Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng x quang và đánh giá kết quả điều trị sai khớp cắn loại ii angle bằng hệ thống mắc cài mbt tại khoa răng hàm mặt trường đại học y dược cần thơ năm 2018 2020

Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng và kết quả điều trị sai khớp cắn loại II Angle bằng hệ thống mắc cài MBT tại Cần Thơ giai đoạn 2018-2020.

• Tác giả: Nguyễn Thúy Xuân
• Người hướng dẫn: TS. Lê Nguyên Lâm
• Trường học: Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ
• Chuyên ngành: Răng Hàm Mặt
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Sàng, X-Quang Và Đánh Giá Kết Quả Điều Trị Sai Khớp Cắn Loại II Angle Bằng Hệ Thống Mắc Cài MBT
• Loại tài liệu: luận văn bác sĩ nội trú
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Khái niệm về khớp cắn
• 1.2. Đặc điểm lâm sàng và X-quang của sai khớp cắn loại II Angle
• 1.3. Hệ thống mắc cài MBT
• 1.4. Phương pháp điều trị và đánh giá kết quả điều trị sai khớp cắn loại II
• 1.5. Các nghiên cứu liên quan sai khớp cắn hạng II Angle
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Tiêu chuẩn chọn mẫu
• 2.3. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.4. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.6. Thiết kế nghiên cứu
• 2.7. Cỡ mẫu nghiên cứu
• 2.8. Phương pháp chọn mẫu
• 2.9. Nội dung nghiên cứu
• 2.10. Phương pháp thu thập và đánh giá số liệu
• 2.11. Phương pháp kiểm soát sai số
• 2.12. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu
• 2.13. Đạo đức nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm chung của sai khớp cắn loại II Angle
• 3.2. Đặc điểm lâm sàng và X-quang của sai khớp cắn loại II Angle
• 3.3. Kết quả điều trị của sai khớp cắn loại II Angle
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm chung của sai khớp cắn loại II Angle
• 4.2. Đặc điểm lâm sàng và X-quang của sai khớp cắn loại II Angle
• 4.3. Kết quả điều trị của sai khớp cắn loại II Angle
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 1: Phiếu thu thập số liệu
• Phụ lục 2: Phiếu đồng ý tham gia nghiên cứu
• Phụ lục 3: Các điểm mốc trên phim sọ nghiêng
• Phụ lục 4: Các mặt phẳng tham chiếu trên phim sọ nghiêng
• Phụ lục 5: Các góc trên phim sọ nghiêng
• Phụ lục 6: Cách xác định biến số khám ngoài mặt
• Phụ lục 7: Cách xác định biến số khám trong miệng
• Phụ lục 8: Vật liệu và dụng cụ dùng trong nghiên cứu
• Phụ lục 9: Một số hình ảnh trong nghiên cứu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Kết Quả Điều Trị Sai Khớp Cắn Loại II Angle

Nghiên cứu về sai khớp cắn loại II Angle là một lĩnh vực quan trọng trong chỉnh nha. Đặc biệt, việc điều trị bằng hệ thống mắc cài MBT đã cho thấy nhiều tiềm năng trong việc cải thiện tình trạng này. Nghiên cứu này nhằm mục đích cung cấp cái nhìn tổng quan về các đặc điểm lâm sàng và kết quả điều trị của phương pháp này.

1.1. Đặc Điểm Lâm Sàng Của Sai Khớp Cắn Loại II

Sai khớp cắn loại II có thể được phân loại thành hai tiểu loại với các đặc điểm lâm sàng khác nhau. Tiểu loại 1 thường có mặt nhô, trong khi tiểu loại 2 có mặt thẳng. Việc nhận diện đúng các đặc điểm này là rất quan trọng trong quá trình điều trị.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Hệ Thống Mắc Cài MBT

Hệ thống mắc cài MBT được phát triển để khắc phục những nhược điểm của các hệ thống trước đó. Nó giúp cải thiện độ nghiêng của răng và tạo ra sự ổn định lâu dài cho khớp cắn.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Điều Trị Sai Khớp Cắn Loại II

Điều trị sai khớp cắn loại II không chỉ đơn thuần là vấn đề thẩm mỹ mà còn liên quan đến chức năng ăn nhai. Các thách thức trong điều trị bao gồm việc xác định nguyên nhân và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

2.1. Nguyên Nhân Gây Ra Sai Khớp Cắn Loại II

Nguyên nhân gây ra sai khớp cắn loại II có thể do di truyền hoặc các yếu tố môi trường. Việc hiểu rõ nguyên nhân sẽ giúp bác sĩ đưa ra phương pháp điều trị hiệu quả hơn.

2.2. Những Thách Thức Trong Chẩn Đoán

Chẩn đoán chính xác sai khớp cắn loại II đòi hỏi sự kết hợp giữa lâm sàng và X-quang. Các chỉ số như góc ANB và tương quan xương hàm là rất quan trọng trong quá trình này.

III. Phương Pháp Điều Trị Sai Khớp Cắn Loại II Angle Bằng Hệ Thống Mắc Cài MBT

Phương pháp điều trị sai khớp cắn loại II bằng hệ thống mắc cài MBT đã được chứng minh là hiệu quả. Phương pháp này không chỉ giúp cải thiện thẩm mỹ mà còn nâng cao chức năng ăn nhai.

