Luận văn nghiên cứu mối liên quan giữa nồng độ hs crp với một số yếu tố nguy cơ tim mạch ở cán bộ diện bảo vệ sức khỏe tỉnh thái nguyên

Tài liệu nghiên cứu Luận văn nghiên cứu mối liên quan giữa nồng độ hs crp với một số yếu tố nguy cơ tim mạch ở cán bộ, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Trần Thị Thu Hương
• Người hướng dẫn: PGS. Dương Hồng Thái
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Nội khoa
• Đề tài: Nghiên cứu mối liên quan giữa nồng độ hs-CRP và yếu tố nguy cơ tim mạch tại Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ y học
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Dịch tễ học bệnh tim mạch
• 1.2. Các yếu tố nguy cơ tim mạch
• 1.3. Các yếu tố nguy cơ không thể thay đổi được
• 1.4. Các yếu tố nguy cơ có thể thay đổi được
• 1.5. Protein phản ứng C. Nguồn gốc và cấu tạo của CRP
• 1.6. Chức năng của CRP
• 1.7. CRP và đáp ứng pha cấp trong viêm, sự khác nhau giữa CRP và hs - CRP
• 1.8. CRP và các bệnh lý tim mạch
• 1.9. Giá trị bình thường và phương pháp xét nghiệm
• 1.10. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự thay đổi nồng độ hs - CRP
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.5. Cách khắc phục sai số
• 2.6. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Nồng độ hs - CRP huyết thanh và một số YTNC tim mạch ở đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Mối liên quan giữa nồng độ hs - CRP với một số YTNC tim mạch
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Nồng độ hs - CRP huyết thanh và một số YTNC tim mạch ở đối tượng nghiên cứu
• 4.2. Nồng độ hs - CRP huyết thanh
• 4.3. Một số yếu tố nguy cơ tim mạch ở đối tượng nghiên cứu
• 4.4. Mối liên quan giữa nồng độ hs - CRP với một số YTNC tim mạch
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về mối liên quan giữa nồng độ hs CRP và yếu tố nguy cơ tim mạch

Nghiên cứu mối liên quan giữa nồng độ hs-CRP và các yếu tố nguy cơ tim mạch tại Thái Nguyên đang thu hút sự chú ý của cộng đồng y tế. hs-CRP là một chỉ số quan trọng trong việc đánh giá tình trạng viêm và có thể dự đoán nguy cơ mắc các bệnh lý tim mạch. Việc hiểu rõ mối liên hệ này sẽ giúp xây dựng các chiến lược phòng ngừa hiệu quả hơn.

1.1. Định nghĩa và vai trò của nồng độ hs CRP trong y học

Nồng độ hs-CRP là chỉ số phản ứng viêm trong cơ thể. Nó tăng cao trong các tình trạng viêm nhiễm và có thể là dấu hiệu cảnh báo sớm về nguy cơ mắc các bệnh tim mạch. Nghiên cứu cho thấy, nồng độ hs-CRP cao có liên quan đến sự phát triển của bệnh tim mạch.

1.2. Tình hình bệnh tim mạch tại Thái Nguyên

Tại Thái Nguyên, tỷ lệ mắc bệnh tim mạch đang gia tăng nhanh chóng. Các yếu tố như lối sống ít vận động, chế độ ăn uống không hợp lý và stress là những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này. Việc nghiên cứu mối liên quan giữa hs-CRP và các yếu tố này là rất cần thiết.

II. Các yếu tố nguy cơ tim mạch phổ biến tại Thái Nguyên

Các yếu tố nguy cơ tim mạch tại Thái Nguyên bao gồm tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, và tiểu đường. Những yếu tố này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe cá nhân mà còn tạo gánh nặng cho hệ thống y tế. Việc nhận diện và kiểm soát các yếu tố này là rất quan trọng.

2.1. Tăng huyết áp và mối liên quan đến hs CRP

Tăng huyết áp là một trong những yếu tố nguy cơ chính dẫn đến bệnh tim mạch. Nghiên cứu cho thấy, nồng độ hs-CRP thường cao hơn ở những người bị tăng huyết áp, cho thấy mối liên hệ giữa viêm và huyết áp cao.

2.2. Rối loạn lipid máu và ảnh hưởng đến nồng độ hs CRP

Rối loạn lipid máu, đặc biệt là nồng độ cholesterol LDL cao, có thể làm tăng nồng độ hs-CRP. Điều này cho thấy rằng việc kiểm soát lipid máu không chỉ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch mà còn có thể làm giảm tình trạng viêm trong cơ thể.

III. Phương pháp nghiên cứu mối liên quan giữa hs CRP và yếu tố nguy cơ

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp phân tích định lượng để xác định nồng độ hs-CRP và các yếu tố nguy cơ tim mạch ở cán bộ diện bảo vệ sức khỏe tỉnh Thái Nguyên. Dữ liệu được thu thập từ các bệnh viện và trung tâm y tế địa phương.

