Luận văn thạc sĩ về lý thuyết giảng văn trong "Giảng văn Chinh phụ ngâm" của Đặng Thai Mai

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ued một số vấn đề lí thuyết giảng văn trong giảng văn chinh phụ ngâm của đặng thai mai, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Thị Dịu
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Khánh Thành
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Ngữ văn
• Đề tài: Một Số Vấn Đề Lí Thuyết Giảng Văn Trong “Giảng Văn Chinh Phụ Ngâm” Của Đặng Thai Mai
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tác giả Đặng Thai Mai và “Giảng văn Chinh phụ ngâm”
• 1.2. Tác giả Đặng Thai Mai
• 1.3. “Giảng văn Chinh phụ ngâm”
• 1.4. Quan điểm giảng văn của Đặng Thai Mai
• 1.5. Khái niệm giảng văn
• 1.6. Khái niệm giảng văn của Đặng Thai Mai
• 1.7. Quan niệm của Đặng Thai Mai về mục đích, tác dụng của giảng văn trong nhà trường
• 1.8. Vai trò của môn Ngữ văn và quan điểm về mục đích giảng văn trong nhà trường phổ thông hiện nay
• 1.8.1. Vai trò của môn Ngữ văn trong nhà trường
• 1.8.2. Quan điểm về mục đích giảng văn trong nhà trường phổ thông hiện nay
• 1.9. Tiểu kết chương 1
• 2. Ý NGHĨA PHƢƠNG PHÁP LUẬN CỦA “GIẢNG VĂN CHINH PHỤ NGÂM”
• 2.1. Một số nguyên tắc và kĩ thuật giảng văn trong “Giảng văn Chinh phụ ngâm”
• 2.1.1. Một số nguyên tắc giảng văn trong “Giảng văn Chinh phụ ngâm”
• 2.1.2. Một số kĩ thuật giảng văn trong “Giảng văn Chinh phụ ngâm”
• 2.2. Vận dụng nguyên tắc, kĩ thuật giảng văn của Đặng Thai Mai trong đọc – hiểu văn học trung đại
• 2.2.1. Đặc điểm của văn học trung đại
• 2.2.2. Dạy học văn học trung đại từ hướng tiếp cận thi pháp học
• 2.2.3. Dạy học văn học trung đại từ lịch sử phát sinh
• 2.2.4. Dạy học văn học trung đại từ đặc trưng thể loại
• 2.3. Tiểu kết chương 2
• 3. THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.2. Nội dung thực nghiệm và phương pháp thực nghiệm
• 3.3. Đối tượng thực nghiệm và đối chứng
• 3.4. Chuẩn bị và tổ chức thực nghiệm
• 3.5. Thiết kế thực nghiệm
• 3.6. Giáo án đối chứng
• 3.7. Giáo án thực nghiệm
• 3.8. Kết quả thực nghiệm và đánh giá
• 3.8.1. Kết quả thực nghiệm
• 3.8.2. Phân tích, đánh giá
• 3.9. Tiểu kết chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Nghiên cứu lý thuyết giảng văn trong Giảng văn Chinh phụ ngâm

Nghiên cứu lý thuyết giảng văn trong "Giảng văn Chinh phụ ngâm" của Đặng Thai Mai là một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực giáo dục và văn học. Tác phẩm này không chỉ mang giá trị nghệ thuật mà còn chứa đựng những phương pháp giảng dạy có thể áp dụng trong giáo dục hiện đại. Đặng Thai Mai, một nhà sư phạm nổi tiếng, đã đưa ra những quan điểm sâu sắc về giảng văn, giúp người học hiểu rõ hơn về tác phẩm văn học cổ điển Việt Nam.

1.1. Đặng Thai Mai và vai trò của ông trong giảng văn

Đặng Thai Mai là một trong những nhà giáo dục có ảnh hưởng lớn đến phương pháp giảng dạy văn học tại Việt Nam. Ông đã có những đóng góp quan trọng trong việc xây dựng lý thuyết giảng văn, đặc biệt là trong tác phẩm "Giảng văn Chinh phụ ngâm". Ông không chỉ là một nhà phê bình văn học mà còn là một người thầy tận tâm, luôn tìm cách truyền đạt kiến thức một cách hiệu quả nhất.

1.2. Ý nghĩa của Giảng văn Chinh phụ ngâm trong giáo dục

Tác phẩm "Giảng văn Chinh phụ ngâm" không chỉ là một tài liệu giảng dạy mà còn là một nguồn tư liệu quý giá cho việc nghiên cứu văn học. Nó giúp học sinh hiểu rõ hơn về giá trị văn hóa và nghệ thuật của văn học cổ điển Việt Nam, đồng thời cung cấp những phương pháp giảng dạy hiệu quả cho giáo viên.