3.1. Quy Trình Điều Trị Bằng Hệ Thống Mắc Cài MBT

Quy trình điều trị bao gồm việc xác định tình trạng ban đầu, lập kế hoạch điều trị và theo dõi tiến trình. Hệ thống mắc cài MBT cho phép điều chỉnh linh hoạt theo từng giai đoạn.

3.2. Đánh Giá Kết Quả Điều Trị

Kết quả điều trị được đánh giá dựa trên các chỉ số như độ cắn chìa, cắn phủ và sự hài lòng của bệnh nhân. Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ thành công cao khi sử dụng hệ thống mắc cài MBT.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Kết Quả Điều Trị

Nghiên cứu này không chỉ cung cấp thông tin về kết quả điều trị mà còn có thể áp dụng trong thực tiễn lâm sàng. Việc áp dụng các phương pháp điều trị hiệu quả sẽ giúp nâng cao chất lượng dịch vụ chăm sóc sức khỏe răng miệng.

4.1. Tác Động Đến Chất Lượng Cuộc Sống

Điều trị sai khớp cắn loại II không chỉ cải thiện thẩm mỹ mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Nghiên cứu cho thấy bệnh nhân cảm thấy tự tin hơn sau khi điều trị.

4.2. Khả Năng Ứng Dụng Trong Các Tình Huống Khác

Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng cho các trường hợp sai khớp cắn khác, mở rộng khả năng điều trị cho nhiều bệnh nhân hơn.

V. Kết Luận Về Nghiên Cứu Kết Quả Điều Trị Sai Khớp Cắn Loại II

Nghiên cứu về kết quả điều trị sai khớp cắn loại II Angle bằng hệ thống mắc cài MBT đã chỉ ra nhiều điểm mạnh và tiềm năng trong điều trị. Kết quả cho thấy phương pháp này có thể mang lại nhiều lợi ích cho bệnh nhân.

5.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu mở ra hướng đi mới cho các nghiên cứu tiếp theo về điều trị sai khớp cắn. Việc cải tiến các phương pháp điều trị sẽ tiếp tục được nghiên cứu và phát triển.

5.2. Khuyến Nghị Cho Các Nghiên Cứu Tiếp Theo

Cần có thêm nhiều nghiên cứu để đánh giá hiệu quả lâu dài của phương pháp điều trị này. Việc thu thập dữ liệu từ nhiều nguồn sẽ giúp nâng cao độ tin cậy của kết quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sai khớp cắn là một trong những vấn đề sức khỏe răng miệng phổ biến trong cộng đồng, ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng ăn nhai và thẩm mỹ khuôn mặt. Theo các khảo sát dịch tễ học nha khoa tại Việt Nam, có khoảng 76,2% người trẻ gặp tình trạng lệch lạc khớp cắn ở các mức độ khác nhau, trong đó sai khớp cắn loại II Angle chiếm tỷ lệ từ 9,9% đến 25,3%. Mặc dù chiếm tỷ lệ thấp hơn sai khớp cắn loại I, sai khớp cắn loại II gây ra những biến dạng rõ rệt về thẩm mỹ mặt nghiêng như vẩu hàm trên, lùi cằm, nhô môi và khớp cắn sâu, làm suy giảm nghiêm trọng sự tự tin khi giao tiếp. Nhu cầu nắn chỉnh răng trong cộng đồng hiện nay đã tăng cao, đạt mức 88,7% ở nhóm thanh thiếu niên và người trưởng thành trẻ tuổi.

Luận văn thạc sĩ - bác sĩ nội trú của tác giả Nguyễn Thúy Xuân, dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Lê Nguyên Lâm, tập trung giải quyết hai mục tiêu chính: mô tả toàn diện đặc điểm lâm sàng, X-quang sọ nghiêng của sai khớp cắn loại II Angle và đánh giá kết quả điều trị bằng hệ thống mắc cài tiền chỉnh dây thẳng MBT kết hợp khí cụ neo chặn. Nghiên cứu được triển khai trên 31 bệnh nhân trong độ tuổi từ 18 đến 30 tuổi tại Khoa Răng Hàm Mặt, Trường Đại học Y Dược Cần Thơ trong giai đoạn từ tháng 03/2018 đến tháng 06/2020.

Ý nghĩa của công trình nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp hệ thống dữ liệu định lượng chuẩn xác về các thông số sọ mặt của người Việt Nam. Đồng thời, việc ứng dụng chỉ số đánh giá ngang hàng PAR (Peer Assessment Rate) và phân tích phim sọ nghiêng số hóa giúp chứng minh tính hiệu quả, ổn định của phác đồ nắn chỉnh răng cố định, đóng góp cơ sở thực tiễn quan trọng cho thực hành lâm sàng nắn chỉnh răng mặt tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long và cả nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên các nền tảng lý thuyết kinh điển và hiện đại của chuyên ngành nắn chỉnh hình răng mặt:

• Phân loại sai khớp cắn của Edward H. Angle (1899): Hệ thống phân loại dựa trên tương quan vị trí giữa múi ngoài gần của răng cối lớn thứ nhất hàm trên và rãnh ngoài gần của răng cối lớn thứ nhất hàm dưới. Sai khớp cắn loại II được xác định khi đỉnh múi ngoài gần răng cối lớn thứ nhất hàm trên nằm về phía gần so với rãnh ngoài gần răng cối lớn thứ nhất hàm dưới.
• Sáu đặc tính khớp cắn bình thường của Lawrence F. Andrews (1972): Khung tham chiếu chuẩn mực về khớp cắn tối ưu, bao gồm tương quan vùng răng sau loại I, độ nghiêng gần xa dương của thân răng, độ nghiêng ngoài trong âm hợp lý, không có răng xoay, không có khe hở tiếp cận và đường cong Spee phẳng hoặc cong nhẹ dưới 1,5 mm.
• Phân tích trắc lượng sọ nghiêng theo Steiner (1953): Đo đạc các góc xương nền sọ và xương hàm gồm SNA (82 ± 2 độ), SNB (78 ± 2 độ), ANB (2 ± 2 độ), góc mặt phẳng hàm dưới SN-GoGn (32 độ), góc mặt phẳng nhai OP-SN (14 độ), trục răng cửa trên U1-NA, răng cửa dưới L1-NB và đường thẩm mỹ mô mềm S-line.
• Triết lý hệ thống mắc cài MBT (McLaughlin Bennett Trevisi, 1986): Hệ thống mắc cài dây thẳng rãnh 0.022 inch với các thông số cài đặt độ nghiêng gần xa giảm ở vùng răng trước hàm trên (+4 độ ở răng cửa giữa, +8 độ ở răng cửa bên) và tăng độ nghiêng ngoài trong (+17 độ ở răng cửa giữa hàm trên), giúp kiểm soát neo chặn tối ưu và hạn chế nguy cơ cuộn răng cửa trong quá trình đóng khoảng nhổ răng.
• Chỉ số đánh giá ngang hàng PAR (Peer Assessment Rate): Công cụ lượng hóa độ lệch lạc khớp cắn trước và sau can thiệp thông qua 6 thành phần: chen chúc răng trước, răng sau, tương quan khớp cắn phía sau, độ cắn chìa (hệ số trọng số bằng 6), độ cắn phủ (hệ số bằng 2) và độ lệch đường giữa (hệ số bằng 4).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả can thiệp lâm sàng không nhóm chứng, tiến hành so sánh đối chứng trước và sau điều trị (Before-After design) trên cùng một tập hợp đối tượng. Cỡ mẫu nghiên cứu được xác định theo công thức ước lượng một tỷ lệ với mức ý nghĩa alpha 0,05 (độ tin cậy 95%, Z = 1,96), sai số tuyệt đối d = 0,06 và tỷ lệ cải thiện khớp cắn kỳ vọng p = 0,97 (97%) dựa trên y văn quốc tế, cho ra cỡ mẫu tối thiểu là 31 bệnh nhân.

Phương pháp chọn mẫu thuận tiện được áp dụng tại Khoa Răng Hàm Mặt, Trường Đại học Y Dược Cần Thơ trong thời gian từ tháng 03/2018 đến tháng 06/2020. Tiêu chuẩn chọn mẫu gồm: bệnh nhân từ 18 đến 30 tuổi, có tương quan răng cối loại II hai bên, góc ANB > 4 độ, có chỉ định nhổ răng cối nhỏ để tạo khoảng và chưa từng điều trị chỉnh nha trước đó. Tiêu chuẩn loại trừ bao gồm bệnh nhân có tiền sử phẫu thuật hàm mặt, chấn thương, dị tật bẩm sinh hoặc mắc bệnh lý nha chu tiến triển.

Quy trình thu thập dữ liệu gồm khám lâm sàng toàn diện, lấy dấu đổ mẫu thạch cao đo đạc PAR bằng thước chuyên dụng, chụp phim sọ nghiêng số hóa theo tư thế chuẩn Burstone và phân tích các số đo trên phần mềm máy tính bản quyền V-Ceph 6.0.

Xử lý số liệu được thực hiện trên phần mềm thống kê SPSS phiên bản 20.0. Lý do lựa chọn các phương pháp thống kê chuyên biệt nhằm đảm bảo tính chuẩn xác cho dữ liệu y sinh: kiểm định Chi bình phương và Fisher’s exact dùng cho các biến định tính (giới tính, kiểu mặt, mức độ hài lòng); kiểm định ghép cặp Paired Sample T-Test dùng cho các biến định lượng có phân phối chuẩn (các góc xương, kích thước răng trước và sau can thiệp); kiểm định phi tham số Wilcoxon áp dụng cho các biến có phân phối không chuẩn; kiểm định tương quan Pearson xác định mối liên hệ giữa các thành phần cắn chìa, cắn phủ và tổng điểm PAR(W). Ngưỡng có ý nghĩa thống kê được thiết lập tại mức p < 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu trên 31 bệnh nhân sai khớp cắn loại II Angle ghi nhận các số liệu lâm sàng và cận lâm sàng nổi bật:

• Đặc điểm dịch tễ và thẩm mỹ: Độ tuổi trung bình của bệnh nhân là 22,03 ± 3,08 tuổi (dao động từ 18 đến 30 tuổi). Tỷ lệ nữ giới chiếm 51,6% (16 bệnh nhân) và nam giới chiếm 48,4% (15 bệnh nhân). Động lực chính thúc đẩy bệnh nhân tìm kiếm can thiệp chỉnh nha là cải thiện thẩm mỹ khuôn mặt, chiếm tỷ lệ 87,1% (27 bệnh nhân), vượt trội so với lý do phục hồi chức năng ăn nhai chỉ chiếm 12,9% (4 bệnh nhân).
• Hình thái sọ mặt và cung răng: Khám ngoài mặt cho thấy 96,8% bệnh nhân có kiểu mặt nghiêng lồi đặc trưng, 61,3% có kiểu mặt trung bình và 32,3% có kiểu mặt dài. Tương quan răng nanh loại II ở cả hai bên cung hàm chiếm 51,6%. Độ cắn chìa ban đầu tăng rất cao, đạt giá trị trung bình 5,10 ± 2,94 mm (lớn nhất lên đến 10,5 mm), và độ cắn phủ trung bình là 3,65 ± 1,86 mm. Đường cong Spee sâu > 1,5 mm hiện diện ở 77,4% đối tượng nghiên cứu. Tình trạng thiếu khoảng từ 5 đến 10 mm chiếm tỷ lệ 51,5% ở hàm trên và 45,1% ở hàm dưới.
• Trắc lượng sọ nghiêng X-quang trước can thiệp: Góc ANB trung bình đạt 5,06 ± 1,58 độ (lớn nhất 8,51 độ), phản ánh tình trạng sai hình xương loại II rõ rệt do xương hàm trên nhô ra trước với góc SNA trung bình 85,19 ± 3,00 độ. Góc mặt phẳng hàm dưới SN-GoGn tăng cao ở mức 34,71 ± 6,30 độ thể hiện xu hướng tăng trưởng mở của tầng mặt dưới.
• Mức độ sai lệch khớp cắn theo chỉ số PAR: Điểm PAR không trọng số trung bình trước điều trị là 18,63 ± 8,26 điểm. Khi tính hệ số trọng số, điểm PAR(W) trung bình lên tới 32,19 ± 13,84 điểm, xếp vào nhóm lệch lạc khớp cắn mức độ nặng (> 30 điểm). Trong đó, thành phần cắn chìa chiếm số điểm áp đảo là 11,16 ± 8,12 điểm. Phân tích tương quan Pearson chứng minh điểm tổng PAR(W) có mối tương quan tuyến tính thuận rất mạnh với độ cắn chìa (hệ số r = 0,888 với p < 0,001), và độ cắn phủ có tương quan thuận với độ cắn chìa (r = 0,391 với p = 0,029).

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh chính xác các đặc trưng bệnh sinh của sai khớp cắn loại II Angle ở người trưởng thành Việt Nam. Kiểu mặt nghiêng lồi (chiếm 96,8%) bắt nguồn từ sự phối hợp giữa độ nhô xương hàm trên (SNA = 85,19 độ) và tình trạng răng cửa trên nghiêng chìa ra trước. Kết quả này tương đồng với các công bố của tác giả Nguyễn Anh Tuấn khi đánh giá 172 đối tượng có góc nghiêng lồi chiếm đa số, cũng như nghiên cứu của tác giả Võ Thị Thúy Hồng tại Bệnh viện Răng Hàm Mặt Trung ương Hà Nội ghi nhận điểm PAR trung bình trước điều trị đạt 29,9 ± 7,8 điểm cùng góc ANB tăng 6,8 độ.

Về phương diện cơ sinh học, việc áp dụng hệ thống mắc cài MBT kết hợp nhổ răng cối nhỏ và sử dụng minivis neo chặn tuyệt đối giữa chân răng số 5 và số 6 hàm trên đã mang lại hiệu quả vượt bậc. Minivis giúp triệt tiêu hoàn toàn sự mất neo của khối răng cối lớn, cho phép bác sĩ kéo lui tối đa nhóm răng cửa trước. Nhờ đó, độ cắn chìa được đưa về khoảng sinh lý bình thường (dưới 2,5 mm), làm giảm chỉ số PAR(W) từ 32,19 điểm xuống dưới 5 điểm, đạt tỷ lệ cải thiện khớp cắn trung bình từ 70% đến trên 90%. Mức độ cải thiện này hoàn toàn nhất quán với nghiên cứu của Fidaga (tỷ lệ cải thiện 93,28%) và tác giả Nguyễn Thị Bích Ngọc (giảm 87,2% điểm PAR sau điều trị nhổ răng).

Các kết quả nghiên cứu được minh họa trực quan qua hệ thống bảng thống kê đối chiếu các chỉ số Cephalometrics trước - sau điều trị, kết hợp với các biểu đồ phân tán hồi quy tuyến tính biểu diễn mối tương quan thuận giữa cắn phủ, cắn chìa và điểm tổng PAR(W). Về mặt mô mềm, khoảng cách môi trên và môi dưới so với đường thẩm mỹ S-line của Steiner giảm rõ rệt, góc mũi môi mở rộng, giúp chuyển đổi cấu trúc khuôn mặt từ lồi nặng sang mức thẳng hài hòa, mang lại sự hài lòng cao cho người bệnh cả về thẩm mỹ lẫn chức năng khớp thái dương hàm.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng khoa học thu được, luận văn đưa ra 4 nhóm khuyến nghị hành động cụ thể nhằm nâng cao chất lượng chẩn đoán và điều trị chỉnh nha:

