Luận án về thành phần hóa học và tác dụng sinh học của cây xáo tam phân và cây nhó đông

Luận án nghiên cứu thành phần hóa học và tác dụng sinh học của cây xáo tam phân và cây nhó đông, cung cấp thông tin quý giá cho y học.

• Trường học: Trường Đại Học
• Chuyên ngành: Hóa Học
• Đề tài: Nghiên Cứu Hóa Học Và Tác Dụng Sinh Học Của Cây Xáo Tam Phân Và Cây Nhó Đông
• Loại tài liệu: Đề Tài Nghiên Cứu
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Khánh Hòa

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Thành phần hóa học và tác dụng sinh học của chi Paramignya
• 1.2. Thành phần hóa học và tác dụng sinh học của chi Morinda

Tóm tắt

I. Giới thiệu về cây Xáo tam phân và cây Nhó đông

Cây Xáo tam phân (Paramignya trimera) và cây Nhó đông (Morinda longissima) là hai loài cây thuốc quý có nguồn gốc từ Việt Nam. Cây Xáo tam phân phân bố chủ yếu ở Khánh Hòa và Ninh Thuận, trong khi cây Nhó đông được tìm thấy ở Sơn La, Thừa Thiên Huế và Quảng Nam. Cả hai loài cây này đã được sử dụng trong y học cổ truyền để điều trị các bệnh về gan, đặc biệt là xơ gan và ung thư gan. Việc nghiên cứu thành phần hóa học và tác dụng sinh học của hai loài cây này là cần thiết nhằm xác định các hợp chất có hoạt tính sinh học và ứng dụng trong điều trị bệnh. Nghiên cứu này không chỉ giúp làm sáng tỏ tác dụng chữa bệnh của cây mà còn mở ra hướng đi mới trong việc phát triển các sản phẩm từ thiên nhiên phục vụ cho y học.

II. Thành phần hóa học của cây Xáo tam phân

Cây Xáo tam phân chứa nhiều hợp chất hóa học quý giá, bao gồm các coumarin, triterpene, và alcaloid. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng có khoảng 85 hợp chất tự nhiên đã được phân lập từ chi Paramignya, trong đó có nhiều hợp chất có tác dụng sinh học đáng chú ý. Ví dụ, hợp chất ostruthin được phân lập từ rễ cây có khả năng gây độc tế bào ung thư và kháng viêm. Các hợp chất này không chỉ có giá trị trong việc điều trị bệnh mà còn có thể được ứng dụng trong sản xuất dược phẩm. Việc nghiên cứu sâu hơn về thành phần hóa học của cây sẽ giúp xác định rõ hơn các hoạt chất có lợi và mở rộng ứng dụng trong y học.

III. Tác dụng sinh học của cây Nhó đông

Cây Nhó đông cũng chứa nhiều hợp chất có tác dụng sinh học, đặc biệt là các anthraquinone và iridoid. Các nghiên cứu cho thấy rằng các bộ phận của cây như rễ, lá và quả đều có khả năng kháng vi khuẩn, chống nấm và kháng viêm. Sản phẩm nổi tiếng từ cây này là nước trái cây noni, được biết đến với nhiều lợi ích sức khỏe. Việc nghiên cứu tác dụng sinh học của cây Nhó đông không chỉ giúp khẳng định giá trị của nó trong y học cổ truyền mà còn mở ra cơ hội cho việc phát triển các sản phẩm mới từ thiên nhiên, phục vụ cho nhu cầu chăm sóc sức khỏe hiện đại.

IV. Ứng dụng thực tiễn và giá trị nghiên cứu

Nghiên cứu về cây Xáo tam phân và Nhó đông không chỉ có giá trị trong việc bảo tồn và phát triển nguồn dược liệu quý mà còn có ý nghĩa lớn trong việc phát triển các sản phẩm y tế từ thiên nhiên. Các hợp chất được phân lập từ hai loài cây này có thể được ứng dụng trong điều trị các bệnh lý về gan, đặc biệt là xơ gan và ung thư gan. Hơn nữa, việc nghiên cứu này còn góp phần nâng cao nhận thức về giá trị của cây thuốc trong y học hiện đại, khuyến khích việc sử dụng các sản phẩm tự nhiên an toàn và hiệu quả hơn. Từ đó, có thể phát triển các sản phẩm dược phẩm mới, phục vụ cho nhu cầu chăm sóc sức khỏe của cộng đồng.

Nội dung chính

Báo Cáo Nghiên Cứu Khoa Học: Khám Phá Thành Phần Hóa Học Và Tiềm Năng Dược Lý Của Cây Xáo Tam Phân Và Cây Nhó Đông

---

Tóm tắt nghiên cứu (200-250 từ)

Nghiên cứu tập trung giải quyết câu hỏi trọng tâm: Cơ sở khoa học nào khẳng định hiệu quả chữa bệnh gan trong dân gian của cây Xáo tam phân (Paramignya trimera (Oliv.)) và cây Nhó đông (Morinda longissima Y. Ruan)? Đây là hai dược liệu quý bản địa tại Việt Nam nhưng trước đây chưa có công trình nghiên cứu hệ thống toàn diện về thành phần hóa học kết hợp sàng lọc dược lý định hướng.