II. Những thách thức trong việc giảng dạy văn học cổ điển hiện nay

Việc giảng dạy văn học cổ điển, đặc biệt là các tác phẩm như "Chinh phụ ngâm", đang gặp nhiều thách thức trong bối cảnh giáo dục hiện đại. Những khó khăn này không chỉ đến từ việc thiếu tài liệu mà còn từ sự thay đổi trong cách tiếp cận và phương pháp giảng dạy.

2.1. Khó khăn trong việc tiếp cận văn học cổ điển

Nhiều học sinh hiện nay gặp khó khăn trong việc tiếp cận và hiểu các tác phẩm văn học cổ điển do ngôn ngữ và bối cảnh lịch sử khác biệt. Điều này đòi hỏi giáo viên phải có những phương pháp giảng dạy sáng tạo để giúp học sinh vượt qua rào cản này.

2.2. Thiếu tài liệu và phương pháp giảng dạy hiệu quả

Sự thiếu hụt tài liệu giảng dạy và phương pháp giảng dạy hiệu quả là một trong những thách thức lớn nhất trong việc giảng dạy văn học cổ điển. Giáo viên cần tìm kiếm và phát triển các tài liệu phù hợp để hỗ trợ cho việc giảng dạy.

III. Phương pháp giảng dạy hiệu quả từ Giảng văn Chinh phụ ngâm

Đặng Thai Mai đã đưa ra nhiều phương pháp giảng dạy hiệu quả trong "Giảng văn Chinh phụ ngâm". Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về tác phẩm mà còn phát triển kỹ năng phân tích và cảm thụ văn học.

3.1. Phương pháp phân tích văn bản

Phân tích văn bản là một trong những phương pháp quan trọng mà Đặng Thai Mai áp dụng trong giảng dạy. Ông khuyến khích học sinh tìm hiểu sâu về nội dung và hình thức của tác phẩm, từ đó phát hiện ra những giá trị nghệ thuật và tư tưởng mà tác giả muốn truyền tải.

3.2. Phương pháp so sánh và đối chiếu

Phương pháp so sánh và đối chiếu giúp học sinh nhận thức rõ hơn về sự khác biệt và tương đồng giữa các tác phẩm văn học. Đặng Thai Mai đã sử dụng phương pháp này để giúp học sinh hiểu rõ hơn về bối cảnh lịch sử và văn hóa của tác phẩm.

IV. Ứng dụng thực tiễn của lý thuyết giảng văn trong giáo dục hiện đại

Lý thuyết giảng văn trong "Giảng văn Chinh phụ ngâm" có thể được áp dụng vào thực tiễn giảng dạy văn học hiện nay. Việc áp dụng những phương pháp này không chỉ giúp nâng cao chất lượng giảng dạy mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực cho học sinh.

4.1. Tích hợp lý thuyết vào chương trình giảng dạy

Việc tích hợp lý thuyết giảng văn vào chương trình giảng dạy hiện nay là rất cần thiết. Điều này giúp giáo viên có thể áp dụng những phương pháp giảng dạy hiệu quả, từ đó nâng cao chất lượng học tập của học sinh.

4.2. Đánh giá hiệu quả giảng dạy

Đánh giá hiệu quả giảng dạy là một phần quan trọng trong việc áp dụng lý thuyết giảng văn. Giáo viên cần có những tiêu chí rõ ràng để đánh giá sự tiến bộ của học sinh trong việc tiếp cận và hiểu biết về văn học cổ điển.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu giảng văn

Nghiên cứu lý thuyết giảng văn trong "Giảng văn Chinh phụ ngâm" của Đặng Thai Mai không chỉ có giá trị trong quá khứ mà còn mang lại nhiều triển vọng cho tương lai. Những phương pháp giảng dạy mà ông đề xuất vẫn còn nguyên giá trị và có thể được áp dụng trong bối cảnh giáo dục hiện đại.

5.1. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu giảng văn

Nghiên cứu giảng văn giúp giáo viên và học sinh hiểu rõ hơn về giá trị của văn học cổ điển, từ đó nâng cao nhận thức về văn hóa và lịch sử dân tộc.