• Chuẩn hóa quy trình chẩn đoán sọ nghiêng số hóa: Yêu cầu các bác sĩ lâm sàng bắt buộc thực hiện phân tích phim sọ nghiêng bằng các phần mềm chuyên dụng như V-Ceph trong vòng 7 đến 10 ngày đầu sau khi tiếp nhận bệnh nhân. Mục tiêu là định lượng chính xác độ lệch xương (góc ANB) và trục răng cửa, giảm thiểu sai số chẩn đoán hình thái xuống dưới 2% trước khi lập kế hoạch điều trị.
• Ứng dụng hệ thống mắc cài MBT kết hợp neo chặn minivis tuyệt đối: Bác sĩ chỉnh nha tại các cơ sở y tế chuyên khoa cần áp dụng hệ thống mắc cài MBT rãnh 0.022 inch cho các ca sai khớp cắn loại II có nhổ răng. Cần cắm minivis liên chân răng hàm trên ở giai đoạn 2 (tháng thứ 6 đến tháng thứ 12) nhằm kiểm soát độ nghiêng torque răng cửa, kéo lui triệt để khối răng trước để hạ độ cắn chìa từ trên 5,0 mm xuống mức lý tưởng dưới 2,5 mm.
• Triển khai thang đo PAR(W) trong kiểm định chất lượng lâm sàng: Các cơ sở đào tạo và bệnh viện Răng Hàm Mặt nên đưa chỉ số PAR(W) vào quy trình đánh giá kết quả định kỳ tại các mốc 6 tháng, 12 tháng và khi tháo mắc cài. Đặt mục tiêu chất lượng giảm tối thiểu 70% tổng điểm PAR(W) ở 100% các ca chỉnh nha kết thúc điều trị.
• Thiết lập giao thức duy trì khớp cắn cá nhân hóa: Người bệnh cần tuân thủ phác đồ đeo khí cụ duy trì Hawley hàm trên và dán cung duy trì cố định mặt trong hàm dưới trong thời gian từ 12 đến 24 tháng sau tháo khí cụ. Bác sĩ hẹn lịch tái khám định kỳ vào các tháng thứ 1, 3, 6, 12 và 24 nhằm kiểm soát độ sâu đường cong Spee và giữ độ ổn định vị trí răng cắn chìa, hạn chế tỷ lệ tái phát dưới mức 5%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Bác sĩ chuyên khoa Răng Hàm Mặt và Bác sĩ Chỉnh nha: Cung cấp quy trình lâm sàng chi tiết từ bước đặt thun tách kẽ, gắn mắc cài MBT chuẩn xác, san phẳng đường cong Spee đến kỹ thuật đóng khoảng bằng minivis. Bác sĩ có thể ứng dụng trực tiếp để tối ưu hóa việc kiểm soát neo chặn cho các ca sai khớp cắn loại II phức tạp.
• Học viên Sau đại học và Bác sĩ Nội trú: Nguồn tài liệu mẫu mực về phương pháp nghiên cứu can thiệp Before-After, phương pháp đo đạc sọ mặt Cephalometrics trên V-Ceph 6.0 và cách ứng dụng chỉ số PAR(W) trong đánh giá kết quả điều trị nắn chỉnh răng.
• Giảng viên và Nhà nghiên cứu Nha khoa: Cung cấp bộ số liệu dịch tễ và trắc lượng sọ mặt của người Việt Nam tại Cần Thơ, phục vụ công tác biên soạn bài giảng chỉnh hình răng mặt và làm cơ sở dữ liệu đối chiếu cho các đề tài nghiên cứu mở rộng trong tương lai.
• Sinh viên Răng Hàm Mặt năm cuối: Giúp củng cố kiến thức nền tảng về sáu chìa khóa khớp cắn của Andrews, hiểu rõ cơ chế phân loại Angle và nắm bắt các bước cơ bản trong thực hành chỉnh nha cố định.

Câu hỏi thường gặp

Hệ thống mắc cài MBT có ưu điểm gì vượt trội so với mắc cài Roth và Andrews truyền thống?

Hệ thống MBT được thiết kế cải tiến với độ nghiêng gần xa giảm ở vùng răng trước hàm trên (+4 độ ở răng cửa giữa so với +5 độ của Roth) và độ nghiêng ngoài trong tăng (+17 độ), giúp kiểm soát torque tối ưu trong quá trình kéo lui răng cửa, giảm áp lực lên neo chặn và ngăn ngừa hiện tượng cắn sâu tái phát.

Tại sao chỉ số PAR có trọng số PAR(W) lại được ưu tiên sử dụng trong đánh giá chỉnh nha?

Chỉ số PAR(W) nhân hệ số trọng số cho các thành phần lệch lạc phức tạp như độ cắn chìa (nhân hệ số 6), đường giữa (hệ số 4) và độ cắn phủ (hệ số 2). Việc này phản ánh chính xác mức độ khó của ca lâm sàng trên thực tế, đảm bảo tính khách quan khi so sánh hiệu quả điều trị giữa các phương pháp.

Tiêu chuẩn chỉ định nhổ răng cối nhỏ trong điều trị sai khớp cắn loại II là gì?

Chỉ định nhổ răng cối nhỏ thường được áp dụng khi bệnh nhân có thiếu khoảng trên cung hàm trên 10 mm, thiếu khoảng từ 5 đến 9 mm kèm theo vẩu xương ổ răng, hoặc cần khoảng trống lớn để kéo lùi nhóm răng cửa nhằm triệt tiêu độ cắn chìa tăng cao trên 5 mm ở bệnh nhân đã qua giai đoạn tăng trưởng.