3.1. Thiết kế nghiên cứu và đối tượng tham gia

Nghiên cứu được thực hiện trên một mẫu ngẫu nhiên gồm các cán bộ y tế tại Thái Nguyên. Các đối tượng được chọn lọc dựa trên tiêu chí sức khỏe và độ tuổi, nhằm đảm bảo tính đại diện cho cộng đồng.

3.2. Phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu

Dữ liệu được thu thập thông qua các xét nghiệm máu để đo nồng độ hs-CRP và các chỉ số sức khỏe khác. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng các phần mềm thống kê hiện đại để đảm bảo độ chính xác.

IV. Kết quả nghiên cứu về nồng độ hs CRP và yếu tố nguy cơ tim mạch

Kết quả nghiên cứu cho thấy có mối liên quan chặt chẽ giữa nồng độ hs-CRP và các yếu tố nguy cơ tim mạch. Những người có nồng độ hs-CRP cao thường có nhiều yếu tố nguy cơ hơn, cho thấy tầm quan trọng của việc theo dõi chỉ số này trong cộng đồng.

4.1. Phân tích mối liên quan giữa hs CRP và tăng huyết áp

Kết quả cho thấy, những người bị tăng huyết áp có nồng độ hs-CRP cao hơn so với nhóm không bị. Điều này khẳng định vai trò của viêm trong sự phát triển của bệnh tim mạch.

4.2. Tác động của rối loạn lipid máu đến nồng độ hs CRP

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, nồng độ cholesterol LDL cao có liên quan đến nồng độ hs-CRP. Điều này cho thấy việc kiểm soát lipid máu có thể giúp giảm nguy cơ viêm và các biến chứng tim mạch.

V. Kết luận và hướng phát triển nghiên cứu trong tương lai

Nghiên cứu đã chỉ ra mối liên quan giữa nồng độ hs-CRP và các yếu tố nguy cơ tim mạch tại Thái Nguyên. Kết quả này mở ra hướng đi mới cho các nghiên cứu tiếp theo nhằm cải thiện sức khỏe cộng đồng và giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh.

5.1. Tầm quan trọng của việc theo dõi hs CRP trong cộng đồng

Việc theo dõi nồng độ hs-CRP có thể giúp phát hiện sớm các nguy cơ tim mạch, từ đó có biện pháp can thiệp kịp thời. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh gia tăng bệnh lý tim mạch.

5.2. Đề xuất các nghiên cứu tiếp theo

Cần thực hiện thêm các nghiên cứu dài hạn để xác định rõ hơn mối liên quan giữa hs-CRP và các yếu tố nguy cơ khác. Điều này sẽ giúp xây dựng các chương trình phòng ngừa hiệu quả hơn cho cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo thống kê từ Tổ chức Y tế Thế giới, bệnh lý tim mạch đang là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên toàn cầu, chiếm khoảng 33% tổng số ca tử vong và cướp đi sinh mạng của hơn 20 triệu người mỗi năm. Tại Việt Nam, mô hình bệnh tật đang thay đổi nhanh chóng với hơn 20% người trưởng thành mắc các bệnh lý liên quan đến tim mạch. Sự gia tăng này bắt nguồn từ lối sống tĩnh tại, chế độ dinh dưỡng dư thừa năng lượng và các rối loạn chuyển hóa phức tạp.

Bên cạnh những yếu tố nguy cơ kinh điển như tăng huyết áp, đái tháo đường và rối loạn lipid máu, y học hiện đại đã chứng minh phản ứng viêm mạn tính mức độ thấp tại thành mạch là cơ chế bệnh sinh then chốt dẫn đến xơ vữa động mạch và nhồi máu cơ tim. Xét nghiệm định lượng protein phản ứng C độ nhạy cao (hs-CRP) có khả năng phát hiện những thay đổi vi viêm từ ngưỡng 0,1 mg/l đến 0,2 mg/l, ngay cả khi nồng độ CRP thông thường vẫn nằm trong giới hạn bình thường dưới 10 mg/l.

Mục tiêu của luận văn là xác định nồng độ hs-CRP huyết thanh, tỷ lệ các yếu tố nguy cơ tim mạch và phân tích mối liên quan giữa nồng độ hs-CRP với các yếu tố nguy cơ này ở nhóm cán bộ diện bảo vệ sức khỏe tỉnh Thái Nguyên. Nghiên cứu được triển khai từ tháng 7 năm 2012 đến tháng 7 năm 2013 tại Ban Bảo vệ, chăm sóc sức khỏe cán bộ tỉnh Thái Nguyên phối hợp cùng Khoa Sinh hóa thuộc Bệnh viện Đa khoa Trung ương Thái Nguyên trên 203 cán bộ đương chức.

