Luận văn thạc sĩ về hình phạt tiền từ thực tiễn tỉnh Đồng Nai

Luận văn thạc sĩ phân tích hình phạt tiền từ thực tiễn tỉnh đồng nai, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Tác giả: Trần Minh Tấn
• Người hướng dẫn: GS-TS Võ Khánh Vinh
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Hình sự và tố tụng hình sự
• Đề tài: Hình Phạt Tiền Từ Thực Tiễn Tỉnh Đồng Nai
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ LỊCH SỬ VỀ HÌNH PHẠT TIỀN
• 0.1. Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa của hình phạt tiền. Lịch sử phát triển các quy định của pháp luật hình sự về hình phạt tiền. Các yếu tố tác động đến áp dụng hình phạt tiền
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ LỊCH SỬ VỀ HÌNH PHẠT TIỀN
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa của hình phạt tiền
• 1.1.1. Khái niệm của hình phạt tiền
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ HIỆN HÀNH VỀ HÌNH PHẠT TIỀN VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG TẠI TỈNH ĐỒNG NAI
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM ÁP DỤNG ĐÚNG HÌNH PHẠT TIỀN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng quan về hình phạt tiền tại tỉnh Đồng Nai

Hình phạt tiền là một trong những hình thức xử lý vi phạm pháp luật phổ biến tại tỉnh Đồng Nai. Với sự phát triển của xã hội, hình phạt tiền đã trở thành một công cụ quan trọng trong việc điều chỉnh hành vi của cá nhân và tổ chức. Việc áp dụng hình phạt tiền không chỉ giúp giảm tải cho hệ thống tư pháp mà còn thể hiện tính nhân đạo trong chính sách hình sự của Nhà nước. Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng hình phạt tiền tại Đồng Nai vẫn còn nhiều vấn đề cần được nghiên cứu và cải thiện.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của hình phạt tiền

Hình phạt tiền được hiểu là biện pháp cưỡng chế tài chính nhằm trừng phạt hành vi vi phạm pháp luật. Đặc điểm của hình phạt tiền bao gồm tính chất nghiêm khắc, khả năng điều chỉnh hành vi và sự linh hoạt trong áp dụng. Hình phạt tiền không chỉ nhằm mục đích trừng phạt mà còn có ý nghĩa giáo dục, cải tạo người vi phạm.

1.2. Ý nghĩa của hình phạt tiền trong pháp luật hình sự

Hình phạt tiền có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ trật tự xã hội và quyền lợi hợp pháp của công dân. Nó giúp giảm thiểu tình trạng tội phạm, đồng thời tạo ra nguồn thu cho ngân sách Nhà nước. Hình phạt tiền cũng thể hiện sự công bằng trong việc xử lý các hành vi vi phạm pháp luật.

II. Thực tiễn áp dụng hình phạt tiền tại tỉnh Đồng Nai

Thực tiễn áp dụng hình phạt tiền tại tỉnh Đồng Nai cho thấy nhiều kết quả tích cực nhưng cũng tồn tại không ít thách thức. Các cơ quan chức năng đã nỗ lực trong việc thực hiện các quy định của pháp luật, tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được giải quyết để nâng cao hiệu quả áp dụng hình phạt tiền.

2.1. Các quy định pháp luật hiện hành về hình phạt tiền

Các quy định pháp luật hiện hành về hình phạt tiền được quy định trong Bộ luật hình sự Việt Nam. Những quy định này nhằm đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật và tạo điều kiện cho việc áp dụng hình phạt tiền một cách hiệu quả.

2.2. Đánh giá thực tiễn áp dụng hình phạt tiền

Đánh giá thực tiễn cho thấy hình phạt tiền đã được áp dụng rộng rãi tại tỉnh Đồng Nai. Tuy nhiên, hiệu quả của hình phạt tiền vẫn chưa đạt được như mong đợi do nhiều nguyên nhân, bao gồm sự thiếu hụt về nhận thức và năng lực của các cơ quan thực thi pháp luật.

III. Vấn đề và thách thức trong áp dụng hình phạt tiền

Mặc dù hình phạt tiền đã được áp dụng tại tỉnh Đồng Nai, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề và thách thức cần được giải quyết. Những thách thức này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả của hình phạt tiền mà còn tác động đến toàn bộ hệ thống pháp luật hình sự.

