,2% lượng phát thải khí nhà kính giai đoạn 2008-2012. Trong số ba cơ chế linh hoạt được thiết lập, Cơ chế phát triển sạch (CDM) quy định tại Điều 12 giữ vai trò then chốt khi cho phép các quốc gia công nghiệp phát triển đầu tư vào các dự án giảm phát thải tại các nước đang phát triển để nhận Chứng chỉ giảm phát thải (CERs). Việt Nam đã sớm tham gia Công ước khung của Liên Hợp Quốc về biến đổi khí hậu (UNFCCC) vào ngày 11/6/1992, phê chuẩn ngày 16/11/1994, ký Nghị định thư Kyoto ngày 03/12/1998 và chính thức trở thành thành viên vào ngày 25/9/2002.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải quyết khoảng trống và sự thiếu đồng bộ trong hệ thống pháp luật điều chỉnh hoạt động CDM tại Việt Nam. Mục tiêu cụ thể nhằm làm rõ cơ sở lý luận, phân tích thực trạng các văn bản quy phạm pháp luật từ Chỉ thị 35/2005/CT-TTg đến Quyết định 130/2007/QĐ-TTg, đánh giá quá trình triển khai thực tế và đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện thể chế. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hệ thống pháp luật Việt Nam và các điều ước quốc tế giai đoạn từ năm 1992 đến năm 2018. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc tạo lập hành lang pháp lý minh bạch, góp phần nâng cao hiệu quả thu hút dòng vốn đầu tư xanh và tối ưu hóa giá trị kinh tế môi trường từ thị trường giao dịch CERs.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết phát triển bền vững dựa trên sự cân bằng giữa ba trụ cột kinh tế, xã hội và môi trường, kết hợp lý thuyết công cụ kinh tế trong luật môi trường quốc tế. Khung phân tích tập trung vào các khái niệm nền tảng:

• Cơ chế phát triển sạch (CDM): Phương thức hợp tác quốc tế giữa các quốc gia thuộc Phụ lục I và ngoài Phụ lục I nhằm giảm phát thải khí nhà kính với chi phí thấp nhất.
• Chứng chỉ giảm phát thải được chứng nhận (CERs): Đơn vị đo lường tương đương 1 tấn khí CO2 giảm phát thải được thẩm định và phê duyệt bởi cơ quan quốc tế.
• Tính bổ sung (Additionality): Tiêu chí bắt buộc chứng minh mức giảm phát thải của dự án cao hơn mức giảm phát thải trong điều kiện kinh doanh thông thường theo kịch bản đường cơ sở.
• Cơ quan có thẩm quyền quốc gia về CDM (DNA): Đơn vị đầu mối quản lý, phê duyệt dự án tại nước tiếp nhận đầu tư.
• Tổ chức tác nghiệp độc lập (DOE): Đơn vị thứ ba được ủy quyền thẩm tra, xác thực khối lượng giảm phát thải.

Mô hình quản trị CDM kiểm soát nghiêm ngặt 6 loại khí nhà kính chính gồm CO2, CH4, N2O, HFCs, PFCs và SF6, đồng thời vận hành theo quy trình khép kín với quy định Ban điều hành quốc tế (EB) phát hành CERs trong thời hạn 15 ngày kể từ khi nhận báo cáo thẩm định hợp lệ.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn thu thập nguồn dữ liệu toàn diện bao gồm các điều ước quốc tế, văn bản luật chuyên ngành cùng bộ dữ liệu thực tiễn gồm hơn 250 dự án CDM đã được phê duyệt tại Việt Nam từ năm 2005 đến năm 2018. Phương pháp chọn mẫu mục đích được áp dụng để khảo sát chi tiết 45 dự án tiêu biểu thuộc các lĩnh vực thủy điện nhỏ, năng lượng tái tạo, xử lý rác thải sinh hoạt và thu hồi khí đồng hành, đại diện cho các nhóm ngành có tiềm năng tạo tín chỉ carbon cao nhất.

Phương pháp phân tích quy phạm kết hợp luật so sánh được lựa chọn nhằm đối chiếu mức độ tương thích giữa pháp luật Việt Nam với các chuẩn mực quốc tế của UNFCCC và kinh nghiệm thực tiễn từ các quốc gia như Trung Quốc và Ấn Độ. Việc sử dụng phương pháp sơ đồ hóa và thống kê giúp minh bạch hóa các bước trong chu trình dự án từ xây dựng Ý tưởng dự án (PIN), Văn kiện thiết kế dự án (PDD) đến khâu vận hành giám sát. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm đảm bảo tính khách quan khoa học, bóc tách chính xác những xung đột pháp lý và rào cản thủ tục hành chính đang làm chậm tiến độ thương mại hóa CERs.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo cứu thực trạng triển khai CDM tại Việt Nam giai đoạn 2005-2018 ghi nhận 4 phát hiện quan trọng:

• Khung khổ pháp lý ban đầu đã thúc đẩy tốc độ gia tăng dự án nhanh chóng: Sau khi Quyết định 130/2007/QĐ-TTg được ban hành, Việt Nam đã phê duyệt hơn 250 dự án CDM, từng vươn lên đứng trong top 4 quốc gia có số lượng dự án đăng ký cao nhất toàn cầu với Ban điều hành EB.
• Cơ cấu lĩnh vực phát triển có sự mất cân đối nghiêm trọng: Khoảng 75% tổng số dự án CDM đăng ký thuộc nhóm thủy điện vừa và nhỏ, trong khi các lĩnh vực giàu tiềm năng như điện sinh khối, điện gió và xử lý chất thải rắn đô thị chỉ chiếm chưa đầy 15% tổng danh mục.
• Tỷ lệ phát hành CERs thực tế thấp hơn nhiều so với dự toán ban đầu: Khối lượng CERs được EB chính thức cấp cho các dự án tại Việt Nam chỉ đạt khoảng 35% so với mức phát thải kỳ vọng nêu trong các văn kiện PDD, gây lãng phí nguồn lực đầu tư ban đầu của doanh nghiệp.
• Thiếu hụt nghiêm trọng cơ chế định giá và chính sách thuế đối với CERs: Các quy định về quản lý tài chính, phân chia lệ phí bán CERs và ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp đối với chuyển nhượng tín chỉ carbon còn nhiều điểm mâu thuẫn, làm giảm sức hấp dẫn đối với các nhà đầu tư nước ngoài.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện nghiên cứu được minh họa trực quan qua bảng tổng hợp 4 giai đoạn chu trình phê duyệt dự án và biểu đồ cột so sánh cơ cấu phân bổ dự án CDM theo từng ngành công nghiệp. Biểu đồ chỉ rõ sự chênh lệch lớn khi số lượng dự án thủy điện áp đảo hoàn toàn các nguồn năng lượng sạch khác do chi phí đầu tư ban đầu dễ tính toán và phương pháp đường cơ sở đơn giản hơn.

Nguyên nhân chính của tình trạng trên bắt nguồn từ rào cản kỹ thuật phức tạp trong việc xác định đường cơ sở và năng lực của đội ngũ tư vấn trong nước còn phụ thuộc vào các chuyên gia quốc tế. Thêm vào đó, thủ tục hành chính kéo dài qua nhiều cấp xét duyệt từ DNA trong nước đến DOE và EB quốc tế khiến chi phí giao dịch gia tăng khoảng 20% so với dự toán. So sánh với các quốc gia phát triển mạnh CDM trong khu vực, việc thiếu một thị trường giao dịch carbon nội địa và quỹ hỗ trợ giá phòng ngừa rủi ro đã khiến doanh nghiệp Việt Nam chịu thiệt hại nặng nề khi giá CERs trên thị trường quốc tế lao dốc từ mức trên 20 Euro xuống dưới 1 Euro mỗi chứng chỉ sau năm 2012.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao hiệu quả thực thi các cơ chế giảm phát thải trong giai đoạn mới, luận văn đưa ra 4 nhóm khuyến nghị trọng tâm:

• Cải cách thủ tục hành chính và số hóa quy trình thẩm định: Rút ngắn 30% thời gian thẩm duyệt hồ sơ PIN và PDD tại DNA từ 60 ngày xuống tối đa 40 ngày làm việc thông qua việc áp dụng cổng dịch vụ công trực tuyến, giao Bộ Tài nguyên và Môi trường chủ trì hoàn thiện trong giai đoạn 2019-2022.
• Hoàn thiện chính sách tài chính và ưu đãi thuế: Ban hành thông tư liên tịch hướng dẫn chi tiết về thuế thu nhập doanh nghiệp, áp dụng mức miễn thuế 100% trong 4 năm đầu và giảm 50% trong 5 năm tiếp theo đối với nguồn thu từ chuyển nhượng CERs, do Bộ Tài chính chủ trì triển khai giai đoạn 2020-2023.
• Xây dựng sàn giao dịch carbon và cơ chế thương mại CERs nội địa: Thiết lập đề án sàn giao dịch quyền phát thải quốc gia, đặt mục tiêu kết nối tối thiểu 100 doanh nghiệp phát thải lớn tham gia giao dịch thí điểm trước năm 2025, do Bộ Tài chính phối hợp Bộ Công Thương và Bộ Tài nguyên và Môi trường vận hành.
• Nâng cao năng lực kỹ thuật và thúc đẩy chuyển giao công nghệ sạch: Thành lập 3 trung tâm hỗ trợ kỹ thuật tại ba miền để đào tạo, hỗ trợ 100% các doanh nghiệp vừa và nhỏ tiếp cận công nghệ đo đếm, tính toán lượng phát thải và đàm phán hợp đồng thương mại quốc tế, thực hiện liên tục từ năm 2019 đến năm 2024.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Các cán bộ thuộc Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Tài chính, Cục Biến đổi khí hậu sử dụng luận văn làm tài liệu tham chiếu để sửa đổi, bổ sung các thông tư, nghị định về thị trường carbon và quản lý tín chỉ giảm phát thải.
• Doanh nghiệp đầu tư năng lượng tái tạo và xử lý môi trường: Các chủ đầu tư dự án thủy điện, điện gió, điện mặt trời, xử lý rác áp dụng tài liệu để nắm vững chu trình pháp lý từ khâu lập hồ sơ PDD đến quy trình đàm phán bán CERs an toàn.
• Đơn vị tư vấn pháp lý và tài chính xanh: Các luật sư, chuyên viên thẩm định đầu tư vận dụng công trình để xây dựng cấu trúc hợp đồng mua bán giảm phát thải, đánh giá rủi ro pháp lý và giải quyết tranh chấp thương mại liên quan đến chứng chỉ môi trường.
• Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên luật: Các viện nghiên cứu, trường đại học chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Quốc tế khai thác dữ liệu thực chứng và hệ thống lý luận của đề tài phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu chuyên sâu về pháp luật biến đổi khí hậu.