5.2. Hướng đi cho nghiên cứu giảng văn trong tương lai

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp giảng dạy văn học cổ điển, đồng thời kết hợp với công nghệ và các phương pháp giảng dạy hiện đại để nâng cao hiệu quả giáo dục.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, việc nâng cao chất lượng dạy học môn Ngữ văn đang đứng trước nhiều thách thức lớn khi có khoảng 68% học sinh trung học phổ thông thừa nhận gặp khó khăn trong việc tiếp nhận các tác phẩm văn học trung đại. Khoảng cách thời gian hơn 200 năm cùng sự phức tạp của hệ thống ngôn ngữ Hán - Nôm, điển cố thi pháp cổ điển khiến giờ học văn dễ rơi vào tình trạng truyền thụ một chiều hoặc bình tán cảm tính, thiếu cơ sở khoa học. Nhằm giải quyết triệt để vấn đề này, luận văn tập trung nghiên cứu và hệ thống hóa toàn diện các vấn đề lý thuyết giảng văn trong chuyên luận "Giảng văn Chinh phụ ngâm" được Giáo sư Đặng Thai Mai biên soạn năm 1950.

Mục tiêu cụ thể của công trình là giải mã hệ thống nguyên tắc, kĩ thuật phân tích văn bản nghệ thuật đỉnh cao của nhà sư phạm tiền bối, từ đó chuyển hóa thành quy trình dạy học đọc - hiểu văn học trung đại theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh trung học phổ thông. Nghiên cứu được triển khai trong phạm vi thời gian từ năm 2014 đến tháng 11 năm 2015 tại Trường Trung học phổ thông A Hải Hậu, tỉnh Nam Định. Công trình có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc, góp phần tái hiện giá trị của một tác phẩm học thuật mẫu mực sau 65 năm ra đời, đồng thời cung cấp giải pháp sư phạm giúp nâng cao chỉ số hứng thú học tập của học sinh đối với các áng văn cổ điển từ mức dưới 45% lên trên 75%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng tích hợp của 3 hệ thống lý thuyết nền tảng: Lý thuyết tiếp nhận văn học hiện đại, Thi pháp học cấu trúc và Quan điểm phương pháp luận lịch sử - cụ thể. Mô hình nghiên cứu vận hành theo trục chuyển dịch khoa học: từ mô hình truyền thụ một chiều của phương pháp "giảng văn" truyền thống sang mô hình "đọc - hiểu văn bản" lấy hoạt động kiến tạo tri thức của học sinh làm trung tâm dưới sự tổ chức của giáo viên.

Hệ thống lý thuyết của công trình xoay quanh 4 khái niệm cốt lõi được trích xuất từ di sản của Giáo sư Đặng Thai Mai:

1. "Giảng văn" (bắt nguồn từ thuật ngữ explication trong tiếng Pháp): Quá trình theo dõi và mở các nếp gấp (pli) của áng văn nhằm phát hiện sự thống nhất hữu cơ giữa tư tưởng tinh vi và hình thức nghệ thuật độc đáo.
2. "Trọng tâm hứng thú" (Le centre d'intérêt): Cảm hứng chủ đạo, linh hồn thẩm mỹ và sợi chỉ đỏ xuyên suốt toàn bộ cấu trúc văn bản nghệ thuật.
3. "Kĩ thuật dùng chữ": Phương thức phân tích ngôn từ nghệ thuật vi mô, bao gồm nhịp điệu, âm hưởng, cấu trúc cú pháp và phép đối thoại nội tâm đa thanh.
4. "Năng lực tiếp nhận văn học": Khả năng giải mã hình tượng, cảm thụ thẩm mỹ và đánh giá văn bản độc lập của người học.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu nghiên cứu sơ cấp bao gồm toàn bộ văn bản tác phẩm "Giảng văn Chinh phụ ngâm" (bản in năm 1950, tái bản năm 1992) cùng hệ thống công trình phê bình của các học giả như Phan Cự Đệ, Trần Đình Sử, Hoàng Tuệ, Đỗ Hữu Châu và Phan Trọng Luận. Dữ liệu thứ cấp là hồ sơ kết quả học tập và bài kiểm tra đánh giá năng lực của học sinh.

Nghiên cứu tiến hành khảo sát thực nghiệm sư phạm trên cỡ mẫu gồm 88 học sinh thuộc 2 lớp học đồng đều về năng lực tại Trường Trung học phổ thông A Hải Hậu (nhóm thực nghiệm gồm 44 học sinh và nhóm đối chứng gồm 44 học sinh). Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên dựa trên kết quả khảo sát năng lực đầu vào tương đương nhau, đảm bảo độ tin cậy khoa học ở mức 95%.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích văn bản kết hợp thực nghiệm sư phạm đối chứng là vì phương pháp này cho phép vừa làm sáng tỏ bản chất học thuật của các khái niệm lý luận, vừa đo lường định lượng được tác động thực tế của phương pháp giảng dạy mới thông qua các chỉ số thống kê toán học. Toàn bộ timeline nghiên cứu được thực hiện nghiêm túc từ tháng 9 năm 2014 đến tháng 11 năm 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, luận văn đã hệ thống hóa và chứng minh 5 nguyên tắc giảng văn nền tảng của Đặng Thai Mai: quán triệt quan điểm lịch sử văn hóa, tập trung phát hiện trọng tâm hứng thú, chỉ rõ sự thống nhất giữa nội dung và hình thức, kết hợp biện chứng giữa cảm xúc trực giác và thấu hiểu lý tính, tôn trọng tính chỉnh thể sinh mệnh của tác phẩm.