Nghiên cứu áp dụng quy trình chiết xuất phân đoạn đa dung môi, kết hợp các kỹ thuật sắc ký hiện đại (Silica gel, pha đảo RP-18, Diaion HP-20) và phương pháp phổ học phân giải cao (HR-ESI-MS, NMR 1D/2D 500 MHz) để phân lập, xác định cấu trúc hóa học. Đánh giá hoạt tính sinh học được thực hiện trên mô hình in vitro kháng virus viêm gan B (HBV) sử dụng dòng tế bào HepG2.15 (đo mức độ ức chế HBsAg bằng ELISA) và mô hình in vivo bảo vệ gan trên chuột BALB/c bị gây độc cấp tính bằng paracetamol (400 mg/kg).

Kết quả đã phân lập và xác định hơn 30 hợp chất sạch, trong đó phát hiện nhiều hợp chất tự nhiên mới chưa từng công bố trên thế giới (nhóm ninhvanin, paratrimerin ở Xáo tam phân; nhóm morinlongoside ở Nhó đông). Về mặt sinh học, cao chiết rễ Nhó đông thể hiện khả năng ức chế rõ rệt kháng nguyên bề mặt HBsAg, trong khi cao chiết và các hợp chất coumarin (ostruthin, ninhvanin) từ Xáo tam phân cho thấy hiệu quả hạ men gan AST, ALT và phục hồi mô bệnh học gan vượt trội.

Công trình đặt nền móng khoa học vững chắc, mở ra tiềm năng ứng dụng to lớn trong việc phát triển thuốc và thực phẩm bảo vệ sức khỏe điều trị viêm gan B và tổn thương gan từ nguồn thảo dược Việt Nam.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (300-350 từ)

Bệnh lý gan mật, đặc biệt là viêm gan virus B, xơ gan và ung thư gan, hiện là một trong những gánh nặng y tế lớn nhất tại Việt Nam với tỷ lệ nhiễm HBV ước tính lên tới 25% dân số. Các phác đồ điều trị hiện hành chủ yếu sử dụng thuốc ức chế miễn dịch (Interferon-α) hoặc các thuốc tương tự nucleotide (như Lamivudine). Tuy nhiên, các liệu pháp này vẫn tồn tại nhiều hạn chế như giá thành cao, tỷ lệ kháng thuốc gia tăng khi dùng kéo dài và nhiều tác dụng phụ nghiêm trọng. Thực trạng này đặt ra nhu cầu cấp bách trong việc tìm kiếm các hoạt chất tự nhiên an toàn, hiệu quả từ thảm thực vật phong phú trong nước.

Trong tri thức y học bản địa, đồng bào dân tộc thiểu số và người dân miền Trung đã tích lũy nhiều kinh nghiệm quý báu:

• Người dân vùng Ninh Hòa (Khánh Hòa) từ lâu đã dùng thân rễ cây Xáo tam phân (Paramignya trimera, họ Rutaceae) sắc uống trị xơ gan cổ trướng và ung thư gan.
• Đồng bào Thái tại Sơn La sử dụng thân rễ cây Nhó đông (Morinda longissima, họ Rubiaceae) làm thuốc giải độc gan, chữa vàng da và viêm gan mãn tính.

Mặc dù có lịch sử sử dụng lâu đời và nhu cầu thị trường rất lớn, trước năm 2013 ở nước ta gần như chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu sâu về thành phần hóa học cũng như đánh giá thực nghiệm dược lý của Xáo tam phân. Đối với cây Nhó đông, các công bố trước đó mới chỉ dừng lại ở khảo sát sơ bộ cao chiết thô mà chưa đi sâu vào phân lập định hướng hoạt tính và xác định cơ chế sinh học.

Việc thực hiện nghiên cứu này mang tính thời sự cao và vô cùng cấp thiết. Nghiên cứu không chỉ giải mã tường minh bản chất hóa học của hai loài dược liệu quý, mà còn tạo luận cứ thực nghiệm vững chắc để ngăn chặn tình trạng sử dụng dược liệu tự phát, thúc đẩy bảo tồn nguồn gen và định hướng công nghệ phát triển dược phẩm bảo vệ gan made-in-Vietnam.

---

Methodology và approach (350-400 từ)

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp tiếp cận sàng lọc sinh học định hướng hóa thực vật (Bioassay-guided fractionation), kết hợp chặt chẽ giữa Hóa học các hợp chất thiên nhiên và Dược lý học thực nghiệm.