Vai trò của minivis trong phác đồ điều trị sai khớp cắn loại II là gì?

Minivis cắm tại vùng xương ổ răng giữa chân răng số 5 và số 6 hàm trên đóng vai trò làm điểm neo chặn tuyệt đối (absolute anchorage). Khí cụ này giúp bác sĩ kéo lùi toàn bộ khối răng trước mà không làm di gần răng cối lớn hàm trên, đảm bảo kiểm soát tốt tương quan răng sau và thẩm mỹ mô mềm.

Bệnh nhân cần duy trì khớp cắn trong bao lâu sau khi tháo mắc cài MBT?

Người bệnh cần đeo hàm duy trì Hawley hàm trên kết hợp cung dán cố định mặt trong hàm dưới liên tục trong 6 tháng đầu, sau đó đeo duy trì vào ban đêm trong vòng 12 đến 24 tháng tiếp theo. Việc duy trì ổn định giúp tái tổ chức mô nha chu quanh răng và ngăn ngừa nguy cơ tái phát sai khớp cắn.

Kết luận

• Luận văn đã xác định rõ đặc điểm lâm sàng điển hình của sai khớp cắn loại II Angle ở người trưởng thành với 96,8% kiểu mặt nghiêng lồi, độ cắn chìa ban đầu trung bình 5,10 ± 2,94 mm và đường cong Spee sâu > 1,5 mm chiếm tỷ lệ 77,4%.
• Phân tích phim sọ nghiêng X-quang chỉ ra sai hình xương loại II với góc ANB trung bình 5,06 ± 1,58 độ và góc mặt phẳng hàm dưới SN-GoGn tăng 34,71 ± 6,30 độ, khẳng định tình trạng nhô xương hàm trên và hướng phát triển mặt mở.
• Điểm PAR(W) trung bình trước điều trị đạt 32,19 ± 13,84 điểm với thành phần cắn chìa đóng góp lớn nhất (11,16 điểm) và có tương quan tuyến tính rất chặt chẽ với tổng điểm lệch lạc khớp cắn (hệ số r = 0,888).
• Can thiệp chỉnh nha bằng hệ thống mắc cài MBT rãnh 0.022 inch kết hợp nhổ răng cối nhỏ và neo chặn minivis mang lại hiệu quả vượt trội, giảm trên 70% điểm PAR và tái lập thẩm mỹ mặt nghiêng hài hòa cho người bệnh.
• Các hướng nghiên cứu tiếp theo cần mở rộng theo dõi dọc sau 3 đến 5 năm điều trị nhằm đánh giá độ ổn định lâu dài của mô mềm và mô nha chu trên cỡ mẫu đa trung tâm lớn hơn 100 bệnh nhân.

Quý độc giả và các bác sĩ đồng nghiệp quan tâm có thể tham khảo toàn văn luận văn tại Thư viện Trường Đại học Y Dược Cần Thơ để áp dụng chi tiết quy trình chẩn đoán và điều trị vào thực hành lâm sàng nắn chỉnh răng hàng ngày.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Khái niệm về khớp cắn 1. Quan niệm khớp cắn bình thường của Andrew Nghiên cứu của Lawrence F. Andrews từ 1960 đến 1964 dựa trên việc quan sát 120 mẫu hàm có khớp cắn bình thường.

Mẫu hàm được lựa chọn theo tiêu chuẩn: chưa qua điều trị chỉnh hình, các răng mọc đều đặn và thẩm mỹ, khớp cắn có vẻ đúng, có thể không cần đến điều trị chỉnh hình sau này. Kết quả nghiên cứu cho thấy tất cả các mẫu hàm này đều có chung sáu đặc tính khớp cắn [22]. Đặc tính I: Tương quan ở vùng răng hàm Gờ bên xa của múi ngoài xa của răng cối lớn vĩnh viễn thứ nhất hàm trên tiếp xúc với gờ bên gần của múi ngoài gần của răng cối lớn vĩnh viễn thứ hai hàm dưới. Múi ngoài gần của răng cối lớn vĩnh viễn thứ nhất hàm trên khớp với rãnh ngoài gần của răng cối lớn vĩnh viễn thứ nhất hàm dưới.

Múi trong gần răng cối lớn vĩnh viễn thứ nhất hàm trên khớp với trũng giữa của răng cối lớn vĩnh viễn thứ nhất hàm dưới. Đặc tính II: Độ nghiêng gần xa của thân răng Độ nghiêng gần xa của thân răng là góc tạo bởi đường thẳng vuông góc với mặt phẳng nhai và trục thân răng. Góc độ (+) khi phần nướu của trục răng ở về phía xa so với phần bờ cắn hay mặt nhai. Ngược lại là góc độ (-).

Bình thường răng có góc độ (+) và độ nghiêng này thay đổi theo từng răng. Đặc tính III: Độ nghiêng trong ngoài của thân răng Độ nghiêng trong ngoài của thân răng là góc tạo bởi đường thẳng vuông góc với mặt phẳng nhai và đường tiếp tuyến với điểm giữa mặt ngoài thân răng. Góc độ (+) khi phần phía nướu của đường tiếp tuyến (hay của thân răng) ở về phía trong so với phần bờ cắn hay mặt nhai. Ngược lại là góc độ (-).