3.1. Những hạn chế trong quy định pháp luật

Một số quy định pháp luật về hình phạt tiền còn thiếu rõ ràng, gây khó khăn trong việc áp dụng. Điều này dẫn đến sự không đồng nhất trong việc xử lý các vụ án hình sự liên quan đến hình phạt tiền.

3.2. Khó khăn trong thực tiễn áp dụng

Trong thực tiễn, việc áp dụng hình phạt tiền gặp nhiều khó khăn do sự thiếu hụt về thông tin và dữ liệu. Nhiều trường hợp vi phạm không được xử lý kịp thời, dẫn đến tình trạng tái phạm.

IV. Giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng hình phạt tiền

Để nâng cao hiệu quả áp dụng hình phạt tiền tại tỉnh Đồng Nai, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các giải pháp này không chỉ giúp cải thiện tình hình thực tiễn mà còn góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật hình sự.

4.1. Hoàn thiện quy định pháp luật về hình phạt tiền

Cần hoàn thiện các quy định pháp luật về hình phạt tiền để đảm bảo tính rõ ràng và khả thi trong áp dụng. Việc này sẽ giúp các cơ quan chức năng thực hiện nhiệm vụ của mình một cách hiệu quả hơn.

4.2. Tăng cường đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ

Đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ thực thi pháp luật là rất cần thiết. Điều này sẽ giúp họ có đủ kiến thức và kỹ năng để áp dụng hình phạt tiền một cách chính xác và hiệu quả.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của hình phạt tiền

Hình phạt tiền có vai trò quan trọng trong hệ thống pháp luật hình sự tại tỉnh Đồng Nai. Việc áp dụng hình phạt tiền không chỉ giúp xử lý các hành vi vi phạm mà còn góp phần vào việc xây dựng một xã hội công bằng và văn minh. Tương lai của hình phạt tiền phụ thuộc vào sự cải cách và hoàn thiện hệ thống pháp luật.

5.1. Tương lai của hình phạt tiền trong pháp luật hình sự

Tương lai của hình phạt tiền sẽ được định hình bởi các chính sách cải cách tư pháp và sự phát triển của xã hội. Cần có những nghiên cứu sâu hơn để đảm bảo hình phạt tiền phát huy được vai trò của mình.

5.2. Đề xuất hướng đi mới cho hình phạt tiền

Đề xuất các hướng đi mới cho hình phạt tiền nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng để thực hiện tốt các quy định về hình phạt tiền.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hình phạt tiền (HPT) là một trong những hình phạt quan trọng trong hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam, được áp dụng nhằm răn đe, giáo dục và phòng ngừa tội phạm. Theo báo cáo của Tòa án nhân dân tỉnh Đồng Nai, trong giai đoạn 2015-2019, tổng số bị cáo bị xét xử là 16.890, trong đó có khoảng 14% bị cáo bị áp dụng hình phạt tiền với vai trò là hình phạt chính hoặc bổ sung. Mặc dù tỷ lệ này còn thấp so với các hình phạt khác như phạt tù (chiếm khoảng 71%), nhưng HPT đã thể hiện vai trò quan trọng trong việc xử lý các tội phạm ít nghiêm trọng và tội phạm kinh tế.

Nghiên cứu tập trung vào việc đánh giá thực tiễn áp dụng hình phạt tiền tại tỉnh Đồng Nai trong giai đoạn 2015-2019, dựa trên các quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017). Mục tiêu chính là làm rõ hiệu quả áp dụng HPT, nhận diện những tồn tại, hạn chế trong thực tiễn xét xử và thi hành án, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng hình phạt tiền. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các vụ án hình sự tại Tòa án nhân dân các cấp trên địa bàn tỉnh Đồng Nai, với trọng tâm là các tội phạm kinh tế, trật tự công cộng và các tội phạm khác có liên quan đến hình phạt tiền.