Mẫu dược liệu chuẩn hóa (Xáo tam phân & Nhó đông)

1. Thu thập và định danh mẫu thực vật

Mẫu thân và rễ Xáo tam phân (Paramignya trimera) được thu hái tại xã Ninh Vân, tỉnh Khánh Hòa (tiêu bản C-499). Mẫu rễ Nhó đông (Morinda longissima) được thu hái tại tỉnh Sơn La (tiêu bản C-547). Cả hai mẫu đều được giám định thực vật học chính xác bởi các chuyên gia thuộc Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam và Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.

2. Chiết xuất và phân lập hóa học

Dược liệu khô được xay nhỏ và ngâm chiết kiệt với dung môi hữu cơ (Metanol/Etanol 96°) và nước nóng (100°C). Cao tổng được phân bố phân đoạn lần lượt với các dung môi có độ phân cực tăng dần: n-hexan, clorofoc, etyl axetat và nước. Quy trình phân tách hợp chất tinh khiết sử dụng kết hợp nhiều hệ thống sắc ký hiện đại:

• Sắc ký lớp mỏng (TLC) pha thường và pha đảo RP-18 F254s.
• Sắc ký cột (CC) trên chất hấp phụ Silica gel (240–430 mesh), pha đảo YMC RP-18 (30–50 µm), nhựa trao đổi ion Diaion HP-20 và Sephadex LH-20.

3. Xác định cấu trúc hóa học

Cấu trúc không gian của các phân tử được giải đoán toàn diện thông qua:

• Điểm nóng chảy (Boetius) và năng suất quay cực riêng $[\alpha]_D$ (máy Polartronic-D).
• Phổ khối lượng phân giải cao HR-ESI-MS (Agilent 6510 Q-TOF LC/MS và Bruker MicroQ-TOF III).
• Phổ cộng hưởng từ hạt nhân 1D ($^1\text{H}$, $^{13}\text{C}$, DEPT) và 2D NMR (HSQC, HMBC, $^1\text{H}$-$^1\text{H}$ COSY, NOESY, ROESY) trên thiết bị Bruker Avance 500 MHz.

4. Đánh giá hoạt tính sinh học

• Mô hình in vitro kháng virus viêm gan B: Sử dụng dòng tế bào ung thư gan người mang bộ gen HBV tái tổ hợp ổn định (HepG2.15). Đánh giá tỷ lệ sống sót của tế bào bằng kit CCK-8 tại bước sóng 450 nm để loại bỏ các phân đoạn gây độc tế bào không đặc hiệu. Các mẫu không độc (tỷ lệ sống $>80%$) được định lượng khả năng ức chế giải phóng kháng nguyên bề mặt HBsAg bằng kỹ thuật ELISA, so sánh trực tiếp với đối chứng dương Lamivudine (50 µM).
• Mô hình in vivo bảo vệ gan: Thực hiện trên chuột nhắt trắng chủng BALB/c (26 ± 2g), chia 6 lô ngẫu nhiên. Chuột được cho uống dịch chiết/hợp chất liên tục 7 ngày trước và 2 ngày sau khi gây độc gan cấp bằng một liều duy nhất Paracetamol (400 mg/kg). Đánh giá hiệu quả bảo vệ gan thông qua định lượng enzym nội bào AST, ALT, cholesterol toàn phần trên máy tự động Beckman Coulter AU680 và kiểm tra vi thể giải phẫu bệnh mô gan nhuộm Hematoxylin & Eosin (H&E), đối chứng với thuốc chuẩn Silymarin (50 mg/kg).

5. Xử lý thống kê

Dữ liệu sinh học được phân tích phương sai một nhân tố (One-way ANOVA), kiểm định Student's t-test và so sánh sự sai khác có ý nghĩa thống kê bằng hệ số LSD ($p < 0.05$).

---

Phát hiện chính (400-450 từ)

Nghiên cứu mang lại những đột phá khoa học quan trọng cả về mặt hóa thực vật lẫn dược lý học thực nghiệm:

1. Phân lập thành công nhiều hợp chất tự nhiên mới

• Từ cây Xáo tam phân (P. trimera): Đã phân lập 10 hợp chất tinh khiết chủ đạo thuộc khung coumarin và coumarin glycoside. Trong đó, lần đầu tiên phát hiện và xác định cấu trúc 5 hợp chất mới:
  • Ninhvanin (PT-2): $6\text{-(3,7-dimethyl-2,6-octadienyl)-7-hydroxy-8-methoxy-2H-1-benzopyran-2-one}$.
  • Paramitrimerol (PT-5)
  • Ninhvanin B (PT-7)
  • Paratrimerin A (PT-8) và Paratrimerin B (PT-9) (dẫn xuất coumarin glycoside phân tử lượng lớn).
  • Cùng các hợp chất giàu hoạt tính như Ostruthin (PT-1), Citrusinine-I (PT-4), Parabacunoic acid (PT-10).
• Từ cây Nhó đông (M. longissima): Đã phân lập 22 hợp chất sạch, chủ yếu thuộc nhóm anthraquinone, iridoid và phenylethanoid glycoside. Đặc biệt ghi nhận 3 hợp chất glycoside hoàn toàn mới:
  • Morinlongoside A (ML-13) ($[\alpha]_D^{22} -1.00$)
  • Morinlongoside B (ML-14) ($[\alpha]_D^{22} -1.00$)
  • Morinlongoside C (ML-15) ($[\alpha]_D^{22} +0.60$)
  • Cùng các hợp chất anthraquinone giá trị: Damnacanthal (ML-1), Lucidin-$\omega$-methyl ether (ML-2), Soranjidiol (ML-3), Morindone (ML-8), Lucidin-3-O-$\beta$-D-primeveroside (ML-12) và Acteoside (ML-18).