4 Độ nghiêng ngoài trong của thân răng cửa trên và dưới tương quan nhau và ảnh hưởng đáng kể đến độ cắn phủ và khớp cắn của các răng sau. Các răng sau hàm trên (từ răng nanh đến răng cối lớn thứ hai) có phần bờ cắn hay mặt nhai ở về phía trong so với phần nướu của thân răng. Ở hàm trên, góc độ (-) không thay đổi từ răng nanh đến răng cối nhỏ thứ hai và tăng nhẹ ở răng cối lớn thứ nhất và thứ hai. Đối với răng hàm dứới, góc độ (-) tăng dần từ răng nanh đến răng cối lớn thứ hai.

Đặc tính IV: Không có răng xoay Không có răng xoay hiện diện trên cung răng. Vì nếu có, chúng sẽ chiếm chỗ nhiều hoặc ít hơn răng bình thường. Đặc tính V: Không có khe hở giữa các răng Các răng phải tiếp xúc chặt chẽ với nhau ở phía gần và xa ở mỗi răng, trừ các răng cối lớn thứ ba chỉ tiếp xúc ở phía gần. Khe hở trên cung răng thường do bất hài hòa kích thước răng-hàm.

Đặc tính VI: Đường cong Spee phẳng hay cong ít Khớp cắn bình thường có đường cong Spee không sâu quá 1,5mm. Đường cong Spee sâu quá sẽ gây thiếu chỗ cho các răng hàm trên. Phân loại lệch sai khớp cắn theo Angle Khớp cắn trung tính: Múi ngoài gần của răng cối lớn thứ nhất hàm trên khớp với rãnh ngoài gần của răng cối lớn thứ nhất hàm dưới, các răng còn lại trên cung hàm sắp xếp theo một đường cắn khớp đều đặn và liên tục.1: Khớp cắn bình thường (Nguồn: Contemporary Orthodontics, 2019 [51]) 5 Sai khớp cắn loại I: Múi ngoài gần của răng cối lớn thứ nhất hàm trên khớp với rãnh ngoài gần của răng cối lớn thứ nhất hàm dưới nhưng đường cắn khớp không đúng (do các răng trước chen chúc, xoay.2: Sai khớp cắn loại I (Nguồn: Contemporary Orthodontics, 2019 [51]) Sai khớp cắn loại II: Khớp cắn có đỉnh múi ngoài gần của răng cối lớn thứ nhất hàm trên ở về phía gần so với rãnh ngoài gần của răng cối lớn thứ nhất hàm dưới.3: Sai khớp cắn loại II (Nguồn: Contemporary Orthodontics, 2019 [51]) Sai khớp cắn loại III: Múi ngoài gần của răng cối lớn thứ nhất hàm trên ở về phía xa so với rãnh ngoài gần của răng cối lớn thứ nhất hàm dưới. Các răng cửa dưới có thể ở phía ngoài các răng cửa trên (cắn ngược vùng cửa).4: Sai khớp cắn loại III (Nguồn: Contemporary Orthodontics, 2019 [51]) Angle đã phân loại khớp cắn thành loại bình thường và ba loại sai khớp cắn (loại I, II, III).

Cho đến nay, dù đã hơn 100 năm Angle công bố cách phân 6 loại này nhưng nó vẫn đang là hệ thống phân loại quan trọng, được sử dụng nhiều nhất vì khá đơn giản, dễ sử dụng. Đặc điểm lâm sàng và X-quang của sai khớp cắn loại II Angle 1. Nguyên nhân sai khớp cắn loại II Angle Sai khớp cắn loại II có thể do một hoặc nhiều yếu tố phối hợp gây ra, về bệnh sinh có thể chia thành các nguyên nhân sau: Nguyên nhân nguyên phát (hoặc di truyền): Thông thường, có một sự sai biệt tự nhiên giữa xương hàm trên và xương hàm dưới ở trẻ mới sinh. Khi trẻ lớn lên, chính sự tăng trưởng của xương hàm dưới, với cường độ cao hơn, sẽ xóa đi sự sai biệt tự nhiên này.

Tuy nhiên, nếu xương hàm trên phát triển quá mức hoặc xương hàm dưới kém phát triển do yếu tố di truyền, sự sai biệt ban đầu giữa hai xương hàm sẽ không thể tự điều chỉnh được và gây ra sai khớp cắn hạng II (nguyên nhân nguyên phát). Nguyên nhân thứ phát: Sai khớp cắn loại II xảy ra do có “vật cản” cản trở việc tự điều chỉnh sự sai biệt tự nhiên giữa hai xương hàm. Ví dụ, lệch lạc khớp cắn loại II do sự rối loạn chức năng của hệ thống thần kinh cơ (môi, lưỡi, .), hoặc do ảnh hưởng của độ cắn sâu, hay do hướng dẫn của răng cửa, hàm dưới phải lùi ra sau ở tư thế cắn khớp trung tâm. Sai khớp cắn loại II do nguyên nhân thứ phát có thể được điều trị bằng chỉnh hình can thiệp [51].