Câu hỏi thường gặp

Bản chất pháp lý của chứng chỉ CERs theo quy định hiện hành là gì?

CERs được xác định là một loại tài sản phi vật chất, đại diện cho quyền sở hữu lượng giảm phát thải đã được kiểm chứng quốc tế. Tại Việt Nam, CERs gắn liền với giá trị tài chính phát sinh từ dự án CDM và chủ đầu tư có toàn quyền sở hữu, định đoạt, chuyển nhượng hoặc sử dụng để thực hiện nghĩa vụ cam kết theo các hợp đồng thương mại quốc tế.

Tiêu chí tính bổ sung trong dự án CDM được chứng minh như thế nào?

Chủ dự án phải cung cấp bằng chứng kỹ thuật và phân tích tài chính chứng minh rằng nếu không có cơ chế CDM và nguồn thu từ CERs, dự án sẽ không khả thi về mặt tài chính hoặc gặp phải các rào cản công nghệ không thể vượt qua. Lượng phát thải giảm được phải hoàn toàn vượt trội so với kịch bản phát thải cơ sở khi duy trì hoạt động kinh doanh thông thường.

Vai trò của Cơ quan có thẩm quyền quốc gia DNA tại Việt Nam là gì?

DNA Việt Nam đặt tại Bộ Tài nguyên và Môi trường, giữ vai trò đại diện quốc gia đánh giá sự phù hợp của dự án CDM với mục tiêu phát triển bền vững của đất nước. DNA có thẩm quyền cấp Thư phê duyệt chính thức (Letter of Approval - LoA), điều kiện tiên quyết để Ban điều hành quốc tế xem xét đăng ký dự án trên hệ thống toàn cầu.

Đâu là nguyên nhân chính khiến thị trường CERs quốc tế suy giảm mạnh sau năm 2012?

Sự kết thúc của giai đoạn cam kết thứ nhất của Nghị định thư Kyoto vào năm 2012 cùng với việc các thị trường lớn như Liên minh châu Âu siết chặt tiêu chuẩn chấp nhận CERs từ các dự án mới đã dẫn đến tình trạng dư cung nghiêm trọng. Giá mỗi CERs giảm hơn 90% khiến hàng loạt dự án CDM rơi vào tình trạng đình trệ tài chính.

Doanh nghiệp thực hiện dự án CDM tại Việt Nam nhận được những hỗ trợ gì từ nhà nước?

Theo Quyết định 130/2007/QĐ-TTg, các dự án CDM được hưởng ưu đãi về tiền thuê đất, hỗ trợ lãi suất vay vốn đầu tư từ Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam và trợ giá đối với các sản phẩm điện sạch tạo ra. Ngoài ra, doanh nghiệp còn được hỗ trợ kinh phí xây dựng văn kiện PDD từ các chương trình tài trợ kỹ thuật quốc tế.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về Cơ chế phát triển sạch và khung pháp lý quốc tế theo tinh thần của UNFCCC cùng Nghị định thư Kyoto.
• Phân tích sâu sắc hệ thống chính sách của Việt Nam từ Chỉ thị 35/2005/CT-TTg đến Quyết định 130/2007/QĐ-TTg, chỉ rõ những điểm nghẽn về thuế, tài chính và quy trình thẩm định.
• Đánh giá thực chứng hơn 250 dự án CDM, vạch rõ sự mất cân đối khi thủy điện chiếm tới 75% và tỷ lệ cấp CERs thực tế chỉ đạt khoảng 35% dự toán.
• Đề xuất hệ thống 4 giải pháp đồng bộ về cải cách thủ tục DNA, hoàn thiện chính sách thuế, thành lập sàn giao dịch carbon và nâng cao năng lực kỹ thuật giai đoạn 2019-2025.
• Đóng góp luận cứ khoa học thực tiễn vững chắc, định hướng cho các cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp sẵn sàng hội nhập vào thị trường tín chỉ carbon theo Thỏa thuận Paris.

Các nhà quản lý, luật sư, chuyên gia tư vấn và cộng đồng doanh nghiệp cần chủ động tham khảo chi tiết toàn văn công trình nghiên cứu này để xây dựng chiến lược phát triển tín chỉ carbon an toàn, đón đầu xu thế kinh tế xanh và tối ưu hóa lợi ích kinh tế cho đất nước.