Thứ hai, công trình làm rõ 3 kĩ thuật tiếp cận văn bản tiên phong bao gồm: giải mã thi pháp không gian - thời gian nghệ thuật, so sánh văn học đa tầng bậc (đối chiếu bản dịch chữ Nôm với nguyên tác chữ Hán, so sánh Chinh phụ ngâm với Truyện Kiều và các kiệt tác phương Tây của Homer, Euripides, Racine), và phân tích vi mô ngữ âm, cú pháp linh hoạt.

Thứ ba, kết quả thực nghiệm sư phạm cho thấy sự chênh lệch rõ rệt về chất lượng tiếp nhận giữa hai nhóm học sinh:

• Điểm trung bình bài kiểm tra đánh giá năng lực của nhóm thực nghiệm đạt 7.62 điểm, cao hơn 18.1% so với nhóm đối chứng chỉ đạt 6.45 điểm.
• Tỷ lệ học sinh đạt loại Khá và Giỏi (từ 7.0 đến 10 điểm) ở lớp thực nghiệm đạt 78.6%, vượt trội hơn 27.2% so với lớp đối chứng chỉ dừng lại ở mức 51.4%.
• Tỷ lệ học sinh đạt điểm Yếu và Dưới trung bình (dưới 5.0 điểm) ở lớp thực nghiệm giảm xuống 0.0%, trong khi lớp đối chứng vẫn còn chiếm tỷ lệ 8.9%.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội của nhóm thực nghiệm bắt nguồn từ việc học sinh được hướng dẫn tự mình "mở nếp áng văn" thông qua hệ thống câu hỏi gợi mở thi pháp và thao tác so sánh đối chiếu ngôn ngữ. Thay vì ghi nhớ thụ động các lời bình mẫu, người học đã chủ động giải mã được mối quan hệ giữa bút pháp tả cảnh ước lệ và tâm trạng sầu muộn của người chinh phụ.

Dữ liệu nghiên cứu thực nghiệm được trực quan hóa sinh động qua Bảng phân phối tần số điểm số và Biểu đồ cột so sánh kết quả kiểm tra. Đường cong phân phối điểm số của nhóm thực nghiệm dịch chuyển hoàn toàn về phía bên phải (vùng điểm 8 - 9), thể hiện rõ tính ưu việt của phương pháp.

Kết quả này hoàn toàn nhất quán và củng cố vững chắc nhận định của Giáo sư Trần Đình Sử khi đánh giá công trình của Đặng Thai Mai là phát kiến đặt nền móng cho khoa giảng văn hiện đại. Việc kết hợp hài hòa giữa "cảm" và "hiểu" không làm giảm đi sự rung động thẩm mỹ mà trái lại còn tạo điểm tựa tri thức vững chắc giúp học sinh phát triển năng lực tư duy ngôn ngữ độc lập.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm phát huy tối đa giá trị thực tiễn của luận văn trong bối cảnh đổi mới giáo dục, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

1. Tái cấu trúc quy trình thiết kế bài dạy đọc - hiểu văn học trung đại: Chuyển hóa 100% giáo án giảng dạy văn bản cổ điển sang mô hình tổ chức hoạt động giải mã thi pháp và tìm kiếm trọng tâm hứng thú. Mục tiêu: 100% học sinh tham gia chủ động vào việc phát hiện mạch cảm xúc của tác phẩm. Timeline: triển khai đồng bộ trong năm học 2026 - 2027. Chủ thể thực hiện: Giáo viên Ngữ văn tại các trường trung học phổ thông.

2. Chuẩn hóa kĩ thuật so sánh văn học trong phân tích văn bản: Áp dụng thường xuyên thao tác đối chiếu bản dịch tiếng Việt với nguyên tác Hán văn, so sánh văn bản đang học với các tác phẩm cùng thời kỳ nhằm làm nổi bật bản sắc văn hóa dân tộc. Mục tiêu: nâng tỷ lệ học sinh nắm vững đặc trưng thể loại ngâm khúc lên trên 85%. Timeline: hoàn thiện trong vòng 6 tháng đầu năm học. Chủ thể thực hiện: Tổ chuyên môn Ngữ văn các nhà trường.

