Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu một số đặc điểm sinh thái và đánh giá hiệu quả biện pháp phun hóa chất tồn lưu đối với loài muỗi aedes aegypti linnaeus 1762 tại tỉnh tiền giang và tỉnh phú yên

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay nghiên cứu một số đặc điểm sinh thái và đánh giá hiệu quả biện pháp phun hóa chất tồn lưu đối, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Văn Tuấn
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Đức Chính
• Trường học: Viện Sinh Thái Và Tài Nguyên Sinh Vật
• Chuyên ngành: Động Vật Học
• Đề tài: Nghiên Cứu Một Số Đặc Điểm Sinh Thái Và Đánh Giá Hiệu Quả Biện Pháp Phun Hóa Chất Tồn Lưu Đối Với Loài Muỗi Aedes Aegypti Linnaeus, 1762 Tại Tỉnh Tiền Giang Và Tỉnh Phú Yên
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN ĐỀ TÀI
• 1.1. Tình hình nghiên cứu ngoài nước liên quan đến đề tài
• 1.2. Những nghiên cứu về các véc tơ truyền bệnh sốt xuất huyết Dengue
• 1.3. Tình hình sử sụng hóa chất và các biện pháp phòng chống véc tơ SXHD. Tình hình nghiên cứu trong nước liên quan đến đề tài
• 1.4. Một số đặc điểm của khu vực nghiên cứu
• 1.4.1. Huyện Cái Bè tỉnh Tiền Giang
• 1.4.2. Thành phố Tuy Hòa tỉnh Phú Yên
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Thời gian nghiên cứu
• 2.3. Địa điểm nghiên cứu
• 2.4. Thiết kế nghiên cứu
• 2.5. Mục tiêu 1: Mô tả một số đặc điểm sinh thái học loài muỗi Ae. aegypti tại điểm nghiên cứu
• 2.6. Mục tiêu 2: Xác định hiệu quả và sự chấp nhận của cộng đồng của biện pháp phun hóa chất tồn lưu đối với loài muỗi Ae. aegypti tại điểm nghiên cứu
• 2.7. Đánh giá hiệu quả biện pháp phun hóa chất tồn lưu đối với loài muỗi Ae.
• 2.8. Đánh giá sự chấp nhận của cộng đồng với hóa chất và biện pháp phun hóa chất tồn lưu trong phòng phòng chống sốt xuất huyết
• 2.9. So sánh hiệu quả can thiệp
• 2.10. Các kỹ thuật sử dụng
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm sinh thái học loài muỗi Ae. aegypti tại các điểm nghiên cứu
• 3.1.1. Vị trí trú đậu
• 3.1.2. Giá thể đậu muỗi Ae.
• 3.1.3. Độ cao trú đậu của muỗi Ae.
• 3.1.4. Nơi trú đậu muỗi Ae.
• 3.1.5. Đặc điểm sinh thái của bọ gậy muỗi Ae.
• 3.1.6. Hiệu lực tồn lưu của một số hóa chất diệt côn trùng với Ae. aegypti trong phòng thí nghiệm
• 3.2. Kết quả nghiên cứu tại tỉnh Tiền Giang
• 3.2.1. Độ nhạy cảm với hóa chất diệt côn trùng của muỗi Ae. aegypti chủng phòng thí nghiệm và chủng thực địa
• 3.2.2. Hiệu lực tồn lưu của Fendona 10SC với Ae.
• 3.2.3. Tác động của phun tồn lưu tới các chỉ số muỗi, bọ gậy
• 3.2.4. Hiệu quả can thiệp của phun tồn lưu Fendona 10SC liều 30mg/m2 tại Tiền Giang
• 3.2.4.1. Hiệu quả can thiệp với chỉ số mật độ muỗi
• 3.2.4.2. Hiệu quả can thiệp với chỉ số nhà có muỗi
• 3.2.4.3. Hiệu quả can thiệp với chỉ số BI
• 3.2.4.4. Hiệu quả can thiệp với chỉ số nhà có bọ gậy
• 3.2.4.5. Hiệu quả can thiệp của chỉ số dụng cụ chứa nước có bọ gậy
• 3.3. Kết quả nghiên cứu tại khu vực đô thị tỉnh Phú Yên
• 3.3.1. Độ nhạy cảm với hóa chất diệt côn trùng của muỗi Ae. aegypti chủng phòng thí nghiệm và chủng thực địa
• 3.3.2. Hiệu lực tồn lưu của Fendona 10SC liều 30mg/m2 với muỗi Ae.
• 3.3.3. Tác động của phun tồn lưu tới các chỉ số muỗi, bọ gậy
• 3.3.4. Hiệu quả can thiệp tại Phú Yên
• 3.3.4.1. Hiệu quả can thiệp với chỉ số mật độ muỗi
• 3.3.4.2. Hiệu quả can thiệp với chỉ số nhà có muỗi
• 3.3.4.3. Hiệu quả can thiệp với chỉ số Breateu
• 3.3.4.4. Hiệu quả can thiệp với chỉ số nhà có bọ gậy
• 3.3.4.5. Hiệu quả can thiệp với chỉ số dụng cụ chứa nước có bọ gậy
• 3.3.5. Tác dụng không mong muốn của hóa chất và sự chấp nhận của cộng đồng
• 3.3.5.1. Tác dụng không mong muốn của hóa chất đối với người trực tiếp phun và hộ gia đình được phun hóa chất tại Tiền Giang
• 3.3.5.2. Tác dụng không mong muốn của hóa chất và sự chấp nhận của cộng đồng tại Phú Yên
• 3.3.5.3. Sự chấp nhận của cộng đồng
• 3.3.6. Chi phí cho hoạt động phun hóa chất tồn lưu
• 3.3.6.1. Chi phí tại Tiền Giang
• 3.3.6.2. Chi phí tại Phú Yên
• 4. CHƯƠNG 4: ĐẶC ĐIỂM SINH THÁI CÁC QUẦN THỂ MUỖI Ae. aegypti TẠI ĐIỂM NGHIÊN CỨU
• 4.1. Hiệu lực tồn lưu của Fendona 10sc với Ae.
• 4.2. Hiệu quả của biện pháp phun hóa chất tồn lưu với muỗi truyền SXHD
• 4.3. Sự chấp nhận của cộng đồng với phun tồn lưu
• KẾT LUẬN
• KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu hiệu quả phun hóa chất diệt muỗi Aedes aegypti

