BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO 2. NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO LÊ XUÂN TRỌNG (Tổng Chủ biên) NGUYÊN CƯƠNG (Chủ biên) ĐỒ TẤT HIẾN HOÁ HỌC (Tái bản lần thứ bảy) NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM See Bản quyền thuộc Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam - Bộ Giáo dục và Đào tạo 01—2011/CXB/75—1235/GD Mã số : 2HRO7TI MỞ ĐẦU MÔN HOÁ HỌC Hoá học là gì ? Hoá học có vai trò như thế nào trong cuộc sống của chúng ta ? Phải làm gì để có thể học tốt môn Hoá học ? Ï - HOA HOC LA Gi? 1. Thí nghiệm Dung dịch natri hidroxit Có 3 ống nghiệm nhỏ chứa các chất : a) Dung dich natri hiđroxit ; b) Dung dịch đồng sunfat ; c) Dung dịch axit clohiđric ; và vài cái đỉnh sắt. Dung dich Ngoài ra còn có 2 ống nghiệm nhỏ úp trong một 0| đồng sunfat giá gỗ. Hãy cho 1 ml dung dịch đồng sunfat có Hinh 0.1 màu xanh vào ống nghiệm thứ nhất, rồi cho thêm 1 ml dung dịch natri hiđroxit (hình 0. Nhận xét hiện tượng. Hãy cho vào ống nghiệm thứ hai 1 m1 dung dịch axit clohiđric và một đỉnh sat nhỏ (hình 0. Nhận xét hiện tượng. Quan sát E|H Dungdịch iJ axit clohidric 4a) Ở thí nghiệm 1, ta nhận thấy có sự biến đổi của các Hinh 0.2 chất : tạo ra chất mới không tan trong nước. b) Ö thí nghiệm 2, ta cũng nhận thấy có sự biến đổi của các chất : tạo ra chất khí sủi bọt trong chất lỏng. Nhận xét Từ các thí nghiệm đã làm, ta có thể sơ bộ rút ra nhận xét : “Hoá học là khoa học nghiên cứu các chất, sự biển đổi chất”.C”) €°) Nhiều kiến thức sẽ được học giúp chúng ta hiểu đây đủ hơn vẻ Hoá học. Đó là khoa hợc nghiên cứu cấu tạo các chất, sự biến đổi chất và ứng dụng của chúng. Il — HOA HOC CO VAI TRO NHU THE NAO TRONG CUOC SONG CUA CHUNG TA ? †1. Trả lời câu hỏi 4) Nhiều vật dụng sinh hoạt và công cụ sản xuất được làm từ các chất như sắt, nhôm. đồng, chất dẻo. Hãy kế ra ba loại vật dụng là đồ dùng thiết yếu sử dụng trong gia đình em. b) Hãy kể ra ba loại sản phẩm hoá học được sử dụng nhiều trong sản xuất nông nghiệp hoặc thủ công nghiệp ở địa phương em. c) Hãy kể ra những sản phẩm hoá học phục vụ trực tiếp cho việc học tập của em và cho việc bảo vệ sức khoẻ của gia đình em. Nhận xét — Nhiều vật dụng sinh hoạt trong gia đình chúng ta (như nồi, soong, bát, đĩa, giày, đép.) có nhiều tính chất quý giá, là những đỏ dùng thiết yếu trong cuộc sống. Nhiều đồ dùng học tập của các em (như giãy, cặp sách, bút mực.), thuốc chữa bệnh và thuốc bồi dưỡng sức khoẻ đều là những sản phẩm hoá học. — Phân bón hoá học, chất bảo quản thực phẩm và nông sản, thuốc bảo vệ thực vật . đã giúp nâng cao năng suất và chất lượng sán phẩm nông nghiệp. — Các nhà hoá học đã chế tạo được các chất hoá học, các loại thuốc chữa hệnh có những tính chất kì diệu từ những nguyên liệu khoáng chất, động vật và thực vật. Nhờ có Hoá học con người đã tạo nên được các chất có những tính chất theo ý muốn, mà từ đó người ta sản xuất được thực phẩm, quần áo, giày dép, phương tiện vận