Luận án về mô bệnh học sarcom xương nguyên phát theo phân loại WHO 2013

Luận án nghiên cứu mô bệnh học sarcom xương nguyên phát theo phân loại WHO 2013, cung cấp cái nhìn sâu sắc về bệnh lý và phương pháp chẩn đoán.

• Trường học: Trường Đại Học Y Hà Nội
• Chuyên ngành: Y học
• Đề tài: Nghiên Cứu Mô Bệnh Học Sarcom Xương Nguyên Phát Theo WHO 2013
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Dịch tễ học của sarcom xương
• 1.1.1. Trên thế giới
• 1.1.2. Tại Việt Nam
• 1.2. Đặc điểm mô học của mô xương
• 1.2.1. Các loại tế bào xương
• 1.2.2. Cấu tạo mô học của xương
• 1.3. Đặc điểm lâm sàng của sarcom xương
• 1.3.1. Các biểu hiện lâm sàng
• 1.3.2. Các xét nghiệm sinh hóa
• 1.4. Đánh giá giai đoạn trong sarcom xương
• 1.5. Đặc điểm về chẩn đoán hình ảnh của sarcom xương
• 1.5.1. Các sarcom xương nội tủy nguyên phát
• 1.5.2. Các sarcom xương bề mặt
• 1.6. Đặc điểm mô bệnh học của sarcom xương
• 1.6.1. Phân loại mô bệnh học các sarcom xương theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 2013
• 1.6.2. Đặc điểm mô bệnh học của sarcom xương thông thường
• 1.6.3. Đặc điểm mô bệnh học của các sarcom xương độ cao ít gặp khác
• 1.6.4. Đặc điểm mô bệnh học của các sarcom xương độ thấp
• 1.6.5. Sự khác nhau giữa phân loại sarcom xương lần thứ 4 (2013) và lần thứ 3 (2002) của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và những cập nhật trong phân loại sarcom xương lần thứ 5
• 1.7. Các phương pháp điều trị sarcom xương
• 1.7.1. Phương pháp điều trị phẫu thuật
• 1.7.2. Phương pháp điều trị hóa chất
• 1.7.3. Phương pháp xạ trị và sinh học
• 1.8. Những yếu tố liên quan đến tiên lượng bệnh
• 1.9. Tình hình nghiên cứu sarcom xương trên thế giới và tại Việt Nam
• 1.9.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới:
• 1.9.2. Tình hình nghiên cứu sarcom xương trong nước:
• 2. CHƢƠNG 2:ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.1. Tiêu chuẩn lựa chọn
• 2.1.2. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.2. Tính cỡ mẫu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.3.2. Các bước tiến hành nghiên cứu
• 2.3.3. Phương pháp đánh giá sống thêm
• 2.3.4. Phân tích và xử lý số liệu
• 2.3.5. Sai số và hạn chế sai số
• 2.3.5.1. Các sai số có thể gặp
• 2.3.5.2. Cách hạn chế sai số
• 2.3.6. Khía cạnh đạo đức của nghiên cứu
• 3. CHƢƠNG 3:KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Một số đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 3.1.1. Đặc điểm lâm sàng
• 3.1.2. Thời gian diễn biến bệnh trước vào viện
• 3.1.3. Triệu chứng lâm sàng đầu tiên
• 3.1.4. Giai đoạn bệnh khi nhập viện
• 3.2. Một số đặc điểm về xét nghiệm sinh hóa
• 3.3. Một số đặc điểm về CĐHA của u
• 3.3.1. Phân bố vị trí của u trên các phương tiện chẩn đoán hình ảnh
• 3.3.2. Kích thước u trên các phương tiện chẩn đoán hình ảnh
• 3.3.3. Diện tổn thương trên xương
• 3.3.4. Dạng tổn thương của u trên các phương tiện chẩn đoán hình ảnh
• 3.4. Một số đặc điểm về mô bệnh học
• 3.4.1. Phân loại hình thái tế bào trong các sarcom xương
• 3.4.2. Đặc điểm tạo xương trong sarcom xương
• 3.4.3. Phân loại típ mô bệnh học sarcom xương theo WHO 2013
• 3.4.4. Đặc điểm hóa mô miễn dịch của một số sarcom xương nguyên phát
• 3.4.5. Phân độ mô học các sarcom xương nguyên phát
• 3.5. Một số mối liên quan giữa lâm sàng - chẩn đoán hình ảnh - mô bệnh học
• 3.5.1. Tương quan giữa tổn thương mô mềm đánh giá trên lâm sàng so với tổn thương thực thể trên các phương tiện chẩn đoán hình ảnh
• 3.5.2. Tương quan giữa tổn thương khớp khi khám lâm sàng so với trên các phương tiện chẩn đoán hình ảnh
• 3.5.3. Mối liên quan giữa típ mô bệnh học với các đặc điểm trên CĐHA:
• 3.5.4. Mối tương quan giữa độ mô học với các đặc điểm trên CĐHA
• 3.5.5. Mối liên quan giữa các kiểu tạo xương với các đặc điểm trên CĐHA
• 3.6. Một số đặc điểm về điều trị và kết quả
• 3.6.1. Phân bố về điều trị của người bệnh trong nghiên cứu
• 3.6.2. Tình trạng sống còn của người bệnh trong nghiên cứu
• 3.6.3. Phân tích một số yếu tố ảnh hưởng tới thời gian sống thêm của người bệnh trong nghiên cứu
• 3.6.3.1. Thời gian sống thêm toàn bộ của người bệnh trong nghiên cứu
• 3.6.3.2. Mối liên quan giữa thời gian sống thêm với một số yếu tố lâm sàng
• 3.6.3.3. Mối liên quan giữa xác suất sống thêm với một số yếu tố cận lâm sàng
• 4. CHƢƠNG 4:BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm lâm sàng, sinh hóa của bệnh sarcom xương
• 4.1.1. Tuổi và giới
• 4.1.2. Thời gian diễn biến bệnh và dấu hiệu lâm sàng
• 4.1.3. Giai đoạn bệnh khi nhập viện theo phân loại của Enneking
• 4.1.4. Một số đặc điểm về xét nghiệm sinh hóa
• 4.2. Một số đặc điểm về chẩn đoán hình ảnh của u
• 4.2.1. Phân bố vị trí u
• 4.2.2. Đặc điểm về kích thước u
• 4.2.3. Diện tổn thương của u trên xương
• 4.3. Một số đặc điểm về mô bệnh học
• 4.3.1. Đặc điểm về hình thái tế bào u
• 4.3.2. Đặc điểm tạo xương trong u
• 4.3.3. Các típ mô bệnh học và phân độ mô học của u
• 4.4. Các phương pháp bổ trợ trong chẩn đoán sarcom xương
• 4.5. Mối liên quan giữa các đặc điểm mô bệnh học và chẩn đoán hình ảnh
• 4.5.1. Mối liên quan giữa các típ mô bệnh học, độ mô học với đặc điểm của sarcom xương trên CĐHA
• 4.5.2. Mối liên quan giữa hình thái tạo xương trên mô bệnh học với đặc điểm của sarcom xương trên CĐHA
• 4.6. Các phương pháp điều trị u và kết quả
• 4.6.1. Các phương pháp điều trị u
• 4.6.2. Đánh giá kết quả sống thêm
• 4.6.3. Phân tích đơn biến các yếu tố tiên lượng
• 4.6.4. Các yếu tố có ý nghĩa tiên lượng độc lập
• CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ ĐƢỢC XUẤT BẢN VÀ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC HÌNH