2. Tác dụng ức chế chọn lọc virus viêm gan B in vitro

Kết quả thử nghiệm trên tế bào HepG2.15 mang bộ gen HBV cho thấy:

• Cao cồn thân rễ Nhó đông (ML) ở nồng độ $60\ \mu\text{g/ml}$ thể hiện khả năng ức chế bài tiết kháng nguyên HBsAg ấn tượng nhất, làm giảm mức độ biểu hiện HBsAg xuống chỉ còn $69.37 \pm 2.8%$ so với nhóm chứng DMSO ($100%$). Cao nước Nhó đông (W) cũng làm giảm mức biểu hiện xuống $85.04 \pm 6.0%$ mà không gây độc tế bào (tỷ lệ sống sót đạt $102 - 107%$).
• Đối với Xáo tam phân, các phân đoạn cao nước PR1–PR4 duy trì độ an toàn tế bào cao nhưng ít ức chế HBsAg. Đáng chú ý, phân đoạn PR5 của cao nước Xáo tam phân thể hiện độc tính tế bào rất mạnh (tỷ lệ sống sót của tế bào chỉ đạt $23.84%$), cho thấy tiềm năng tiêu diệt tế bào ung thư gan cần tiếp tục khai thác sâu.

3. Hiệu lực bảo vệ gan và phục hồi mô học in vivo

Trên mô hình chuột BALB/c bị hoại tử gan do Paracetamol:

• Cao chiết tổng và đặc biệt là hai hợp chất coumarin sạch Ostruthin (PT-1) và Ninhvanin (PT-2) thể hiện tác dụng bảo vệ gan xuất sắc. Các mẫu này làm giảm rõ rệt nồng độ các enzym hoại tử tế bào gan AST và ALT trong huyết thanh tương đương với hoạt chất đối chứng chuẩn Silymarin ($p < 0.05$).
• Tiêu bản mô bệnh học nhuộm H&E cho thấy nhóm sử dụng Ostruthin và Ninhvanin có cấu trúc tiểu thùy gan được bảo tồn nguyên vẹn, giảm thiểu tối đa hiện tượng thoái hóa mỡ, viêm thâm nhiễm và hoại tử trung tâm tiểu thùy do chất chuyển hóa độc hại NAPQI gây ra.

---

Đóng góp khoa học (250-300 từ)

Công trình mang lại những giá trị đóng góp toàn diện trên cả 4 khía cạnh khoa học và thực tiễn:

1. Đóng góp lý thuyết (Theoretical Contributions)

Nghiên cứu bổ sung một khối lượng dữ liệu hóa thực vật và phổ cấu trúc phong phú cho cơ sở dữ liệu quốc tế về chi Paramignya (họ Rutaceae) và chi Morinda (họ Rubiaceae). Việc tìm ra hàng loạt khung phân tử mới (ninhvanin, paratrimerin, morinlongoside) đã mở rộng hiểu biết về sinh tổng hợp các hợp chất tự nhiên coumarin lai terpenoid và anthraquinone glycoside trong thực vật nhiệt đới.

2. Cải tiến phương pháp luận (Methodological Innovations)

Thiết lập thành công quy trình nghiên cứu tích hợp từ phân lập hóa học giải phân giải cao kết hợp song song hai mô hình sàng lọc sinh học hiện đại: mô hình tế bào HepG2.15 biểu hiện HBV nguyên bản và mô hình chuột nhắt BALB/c gây độc gan bằng paracetamol 400 mg/kg tối ưu. Đây là quy chuẩn phương pháp luận mẫu mực cho các nghiên cứu hiện đại hóa dược liệu cổ truyền.

3. Ứng dụng thực tiễn (Practical Applications)

Xác thực cơ sở khoa học cho hai bài thuốc dân gian điều trị bệnh gan tại Khánh Hòa và Sơn La. Cung cấp căn cứ định lượng các chất chỉ điểm sinh học (markers) như Ostruthin, Ninhvanin, Damnacanthal để phục vụ chuẩn hóa quy trình chiết xuất công nghiệp, bào chế thuốc dược liệu và thực phẩm chức năng bảo vệ tế bào gan, kháng virus HBV.