Đặc điểm lâm sàng sai khớp cắn loại II Angle Sai khớp cắn loại II theo Angle được chia thành tiểu loại 1 và tiểu loại 2 với các đặc điểm như bảng 1.1: Đặc điểm sai khớp cắn loại II theo Angle. Tiểu loại Tiểu loại 1 Tiểu loại 2 Đặc điểm Kiểu mặt Mặt nhô Mặt thẳng Xương hàm Nhô xương hàm trên Thay đổi, thường là hài hòa Lùi xương hàm dưới Chiều trước sau hoặc kết hợp cả hai Thay đổi, có thể có cắn Chiều ngang Thay đổi chéo phía má các răng sau Chiều đứng Thay đổi Cắn sâu Mọc đều đặn, răng Răng mọc chen chúc, có Răng cửa thưa, chen chúc, có thể thể có cắn chéo phía má có cắn chéo răng sau của các răng sau Cắn phủ, cắn hở Thay đổi Cắn sâu Răng cửa trên Răng cửa giữa nghiêng vào nghiêng, chìa ra trước Cắn chìa trong và răng cửa bên hoặc mọc thẳng. nghiêng, chìa ra ngoài Độ cắn chìa tăng Cắn sâu răng cửa và đường Đường cong Spee Thay đổi cong Spee sâu nhiều Hình dạng cung răng Bình thường hay hẹp Cung răng hàm trên rộng 1. Đặc điểm X-quang sai khớp cắn loại II Angle Phân tích phim Phân tích phim sọ nghiêng đóng vai trò quan trọng trong chẩn đoán, lập kế hoạch điều trị.

Các số đo trên phim được sử dụng để phân loại sai khớp cắn và để so sánh sự thay đổi sau điều trị. Mỗi phân tích phim sọ nghiêng đều có ưu điểm, nhược điểm riêng vì thế từ khi ra đời đến nay đã có rất nhiều các phân 8 tích phim như phân tích Steiner, phân tích Ricketts, phân tích Tweed, phân tích Mcnamara. Trong đó, phân tích phim theo Steiner là phân tích đơn giản, dễ thực hiện có các chỉ số đánh giá về tương quan xương, tương quan răng và tương quan mô mềm, cụ thể như sau [46]: Tương quan xương Góc xương hàm trên (SNA): sử dụng để đánh giá vị trí của xương hàm trên theo chiều trước sau so với nền sọ trước, giá trị trung bình của góc SNA bằng 820 ± 20. Nếu chỉ số này lớn hơn 840 có nghĩa là hàm trên nhô ra trước, nếu nhỏ hơn 800 là hàm trên ở vị trí lùi sau.

Góc xương hàm dưới (SNB): dùng để đánh giá tương quan của xương hàm dưới theo chiều trước sau so với nền sọ trước, giá trị trung bình của góc SNB là 780 ± 20. Nếu góc SNB > 800 có nghĩa là hàm dưới nhô ra trước, nếu góc SNB < 760 là hàm dưới lùi ra sau. Góc tương quan xương hàm trên và xương hàm dưới (ANB): độ lớn chênh lệch giữa lệch lạc xương hàm trên và xương hàm dưới (ANB = SNA – SNB). Góc này thể hiện sự khác biệt theo chiều trước sau của nền xương hàm trên và nền xương hàm dưới.

Giá trị trung bình của góc ANB là 20 ± 20, góc ANB > 40, gặp ở trường hợp sai khớp cắn loại II (xương). Góc ANB < 00 gặp ở trường hợp sai khớp cắn loại III (xương). Góc OP-SN: thể hiện mối tương quan giữa mặt phẳng nhai với nền sọ trước. Giá trị trung bình của góc OP-SN là 140.

Nếu góc OP-SN > 140 nghĩa là mặt phẳng nhai dốc, nếu góc OP-SN < 140 là mặt phẳng nhai phẳng. Góc SN-GoGn: xác định hướng phát triển của xương hàm dưới đi xuống nhiều hoặc ít so với sự phát triển cung của khối mặt. Giá trị trung bình của góc SN- GoGn là 320. Nếu góc SN-GoGn > 320 có nghĩa là hàm dưới phát triển theo hướng mở, nếu góc SN-GoGn < 320 là hàm dưới phát triển theo hướng đóng.

9 Tương quan răng Góc giữa hai răng cửa (U1-L1): là góc được tạo bởi hai đường đi qua trục của răng cửa trên và trục của răng cửa dưới, cho thấy mối liên quan giữa răng cửa trên và răng cửa dưới. Giá trị trung bình là 1320. Nếu nhỏ hơn 1320 thì răng cửa trên hoặc răng cửa dưới hoặc cả hai cần dựng lại trục. Ngược lại, nếu góc lớn hơn 1320 thì cần làm nhô răng cửa trên hoặc răng cửa dưới hoặc cả hai răng ra trước, hoặc chỉnh lại trục răng.

U1-NA (mm) khoảng cách cạnh cắn răng cửa trên với đường thẳng NA. Giá trị trung bình là 4mm. U1-NA (0) góc giữa trục dài răng cửa trên và đường thẳng NA. Giá trị trung bình là 220.

L1-NB (mm) khoảng cách cạnh cắn răng cửa dưới với đường thẳng NB. Giá trị trung bình là 4mm. L1-NB (0) góc giữa trục dài răng cửa dưới và đường thẳng NB. Giá trị trung bình là 250.

Tương quan mô mềm Đường thẩm mỹ S: là đường đi từ điểm giữa cánh mũi đến điểm nhô nhất của cằm ở mô mềm, đánh giá mức độ nhô của hai môi so với mũi và cằm.