Kết quả của đề tài mang giá trị thực tiễn to lớn trong công tác y tế dự phòng. Việc xác định sớm chỉ số hs-CRP giúp dự báo nguy cơ xuất hiện biến cố mạch vành trước khoảng 6 đến 8 năm, từ đó xây dựng kế hoạch quản lý, điều trị và chăm sóc sức khỏe toàn diện cho đội ngũ cán bộ chủ chốt.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Cơ sở lý thuyết của nghiên cứu dựa trên thuyết viêm mạch mạn tính trong cơ chế bệnh sinh của vữa xơ động mạch và thang đo phân tầng nguy cơ tim mạch chuẩn quốc tế. Phân tử CRP là một protein pha cấp thuộc nhóm pentraxin, gồm 5 chuỗi polypeptid đối xứng với trọng lượng phân tử 120 kDa. Khi cơ thể có tổn thương mô hoặc viêm thành mạch, tế bào gan dưới sự kích thích của các cytokine như IL-6 và IL-1 sẽ tăng cường sản xuất CRP. CRP liên kết chọn lọc với LDL-C bị biến tính và kích hoạt hệ thống bổ thể theo con đường cổ điển, thúc đẩy sự hình thành mảng xơ vữa và làm tăng nguy cơ nứt vỡ mạch vành.

Nghiên cứu ứng dụng thang phân loại nguy cơ tim mạch theo nồng độ hs-CRP do Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA) và Trung tâm Kiểm soát và Phòng chống Bệnh tật Hoa Kỳ (CDC) công bố năm 2003:

• Nguy cơ thấp: Nồng độ hs-CRP dưới 1,0 mg/l.
• Nguy cơ trung bình: Nồng độ hs-CRP từ 1,0 mg/l đến 3,0 mg/l.
• Nguy cơ cao: Nồng độ hs-CRP vượt trên 3,0 mg/l.

Bên cạnh đó, các khái niệm và tiêu chuẩn chẩn đoán yếu tố nguy cơ được chuẩn hóa theo y văn:

• Tăng huyết áp: Xác định theo tiêu chuẩn JNC VI và WHO-ISH khi huyết áp tâm thu từ 140 mmHg trở lên hoặc huyết áp tâm trương từ 90 mmHg trở lên.
• Rối loạn lipid máu: Đánh giá theo khuyến cáo của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA 2010) với các ngưỡng nguy cơ gồm Cholesterol toàn phần từ 5,2 mmol/l trở lên, Triglycerid từ 1,7 mmol/l trở lên, LDL-C từ 3,4 mmol/l trở lên và HDL-C dưới 1,0 mmol/l ở nam hoặc dưới 1,3 mmol/l ở nữ.
• Thừa cân và béo bụng: Phân loại theo tiêu chuẩn của WHO cho người châu Á với BMI từ 23 kg/m² trở lên và tỷ số vòng bụng trên vòng mông (WHR) từ 0,90 trở lên ở nam hoặc từ 0,80 trở lên ở nữ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả cắt ngang trên toàn bộ 203 cán bộ đương chức diện quản lý sức khỏe tại tỉnh Thái Nguyên. Cỡ mẫu nghiên cứu được xác định dựa trên công thức ước tính giá trị trung bình cho quần thể với mức tin cậy 95% (hệ số Z bằng 1,96), độ lệch chuẩn tham chiếu là 0,93 mg/l và độ chính xác mong muốn đạt 0,13 mg/l. Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu thuận tiện toàn bộ đối tượng thỏa mãn tiêu chuẩn lựa chọn và không mắc các bệnh nhiễm trùng cấp, bệnh tự miễn, chấn thương mới hoặc nồng độ hs-CRP lớn hơn 10 mg/l.

Dữ liệu lâm sàng được thu thập thông qua phỏng vấn bệnh sử, thói quen sinh hoạt và thăm khám nhân trắc học bằng các thiết bị chuẩn hóa gồm cân bàn và thước đo SMIC, thước dây nhựa Figure Finder cùng máy đo huyết áp ALRKA 2 kết hợp huyết áp kế thủy ngân. Dữ liệu cận lâm sàng được thực hiện vào buổi sáng khi đói tại Bệnh viện Đa khoa Trung ương Thái Nguyên. Máu tĩnh mạch được lấy để định lượng hs-CRP trên hệ thống máy sinh hóa tự động Beckman Coulter AU400 bằng phương pháp đo độ đục miễn dịch ngưng kết hạt latex. Đồng thời, các xét nghiệm đường huyết đói, bilan lipid máu và ghi điện tâm đồ 12 chuyển đạo trên máy Fukuda 6 cần cũng được thực hiện đồng bộ.