4. Hàm ý chính sách và xã hội (Policy Implications)

Cung cấp bằng chứng thuyết phục giúp cơ quan quản lý y tế và chính quyền địa phương xây dựng chiến lược bảo tồn nguồn gen quý, quy hoạch vùng trồng đạt tiêu chuẩn GACP-WHO, hạn chế tình trạng khai thác cạn kiệt nguồn thảo dược hoang dã.

---

Đối tượng quan tâm (200-250 từ)

Kết quả của đề tài nghiên cứu đem lại giá trị hữu ích cho nhiều nhóm đối tượng chuyên ngành:

• Các nhà khoa học và viện nghiên cứu chuyên ngành: Cung cấp cơ sở dữ liệu phổ khối HR-MS, NMR 500 MHz chuẩn mực để tra cứu hóa thực vật học; mở ra các hướng nghiên cứu sâu hơn về tổng hợp toàn phần, bán tổng hợp dẫn xuất và sinh học phân tử về cơ chế ức chế HBV.
• Doanh nghiệp Dược phẩm và Thực phẩm bảo vệ sức khỏe: Nguồn thông tin giá trị cho các bộ phận R&D nhằm tiếp nhận quy trình chiết xuất, định lượng hoạt chất và phát triển các dòng sản phẩm hạ men gan, giải độc gan, hỗ trợ điều trị viêm gan B mãn tính có nguồn gốc tự nhiên.
• Bác sĩ, Dược sĩ và Thầy thuốc Y học cổ truyền: Cơ sở khoa học thực nghiệm vững chắc giúp các chuyên gia y tế an tâm trong việc kê đơn, phối ngũ dược liệu và tư vấn chính xác cho người bệnh, tránh việc sử dụng sai bộ phận hoặc sai liều lượng.
• Cơ quan quản lý và Nhà hoạch định chính sách: Căn cứ xây dựng tiêu chuẩn Dược điển Việt Nam, chính sách bảo vệ vùng sinh thái tự nhiên tại Khánh Hòa, Ninh Thuận, Sơn La và hỗ trợ sinh kế bền vững cho người dân địa phương thông qua phát triển chuỗi cung ứng dược liệu.

---

Câu hỏi thường gặp - FAQ (250-300 từ)

1. Phát hiện quan trọng nhất của công trình nghiên cứu này là gì?

2. Phương pháp nghiên cứu của đề tài có điểm gì nổi bật?

3. Kết quả nghiên cứu có thể khái quát hóa (generalize) trên lâm sàng ngay không?

4. Định hướng nghiên cứu tiếp theo (Next steps) của nhóm là gì?

5. Những ứng dụng thực tiễn có thể triển khai ngay từ kết quả này là gì?

---

Kết luận (150 từ)

Công trình nghiên cứu đã làm sáng tỏ toàn diện thành phần hóa học và tác dụng sinh học của thân rễ cây Xáo tam phân (Paramignya trimera) và rễ cây Nhó đông (Morinda longissima). Nghiên cứu không chỉ phát hiện nhiều hợp chất tự nhiên mới lần đầu tiên được định danh trên thế giới, mà còn khẳng định giá trị dược lý vượt trội của hai loài thảo dược trong việc ức chế virus viêm gan B và bảo vệ tế bào gan trước các tổn thương hoại tử cấp tính.

Trong tương lai, việc đẩy mạnh các thử nghiệm lâm sàng và tối ưu hóa công nghệ bào chế sẽ là chìa khóa để chuyển giao tri thức nghiên cứu thành các sản phẩm điều trị thực tiễn. Đã đến lúc các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp dược phẩm cần liên kết chặt chẽ để hiện đại hóa nguồn tài nguyên dược liệu quý báu của Việt Nam, mang lại giải pháp chăm sóc sức khỏe an toàn và bền vững cho cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 1. Thành phần hóa học và tác dụng sinh học của chi Paramignya Chi Paramignya thuộc họ Cam chanh (Rutaceae) gồm khoảng 15 loài cây thân gỗ nhỏ, dạng dây leo có nguồn gốc từ phía nam và đông nam châu Á và ở miền bắc nước Úc [1]. Các loài trong chi Paramignya thường là dạng cây gỗ trườn, có gai mọc ở lá nách. Lá dạng kép một lá, mép lá nguyên, có nhiều tuyến tinh dầu.

Cụm hoa mọc ở lách ná, hoa lưỡng tính màu trắng. Đài bốn đến năm thuỳ thuỳ dính nhau ở gốc thành hình chén.Tràng hoa có bốn hoặc năm cánh, tiền khai lợp. Bộ nhị có tám đến mười nhị, chỉ nhị rời nhau, bao phấn thuôn dài. Cuống bầu ngắn, các lá noãn dính nhau hoàn toàn, bầu ba đến năm ô, mỗi ô một đến noãn.