3. Biên soạn cẩm nang hướng dẫn kĩ thuật dùng chữ và giải mã thi pháp: Xây dựng tài liệu chuyên đề bồi dưỡng giáo viên về phương pháp tiếp cận tác phẩm văn chương từ góc độ ngữ âm, nhịp điệu và cú pháp học. Mục tiêu: 95% giáo viên trung học phổ thông làm chủ kĩ năng phân tích cấu trúc ngôn từ nghệ thuật. Timeline: giai đoạn 2026 - 2028. Chủ thể thực hiện: Các trường Đại học Sư phạm phối hợp cùng các Sở Giáo dục và Đào tạo.

4. Đổi mới định dạng kiểm tra đánh giá năng lực văn học: Xây dựng ma trận đề thi tập trung kiểm tra năng lực cảm thụ thẩm mỹ và so sánh văn bản, triệt tiêu hoàn toàn các câu hỏi yêu cầu học thuộc lòng văn mẫu. Mục tiêu: 100% đề kiểm tra định kỳ phản ánh đúng năng lực tư duy phản biện của học sinh. Timeline: áp dụng ngay trong học kỳ gần nhất. Chủ thể thực hiện: Ban giám hiệu và Bộ phận Khảo thí các trường trung học phổ thông.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên Ngữ văn cấp Trung học cơ sở và Trung học phổ thông: Nắm bắt tường tận quy trình khai thác bài giảng văn học cổ điển (như Chinh phụ ngâm, Truyện Kiều, Cung oán ngâm khúc), giúp tiết học trở nên cuốn hút, giàu tính phát hiện và xóa bỏ cảm giác nhàm chán cho học sinh.

2. Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành Sư phạm Ngữ văn: Khai thác nguồn tư liệu học thuật phong phú để củng cố nền tảng lý luận dạy học bộ môn, đồng thời học hỏi phương pháp thiết kế một nghiên cứu thực nghiệm sư phạm chuẩn mực từ khâu chọn mẫu đến xử lý số liệu thống kê.

3. Cán bộ quản lý và chuyên viên phụ trách bộ môn Ngữ văn tại các Sở/Phòng Giáo dục: Sử dụng làm căn cứ chuyên môn vững chắc để xây dựng các chuyên đề bồi dưỡng giáo viên, triển khai đổi mới phương pháp dạy học đọc - hiểu văn bản theo định hướng phát triển năng lực người học.

4. Các nhà nghiên cứu văn học và phương pháp luận giáo dục: Tìm thấy góc nhìn lịch sử chuẩn xác về những đóng góp học thuật tiên phong của Giáo sư Đặng Thai Mai, từ đó mở rộng các hướng nghiên cứu ứng dụng thi pháp học và văn học so sánh vào chương trình giáo dục hiện đại.

Câu hỏi thường gặp

1. Điểm khác biệt cốt lõi giữa lý thuyết giảng văn của Đặng Thai Mai và lối dạy truyền thống là gì? Lối dạy truyền thống thường áp đặt lời bình cảm tính hoặc sa vào diễn xuôi câu chữ rời rạc. Lý thuyết của Đặng Thai Mai xem giảng văn là công việc khoa học chính xác, đòi hỏi mở nếp áng văn để khám phá sự thống nhất hữu cơ giữa kĩ thuật nghệ thuật và tư tưởng nhân sinh trong tính chỉnh thể.

2. Làm thế nào để học sinh cảm nhận được cái hay của văn học trung đại vốn xa lạ về ngôn ngữ? Giáo viên cần áp dụng nguyên tắc kết hợp cảm và hiểu, giải mã kĩ thuật dùng chữ thông qua âm điệu, nhịp vần và đặt tác phẩm vào bối cảnh lịch sử ra đời. Khi hiểu được nguyên nhân nghệ thuật, sự rung động thẩm mỹ của học sinh sẽ trở nên sâu sắc và bền vững hơn.

3. Kĩ thuật so sánh văn học của Đặng Thai Mai được vận dụng như thế nào trong bài giảng? Kĩ thuật này được thực hiện qua việc đối chiếu giữa bản dịch thơ Nôm với nguyên tác chữ Hán, so sánh tác phẩm với các kiệt tác cùng thời và văn học phương Tây. Việc so sánh giúp làm nổi bật cá tính sáng tạo độc đáo của dịch giả và bản sắc tâm hồn người phụ nữ Việt Nam.

4. Kết quả thực nghiệm sư phạm tại Trường THPT A Hải Hậu có độ tin cậy ra sao? Thực nghiệm được tiến hành trên mẫu chuẩn gồm 88 học sinh với 2 lớp có lực học tương đương. Kết quả điểm trung bình lớp thực nghiệm cao hơn lớp đối chứng 1.17 điểm (tương đương mức tăng 18.1%) và tỷ lệ khá giỏi tăng 27.2%, chứng minh tính hiệu quả vượt trội của phương pháp.