tải, thiết bị thông tin liên lạc . — Tuy nhiên, việc sản xuất và sử dụng hoá chất như việc luyện gang, thép, sản xuất axit. sản xuất và sử dụng phân bón, thuốc trừ sâu. cũng có thể gây ô nhiễm môi trường nếu không làm theo đúng quy trình. Do đó các em cần hiểu biết về Hoá học. Kết luận Hoá học có vai trò rất quan trọng trong CHộc sông của chúng ta. Những điều các em học sau đây ở môn Hoá học lớp § và 9 sẽ làm rõ dần kết luận đó và sẽ giúp chúng ta hiểu rõ về một môn học bổ ích, lí thú và rất gần gũi với cuộc sống của chúng ta. Ill_- cAc EM CAN PHAI LAM Gi DE CO THE HỌC TỐT MON HOÁ HỌC 2? 1. Khi học tập môn Hoá học các em cần chú ý thực hiện các hoạt động sau : a) Thu thập tìm kiếm kiến thức (bằng cách thu thập thông tin) từ việc tự làm, quan sát thí nghiệm và các hiện tượng trong tự nhiên, trong cuộc sống, từ tư liệu được cung cấp. b) Xử lí thông tin : Tự rút ra kết luận cần thiết hoặc nhận xét, trả lời câu hỏi hay hệ thống câu hỏi hướng dẫn. €) Vận dụng : Trả lời câu hỏi hay làm bài tập, đem những kết luận đã rút ra từ bài học vận dụng vào thực tiên để hiểu sâu bài học, đồng thời để tự kiểm tra trình độ. d) Ghi nhớ : Học thuộc những nội dung quan trọng nhất được in trên nền xanh, chữ đậm. Phương pháp học tập môn Hoá học như thế nào là tốt ? — Học tốt môn Hoá học là nắm vững và có khả năng vận dụng thành thạo kiến thức đã học. — Để học tốt môn Hoá học cần phải : « Biết làm thí nghiệm hoá học, biết quan sát hiện tượng trong thí nghiệm, trong thiên nhiên cũng như trong cuộc sống. s Có hứng thú say mê, chủ động, chú ý rèn luyện phương pháp tư duy, óc suy luận sáng tạo. « Cũng phải nhớ nhưng nhớ một cách chọn lọc thông minh. « Phải đọc thêm sách, rèn luyện lòng ham thích đọc sách và cách đọc sách. Hoá học là khoa học nghiên cứu các chất, sự biến đổi và ứng dụng của chúng. Hoá học có vai trò rất quan trọng trong cuộc sống chúng ta. Khi học tập môn Hoá học, cần thực hiện các hoạt động sau : Tự thu thập từn kiếm kiến thức, xử lí thông tin, vận dụng và ghi nho. Học tốt môn Hoá học là nắm vững và có khả năng vận dụng kiến thức đã học. Chương Chất Nguyên tử Phân tử › Chất có ở đâu ? ` Nước tự nhiên là chất hay hỗn hợp ? > Nguyén tử là gì, gồm những thành phần cau tao nao ? › Nguyên tố hoá học và nguyên tử khối là gì 2 ` Phân tử và phân tử khối là gì ? › Đơn chất và hợp chất khác nhau thế nào, chúng hợp thành từ những loại hạt nào ? › Công thức hoá học dùng biểu diễn chất, cho biết những gì về chất ? > Hoá trị là gì 2; đâu để viết đúng cũng nh c công thức , hoá học của hợi CHẤT Bài mỏ đầu đã cho biết : Môn Hoá học nghiên cứu về chất cùng sự biến đổi của chất. Trong bài này ta sẽ làm quen với chất. Ì~ cHẤT có ở ĐÂU ? Các em hãy quan sát quanh ta, tất cả những gì thấy được, kể cả bản thân cơ thể mỗi chúng ta. đều là những vật thể. Có những vật thể tự nhiên Ẩm đun bằng nhôm như người, động vật, cây cỏ, sông suối, đất đá. Nhà ở, đồ dùng, quần áo, sách vở, phương. tiện vận chuyển, công