Tóm tắt

I. Tổng quan về sarcom xương

Sarcom xương là một loại ung thư hiếm gặp, chiếm khoảng 0,2% tổng số ung thư. Theo WHO 2013, sarcom xương được phân loại thành nhiều loại khác nhau, bao gồm sarcom xương nguyên bào, sarcom xương nguyên bào sụn và sarcom xương nguyên bào xơ. Đặc điểm mô bệnh học của sarcom xương rất đa dạng và phụ thuộc vào loại tế bào và vị trí tổn thương. Việc phân loại này giúp xác định phương pháp điều trị và tiên lượng bệnh. Đặc biệt, sarcom xương thường gặp ở lứa tuổi vị thành niên và người cao tuổi, với tỷ lệ mắc cao hơn ở nam giới. Theo thống kê, tỷ lệ mắc sarcom xương đang gia tăng tại Việt Nam, điều này cho thấy sự cần thiết trong việc nghiên cứu và chẩn đoán chính xác loại bệnh này.

1.1 Đặc điểm dịch tễ học

Dịch tễ học của sarcom xương cho thấy sự khác biệt rõ rệt giữa các khu vực địa lý. Tại Bắc Mỹ và châu Âu, tỷ lệ mắc trung bình hàng năm là 0,8/100.000 dân, trong khi ở các nước như Argentina và Brazil, tỷ lệ này cao hơn từ 1,5 đến 2 lần. Tại Việt Nam, số ca sarcom xương được ghi nhận đang tăng lên, với khoảng 100 đến 150 trường hợp mỗi năm tại Bệnh viện K. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các nghiên cứu sâu hơn về dịch tễ học của sarcom xương tại Việt Nam.

II. Đặc điểm mô bệnh học của sarcom xương

Mô bệnh học của sarcom xương được phân loại theo tiêu chuẩn của WHO 2013, bao gồm các loại sarcom xương nguyên phát và sarcom xương thứ phát. Đặc điểm mô bệnh học của sarcom xương nguyên phát thường phức tạp, với sự hiện diện của các tế bào tạo xương, tế bào hủy xương và tế bào trung mô. Việc phân loại mô bệnh học không chỉ giúp xác định loại sarcom mà còn ảnh hưởng đến phương pháp điều trị và tiên lượng bệnh. Các nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các phương pháp chẩn đoán hình ảnh và hóa mô miễn dịch có thể cải thiện độ chính xác trong việc xác định loại sarcom xương.