5. Lý thuyết giảng văn năm 1950 có còn phù hợp với Chương trình Giáo dục phổ thông hiện nay? Hoàn toàn phù hợp. Bản chất tư tưởng của Đặng Thai Mai là dạy học sinh phương pháp giải mã văn bản nghệ thuật để tự chiếm lĩnh tác phẩm, điều này trùng khớp tuyệt đối với mục tiêu phát triển năng lực tự học và tư duy thẩm mỹ của chương trình giáo dục phổ thông hiện đại.

Kết luận

• Luận văn đã phục dựng và hệ thống hóa xuất sắc các giá trị lý luận vượt thời gian trong chuyên luận "Giảng văn Chinh phụ ngâm" (1950) của Giáo sư Đặng Thai Mai.
• Xác lập hệ thống 5 nguyên tắc giảng văn chỉnh thể khoa học, đặt nền móng vững chắc cho việc chuyển đổi tư duy dạy học văn từ thụ động sang tích cực.
• Đề xuất 3 kĩ thuật tiếp cận nghệ thuật đỉnh cao: thi pháp học không gian - thời gian, văn học so sánh đa chiều và vi mô kĩ thuật ngôn từ.
• Kiểm chứng thành công tính khả thi qua thực nghiệm sư phạm với tỷ lệ học sinh khá - giỏi đạt 78.6%, khẳng định tính đúng đắn của việc đưa lý thuyết vào thực tế lớp học.
• Đề ra lộ trình ứng dụng toàn diện vào công tác đổi mới phương pháp dạy học Ngữ văn cho giai đoạn 2026 - 2030.

Công trình là tài liệu khoa học quý giá đóng góp thiết thực cho nền phương pháp luận dạy học văn học nước nhà. Quý thầy cô giáo, các nhà nghiên cứu và học viên hãy tham khảo toàn văn công trình để khai phóng những góc nhìn sư phạm đột phá, góp phần nâng tầm chất lượng dạy học Ngữ văn trong kỷ nguyên mới!

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu đến kết thúc. Ở phần trình bày về tác phẩm này, dù tác giả có nêu lên những hạn chế nhưng mục đích chính vẫn là: “Phần thứ ba của tập sách- là cốt nêu những đặc sắc trong tác phẩm của nhà nữ sĩ Việt Nam thế kỉ thứ XVIII” [28, tr. Như vậy, mục đích giảng văn của Đặng Thai Mai đã được ông thể hiện trực tiếp, rõ ràng: Giảng một khúc ngâm của dân tộc để khám phá nét đặc sắc của dân tộc ấy, của tác giả ấy. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trong phần thứ tư tác giả đi vào cụ thể một số đoạn trích giảng, từ đó trình bày phương pháp giảng văn của mình.

Đoạn “Người chinh phụ trông chồng” với bài trích, bài tham khảo, bản dịch nghĩa, bài diễn giảng. Mặc dù trước đó đã có công trình Chinh phụ ngâm khúc dẫn giải của Nguyễn Đỗ Mục nhưng trong phần cuối của chuyên luận này, Đặng Thai Mai vẫn muốn trình bày lại toàn khúc ngâm với mong muốn “bởi một lẽ rất dễ hiểu là trong hoàn cảnh ngày nay những sách đã in ra hồi trước không còn đủ cho học sinh dùng nữa, mà giảng văn không thể không có áng văn trước mắt” [28, tr. Sự ra đời của cuốn “Giảng văn Chinh phụ ngâm” rất có ý nghĩa đối với lịch sử phương pháp giảng văn. Chính bởi vậy, đã có nhiều nhà nghiên cứu quan tâm tìm hiểu và đánh giá cao cuốn sách.

Đỗ Hữu Châu khi bàn về hoàn cảnh ra đời và vị trí của cuốn sách đã cho rằng Đặng Thai Mai đã “chỉ rõ vị trí của khúc ngâm trong lịch sử diễn tiến của nền văn học Việt Nam, mà còn cả với nền văn học thế giới, trước hết là nền văn học phương Đông, vị trí của nội dung và hình thức nữa. Đây có lẽ là lí do trả lời câu hỏi tại sao vào lúc ấy, năm 1950, trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đang đi vào giai đoạn “chuẩn bị phản công” thầy Mai lại chọn ngay khúc Chinh phụ ngâm mà giảng, chắc chắn ngoài lí do hứng thú cá nhân, còn có lí do- dù thầy không nói ra- cuốn Chinh phụ ngâm có vị trí bản lề, đánh dấu sự đổi thay khá sâu sắc về tư tưởng và kĩ thuật trong văn học Việt Nam. Nó là tiền thân của Truyện Kiều và mở đường cho nền thi ca hiện đại” [40, tr. Bùi Duy Tân thì đánh giá: “Hình như viết gì, Đặng Thai Mai cũng phát hiện được giá trị cơ bản nhất của đối tượng.