Ý nghĩa của nghiên cứu không chỉ góp phần làm sáng tỏ các vấn đề lý luận và thực tiễn về hình phạt tiền mà còn hỗ trợ công tác cải cách tư pháp, nâng cao hiệu quả phòng chống tội phạm, đồng thời giúp giảm tải chi phí cho hệ thống thi hành án phạt tù. Kết quả nghiên cứu có thể làm tài liệu tham khảo cho các cơ quan tư pháp, nhà làm luật và các học giả trong lĩnh vực luật hình sự.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình pháp lý về hình phạt tiền trong luật hình sự, bao gồm:

• Lý thuyết về hình phạt: Hình phạt là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất của Nhà nước nhằm trừng trị và cải tạo người phạm tội, bảo vệ trật tự xã hội và quyền lợi hợp pháp của công dân. Hình phạt tiền được xem là hình phạt chính hoặc bổ sung, tác động trực tiếp đến tài sản của người phạm tội.

• Khái niệm hình phạt tiền: Hình phạt tiền là biện pháp cưỡng chế do Tòa án quyết định, buộc người phạm tội phải nộp một khoản tiền nhất định vào công quỹ Nhà nước, căn cứ vào tính chất, mức độ nguy hiểm của tội phạm và tình hình tài chính của người phạm tội.

• Mô hình áp dụng hình phạt tiền trong Bộ luật Hình sự 2015: HPT được áp dụng với tư cách là hình phạt chính đối với các tội ít nghiêm trọng, nghiêm trọng và rất nghiêm trọng trong lĩnh vực kinh tế, môi trường, trật tự công cộng; đồng thời là hình phạt bổ sung đối với các tội tham nhũng, ma túy và một số tội khác.

Các khái niệm chính bao gồm: hình phạt chính (HPC), hình phạt bổ sung (HPBS), phạm vi áp dụng, mức phạt tiền tối thiểu và tối đa, điều kiện áp dụng, và vai trò của hình phạt tiền trong hệ thống hình phạt.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa lý luận và thực tiễn, cụ thể:

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thống kê từ Văn phòng Tòa án nhân dân tỉnh Đồng Nai về các vụ án hình sự từ năm 2015 đến 2019; hồ sơ, bản án, tài liệu pháp luật liên quan; các văn bản pháp luật như Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), các nghị quyết của Trung ương về cải cách tư pháp.

• Phương pháp phân tích: Phân tích định lượng số liệu thống kê về số lượng và tỷ lệ áp dụng hình phạt tiền; phân tích định tính các bản án điển hình; so sánh các quy định pháp luật qua các thời kỳ; tổng kết thực tiễn áp dụng hình phạt tiền tại tỉnh Đồng Nai.

• Chọn mẫu: Tập trung nghiên cứu các vụ án tại Tòa án nhân dân cấp huyện và tỉnh Đồng Nai, với cỡ mẫu khoảng 16.890 bị cáo được xét xử trong giai đoạn nghiên cứu.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung trong khoảng thời gian 2015-2019, giai đoạn Bộ luật Hình sự 2015 có hiệu lực và được sửa đổi bổ sung năm 2017.

Phương pháp luận dựa trên chủ nghĩa duy vật biện chứng và lịch sử, kết hợp với các phương pháp thống kê, tổng hợp, so sánh và phân tích pháp lý nhằm đảm bảo tính khách quan và toàn diện của nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ áp dụng hình phạt tiền còn thấp nhưng có xu hướng tăng
   Trong giai đoạn 2015-2019, tỷ lệ bị cáo bị áp dụng hình phạt tiền là hình phạt chính chiếm trung bình khoảng 14% tổng số bị cáo xét xử tại tỉnh Đồng Nai, tăng từ 12% năm 2015 lên 16% năm 2019. Tỷ lệ áp dụng hình phạt bổ sung tiền chiếm khoảng 1,1%. So với hình phạt tù chiếm khoảng 71%, HPT vẫn là hình phạt ít được áp dụng hơn nhưng có xu hướng tăng dần.

2. Phạm vi áp dụng hình phạt tiền mở rộng
   Bộ luật Hình sự 2015 đã mở rộng phạm vi áp dụng hình phạt tiền, với 114 điều luật quy định hình phạt tiền là hình phạt chính, chiếm hơn 47% tổng số điều luật về tội phạm cụ thể. HPT được áp dụng cho các tội phạm ít nghiêm trọng, nghiêm trọng và rất nghiêm trọng trong các lĩnh vực như trật tự quản lý kinh tế, môi trường, trật tự công cộng, an toàn công cộng.