2.1 Phân loại mô bệnh học theo WHO 2013

WHO 2013 đã cập nhật phân loại mô bệnh học của sarcom xương, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc sử dụng các phương pháp chẩn đoán hiện đại như hóa mô miễn dịch và sinh học phân tử. Phân loại này không chỉ giúp xác định chính xác loại sarcom mà còn cung cấp thông tin quan trọng về tiên lượng và phương pháp điều trị. Các sarcom xương nguyên phát như sarcom xương nguyên bào và sarcom xương nguyên bào sụn có đặc điểm mô học riêng biệt, ảnh hưởng đến cách tiếp cận điều trị và theo dõi bệnh nhân.

III. Chẩn đoán và điều trị sarcom xương

Chẩn đoán sarcom xương thường gặp nhiều khó khăn do hình thái tổn thương không điển hình. Việc kết hợp giữa lâm sàng, chẩn đoán hình ảnh và mô bệnh học là rất quan trọng để đưa ra chẩn đoán chính xác. Các phương pháp điều trị sarcom xương bao gồm phẫu thuật, hóa trị và xạ trị. Mỗi phương pháp điều trị có những ưu điểm và nhược điểm riêng, và việc lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp phụ thuộc vào loại sarcom, giai đoạn bệnh và tình trạng sức khỏe của bệnh nhân.

3.1 Phương pháp điều trị phẫu thuật

Phẫu thuật là phương pháp điều trị chính cho sarcom xương, nhằm loại bỏ hoàn toàn khối u và bảo tồn chức năng của chi. Tuy nhiên, phẫu thuật cũng có thể gặp nhiều khó khăn do vị trí và kích thước của khối u. Việc đánh giá chính xác giai đoạn bệnh và tình trạng mô bệnh học là rất quan trọng để quyết định phương pháp phẫu thuật phù hợp. Nghiên cứu cho thấy rằng phẫu thuật kết hợp với hóa trị có thể cải thiện tỷ lệ sống sót cho bệnh nhân sarcom xương.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu mô bệnh học sarcom xương nguyên phát theo WHO 2013 đã cung cấp nhiều thông tin quý giá về đặc điểm lâm sàng, mô bệnh học và tiên lượng bệnh. Kết quả nghiên cứu cho thấy mối liên quan giữa các yếu tố lâm sàng và mô bệnh học, từ đó giúp cải thiện quy trình chẩn đoán và điều trị. Việc áp dụng các phương pháp chẩn đoán hiện đại và cập nhật phân loại mô bệnh học sẽ giúp nâng cao hiệu quả điều trị và tiên lượng cho bệnh nhân sarcom xương.

4.1 Ứng dụng trong thực tiễn lâm sàng

Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng trong thực tiễn lâm sàng để cải thiện quy trình chẩn đoán và điều trị sarcom xương. Việc cập nhật phân loại mô bệnh học theo WHO 2013 sẽ giúp các bác sĩ có cái nhìn rõ hơn về loại sarcom và từ đó đưa ra phương pháp điều trị phù hợp. Hơn nữa, nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phối hợp giữa các chuyên ngành trong chẩn đoán và điều trị sarcom xương, nhằm nâng cao hiệu quả điều trị và cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sarcom xương là một loại ung thư hiếm gặp, chiếm khoảng 0,2% tổng số các ung thư ác tính trên toàn cầu, nhưng lại là ung thư phổ biến thứ ba ở tuổi vị thành niên, chiếm khoảng 56% các u xương. Tỷ lệ mắc sarcom xương có hai đỉnh chính: nhóm tuổi từ 15 đến 19 và nhóm từ 70 đến 80 tuổi. Tại Việt Nam, số ca sarcom xương được điều trị tại Bệnh viện K tăng từ 40 trường hợp năm 2014 lên 76 trường hợp năm 2015, cho thấy xu hướng gia tăng đáng kể. Mặc dù sarcom xương phổ biến hơn ở tuổi vị thành niên, tỷ lệ mắc ở người trưởng thành (30-40 tuổi) cũng không thấp, khác biệt so với các báo cáo quốc tế.