Số liệu được mã hóa bằng phần mềm EpiData và xử lý qua SPSS. Do biến số nồng độ hs-CRP có phân bố không chuẩn (lệch trái), tác giả lựa chọn kiểm định phi tham số Mann-Whitney U khi so sánh 2 nhóm và kiểm định Kruskal-Wallis H khi so sánh nhiều nhóm trung bình. Mối liên quan định tính được phân tích bằng kiểm định Chi-bình phương ($\chi^2$) và tỷ suất chênh (OR) với khoảng tin cậy 95% CI.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích số liệu từ 203 cán bộ diện bảo vệ sức khỏe tỉnh Thái Nguyên đã chỉ ra các phát hiện dịch tễ và sinh hóa quan trọng:

1. Nồng độ hs-CRP huyết thanh có giá trị trung bình là 1,3 $\pm$ 1,5 mg/l, giá trị trung vị đạt 0,9 mg/l với biên độ dao động từ 0,1 mg/l đến 9,9 mg/l. Khi phân loại theo mức độ nguy cơ tim mạch của AHA/CDC, có 53,7% cán bộ (109 người) thuộc nhóm nguy cơ thấp với hs-CRP dưới 1,0 mg/l, trong khi có tới 46,3% cán bộ (94 người) thuộc nhóm có nguy cơ tim mạch trung bình và cao với hs-CRP từ 1,0 mg/l trở lên.
2. Về đặc điểm nhân khẩu học, độ tuổi của đối tượng nghiên cứu tập trung cao nhất ở nhóm từ 51 đến 60 tuổi, chiếm tỷ lệ 69,0% (140 người); nhóm từ 41 đến 50 tuổi chiếm 24,1% (49 người) và nhóm từ 40 tuổi trở xuống chỉ chiếm 6,9% (14 người).
3. Tỷ lệ hiện mắc các yếu tố nguy cơ tim mạch chuyển hóa ở mức đáng báo động. Tỷ lệ cán bộ bị thừa cân (BMI $\ge$ 23) chiếm khoảng 48,5% và béo bụng chiếm khoảng 52,2%. Tỷ lệ mắc tăng huyết áp đạt khoảng 41,4%, rối loạn lipid máu chiếm khoảng 58,6% và rối loạn glucose máu chiếm khoảng 18,7%.
4. Nồng độ hs-CRP có mối liên quan thuận rõ rệt với các yếu tố nguy cơ tim mạch. Nhóm đối tượng có tăng huyết áp, béo bụng, thừa cân và hút thuốc lá đều có nồng độ hs-CRP trung bình cao hơn rõ rệt so với nhóm không mang yếu tố nguy cơ (p < 0,01). Phân tích tỷ suất chênh cho thấy người có tình trạng béo bụng hoặc tăng huyết áp có nguy cơ tăng nồng độ hs-CRP lên mức có hại (từ 1,0 mg/l trở lên) cao gấp từ 2,1 đến 2,8 lần so với người bình thường.

Thảo luận kết quả

Mối liên quan mật thiết giữa nồng độ hs-CRP huyết thanh và các yếu tố nguy cơ tim mạch kinh điển đã phản ánh rõ cơ chế viêm vi thể trong lòng mạch. Ở những người thừa cân và béo bụng, mô mỡ nội tạng đóng vai trò như một cơ quan nội tiết hoạt động mạnh, liên tục bài tiết các cytokine tiền viêm kích thích tế bào gan sản sinh CRP. Sự hiện diện kéo dài của CRP làm suy giảm chức năng nội mô, kích thích kết tập tiểu cầu và tạo điều kiện cho mảng xơ vữa dày lên, dẫn đến tăng sức cản ngoại vi và gây tăng huyết áp.

Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan thông qua biểu đồ phân bố tần số hs-CRP lệch trái và bảng so sánh đa biến giữa các nhóm bệnh lý. Cách trình bày này giúp các nhà lâm sàng dễ dàng nhận diện nhóm bệnh nhân có nồng độ hs-CRP trung bình tăng vọt tương ứng với số lượng yếu tố nguy cơ tích lũy.

Khi so sánh với các nghiên cứu trong nước, kết quả nồng độ hs-CRP trung bình 1,3 mg/l trong luận văn có sự tương đồng chặt chẽ với các nghiên cứu lâm sàng của Hoàng Văn Sơn (trung bình 0,93 mg/l) và Nguyễn Chí Phi (dao động từ 0,0 đến 0,7 mg/l ở người khỏe mạnh). So với thang điểm Framingham và nghiên cứu SCORE tại châu Âu, việc tích hợp chỉ số hs-CRP vào phân tầng nguy cơ tim mạch giúp tăng độ nhạy dự báo các biến cố mạch vành lên khoảng 30% so với chỉ dựa vào các chỉ số lipid máu đơn thuần. Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với những người có mức cholesterol bình thường nhưng vẫn tiềm ẩn nguy cơ nhồi máu cơ tim do tình trạng viêm thành mạch chưa được kiểm soát.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng nghiên cứu thu được, tác giả đưa ra 4 nhóm giải pháp cụ thể nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cán bộ:

1. Đưa xét nghiệm định lượng hs-CRP vào danh mục khám sức khỏe định kỳ 12 tháng một lần cho 100% cán bộ diện bảo vệ sức khỏe. Giải pháp này do Ban Bảo vệ, chăm sóc sức khỏe cán bộ tỉnh Thái Nguyên chủ trì nhằm sàng lọc sớm nguy cơ tổn thương mạch máu trước 5 năm.
2. Thiết lập chương trình can thiệp dinh dưỡng cá thể hóa, giảm lượng muối tiêu thụ xuống dưới 5g/ngày và hạn chế chất béo bão hòa. Mục tiêu phấn đấu giảm tỷ lệ thừa cân và béo bụng xuống 15% trong vòng 24 tháng đối với nhóm cán bộ có hs-CRP từ 1,0 mg/l trở lên.
3. Tổ chức phong trào rèn luyện thể lực thường xuyên với cường độ vận động tối thiểu 30 phút mỗi ngày và 5 ngày mỗi tuần (như đi bộ nhanh, bơi lội, đạp xe). Hoạt động này được phối hợp giữa cơ quan công tác và gia đình, hướng tới mục tiêu hạ thấp nồng độ hs-CRP trung bình của đối tượng nguy cơ về mức an toàn dưới 1,0 mg/l sau 12 tháng.
4. Áp dụng phác đồ điều trị nội khoa tích cực kết hợp giữa thuốc hạ lipid máu nhóm Statin và thuốc hạ áp cho các trường hợp có rối loạn lipid máu, tăng huyết áp kèm hs-CRP vượt trên 3,0 mg/l. Đội ngũ bác sĩ chuyên khoa Nội Tim mạch tại Bệnh viện Đa khoa Trung ương Thái Nguyên chịu trách nhiệm theo dõi và đánh giá định kỳ sau mỗi 3 đến 6 tháng điều trị.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Bác sĩ chuyên khoa Nội khoa và Tim mạch: Cung cấp thêm cơ sở khoa học để phối hợp chỉ số sinh học hs-CRP cùng bilan lipid máu trong việc phân tầng nguy cơ và theo dõi hiệu quả điều trị bệnh lý mạch vành.
2. Cán bộ quản lý y tế tại các Ban Bảo vệ và Chăm sóc sức khỏe cán bộ: Sử dụng các số liệu dịch tễ thực tế tại Thái Nguyên để xây dựng quy trình quản lý bệnh không lây nhiễm và tối ưu hóa ngân sách khám sức khỏe định kỳ hàng năm.
3. Học viên sau đại học và nghiên cứu sinh y học: Tham khảo mô hình nghiên cứu cắt ngang chuẩn mực, phương pháp xử lý số liệu phi tham số bằng phần mềm SPSS và quy trình kỹ thuật xét nghiệm miễn dịch độ nhạy cao trên máy AU400.
4. Nhân viên y tế tuyến cơ sở và người quan tâm đến sức khỏe tim mạch: Nắm bắt kiến thức cốt lõi về vai trò của phản ứng viêm nội mô, nhận diện tác hại của lối sống tĩnh tại để chủ động xây dựng lối sống lành mạnh cho bản thân và cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

Xét nghiệm hs-CRP khác gì so với xét nghiệm CRP thông thường? Xét nghiệm hs-CRP có độ nhạy vượt trội, phát hiện được nồng độ protein C phản ứng ở mức vi lượng từ 0,1 mg/l đến 0,2 mg/l, trong khi xét nghiệm CRP thông thường chỉ đo được ở ngưỡng từ 10 mg/l trở lên. Do đó, hs-CRP giúp phát hiện phản ứng viêm mạn tính mức độ thấp trong vữa xơ động mạch ở người chưa có triệu chứng lâm sàng.

Nồng độ hs-CRP bao nhiêu thì được coi là có nguy cơ tim mạch cao? Theo khuyến cáo của AHA và CDC Hoa Kỳ, nồng độ hs-CRP huyết thanh dưới 1,0 mg/l là nguy cơ tim mạch thấp, từ 1,0 đến 3,0 mg/l là nguy cơ trung bình và trên 3,0 mg/l là nguy cơ cao. Người có hs-CRP trên 3,0 mg/l có nguy cơ xảy ra biến cố mạch vành cao gấp 2 đến 4 lần so với người có chỉ số dưới 1,0 mg/l.

Tại sao người có mỡ máu bình thường vẫn cần xét nghiệm hs-CRP? Khoảng 50% các ca nhồi máu cơ tim xảy ra ở người có nồng độ cholesterol hoàn toàn bình thường. Xét nghiệm hs-CRP đóng vai trò là một chất chỉ điểm độc lập cho tình trạng viêm nội mô mạch máu. Việc kết hợp hs-CRP với tỷ lệ Cholesterol/HDL-C giúp tăng độ chính xác trong dự báo biến cố tim mạch trong tương lai 10 năm.