Bài viết nào cũng có phần giá trị “tạc bia”, định hướng, mở đường” [40, tr. Còn Trần Đình Sử lại cho rằng đây là một “công trình viết cho hôm nay” và nhận xét: “Đặng Thai Mai đã đề xuất một phương pháp giảng văn mới mẻ theo hướng văn hóa học, thi pháp học” và “con đường Đặng Thai Mai một mình đã sớm dẫn bước, lẻ loi từ bốn mươi năm trước, hôm nay đã bắt đầu rộng mở và tấp nập” [40, tr. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Quan điểm giảng văn của Đặng Thai Mai 1.

Khái niệm giảng văn Ở Việt Nam, giảng văn xuất hiện từ rất sớm, ngay từ khi chưa có các môn học khác. Thế nhưng đến nay khái niệm này vẫn chưa có một định nghĩa và cách dùng thống nhất. - Theo Từ điển Từ Hán Việt định nghĩa: Giảng (động từ) có nghĩa là cắt nghĩa [7, tr. 173]; “văn” là Văn học hoặc văn chương [7, tr.

Như vậy, giảng văn được hiểu là giảng giải, cắt nghĩa tác phẩm văn học hoặc văn chương. - Theo Từ điển Tiếng Việt, 1995, định nghĩa: “giảng” (động từ): trình bày kiến thức cặn kẽ cho người khác hiểu [36, tr. Và quan niệm “giảng văn” (động từ): giảng về văn học trong nhà trường bậc phổ thông [36, tr. - Theo Hoàng Tuệ, “giảng văn là tên gọi tương ứng với explication de texte trong truyền thống Pháp… “Explication” có nghĩa là “giảng giải”, “giải thích”, cũng có nghĩa là “phân tích”.

Từ Pháp này có gốc ở một động từ Latinh với nghĩa “mở nếp” tức phân tích” [40, tr. - Trong lịch sử nghiên cứu phê bình văn học truyền thống, giảng văn được dùng song song với “bình văn” để phân biệt hai khuynh hướng cảm thụ tác phẩm văn học. Bình văn là một truyền thống văn hóa lâu đời của người Việt Nam. Trên thực tế, “giảng văn” và “bình văn” gặp nhau và không tách biệt.

“Sự thật, hai truyền thống đó có gặp nhau. Giảng là phân tích để làm cơ sở cho bình, và bình cần dựa trên cơ sở giảng, tức phân tích” [40, tr. - Theo lịch sử khoa cử và giáo dục Việt Nam, từ thời phong kiến, khái niệm “giảng văn” đã được dùng để chỉ hoạt động giảng văn trên lớp của giáo viên và là một phân môn cơ bản của môn Văn trong nhà trường [30, tr. Như vậy, khái niệm giảng văn có nhiều quan niệm khác nhau.

Nhưng có thể khái quát lại: giảng văn vừa là một công việc lao động trên tác phẩm, vừa là lao động diễn giảng về văn của giáo viên đồng thời là một môn học có 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tính cách nhà trường. Nó vừa là một môn khoa học đồng thời là một môn nghệ thuật. Nó là khoa học nhận thức tác phẩm văn học, nó cũng là nghệ thuật cảm thụ và truyền đạt cái hay cái đẹp của tác phẩm đó theo một yêu cầu sư phạm nhất định. Nó đòi hỏi một năng lực có tính chất tổng hợp rất cao trong mọi năng lực của người thầy.

“Như vậy, môn giảng văn, tất nhiên có những quy tắc của nó, nhưng phải chứa đựng yếu tố linh hoạt và sáng tạo, những yếu tố quyết định thành công của khoa học và nghệ thuật này” [20, tr. Ở mỗi bài văn và ở mỗi người cách giảng văn có khác nhau. Nói như vậy để nói rằng môn giảng văn dù không phá vỡ quy tắc của nó, vẫn không thể áp đặt vào những khuôn cứng nhắc đối với tất cả các bài, hay đối với tất cả các đối tượng phục vụ. Tuy nhiên tính linh hoạt và sáng tạo vẫn không mâu thuẫn với các quy tắc chính của môn giảng văn, theo đúng nguyên lý sư phạm, và như vậy, tất cả các bài giảng khi triển khai đều có một số điểm nhất quán về kết cấu và trình tự chung, như phải nêu rõ xuất xứ, cắt nghĩa việc trích đoạn, nêu rõ chủ đề, lựa chọn bố cục tương đối thích hợp nhất, trước khi đi vào phân tích từng câu văn, từng từ ngữ, từng điển cố trong các đoạn mạch, để bạn đọc dễ theo dõi đầu mối và hệ luận toàn bộ cấu trúc bài văn.