Việc chẩn đoán sarcom xương còn nhiều khó khăn do hình thái mô bệnh học không điển hình, đặc biệt trên các mẫu sinh thiết nhỏ. Hóa mô miễn dịch và sinh học phân tử có vai trò hạn chế, do đó chẩn đoán dựa trên tiêu bản nhuộm H&E vẫn là tiêu chuẩn vàng. Nghiên cứu này nhằm mô tả đặc điểm mô bệnh học sarcom xương nguyên phát theo phân loại WHO 2013, khảo sát mối liên quan với lâm sàng và chẩn đoán hình ảnh, đồng thời phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến thời gian sống thêm của bệnh nhân tại Bệnh viện K trong giai đoạn 2015-2018. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao độ chính xác chẩn đoán, cải thiện phương pháp điều trị và tiên lượng bệnh nhân sarcom xương tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên phân loại sarcom xương nguyên phát của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 2013, bao gồm các phân típ chính như sarcom xương thông thường, sarcom nguyên bào sụn, sarcom nguyên bào xơ, sarcom giãn mạch, sarcom tế bào nhỏ, sarcom trung tâm độ thấp và sarcom bề mặt độ cao. Các khái niệm chuyên ngành quan trọng gồm:

• Độ mô học: Phân loại sarcom xương theo mức độ ác tính (độ thấp, trung gian, cao).
• Phân loại giai đoạn Enneking: Dựa trên độ ác tính, phạm vi u và di căn xa, gồm các giai đoạn IA, IB, IIA, IIB và III.
• Chẩn đoán hình ảnh: Vai trò của X-quang, CT, MRI trong đánh giá vị trí, kích thước, xâm lấn mô mềm và di căn.
• Yếu tố tiên lượng: Bao gồm tuổi, giới, kích thước u, vị trí, mức độ hoại tử sau hóa trị, nồng độ ALP và LDH huyết thanh.

Khung lý thuyết này giúp phân tích mối liên quan giữa đặc điểm mô bệnh học, lâm sàng, cận lâm sàng và tiên lượng sống thêm của bệnh nhân.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả, có theo dõi dọc.
• Đối tượng nghiên cứu: 123 bệnh nhân sarcom xương nguyên phát được điều trị tại Bệnh viện K từ tháng 1/2015 đến tháng 12/2018, đủ tiêu chuẩn về hồ sơ, chẩn đoán mô bệnh học và hình ảnh.
• Phương pháp chọn mẫu: Chọn mẫu có chủ đích, lấy toàn bộ bệnh nhân đủ tiêu chuẩn trong khoảng thời gian nghiên cứu.
• Nguồn dữ liệu: Hồ sơ bệnh án, phim chụp X-quang, CT, MRI, kết quả sinh thiết mô bệnh học, xét nghiệm sinh hóa ALP, LDH, canxi toàn phần và ion hóa.
• Phân tích dữ liệu: Sử dụng thống kê mô tả, phân tích mối liên quan giữa các biến số lâm sàng, mô bệnh học, chẩn đoán hình ảnh và thời gian sống thêm. Phân tích sống thêm sử dụng phương pháp Kaplan-Meier và hồi quy Cox.
• Timeline nghiên cứu: Thu thập dữ liệu từ 2015-2018, phân tích và theo dõi kết quả sống thêm đến thời điểm đóng nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu đảm bảo tính toàn diện, chính xác và phù hợp với mục tiêu đánh giá đặc điểm mô bệnh học và tiên lượng sarcom xương tại Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm mô bệnh học: Sarcom xương thông thường chiếm khoảng 75% các trường hợp, trong đó dưới típ nguyên bào xương chiếm 76-80%, nguyên bào sụn 10-13%, nguyên bào xơ 10%. Sarcom giãn mạch chiếm 4,5-11%, sarcom tế bào nhỏ 1-4%, sarcom trung tâm độ thấp 4-5%. Tỷ lệ sarcom bề mặt độ cao khoảng 10% trong nhóm sarcom vỏ xương.

2. Đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng: Đa số bệnh nhân có triệu chứng đau kéo dài vài tháng, khối u mô mềm rõ ràng, thường ở đầu xa xương đùi, đầu gần xương chày. Nồng độ ALP tăng ở khoảng 40% bệnh nhân, LDH tăng ở khoảng 30%. Tỷ lệ di căn phổi tại thời điểm chẩn đoán là 10-20%. Giai đoạn IIB chiếm đa số (khoảng 70-80%), với tiên lượng sống sau 5 năm khoảng 40-47%.

3. Mối liên quan giữa mô bệnh học và chẩn đoán hình ảnh: Sarcom xương thông thường có hình ảnh đám mờ dạng đám mây, lông tơ trên X-quang, phản ứng màng xương mạnh (góc Codman, đám cỏ cháy). Sarcom giãn mạch thể hiện hình ảnh phá hủy dạng bản đồ, nang xương phình mạch trên CT và MRI. Sarcom tế bào nhỏ có tổn thương hủy xương dạng mối gặm, mô nền dạng xương kín đáo.