Quả mọng, hình cầu hoặc trứng, không có long hình túi mọng nước (tép), vỏ quả dày, điểm tuyến dày đặc, có từ một đến năm hạt. Hạt to dẹt hai bên, vỏ hạt mỏng, phồng lên [1]. Theo phân loại thực vật học trên cơ sở dữ liệu thực vật học (theplantlist.org), chi Paramignya bao gồm 30 loài. Trong số 30 loài, hiện chỉ có hai loài được chấp nhận tên khoa học (accepted) là P.

confertifolia Swingle và P. Hiện nay, cả bốn loài được nghiên cứu về thành phần hóa học và tác dụng sinh học (P. scandens), cùng với 22 loài khác đều chưa được chấp nhận tên khoa học (unresolved) trên cơ sở dữa liệu này. Hiện nay, mới có 4 loài được nghiên cứu về thành phần hóa học ở các mức độ khác nhau.

Trong đó, có 01 loài thu ở Sri Lanka (P. monophylla), 01 loài ở Thái Lan (P. griffithii) và 02 loài ở Việt Nam (P. Các lớp chất chính thuộc chi này gồm chủ yếu là các coumarin, triterpene, alcaloid và các dẫn xuất glycoside.

Cho đến nay có khoảng 85 hợp chất tự nhiên đã được phân lập ra từ chi Paramignya, bao gồm mười tám coumarin (1–18), mười lăm tirucallan và saponin tirucallan (19–33), chín ancaloit (34–42), mười một flavanon (43-53) và một số hợp chất khác (54–85), cùng với một số đánh giá về tác dụng sinh học của chúng [2 -29] (Bảng 1. Danh mục các hợp chất phân lập từ chi Paramignya stt Hợp chất Loài Bộ phận Tác dụng sinh học Tài liệu 4 stt Hợp chất Loài Bộ phận Tác dụng sinh học Tài liệu Coumarin 1 7-Hydroxycoumarin P. trimera rễ - [2, 3] 2 7-Methoxycoumarin P. trimera rễ - [2, 3] 3 Ostruthin P.

trimera rễ gây độc tế bào ung [ 2-7] thư, kháng viêm, chống tiểu đường, chống trầm cảm 4 Ninhvanin (8- P. trimera rễ gây độc tế bào ung [2-5] (Methoxyostruthin) thư, kháng viêm, chống tiểu đường 5 Paratrimerin E (5a) P. trimera rễ chống tiểu đường [4], [8] 6-(6′,7′-Dihydroxy-3′,7′ - rễ kháng viêm dimethylocta-2′-enyl)-7- hydroxycoumarin (5b) 6 Paratrimerin F P. trimera rễ chống tiểu đường [8] 7 Scopoletin P.

trimera rễ chống tiểu đường [8] 8 Xanthyletin P. rễ chống tiểu đường [8], [9], [5] monophylla 9 Pandanusin A P. trimera rễ chống tiểu đường [8] 10 8-Geranyl-7-hydroxycoumarin P. trimera rễ kháng viêm [4] 11 6-(7-Hydroperoxy-3,7- P.

trimera rễ - [4] dimethylocta-2,5-dienyl)-7- hydroxycoumarin 12 Luvangetin P. trimera rễ kháng viêm [4] 13 Poncitrin (dentatin) P. monophylla rễ - [10] 14 Nordentatin P. monophylla rễ - [10] 15 5-hydroxy-8,8-dimethyl-10- P.

monophylla rễ - [10] (3′,7′-dimethyocta-1′,6′- dimethylocta-1′,6′-dien-3′-yl) pyranocoumarin 16 5-methoxy-8,8-dimethyl-10- P. monophylla rễ - [10] (3′,7′-dimethyocta-1′,6′- dimethylocta-3′-dien-3′-yl) pyranocoumarin 5 stt Hợp chất Loài Bộ phận Tác dụng sinh học Tài liệu 17 5-methoxy-8,8-dimethyl-10-(7- P. monophylla rễ - [9] hydroxy-3,7-dimethylocta-1,5- dien-3-yl) pyranocoumarin 18 5-hydroxy-8,8-dimethyl-10-(7- P. monophylla rễ - [9] hydroxy-3,7-dimethylocta-1,5- dien-3-yl) pyranocoumarin tirucallane và saponin tirucallane 19 Flindissone P.

monophylla rễ - [11] 20 Deoxyflindissone P. monophylla rễ - [11] 21 Tirucalla-7,24-diene-3β,23-diol P. monophylla rễ - [11] 22 Tirucalla-7,24-diene-3β,21,23- P. monophylla rễ - [11] triol 23 3-oxotirucalla-7,24-diene-21,23- P.

monophylla rễ - [11] diol 24 3-oxo-tirucalla-7,24-dien-23-ol P. monophylla rễ - [11] 25 24,24-dimethyl-lanosta-25-en- P. monophylla rễ -- [12] 3β-ol 26 3-oxo-tirucalla-7,24-diene-21-al P. grithii rễ - [13] 27 Paramignyol A P.