3. Mức phạt tiền đa dạng và phù hợp với tính chất tội phạm
   Mức phạt tiền tối thiểu đối với cá nhân là 1 triệu đồng, tối thiểu đối với pháp nhân thương mại là 50 triệu đồng. Mức phạt tối đa có thể lên đến 5 tỷ đồng đối với cá nhân và 20 tỷ đồng đối với pháp nhân thương mại. Mức phạt được quyết định dựa trên tính chất, mức độ nguy hiểm của tội phạm, tình hình tài chính của người phạm tội và biến động giá cả thị trường.

4. Thực tiễn áp dụng hình phạt tiền tại Đồng Nai chủ yếu tập trung vào các tội phạm kinh tế và trật tự công cộng
   Ví dụ, tội đánh bạc chiếm tỷ lệ cao trong các vụ án áp dụng hình phạt tiền, với hàng nghìn bị cáo bị xử phạt tiền trong giai đoạn nghiên cứu. Các vụ án điển hình cho thấy hình phạt tiền được áp dụng phù hợp với mức độ vi phạm và điều kiện tài chính của bị cáo.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy hình phạt tiền đã được áp dụng rộng rãi hơn và có vai trò quan trọng trong hệ thống hình phạt tại tỉnh Đồng Nai. Việc mở rộng phạm vi áp dụng và tăng mức phạt tiền trong Bộ luật Hình sự 2015 đã góp phần nâng cao tính răn đe và hiệu quả phòng chống tội phạm, đặc biệt là các tội phạm kinh tế và trật tự công cộng.

Tuy nhiên, tỷ lệ áp dụng hình phạt tiền vẫn còn thấp so với hình phạt tù, phản ánh một số hạn chế trong việc lựa chọn hình phạt của Tòa án, cũng như khó khăn trong việc xác minh khả năng thi hành án của người phạm tội. Ngoài ra, việc áp dụng hình phạt tiền còn phụ thuộc nhiều vào năng lực và nhận thức của cán bộ tư pháp, cũng như sự phối hợp giữa các cơ quan tiến hành tố tụng.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả này phù hợp với xu hướng giảm hình phạt tù và tăng cường áp dụng các hình phạt nhẹ hơn, thể hiện chính sách nhân đạo và hiệu quả của pháp luật hình sự Việt Nam. Việc áp dụng hình phạt tiền giúp giảm chi phí cho hệ thống thi hành án, đồng thời tạo điều kiện cho người phạm tội tiếp tục lao động, cải tạo và hòa nhập xã hội.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ áp dụng các loại hình phạt qua các năm, bảng phân loại các tội phạm áp dụng hình phạt tiền và mức phạt tương ứng, giúp minh họa rõ nét hơn về thực trạng và xu hướng áp dụng hình phạt tiền.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật về hình phạt tiền
   Cần sửa đổi, bổ sung các quy định về phạm vi áp dụng, điều kiện và mức phạt tiền để phù hợp hơn với thực tiễn kinh tế xã hội hiện nay, đặc biệt là nâng mức phạt tối thiểu và tối đa cho các tội phạm kinh tế và môi trường. Thời gian: 1-2 năm; Chủ thể: Quốc hội, Bộ Tư pháp.

2. Tăng cường hướng dẫn, đào tạo cho cán bộ tư pháp
   Tổ chức các khóa đào tạo, tập huấn chuyên sâu về áp dụng hình phạt tiền cho thẩm phán, kiểm sát viên và cán bộ thi hành án nhằm nâng cao năng lực, nhận thức và kỹ năng lượng hình. Thời gian: liên tục hàng năm; Chủ thể: Học viện Tư pháp, Tòa án nhân dân.

3. Cải thiện công tác xác minh, thu thập chứng cứ về khả năng tài chính của người phạm tội
   Xây dựng quy trình phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan điều tra, tòa án và chính quyền địa phương để xác minh chính xác tài sản, thu nhập của người phạm tội, đảm bảo việc áp dụng hình phạt tiền có tính khả thi và công bằng. Thời gian: 1 năm; Chủ thể: Bộ Công an, Tòa án, UBND địa phương.