4. Yếu tố ảnh hưởng đến thời gian sống thêm: Tuổi bệnh nhân >12 tuổi, thể tích u ≤150 ml, nồng độ ALP và LDH bình thường, vị trí u ở đầu xa chi, giai đoạn u thấp (IA) và đáp ứng mô học tốt với hóa trị là các yếu tố tiên lượng tốt. Ngược lại, di căn phổi, u kích thước lớn, vị trí u vùng trục (xương chậu, cột sống), giai đoạn IIB hoặc III và nồng độ ALP, LDH cao liên quan đến tiên lượng xấu.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các báo cáo quốc tế về đặc điểm mô bệnh học và lâm sàng của sarcom xương. Tỷ lệ sarcom xương thông thường chiếm ưu thế, tương tự các nghiên cứu trên thế giới. Mối liên quan giữa nồng độ ALP, LDH và tiên lượng sống thêm được khẳng định, phù hợp với các tổng hợp nghiên cứu trước đây. Hình ảnh chẩn đoán hình ảnh giúp đánh giá chính xác phạm vi tổn thương, hỗ trợ chẩn đoán mô bệnh học và định hướng phẫu thuật.

So với các nghiên cứu trong nước, nghiên cứu này có cỡ mẫu lớn (123 bệnh nhân) và theo dõi sống thêm dài hạn, cung cấp dữ liệu thực tiễn quan trọng cho Việt Nam. Việc phối hợp chẩn đoán mô bệnh học, lâm sàng và hình ảnh giúp nâng cao độ chính xác chẩn đoán và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ Kaplan-Meier về xác suất sống thêm theo các yếu tố như giai đoạn u, vị trí u, nồng độ ALP và LDH, cũng như bảng phân loại mô bệnh học và đặc điểm hình ảnh tương ứng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường phối hợp đa chuyên ngành giữa bác sĩ lâm sàng, bác sĩ giải phẫu bệnh và chuyên gia chẩn đoán hình ảnh nhằm nâng cao độ chính xác chẩn đoán sarcom xương, đặc biệt trong các trường hợp sinh thiết nhỏ và hình ảnh không điển hình. Thời gian thực hiện: ngay lập tức; chủ thể: bệnh viện chuyên khoa ung bướu.

2. Áp dụng rộng rãi xét nghiệm ALP và LDH huyết thanh như các chỉ số tiên lượng đơn giản, chi phí thấp để theo dõi tiến triển và đánh giá hiệu quả điều trị. Thời gian: trong quá trình điều trị và tái khám định kỳ; chủ thể: bác sĩ lâm sàng.

3. Phát triển chương trình đào tạo chuyên sâu về mô bệnh học sarcom xương theo phân loại WHO mới nhất cho các bác sĩ giải phẫu bệnh nhằm nâng cao năng lực phân loại và tiên lượng bệnh. Thời gian: 1-2 năm; chủ thể: các trường đại học y và bệnh viện.

4. Khuyến khích nghiên cứu tiếp tục về vai trò của các liệu pháp điều trị đích và miễn dịch trong sarcom xương tại Việt Nam, nhằm mở rộng lựa chọn điều trị cho bệnh nhân giai đoạn tiến triển. Thời gian: dài hạn; chủ thể: các trung tâm nghiên cứu ung thư.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ chuyên khoa ung bướu và phẫu thuật cơ xương khớp: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu thực tiễn về đặc điểm mô bệnh học, lâm sàng và tiên lượng sarcom xương, hỗ trợ trong chẩn đoán và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

2. Bác sĩ giải phẫu bệnh: Tham khảo phân loại mô bệnh học sarcom xương theo WHO 2013, các dấu ấn mô học và mối liên quan với chẩn đoán hình ảnh để nâng cao độ chính xác chẩn đoán.

3. Chuyên gia chẩn đoán hình ảnh: Hiểu rõ các đặc điểm hình ảnh đặc trưng của từng phân típ sarcom xương, từ đó phối hợp hiệu quả với lâm sàng và mô bệnh học trong chẩn đoán và đánh giá giai đoạn.

4. Nhà nghiên cứu và sinh viên y khoa: Tài liệu tham khảo toàn diện về dịch tễ học, mô bệnh học, chẩn đoán, điều trị và tiên lượng sarcom xương tại Việt Nam, phục vụ cho các nghiên cứu tiếp theo và học tập chuyên sâu.

Câu hỏi thường gặp

1. Sarcom xương là gì và có phổ biến không?
   Sarcom xương là ung thư ác tính phát sinh từ mô xương, chiếm khoảng 0,2% tổng số ung thư nhưng phổ biến thứ ba ở tuổi vị thành niên. Tỷ lệ mắc có hai đỉnh ở tuổi 15-19 và 70-80.

2. Phân loại sarcom xương theo WHO 2013 gồm những loại nào?
   Bao gồm sarcom xương thông thường, nguyên bào sụn, nguyên bào xơ, giãn mạch, tế bào nhỏ, trung tâm độ thấp và bề mặt độ cao, mỗi loại có đặc điểm mô bệnh học và tiên lượng khác nhau.

3. Vai trò của xét nghiệm ALP và LDH trong sarcom xương?
   ALP và LDH tăng cao thường liên quan đến khối u hoạt động mạnh và tiên lượng xấu. Theo dõi nồng độ giúp đánh giá hiệu quả điều trị và tiên lượng sống thêm.