cụ sản xuất. là những vật thể nhân tạo. Các vật thể tự nhiên gồm có một số chất khác Đàn bằng gỗ nhau. Thí dụ : Thân cây mía gồm có các chất : đường (tên hoá học là saccarozơ), nước, xenlulozơ. ; khí quyển gồm có các chất : khí nitơ, khí oxi. ; trong nước biển có chất muối ăn (tên hoá học là natri clorua). ; đá vôi có thành phần chính là chất canxi cacbonat. Bình bằng chất dẻo Còn các vật thể nhân tạo được làm bằng vật liệu. Mọi vật liệu đều là chất hay hỗn hợp một số chất. Thí dụ : Nhôm, chất dẻo”), thuỷ tỉnh. : là chất ; gỗ gồm có xenlulozơ là chính ; thép — gồm có sắt và một số chất khác. Đình bằng Ông Ịnh Vay theo em chất có ở đâu ? Ngày nay, khoa học đã biết hàng chục triệu chất khác nhau. Có những chất sẵn có trong tự nhiên. Nhiều chất do con người điều chế được, thí dụ : chất dẻo, cao su, tơ sợi tổng hợp, dược phẩm, thuốc nổ. © Ten gọi chung một loại chất mà thong thường gọi là nhựa (thí dụ, đép nhựa chính là dép làm bằng một loại chất = - déo. Có nhiều loại chất dẻo, tên hoá học khác nhau. Bình bằng thép 1 lÏ- TÍNH CHẤT CUA CHAT 1. Mỗi chất có những tính chất nhất định Trạng thái hay thể (rắn, lỏng hay khí), màu, mùi, vị, tính tan hay không tan trong nước (hay trong một chất lỏng khác), nhiệt độ nóng chảy, nhiệt độ sôi. khối lượng riêng, tính dẫn điện, dẫn nhiệt. là những /ính chất vật lí. Còn khả năng biến đổi thành chất khác, thí dụ, khả năng bị phân huỷ, tính cháy được (trong các chương sau sẽ cho thấy, khi một chất cháy không phải là nó mất đi, mà là biến đổi thành chất khác) là những tinh chat hod hoc. Lầm thế nào biết được tính chất của chất ? a) Quan sát Quan sát kĩ một chất ta có thể. nhận ra một số tính chất bề ngoài của nó. Thí dụ, ta biết được lưu huỳnh và photpho đỏ đều là chất rắn nhưng lưu huỳnh màu vàng tươi ; đồng và nhôm đều có ánh kim, đồng là kim loại màu đỏ, còn nhôm thì màu trắng. b) Dùng dụng cụ đo Muốn biết được một chất nóng chảy hay sôi ở nhiệt độ nào, có khối lượng riêng bang bao nhiêu phải dùng dụng cụ đo. Điều này đã được học ở môn Vật lí lớp 6. Thí dụ, theo kết quả đo ta biết được nhiệt độ Hình! nóng chảy của lưu huỳnh t%¿ = 113 °C (hình 1. Lưu huỳnh nóng chảy 6 113 °C c) Lam thi nghiém Những tính chất như có tan trong nước, có dẫn điện và dẫn nhiệt hay không thì phải thử, tức là làm thí nghiệm. Thường ngày các em đã làm thí nghiệm thử tính tan khi pha nước đường hay nước muối, Để thử tính dẫn điện, ta cắm hai chốt a, b (hình 1.2) cho tiếp xúc với chất (lưu huỳnh, miếng nhôm. Bóng đèn sáng hay không là biết chất có dẫn điện hay không. Nhôm và đồng dẫn được điện, còn lưu huỳnh và photpho đỏ thì không. Bóng đèn Về tính chất hoá học thì đều phải làm thí nghiệm Hình L2 mới biết được. Thử tính dẫn điện 2. Việc hiểu biết tính chất của chất có lợi gì ? a) Giúp phân biệt chất này với chất khác, tức nhận biết được chất Những chất khác nhau có thể có một số tính chất giống nhau. Song mỗi chất có một số tính chất riêng khác biệt với chất khác.