4. Tăng cường công tác thi hành án phạt tiền
   Ban hành các biện pháp chế tài nghiêm khắc đối với người không chấp hành án phạt tiền, đồng thời xây dựng cơ chế giám sát, kiểm tra việc thi hành án nhằm nâng cao hiệu quả thi hành án. Thời gian: 1-2 năm; Chủ thể: Cục Thi hành án dân sự, Viện Kiểm sát.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ tư pháp và thẩm phán
   Giúp nâng cao hiểu biết về quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng hình phạt tiền, hỗ trợ trong việc ra quyết định xét xử phù hợp và công bằng.

2. Nhà làm luật và cơ quan quản lý nhà nước
   Cung cấp cơ sở khoa học để hoàn thiện chính sách pháp luật hình sự, đặc biệt là các quy định về hình phạt tiền nhằm nâng cao hiệu quả phòng chống tội phạm.

3. Giảng viên và sinh viên ngành Luật
   Là tài liệu tham khảo quý giá trong giảng dạy, nghiên cứu về luật hình sự, giúp hiểu sâu sắc về vai trò và thực tiễn áp dụng hình phạt tiền tại Việt Nam.

4. Các tổ chức nghiên cứu và chuyên gia pháp lý
   Hỗ trợ nghiên cứu chuyên sâu về hình phạt tiền, góp phần phát triển lý luận và thực tiễn pháp luật hình sự trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Hình phạt tiền được áp dụng cho những loại tội phạm nào?
   Hình phạt tiền được áp dụng cho các tội ít nghiêm trọng, nghiêm trọng và rất nghiêm trọng trong các lĩnh vực như kinh tế, môi trường, trật tự công cộng, và là hình phạt bổ sung cho tội tham nhũng, ma túy.

2. Mức phạt tiền tối thiểu và tối đa hiện nay là bao nhiêu?
   Mức phạt tiền tối thiểu đối với cá nhân là 1 triệu đồng, tối đa có thể lên đến 5 tỷ đồng; đối với pháp nhân thương mại, tối thiểu là 50 triệu đồng, tối đa lên đến 20 tỷ đồng, tùy theo tính chất và mức độ tội phạm.

3. Hình phạt tiền có thể được nộp một lần hay nhiều lần?
   Theo quy định hiện hành, hình phạt tiền phải được thi hành trong thời hạn 5 năm kể từ ngày bản án có hiệu lực, việc nộp tiền có thể được thực hiện một lần hoặc nhiều lần tùy theo quyết định của Tòa án.

4. Hình phạt tiền có thể thay thế hình phạt tù không?
   Hình phạt tiền không thể thay thế hoàn toàn hình phạt tù, nhưng được áp dụng thay thế cho các tội ít nghiêm trọng hoặc kết hợp với các hình phạt khác nhằm giảm thiểu việc áp dụng hình phạt tù.

5. Làm thế nào để đảm bảo việc thi hành án phạt tiền hiệu quả?
   Cần có cơ chế giám sát chặt chẽ, chế tài nghiêm khắc đối với người không chấp hành án, đồng thời phối hợp giữa các cơ quan thi hành án, tòa án và chính quyền địa phương để xác minh tài sản và thu hồi tiền phạt kịp thời.

Kết luận

• Hình phạt tiền giữ vai trò quan trọng trong hệ thống hình phạt Việt Nam, đặc biệt trong xử lý các tội phạm kinh tế và trật tự công cộng tại tỉnh Đồng Nai.
• Bộ luật Hình sự 2015 đã mở rộng phạm vi và nâng cao mức phạt tiền, góp phần tăng hiệu quả phòng chống tội phạm.
• Tỷ lệ áp dụng hình phạt tiền tại Đồng Nai có xu hướng tăng nhưng vẫn còn thấp so với hình phạt tù, phản ánh một số hạn chế trong thực tiễn xét xử và thi hành án.
• Cần hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực cán bộ tư pháp và cải thiện công tác thi hành án để phát huy tối đa vai trò của hình phạt tiền.
• Nghiên cứu này cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để các cơ quan chức năng tiếp tục cải cách, hoàn thiện chính sách pháp luật hình sự trong thời gian tới.