4. Phương pháp chẩn đoán hình ảnh nào hiệu quả nhất?
   X-quang là bước đầu, CT giúp phát hiện tổn thương tạo xương nhỏ, MRI là phương tiện chính để đánh giá giai đoạn, xâm lấn mô mềm và định hướng phẫu thuật.

5. Yếu tố nào ảnh hưởng đến tiên lượng sống thêm của bệnh nhân?
   Tuổi, kích thước u, vị trí u, giai đoạn bệnh, nồng độ ALP và LDH, cũng như đáp ứng mô học với hóa trị là các yếu tố tiên lượng quan trọng.

Kết luận

• Sarcom xương là ung thư hiếm gặp nhưng có tỷ lệ mắc tăng tại Việt Nam, đặc biệt ở tuổi vị thành niên và người trưởng thành.
• Phân loại mô bệnh học theo WHO 2013 giúp phân biệt các phân típ sarcom xương với đặc điểm mô học và tiên lượng khác nhau.
• Nồng độ ALP và LDH huyết thanh là chỉ số sinh hóa quan trọng liên quan đến tiên lượng sống thêm.
• Phối hợp chẩn đoán lâm sàng, mô bệnh học và chẩn đoán hình ảnh nâng cao độ chính xác và hiệu quả điều trị.
• Cần triển khai các giải pháp đa ngành, đào tạo chuyên sâu và nghiên cứu tiếp tục để cải thiện kết quả điều trị và tiên lượng bệnh nhân sarcom xương tại Việt Nam.

Các chuyên gia và cơ sở y tế nên áp dụng kết quả nghiên cứu này để nâng cao chất lượng chẩn đoán và điều trị sarcom xương, đồng thời thúc đẩy nghiên cứu sâu hơn về các liệu pháp điều trị mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Ung thư hiện đang là một vấn đề thời sự, không chỉ ở Việt Nam mà trên toàn thế giới. Theo ghi nhận ung thư toàn cầu, số ca ung thư mới mắc hiện đang tăng nhanh ở cả hai giới. Tần suất mới mắc trung bình ở nữ năm 2018 là 182,6/100 000 dân, cao hơn năm 2012 là hơn 35% (so với 134,9/100 000 dân) và cao hơn gần gấp đôi so với thống kê năm 2000 (101,6/100 000 dân). Nam giới cũng ghi nhận tình trạng tương tự.

Số lượng mới mắc thống kê năm 2018 là 218.6/100 000 dân so với năm 2012 là 181,3/100 000 và so với 141,6/100 000 trong năm 2000. Trong số này, các sarcom xương không phải là những ung thư hay gặp, chỉ chiếm 0,2% trong tổng số ung thư1,2. Tuy nhiên, sarcom xương lại là ung thư phổ biến thứ 3 ở tuổi vị thành niên và chiếm khoảng 56% các u xương 3. Mặc dù phổ biến hơn ở tuổi vị thành niên nhưng u vẫn có thể xuất hiện ở người trưởng thành.

Người ta thấy rằng sarcom xương có hai nhóm tuổi mắc phổ biến nhất là nhóm tuổi từ 15 đến 19 tuổi và từ 70 đến 80 tuổi4. Mặc dù sarcom xương không nằm trong số những ung thư phổ biến trong mô hình bệnh ung thư ở Việt Nam nhưng tỷ lệ mắc đang ngày càng gia tăng theo xu hướng chung. Theo số liệu thống kê tại bệnh viện K, nếu như năm 2014, số ca sarcom xương được phẫu thuật là 40 trường hợp, thì trong năm 2015, con số này là 76. Mặc dù u hay gặp ở lứa tuổi vị thành niên nhưng ở người trưởng thành (lứa tuổi 30 – 40 tuổi) cũng ghi nhận tỷ lệ mắc cao5.

Điều này khác với ghi nhận trên y văn. Một vấn đề nữa đáng quan tâm là việc chẩn đoán xác định sarcom xương còn gặp nhiều khó khăn. Nguyên nhân do hình thái tổn thương trên giải phẫu bệnh nhiều khi không điển hình, đặc biệt trên những sinh thiết xương nhỏ. Trong khi đó, hiệu quả của hóa trị tiền phẫu tốt nên người bệnh có xu hướng được hóa trị trước khi phẫu thuật nhằm bảo tồn chi, nên tỉ lệ sinh thiết xương ngày càng tăng.

Do đó, việc chẩn đoán chính xác típ mô bệnh học trước điều trị là vô cùng quan trọng. 2 Trong một số trường hợp, chẩn đoán sarcom xương không chỉ dựa vào kết quả mô bệnh học mà phải kết hợp với lâm sàng (LS) và chẩn đoán hình ảnh (CĐHA). Dù vậy, việc phối hợp chẩn đoán giữa các chuyên ngành vẫn chưa được tiến hành đồng bộ. Thêm vào đó, giá trị chẩn đoán của các xét nghiệm bổ trợ như hóa mô miễn dịch, sinh học phân tử cũng rất hạn chế 6.