Những yếu tố lối sống nào làm tăng nồng độ hs-CRP trong máu? Hút thuốc lá, ít vận động thể lực, chế độ ăn nhiều chất béo bão hòa, căng thẳng thần kinh và tình trạng béo bụng là những yếu tố chính kích thích mô mỡ và gan sản sinh nhiều CRP. Khói thuốc lá và mỡ tạng làm tổn thương lớp lót lòng mạch, khiến chỉ số hs-CRP tăng cao từ 1,5 đến 2 lần.

Làm thế nào để hạ thấp nồng độ hs-CRP huyết thanh? Nồng độ hs-CRP có thể hạ thấp hiệu quả thông qua việc thay đổi lối sống: duy trì tập thể dục 30 phút mỗi ngày giúp giảm 20% đến 30% hs-CRP, giảm cân, ngừng hút thuốc lá và áp dụng chế độ ăn nhiều rau xanh. Về mặt dược lý, các thuốc nhóm Statin, Fibrate và Aspirin liều thấp đã được chứng minh giúp hạ hs-CRP rõ rệt.

Kết luận

• Nghiên cứu đã xác định nồng độ hs-CRP trung bình ở 203 cán bộ diện bảo vệ sức khỏe tỉnh Thái Nguyên là 1,3 $\pm$ 1,5 mg/l với 46,3% đối tượng mang nguy cơ tim mạch từ trung bình đến cao.
• Tỷ lệ hiện mắc các yếu tố nguy cơ tim mạch kinh điển trong nhóm cán bộ ở mức cao: thừa cân chiếm 48,5%, béo bụng chiếm 52,2%, rối loạn lipid máu chiếm 58,6% và tăng huyết áp chiếm 41,4%.
• Khẳng định mối liên quan có ý nghĩa thống kê giữa nồng độ hs-CRP với tình trạng tăng huyết áp, béo bụng, thừa cân, hút thuốc lá và rối loạn chuyển hóa lipid (p < 0,01).
• Cung cấp cơ sở khoa học để ứng dụng xét nghiệm hs-CRP như một chỉ điểm sinh học hữu hiệu trong sàng lọc sớm và phân tầng nguy cơ tim mạch trong vòng 12 đến 24 tháng tới.
• Khuyến nghị các cơ quan y tế tăng cường can thiệp lối sống, kiểm soát đa yếu tố nguy cơ và định kỳ xét nghiệm hs-CRP nhằm bảo vệ sức khỏe tim mạch vững chắc cho đội ngũ cán bộ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Dịch tễ học bệnh tim mạch Bệnh tim mạch (BTM) đã và đang là vấn đề sức khoẻ rất được quan tâm trên thế giới, tỷ lệ tử vong và di chứng do BTM vẫn chiếm hàng đầu không những ở các quốc gia đã phát triển mà đang có xu hướng gia tăng nhanh chóng ở các nước đang phát triển [82]. Tử vong do BTM chiếm 1/3 tử vong chung của toàn thế giới, trong đó 80% tập trung ở các quốc gia đang phát triển. Nếu không có một hành động tích cực thì đến năm 2015 sẽ có 20 triệu người chết do BTM [82], [84].

Tại Mỹ có khoảng 12 triệu người mắc bệnh mạch vành (BMV); 4,7 triệu người bị đột quỵ và hàng triệu người Mỹ mắc chứng đau cách hồi do bệnh động mạch ngoại vi. Mỗi năm trong số 800.000 người Mỹ bị đột quỵ, 5 - 15 % sẽ bị tái phát sau một năm. Sau 5 năm, có tới 40% số bệnh nhân này sẽ bị đột quỵ tái phát với gần 50% trong số đó sẽ tử vong, thường do một bệnh lý tim mạch [1]. Tại Việt Nam, mặc dù gánh nặng của thấp tim và các bệnh van tim do thấp vẫn còn khá nhiều, song tai biến mạch máu não và bệnh mạch vành đang trở thành những nhóm bệnh chính gây tử vong và nhập viện [22].

Tình hình bệnh lý tim mạch và đột quỵ tăng dần theo sự phát triển kinh tế, xã hội của đất nước, dự đoán đến năm 2017 sẽ có trên 20% người Việt sẽ mắc các bệnh tim mạch tức là cứ 5 người sẽ có 1 người bị bệnh tim mạch [14]. Nguyên nhân là do những thói quen như lười vận động, chế độ dinh dưỡng bất hợp lý gây tăng cân, béo phì, thói quen hút thuốc lá nơi công cộng, căng thẳng do nếp sống công nghiệp hoá, hiện đại hoá đã trở thành các yếu tố quan trọng làm 14 ảnh hưởng xấu đến sức khoẻ cộng đồng, góp phần làm tăng tần suất các yếu tố nguy cơ tim mạch. Thông thường tần suất BTM ở các nước đã phát triển cao hơn các nước đang phát triển, nhưng một nghiên cứu gần đây cho thấy yếu tố nguy cơ tim mạch ở Việt Nam - một quốc gia đang phát triển - đã ngang bằng với yếu tố nguy cơ BTM trong dân số Mỹ [27]. Các yếu tố nguy cơ tim mạch Yếu tố nguy cơ (YTNC) của BTM là yếu tố liên quan với sự gia tăng khả năng mắc BTM.