Các cơ quan lập pháp và tư pháp nên xem xét các đề xuất trong luận văn để nâng cao hiệu quả áp dụng hình phạt tiền, đồng thời tăng cường đào tạo và giám sát thi hành án nhằm đảm bảo công bằng và nghiêm minh trong pháp luật hình sự.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cuộc xâm lược của thực dân phương Tây ở Việt Nam, uy hiếp cửa ngõ phía Nam của kinh đô Huế, đe dọa sự tồn vong của triều đình nhà Nguyễn. Ngày 6/6/1884, Triều đình Huế ký vào Hiệp ước Patennôtre gồm 19 điều khoản. Hiệp ước đánh dấu sự công nhận địa vị thống trị của thực dân Pháp tại 15 Việt Nam, đất nước Việt Nam không còn là một quốc gia độc lập, trở thành chế độ quân chủ nửa thuộc địa, phải phụ thuộc vào Pháp, Việt Nam bị người Pháp chia thành 3 Kì (Nam Kì, Trung Kì và Bắc Kì) với các chế độ chính trị, bộ máy hành chính và hệ thống luật pháp khác nhau để dễ cai trị. Về góc độ pháp luật, luật hình sự được áp dụng ở Bắc Kì là Bộ luật Bắc kì 1918; tại Trung Kì là Hoàng Việt hình luật 1933 (trước kia là Bộ luật Gia Long); tại Nam Kì là Hình luật canh cải 1912 hay còn gọi là Bộ hình luật Nam phần thực chất là Bộ luật hình sự của Pháp 1810 đã được sửa đổi một số điều cho phù hợp với điều kiện chính trị, kinh tế, văn hóa xã hội Việt Nam đầu thế kỷ XX.

Nhìn chung, phạt tiền được quy định tại các bộ luật tại ba Kì của nước ta thời bấy giờ, cụ thể như: Trong Hình luật canh cải, “hình phạt bạc” được áp dụng tương xứng với mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội của bị cáo như “Khinh tội”; trong Hoàng Việt hình luật 1933, tại Điều 5 quy định tùy theo tội danh nặng hay nhẹ, chánh hình chia ra làm tội đại hình, tội trừng trị (phạt giam và phạt bạc) và tội vi cảnh (phạt giam và phạt bạc)” 1. Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về hình phạt tiền giai đoạn năm 1945 – 1975 Sau thành công của cuộc Cách mạng tháng 8 năm 1945, Lãnh tụ vĩ đại Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn Độc lập Việt Nam. Với tầm nhìn xa, chỉ sau 11 ngày, kể từ ngày thành lập Nước Việt Nam dân chủ Cộng hòa (ngày 2/9/1945), ngày 13/9/1945, Chủ tịch Chính phủ lâm thời Nước Việt Nam dân chủ Cộng hòa Hồ Chí Minh đã ký ban hành Sắc lệnh số 33c/SL về việc thành lập Tòa án quân sự trong phạm vi cả nước để xét xử tất cả các người nào vi phạm một việc gì có phương hại đến nền độc lập của Nước Việt Nam dân chủ cộng. Trong Sắc lệnh này chưa quy định về HPT.

Ngày 30/11/1945, Chủ tịch chính phủ lâm thời ban hành Sắc lệnh số 68 về việc ấn định thể lệ về việc trưng dụng, trưng thu và trưng tập, có quy định phạt tiền. Nội dung hình phạt quy định với những người không chấp hành lệnh trưng thu, trưng dụng hoặc trưng tập sẽ có thể bị phạt tiền từ một trăm đồng đến hai nghìn đồng đồng thời sẽ bị phạt tù tối thiểu ba ngày và tối đa ba tháng. Tùy từng 16 trường hợp và mức độ vi phạm mà có thể cân nhắc một trong hai hình phạt trên hoặc cho phạm nhân hưởng án treo. Sắc lệnh 68 còn quy định rõ hình phạt đối với người tái phạm: bị phạt tiền mức độ nặng hơn tối thiểu ba nghìn đồng và tối đa hai vạn đồng và bị phạt tù từ hai tháng đến hai năm.