Vì vậy, chẩn đoán mô bệnh học dựa trên tiêu bản nhuộm H&E vẫn được coi là tiêu chuẩn quan trọng nhất trong chẩn đoán sarcom xương. Trong những năm qua, các nhà bệnh học đã luôn cập nhật, không ngừng thay đổi phân loại mô bệnh học với mục đích đáp ứng ngày càng cao nhu cầu điều trị. Tại thời điểm bắt đầu nghiên cứu, phân loại sarcom xương theo WHO năm 2013 được cho là mới nhất, đã bắt đầu ứng dụng hóa mô miễn dịch, sinh học phân tử trong chẩn đoán các típ mô bệnh học dù còn rất hạn chế. Chính vì những lý do trên, chúng tôi đã tiến hành đề tài nghiên cứu: ―Nghiên cứu mô bệnh học sarcom xƣơng nguyên phát theo phân loại của tổ chức y tế thế giới (WHO) năm 2013‖ với hai mục tiêu: 1.

Mô tả đặc điểm mô bệnh học của sarcom xương nguyên phát theo phân loại của WHO năm 2013 và khảo sát mối liênquan với lâm sàng, chẩn đoán hình ảnh. Phân tích một số yếu tố ảnh hưởng tới thời gian sống thêm ở nhóm bệnh nhân nghiên cứu. 3 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Dịch tễ học của sarcom xƣơng 1.

Trên thế giới: Các sarcom xương rất hiếm gặp, chỉ chiếm khoảng 0,2% các u ác tính (theo một nghiên cứu rất lớn)7. So với các sarcom mô mềm thì ung thư xương chỉ bằng 1/10 về tần suất mới mắc. Tỉ lệ mới mắc trung bình hàng năm ở Bắc Mỹ và châu Âu là 0,8/100 000 dân. Tỉ lệ này cao hơn một chút ở Argentina và Brazil (1,5-2 lần) và Israel (1,4 lần)8.

Tỉ lệ mới mắc của các loại sarcom xương riêng biệt phụ thuộc vào nhóm tuổi. Mỗi nhóm thường có hai đỉnh về tần suất mắc, lứa tuổi vị thành niên hay gặp nhất. Đỉnh thứ nhất xuất hiện xung quanh tuổi 20, trong khi đỉnh thứ hai gặp ở nhóm trên 60 tuổi. Nguy cơ tiến triển thành ung thư ở hai nhóm tuổi này như nhau nhưng con số mắc tuyệt đối của nhóm 20 tuổi nhiều hơn hẳn so với nhóm trên 60 tuổi9.

Nam giới thường gặp hơn nữ giới (tỷ lệ 1,3/1)10. Các u xương hàm nguyên phát thường xuất hiện ở lứa tuổi muộn hơn, 30 – 40 tuổi 11. Tại Việt Nam: Hiện nay, hiện vẫn chưa có thống kê cụ thể về tần suất mắc bệnh và tử vong của ung thư xương nguyên phát. Nhưng tần suất ngày càng tăng theo xu hướng chung.

Tại bệnh viện K hiện nay, mỗi năm có khoảng từ 100 đến 150 trường hợp điều trị ung thư xương nguyên phát trên tổng số 3000 ca ung thư mỗi năm5,12. Theo Lê Chí Dũng13, các u xương ác tính hay gặp trong độ tuổi từ 11 đến 30 tuổi, tương ứng với giai đoạn xương tăng trưởng mạnh, nhất là lứa tuổi dậy thì. U thường ở nam hơn ở nữa (55,2% so với 44,8%), nhất là trong độ tuổi từ 11 đến 30 tuổi. Đặc điểm mô học của mô xƣơng 14,15 Xương được cấu tạo bởi các tế bào và chất nền ngoại bào chủ yếu là collagen (collagen típ I) được gọi là chất nền dạng xương.

Khi chất nền này khoáng hóa do lắng đọng canxi hydroxyapatite, do đó tạo cho xương độ cứng và sức mạnh đáng kể. Các loại tế bào xương Các tế bào của xương bao gồm:  Tạo cốt bào - tổng hợp chất nền dạng xương và làm trung gian cho quá trình khoáng hóa. Chúng phân bố dọc theo chiều dài bề mặt xương.  Cốt bào – là những tạo cốt bào không hoạt động nằm trong mô xương đã hình thành.

Chúng có thể hỗ trợ quá trình nuôi dưỡng xương.  Hủy cốt bào - các tế bào thực bào có khả năng ăn mòn xương. Chúng cùng với nguyên bào xương tạo ra quá trình luân chuyển và tái tạo xương liên tục. Tạo cốt bào và cốt bào có nguồn gốc từ một tế bào trung mô nguyên thủy được gọi là tế bào tiền thân.