scandens lá gây độc tế bào ung [14] thư 28 Paramignyol B P. scandens lá gây độc tế bào ung [14] thư 29 Paramignyosides A P. scandens lá kháng viêm [15] 30 Paramignyosides B P. scandens lá kháng viêm [15] 31 Paramignyosides C P.

scandens lá kháng viêm [15] 32 Paramignyosides D P. scandens lá kháng viêm [15] 33 Paramignyosides E P. scandens lá kháng viêm [15] alcaloids 34 Citrusinine-I P. trimera rễ gây độc tế bào ung [8, 3] thư, chống tiểu đường 6 stt Hợp chất Loài Bộ phận Tác dụng sinh học Tài liệu 35 Glycocitrine-III P.

trimera rễ gây độc tế bào ung [8, 3] thư, chống tiểu đường 36 Oriciacridone E P. trimera rễ gây độc tế bào ung [8] thư, chống tiểu đường 37 Oriciacridon P. trimera rễ gây độc tế bào ung [3] thư 38 5-hydroxynoracronycin P. trimera rễ chống tiểu đường [8, 3] 39 Paratrimerin C P.

trimera rễ chống tiểu đường [8] 40 Paratrimerin D P. trimera rễ chống tiểu đường [8] 41 Paratrimerins G P. trimera thân chống tiểu đường [16] 42 Paratrimerins H P. trimera thân chống tiểu đường [16] Flavonoid 43 Amoradicin P.

grithii thân - [13] 44 3′,4′-dihydroxy-7-methoxy-8-(3- P. grithii thân -- [13] methylbut-2-enyl)-furano- (4′',5′':6,5)- flavanone 45 3′,4′-Dihydroxy-7-methoxy-8- P. grithii thân - [13] (3- methylbut-2-enyl)-2′''-(1- hydroxy-1- methylethyl)-furano-(4′',5′':6,5)- flavanone 46 Carpachromene P. monophylla cành lá - [12] 47 3′-methoxycarpachromene P.

monophylla cành lá - [12] 48 Atripliside B P. trimera thân - [16] 3,6,7,8,3′,4′-hexamethoxyflavone 50 5,6,7,8,3′,4′-hexamethoxyflavone P. trimera thân - [16] 7 stt Hợp chất Loài Bộ phận Tác dụng sinh học Tài liệu 51 5- P. trimera thân - [16] hydroxy-3,7,8,3′,4′- pentamethoxyflavone 52 5,7,8,3′,4′-pentamethoxyflavone P.

trimera thân - [16] 53 5,7,8,4′-tetramethoxyflavone P. trimera thân - [16] Các hợp chất khác 54 Methyl- 4-hydroxybenzoate P. trimera rễ - [18] 55 Methyl -p-(E)-coumarate P. trimera rễ - [18] 56 Methyl syringate P.

trimera rễ - [18] 57 Vanillin P. trimera rễ - [18] 58 (E)-methyl3-(4′-hydroxy-3′,5′- P. trimera rễ - [18] dimethoxyphenyl) acrylate 59 Methyl ferulate P. trimera rễ - [18] 60 Methyl 4-hydroxy-3- P.

trimera rễ - [18] methoxybenzoate 61 Vanillic acid P. trimera rễ chống tiểu đường [8] 62 Trans-N-p-coumaroyl tyramine P. trimera rễ chống tiểu đường [8] 64 6-(2-Hydroxyethyl)-2,2- P. thân rễ kháng viêm [4, 13] dimethyl-2H-1- grithii benzopyran 65 Gusanlungionoside C P.

scandens lá - [17] 67 Limonoid methyl isolimonate P. scandens lá - [17] 68 Lignin glycoside syringaresinol P. scandens lá - [17] di-O-β-dglucopyranoside 69 Nucleoside adenosine P. scandens lá - [18] 8 stt Hợp chất Loài Bộ phận Tác dụng sinh học Tài liệu 70 Sitosterol P.

monophylla rễ - [10] 71 methyl protocatechuate P. trimera thân - [19] 72 methyl vanillate P. trimera thân - [19] 73 syringic acid P. trimera thân - [19] 74 methyl syringate P.

trimera thân - [19] 75 methyl trans-p-coumarate P. trimera thân - [19] 76 methyl trans-ferulate P. trimera thân - [19] 77 methyl trans-sinapate P. trimera thân - [19] 78 demethylsuberosin P.

trimera thân - [19] 79 5-O-methylanisocoumarin B P. trimera thân - [19] 80 psoralene P. trimera thân - [19] 81 (S)-marmesin P. trimera thân - [19] 82 xylobuxin P.

trimera thân - [19] 83 liquiritigenin P. trimera thân - [19] 84 trans-3,4-dihydroxy- P. trimera thân - [19] 3,4-dihydroanofinic acid 85 dipterocarpol P. trimera thân - [19] Coumarin Các coumarin 1–18 từ chi Paramignya được tìm thấy nhiều nhất trong hai loài P.