Ngày 16/8/1945, Chủ tịch Chính phủ Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa ban hành Sắc lệnh số 157-SL v/v bắt buộc các thứ thuốc chế bắt buộc các thứ thuốc chế theo cách bào chế thái tây phải có dán một nhãn hiệu, có quy định phạt tiền: “… bị phạt bạc đến một vạn đồng bạc (10.000$) và có thể bị bắt đóng cửa hiệu bào chế…” Sắc lệnh số 223 được ban hành bởi Chủ tịch Chính phủ Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa vào ngày 27/11/1946 quy định phạt tiền đối với tội đưa và nhận hối lộ: Khổ sai từ 5 năm đến 20 năm và phạt tiền gấp đôi đối với tang vật sử dụng để hối lộ, biển thủ công quỹ Giai đoạn năm 1946 – 1954, là một trong những khoảng thời gian trọng đại và khắc nghiệt nhất trong lịch sử Việt Nam. Giai đoạn này được chia làm ba phần: (i) Năm 1946-1950: Cuộc kháng chiến chống Pháp toàn quốc bùng nổ ngày 19-12-1946 và chiến dịch Việt Bắc thu-đông 1947; (ii) Năm 1950-1953: Chiến dịch Biên giới Thu-đông: và (iii) Năm 1953-1954: Cuộc tiến công chiến lược Đông-Xuân, chiến thắng Điện Biên Phủ. Đất nước đang trong điều kiện chiến tranh như thế, nhưng Chính phủ nước ta cũng đã kịp thời ban hành một số sắc lệnh hình sự tương đối lớn, trong đó có một số văn bản quy định liên quan đến phạt tiền, cụ thể như sau: - Ngày 02/3/1948, Chủ tịch Chính phủ Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa ban hành Sắc lệnh 144-SL v/v cấm giết trâu bò, có quy định: “…phạt tiền từ 1. Số thịt bắt được sẽ tịch thu cho bộ đội.

Sắc lệnh 144 cũng nêu rõ quy định với trường hợp tái phạm, có thể bị phạt tiền gấp đôi …Điều này thể hiện rõ tính răn đe người phạm tội không tái phạm. - Ngày 11/11/1948, Chủ tịch Chính phủ ban hành Sắc lệnh số 257B/SL về việc ấn định thể lệ truy tố những vụ phạm pháp về thể lệ mậu dịch giữa vùng tự do và vùng bị địch tạm chiếm, để sửa đổi bổ sung điều 2 Sắc lệnh số 222-SL của 17 chủ tịch Chính phủ ngày 20/8/1948, có quy định: Phạt tù từ ba tháng đến năm năm và phạt tiền tối thiểu là giá tổng số hàng lậu bị bắt giữ. Tùy từng trường hợp có thể cân nhắc áp dụng hình phạt tù hoặc hình phạt tiền. Các văn bản pháp luật quy định về phạt tiền trong giai đoạn từ 1945 – 1954 có nội dung đơn giản, chưa cụ thể và rõ ràng.

Nên sẽ gặp những bất cập trong quá trình thi hành, áp dụng. Sau thắng lợi của chiến dịch Điện Biên Phủ (7-5-1954), kết thúc cuộc kháng chiến trường kỳ, gian khổ của nhân dân ta chống thực dân Pháp xâm lược, miền Bắc nước ta được giải phóng, Nhân dân ta dưới sự lãnh đạo của Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đi lên xây dựng cuộc sống mới Xã hội chủ nghĩa, trong khi đó miền Nam tiến hành cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhằm giải phóng miền Nam khỏi ách thống trị của đế quốc Mỹ. Pháp luật hình sự thời kỳ này vẫn được Nhà nước ta duy trì áp dụng trong suốt quá trình này, đặc biệt phạt tiền trong các văn bản pháp luật hình sự thời kỳ này có sự tiến bộ vượt bậc, từ chỗ đơn giản tiến đến việc quy định chi tiết, minh bạch và cụ thể hơn. Ví dụ 1: Ngày 14 tháng 12 năm 1956, Chủ tịch Nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa đã ban hành Sắc lệnh số 282/SL kèm theo Luật về chế độ báo chí, có quy định phạt tiền tại Điều 13: Trường hợp xuất bản báo khi chưa được chính phủ cấp giấy phép hoặc nếu đã được cấp phép nhưng chưa xin phép và khai báo lại khi có thay đổi về tên báo, tôn chỉ, mục đích.sẽ bị tịch thu ấn phẩm, đình bản vĩnh viễn và bị phạt tiền từ mười vạn đồng (100.000 đ) đến năm mươi vạn đồng (500.000 đ), hoặc người có trách nhiệm bị phạt tù từ một tháng đến một năm, hoặc cả hai hình phạt đó.