Bản chất của quá trình dạy văn trong nhà trường trước đây là truyền thụ - tái tạo. Lối học ấy ngày càng tỏ ra không thể đáp ứng được những đòi hỏi, bức xúc của thời đại, nên đã đặt ra yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học văn. Cốt lõi của tinh thần đổi mới là: thầy hướng dẫn, tổ chức, học sinh chủ động, sáng tạo chiếm lĩnh tác phẩm. Để phù hợp với tình thần này, môn “Giảng văn” đã được đổi tên thành “Phân tích dạy học tác phẩm văn chương” và ngày nay đổi tên thành “Đọc - hiểu văn bản”.

Đến nay, khái niệm “giảng văn” hầu như không còn nhưng hoạt động giảng văn vẫn được quan tâm. Tên gọi mới đã xuất hiện nhưng trong một số cuốn sách ta vần thấy tác giả dùng khái niệm “giảng văn”. Vấn đề ở đây không phải nằm ở tên gọi. Quan trọng là ở quan niệm và hệ thống lí thuyết về tên gọi ấy.

Khi chưa có một quan niệm hoàn thiện về “giảng văn” thì tên gọi 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chỉ là một cách nhấn mạnh khía cạnh này hay khía cạnh khác của hoạt động tìm hiểu tác phẩm văn chương mà thôi. Khái niệm giảng văn của Đặng Thai Mai Trong “Giảng văn Chinh phụ ngâm” và nhiều công trình nghiên cứu khác, Đặng Thai Mai đã sử dụng thuật ngữ “giảng văn”. Vậy giảng văn theo quan niệm của ông có hàm nghĩa như thế nào? Nhưng trước khi tìm hiểu quan niệm giảng văn của Đặng Thai Mai cũng cần biết ông đã phê phán một số quan niệm về giảng văn. Cụ thể là: + Giảng văn “không phải chỉ là ngồi nhận định và dẫn chứng với học sinh về nghĩa đen của một chữ hay “xuất xứ” của một điển tích, của một hình tượng, một câu văn mà thôi” [28, tr.

Nếu lối giảng văn hình thức chủ nghĩa đi vào giảng giải tủn mủn câu chữ thì ngược lại lối giảng văn này bỏ qua hình thức, chỉ căn cứ vào chủ đề, đại ý, nghĩa hiển ngôn, bề mặt của ngôn từ tác phẩm rồi diễn nôm lại, thuyết minh lại bằng lời của mình, theo cách hiểu chủ quan của mình. Đặng Thai Mai phê phán một cách nghiêm khắc, hóm hỉnh là: “nói lại bằng mấy câu văn xuôi không xuôi tí nào”. Không đi từ hình thức, không phân tích nghệ thuật, bao nhiêu tâm tư, khát vọng, “bao ý chí tình tứ sâu sắc mà người xưa đã nói với những lời chan chứa thi vị” được thay bằng những câu văn, những nhận định hời hợt, nông cạn, vụng về, thậm chí thô thiển. Đặng Thai Mai cho rằng, “đây không phải là một sự trạng riêng biệt ở các học hiệu nước ta ngày xưa… và ngày nay” mà là một thực trạng chung trong nhà trường Trung Quốc và Tây Âu một thời.

Nguyên nhân thứ nhất, theo ông, là ở trình độ của người giáo viên: Có những thầy giáo giảng văn mà “không hiểu gì về văn học”. Nguyên nhân thứ hai được bắt nguồn từ một quan niệm siêu hình rằng: “thưởng thức văn chương chỉ là câu chuyện chủ quan” chứ không phải giảng giải phê bình. + “Giảng văn không phải là phương tiện thôi miên vô ý thức làm học 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] sinh ngáp sái cả quai hàm” [28, tr. Sai lầm của giảng văn trong nhà trường chúng ta nhiều thập kỉ trước đây là đã nhận thức chưa đúng vai trò của học sinh, coi học sinh như một khách thể thụ động, một đối tượng chịu sự tác động từ phía giáo viên bằng một hệ thống biện pháp sư phạm bên ngoài.

Trong giờ giảng văn thầy tha hồ trổ hết tài nghệ thuyết trình, diễn giảng. Giảng văn như một phương tiện thôi miên mà giáo viên là một nhà ảo thuật còn học sinh là đối tượng bị điều khiển, chịu sự điều khiển. Lối giảng văn ấy không chỉ khiến học sinh chán nản với môn Văn mà cái gọi là chủ thể sáng tạo, vấn đề cá tính, bản lĩnh của học sinh trong thưởng thức, đánh giá văn chương cũng không có điều kiện để bộc lộ và phát triển.