Một người mang một hoặc nhiều yếu tố nguy cơ có nghĩa là có sự gia tăng khả năng mắc bệnh. Thường thì các YTNC hay đi kèm nhau, thúc đẩy nhau phát triển và làm cho nguy cơ bị bệnh tăng theo cấp số nhân. Kiểm soát các yếu tố nguy cơ của bệnh lý tim mạch là vô cùng quan trọng trong việc giảm tỷ lệ mắc và tỷ lệ tử vong do bệnh lý tim mạch. Nghiên cứu Framingham Heart Study theo dõi 7.733 người tuổi từ 40-94 lúc đầu không mắc BTM, để đánh giá nguy cơ mắc BTM trong cả đời.

Đối với một người 40 tuổi nguy cơ mắc BTM trong phần đời còn lại là 49% ở nam giới và 32% ở nữ giới. Ngay cả với những người không có biểu hiện BTM ở tuổi 70 thì nguy cơ mắc BTM trong phần đời còn lại vẫn là 35% đối với nam và 24% đối với nữ. Những nguy cơ này biến động rất nhiều phụ thuộc phần lớn vào gánh nặng chồng chất của các yếu tố nguy cơ [65]. Những yếu tố nguy cơ tim mạch chính kinh điển đã được khẳng định là: tăng huyết áp (THA), rối loạn lipid máu (RLLM), hút thuốc lá (HTL), đái tháo đường (ĐTĐ), tuổi, giới, tiền sử gia đình (TSGĐ) có BTM sớm.

Ngoài ra những yếu tố như béo phì, ít vận động thể lực, uống rượu, Stress… là những YTNC đã và đang được khẳng định [18], [41], [83]. Các yếu tố nguy cơ không thể thay đổi được 1. Tuổi Nguy cơ xảy ra các biến cố tim mạch tăng lên khi tuổi đời càng cao, các nghiên cứu dịch tễ học cho thấy tuổi tác là một trong những yếu tố dự đoán bệnh tật quan trọng nhất [62], [81]. Tuổi càng lớn thì bệnh mạch máu càng nhiều mà trước hết là xơ vữa động mạch, khi tuổi càng lớn thì tích tụ càng nhiều yếu tố nguy cơ [11].

Hơn một nửa số người bị đột quỵ tim mạch và tới 4/5 số người chết vì bị đột quỵ có tuổi cao hơn 65. Chúng ta không thể giảm bớt tuổi đời của mình được nhưng việc ăn uống điều độ và sinh hoạt hợp lý có thể giúp làm chậm lại quá trình thoái hoá do tuổi tác gây ra. Giới Ở tuổi trẻ, nam giới có nguy cơ mắc bệnh mạch vành, đột quỵ và các bệnh tim mạch khác cao hơn so với nữ giới, tuy nhiên nữ giới tuổi cao, sau mãn kinh cũng có nguy cơ bị bệnh tim mạch không khác nhiều so với nam giới. Hiện nay, tuổi thọ của nữ giới nói chung cao hơn nam giới trung bình 4 - 6 năm [66].

Yếu tố gia đình Nếu trong gia đình có người mắc bệnh tim mạch khi còn trẻ (Nam < 55 tuổi, nữ < 65 tuổi) sẽ có nguy cơ bị BTM cao hơn những người khác, vì vậy cần phải lưu ý tới việc làm giảm ảnh hưởng của bất kỳ yếu tố nguy cơ nào có thể kiểm soát được và phải cảnh giác hơn để tránh được cơn đau tim hoặc đột quỵ. Có thể coi tuổi, giới, tiền sử gia đình là những yếu tố nguy cơ nhận dạng khá quan trọng mặc dù không thể nào thay đổi được nhưng nó giúp chúng ta tầm soát tích cực hơn các yếu tố nguy cơ khác. Các yếu tố nguy cơ có thể thay đổi được 1. Tăng huyết áp Tăng huyết áp được xác định nếu con số huyết áp luôn vượt quá 140/90 mmHg.

THA là yếu tố nguy cơ rõ ràng của các biến cố tim mạch như: BMV, tử vong do BMV, đột quỵ, suy tim ứ huyết…Điều trị thành công THA làm giảm rõ rệt các yếu tố nguy cơ của nó. Ở người THA thành mạch máu thường bị xơ vữa nên rất kém co giãn, do đó để tống máu vào hệ thống huyết quản, tim phải co bóp mạnh hơn, như vậy tim phải gắng sức liên tục, hệ quả là cơ tim sẽ dày lên và cứng hơn, sự cố gắng liên tục sẽ làm tim suy yếu. Do áp lực lên thành động mạch tăng cùng với sự vữa xơ làm mạch máu dễ bị vỡ ở những nơi xung yếu, tăng nguy cơ tai biến mạch máu não, nhồi máu cơ tim… 1. Tăng cholesterol trong máu và các rối loạn lipid liên quan Tăng hàm lượng các chất mỡ trong máu (cholesterol và triglycerid) rất thường gặp và liên quan chặt chẽ với quá trình xơ vữa mạch máu.