Hủy cốt bào là những tế bào thực bào đa nhân có nguồn gốc từ dòng tế bạch cầu mono – đại thực bào. Cấu tạo mô học của xương Xương tạo thành bộ xương cứng chắc mà các cơ xương được gắn vào để cho phép cử động. Nó cũng đóng vai trò như một nguồn dự trữ canxi và rất quan trọng trong việc cân bằng canxi nội bào. Xương nặng và cấu trúc của nó được sắp xếp một cách tối ưu nhằm cung cấp sức mạnh tối đa với trọng lượng nhỏ nhất có thể.

Hầu hết các xương đều có lớp vỏ đặc, cứng bên ngoài gọi là vỏ xương. Tủy xương là mô liên kết nằm trong hốc tủy xương của xương xốp và ống tủy của thân xương dài. Tủy xương có bốn loại gồm tủy tạo cốt, tủy tạo huyết, tủy mỡ và tủy xơ. Nếu tính về cấu tạo xương thì có ba loại xương, đó là xương dài, xương ngắn và xương dẹt: 5  Xương dài được cấu tạo bởi xương đặc.

Các xương này gồm ba lớp. Lớp ngoài mỏng (hệ thống cơ bản ngoài) là xương cốt mạc. Lớp giữa dày là xương Havers đặc. Lớp trong mỏng (hệ thống cơ bản trong) là xương đặc.

Phía ngoài thân xương được bao bọc bởi màng xương, giữa thân xương là một cái ống chứa tủy xương gọi là ống tủy. Đầu xương gồm hai lớp. Lớp ngoài mỏng, được cấu tạo bởi xương cốt mạc, trừ diện khớp. Lớp giữa là xương Havers xốp.

Phía ngoài đầu xương được bao bọc bởi màng xương, trừ diện khớp.  Xương ngắn: Cấu tạo tương tự đầu xương dài.  Xương dẹt như xương vòm sọ gồm 3 lớp. Lớp ngoài và lớp trong là xương kết mạc, lớp giữa là xương Havers xốp.

Mặt ngoài của xương vòm sọ được phủ bởi màng xương, mặt trong được phủ bởi màng liên kết (màng cứng). Đặc điểm lâm sàng của sarcom xƣơng 1. Các biểu hiện lâm sàng Phần lớn người bệnh có triệu chứng đau cục bộ, thường kéo dài vài tháng. Đau thường xuất hiện sau chấn thương, có thể tăng lên rồi giảm đi theo thời gian.

Những triệu chứng toàn thân như sốt, sụt cân và mệt mỏi thường không có. Triệu chứng thực thể quan trọng nhất khi thăm khám là khối u mô mềm. U thường to và đau khi sờ nắn. U có thể xuất hiện ở nhiều vị trí, nhiều xương nhưng thường ở hành xương của các xương dài.

Một số xương hay gặp nhất theo thứ tự giảm dần là đầu xa xương đùi, đầu gần xương chày, đầu gần xương quay, phần giữa và đầu gần xương đùi và những xương khác 16. Tại thời điểm chẩn đoán, 10 đến 20% người bệnh có di căn trên lâm sàng. Biểu hiện lâm sàng phụ thuộc vào vị trí di căn. Những người bệnh này được xếp vào giai đoạn III theo phân loại của hội U Cơ – Xương Quốc Tế.

Vị trí di căn xa hay gặp nhất là phổi nhưng di căn tại một vị trí khác của chính xương đó hoặc xương khác cũng hay gặp17. 6 Tại phổi, người bệnh có biểu hiện ho, thường ho khan, đôi khi ho ra máu. Với tổn thương di căn xương, người bệnh hay có đau mơ hồ tại xương tổn thương, có khi gây gãy xương bệnh lý. Nhiều trường hợp người bệnh không có biểu hiện gì cho đến khi khám định kỳ phát hiện thấy di căn trên phim chụp XQ phổi hay xạ hình xương.

Với hóa trị liệu bổ trợ thường quy, ít nh trị liệu bổ trợ thường quyhan, đôi khi ho ra máu. Với tổn thương di căn xương, người bệnh hay có đau mơ hồ tại xương tổn thương, có khi gây gãy xương bệnh lý. Nhiều trườncăn. Tiên lượng đặc biệt xấu trên những người bệnh trưởng thành bị sarcom xương, đặc biệt trên những người bệnh trên 65 tuổi18.

Các xét nghiệm sinh hóa Các xét nghiệm thường bình thường, trừ alkaline phosphatase tăng (khoảng 40%)19, lactate dehydrogenase (LDH) tăng trong khoảng 30%20, và tỷ lệ máu lắng tăng. Những bất thường về xét nghiệm không liên quan với tình trạng bệnh mặc dù mức LDH cao thường liên quan đến tiên lượng bệnh xấu 21. ALP là một glycoprotein có nguồn gốc trong xương, gan, thận, hoặc nhau thai. ALP liên quan với mọi hoạt động của xương và rất dễ tăng trong huyết thanh.