Hoặc báo chí không nộp lưu chiểu trước khi phát hành sẽ bị cảnh cáo hoặc tịnh thu ấn phẩm. Ví dụ 2: Ngày 19/4/1957, Chủ tịch Nước ban hành Nghị quyết số 001-SLT Chuẩn y sắc luật số 001/SLt ngày 19 tháng 4 năm 1957 cấm chỉ mọi hành động đầu cơ về kinh tế, sau khi sửa đổi và bổ sung điều 3 của sắc luật như sau: “Bị phạt tiền với mức từ 100.000 đồng (mười vạn) đến một 100.000 đồng và phạt tù từ 1 tháng đến 5 năm. Áp dụng một trong hai hình phạt trên”. Đến ngày 21/10/1970, Ủy ban Thường vụ Quốc Hội ban hành Pháp lệnh số 149/LCT v/v trừng trị các tội xâm phạm tài sản XHCN, cụ thể tại Điều 20, quy 18 định về hình phạt phụ: “….có thể bị phạt tiền từ 50 đồng đến 5.000 đồng hoặc bị tịch thu một phần hay là toàn bộ tài sản tuỳ theo tính chất nghiêm trọng của tội phạm hoặc nguồn thu lợi bất chính” Và ngày 20/10/1970, Ủy ban Thường vụ Quốc Hội ban hành Pháp lệnh số 149/LCT v/v trừng trị các tội xâm phạm tài sản riêng của công dân, cụ thể tại: Điều 16, quy định về hình phạt phụ : “…thể bị phạt tiền từ 50 đồng đến 3.000 đồng hoặc bị tịch thu một phần hay là toàn bộ tài sản” Như vậy, chúng ta thấy mọi hành động xâm phạm tài sản XHCN và tài sản riêng của công dân phải được phát hiện kịp thời và xử lý nghiêm minh, hai pháp lệnh này đánh dấu một bước tiến rất quan trọng trong kỹ thuật lập pháp hình sự ở nước ta.

Đây là lần đầu tiên phạm vi, điều kiện áp dụng phạt tiền được quy định rất cụ thể, chi tiết mặc dù chỉ được quy định phạt tiền là hình phạt phụ. Nhưng sự tiến bộ vượt bậc này đã giúp cho việc thi hành, áp dụng được chính xác, phù hợp với thực tế và có tính răn đe cao đối với người dân cũng như các tổ chức giai đoạn này. Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về hình phạt tiền giai đoạn năm 1975 – 1985 Trong giai đoạn đất nước mới giải phóng 1975-1985 thì nhiệm vụ trọng tâm được Nhà nước chú trọng chủ yếu tập là tái thiết đất nước và củng cố chính quyền cách mạng. Bộ luật hình sự chưa có các văn bản pháp luật cụ thể nên chưa phát huy được vài trò cũng như chưa thể xử lý các tội phạm trong xã hội.

Giai đoạn này pháp luật vẫn duy trì các qui định trước đây. Chủ yếu là áp dụng tiền lệ pháp để xử lý hành vi phạm tội nói chung. Năm 1980 theo hiến pháp của nước CHXHCN VN quy đinh: NN thực hiện quản lý XH theo PL và không ngừng tăng cường pháp chế XHCN Trong hệ thống phát luật, luật hình sự giữ một vai trò quan trọng và là một công cụ đắc lực của Nhà nước giúp bảo vệ thành quả của cách mạng đem lại, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, trật tự an ninh quốc gia, an toàn xã hội, quyền lợi hợp pháp của công dân, đấu tranh chống và phòng ngừa mọi hành vi phạm tội. Vì vậy, BLHS góp phần XD thành công XHCN và BV tổ quốc VN XNCN 19 Pháp lệnh về trừng trị về tội hối lộ được ban hàng ngày 20/05/1981 của UB Thường Vụ QH ban hành.