Tăng nồng độ cholesterol toàn phần trong máu là yếu tố dự báo mạnh về nguy cơ mắc BMV và bệnh đột quỵ, nồng độ cholesterol toàn phần trong máu < 5,2 mmol/l được coi là bình thường, khi cholesterol tăng cao đồng nghĩa với nguy cơ đột quỵ tim mạch tăng cao theo tuyến tính. Cholesterol toàn phần bao gồm nhiều dạng cholesterol trong đó được nghiên cứu nhiều nhất là cholesterol trọng lượng phân tử cao (HDL-C) và cholesterol trọng lượng phân tử thấp (LDL-C). Nồng độ LDL-C > 3,4 mmol/l là yếu tố nguy cơ của BTM, LDL-C có thể coi là yếu tố “chỉ điểm” để dự báo các biến cố bệnh lý tim mạch, ngược lại HDL - C được xem là có vai trò bảo vệ, chống lại việc hình thành các mảng xơ vữa và bệnh lý mạch vành. Tỷ lệ thấp của HDL-C là điều kiện thuận lợi cho quá trình tạo xơ vữa và hình thành các bệnh lý tim mạch, đặc biệt là bệnh mạch vành, hàm lượng HDL-C trong máu càng cao thì nguy cơ mắc BTM càng thấp (tối thiểu cũng phải cao hơn 1mmol/l).

Hút thuốc lá Hút thuốc lá là một trong những yếu tố nguy cơ gây đột quỵ và bệnh mạch vành nhưng cũng là nguyên nhân gây tử vong có thể phòng tránh được.000 trường hợp chết vì BMV hàng năm có tới 30 - 40% có nguyên nhân từ thuốc lá. Các nghiên cứu đã chứng minh rằng, so với những người không hút thuốc lá cùng nhóm tuổi, những đối tượng hút một bao thuốc mỗi ngày có nguy cơ đột quỵ cao hơn 10 lần ở nam giới, cao hơn 5 lần ở nữ giới và có nguy cơ tử vong do bệnh tim mạch cao gấp 2 lần [54], [56], [75]. Chỉ riêng hút thuốc lá cũng đã là một yếu tố nguy cơ độc lập, quan trọng gây ra các bệnh lý tim mạch, khi hút thuốc lá ở những người có kèm theo các nguy cơ khác như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, béo phì hoặc người có yếu tố gia đình bị bệnh tim mạch thì tác hại của thuốc lá sẽ gấp lên rất nhiều lần chứ không chỉ đơn thuần là tác dụng cộng. Khi hút thuốc lá, ngay lập tức làm tăng nồng độ cathecholamine trong máu (đây là chất nội tiết có vai trò kích thích hệ thống thần kinh giao cảm của cơ thể) và tăng nồng độ carbonmonoxid.

Các chất này có thể làm khởi phát những cơn đau ngực hoặc làm nặng thêm bệnh tim khác. Mặt khác nồng độ nicotin tăng trong máu cũng gây co mạch, tăng huyết áp, tăng nhịp tim làm tim phải làm việc nhiều hơn hoặc cũng có thể gây ra những rối loạn nhịp tim. Mức độ ảnh hưởng đến tim mạch cũng tăng theo mức độ hút thuốc lá, tức là càng hút nhiều, hút lâu nguy cơ mắc bệnh tim mạch càng cao. Hút thuốc lá làm tăng nhanh quá trình xơ vữa động mạch từ đó gây ra các bệnh lý tim mạch như tăng huyết áp, bệnh mạch vành, tai biến mạch máu não, bệnh động mạch ngoại vi… Hút thuốc lá gây ra xơ vữa động mạch theo nhiều cơ chế: trước hết nó làm tăng nồng độ carbonmonoxid là chất làm tổn thương sự toàn vẹn mềm dẻo của lòng mạch tạo điều kiện cho sự hình thành 18 nhanh mảng xơ vữa, hút thuốc lá làm giảm HDL-C và làm tăng nồng độ LDL- C và tăng triglycerid gây tăng tình trạng xơ vữa động mạch.

Thêm vào đó, hút thuốc cũng làm tăng khả năng đông máu vì vậy sẽ dễ hình thành cục máu đông trên cơ sở mảng xơ vữa và gây nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ não. Việc bỏ hút thuốc lá ở người chưa từng có biểu hiện của bệnh tim mạch sẽ giảm nguy cơ bệnh tim mạch về sau một cách rõ ràng, còn đối với người đã bị bệnh tim mạch thì việc bỏ hút thuốc lá làm giảm nguy cơ tái phát bệnh hoặc làm nặng bệnh.