Các coumarin của chi Paramignya thường ở dạng tự do. Cấu trúc hóa học chung của các coumarin này là vòng coumarin hai lần thế ở vị trí 6, 7 (hình 1. Về mặt tác dụng sinh học, các coumarin này có phổ hoạt tính khá rộng bao gồm hoạt tính gây độc tế bào, kháng viêm, kháng 9 tiểu đường và chống trầm cảm. Đặc biệt, hợp chất coumarin ostruthin (3) được phân lập từ loài P.

trimera có nhiều tác dụng sinh học quí như chống ung thư, kháng viêm, giảm tiểu đường và chống trầm cảm [4, 6, 7] (Bảng 1. Cấu trúc các hợp chất coumarin từ chi Paramignya Tirucallane và saponin tirucallane Các nghiên cứu hóa thực vật về chi Paramignya cho thấy sự xuất hiện của các hợp chất điển hình với cấu trúc tirucallane và saponin tirucallane 19–33 (bảng 1.2), bao gồm bảy tirucallanes 19-25 được phân lập từ quả, lá và thân loài P. monophylla [11, 12], tirucallane 26 được phân lập từ thân cây loài P. grithii [13] và bảy saponin tirucallane từ 27–33 từ thân và lá của loài P.

Trong đó, các saponin tirucallane là lớp chất đặc trưng về mặt hóa học chỉ tìm thấy được ở loài P. scandens mà chưa tìm thấy ở các loài khác thuộc chi Paramignya. Về mặt tác dụng sinh học, các hợp chất saponin tirucallan này có tác dụng gây độc tế bào và kháng viêm [14, 15]. 10 Alcaloid Hiện có, chín hợp chất alcacoid 34 - 42 (bảng 1.2), tất cả đều được tìm thấy trong các loài P.

Các hợp chất 34 – 36, 38 - 42 đều thể hiện tác dụng ức chế enzym α-glucosidase [8]. Flavonoid Từ chi Paramignya hiện có mười một hợp chất flavonoid 43-53 đã được phân lập (bảng 1. Các hợp chất flavonoid này được tìm thấy chủ yếu ở thân loài P. grithii và lá cây loài P.

scandens và năm hợp chất flavonoid được tìm thấy trong thân loài Xáo tam phân P. Các hợp chất khác. Các hợp chất khác được tìm thấy trong chi Paramignya bao gồm các phenol, các chromen và các hợp chất glycosid (bảng 1. Đặc biệt, các hợp chất phenol được tìm thấy nhiều nhất trong thân rễ loài P.

Về mặt tác dụng sinh học, các hợp chất 61 và 63 đã được chứng minh khả năng ức chế enzym α-glucosidase [8]. Tác dụng sinh học của cao chiết của chi Paramignya Các nghiên cứu về tác dụng sinh học của cao chiết chi Paramignya được tiến hành theo hướng đánh giá hoạt tính kháng ung thư, hoạt tính bảo vệ gan và hoạt tính kháng tiểu đường. Đánh giá sinh học đầu tiên được thực hiện trên loài P. lobata thu ở Singapore về hoạt tính kháng ung thư.

Cao chiết metanol của thân loài P. lobata đã được chứng minh ức chế dòng ung thư biểu mô KB với giá trị ED50 100 μg/ml [20]. Cây Xáo tam phân có tên khoa học là Paramignya trimera (Oliv.) Guillaum, là loài được quan tâm nhiều nhất gần đây về mặt tác dụng sinh học [2,6]. Nguyễn Minh Khởi và cs đã chứng minh cao chiết metanol của rễ loài P.

trimera không độc, và chưa xác định được giá trị LD50. Về tác dụng gây độc tế bào ung thư, cao chiết metanol của rễ loài P. trimera cùng phân đoạn hexan và hợp chất ostruthin được chứng minh gây độc với năm dòng tế bào ung thư gồm Hep-G2, HTC-116, MDA- MB-231, OVCAR-8 và dòng tế bào Hela [6]. Gần đây, Nguyễn Văn Tặng và cs tiếp tục nghiên cứu thêm tác dụng chống ung thư và tác dụng chống oxi hóa của các cao 11 chiết và phân đoạn của loài P.

Cao chiết metanol của lá và rễ loài P. trimera có khả năng gây độc với 12 dòng tế bào ung thư: MiaPaCa2 (tuyến tụy), HT29 (đại tràng), A2780 (buồng trứng), H460 (phổi), A431 (da), Du145 (tuyến tiền liệt), BE2-C (u nguyên bào thần kinh), MCF-7 (vú), MCF-10A (vú bình thường), U87, SJ-G2 và SMA (glioblastoma) [21]. Ngoài ra, cao chiết metanol của rễ P.