Nghiên cứu về hiệu quả của biện pháp phun hóa chất diệt muỗi Aedes aegypti tại Tiền Giang và Phú Yên là một vấn đề cấp bách trong bối cảnh dịch sốt xuất huyết đang gia tăng. Muỗi Aedes aegypti là véc tơ chính truyền bệnh sốt xuất huyết, và việc kiểm soát quần thể muỗi này là rất quan trọng để bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Nghiên cứu này nhằm đánh giá hiệu quả của các biện pháp phun hóa chất, từ đó đưa ra giải pháp phù hợp cho công tác phòng chống dịch bệnh.

1.1. Tình hình muỗi Aedes aegypti tại Tiền Giang và Phú Yên

Tình hình muỗi Aedes aegypti tại Tiền Giang và Phú Yên đang ở mức báo động. Các nghiên cứu cho thấy mật độ muỗi cao, đặc biệt trong mùa mưa. Việc nắm rõ tình hình muỗi tại các khu vực này là cần thiết để triển khai các biện pháp phòng chống hiệu quả.

1.2. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu biện pháp phun hóa chất

Nghiên cứu biện pháp phun hóa chất diệt muỗi không chỉ giúp giảm mật độ muỗi mà còn góp phần ngăn chặn sự lây lan của bệnh sốt xuất huyết. Việc áp dụng các hóa chất hiệu quả có thể tạo ra sự khác biệt lớn trong công tác phòng chống dịch bệnh.

II. Vấn đề và thách thức trong kiểm soát muỗi Aedes aegypti

Mặc dù có nhiều biện pháp phòng chống, nhưng việc kiểm soát muỗi Aedes aegypti vẫn gặp nhiều thách thức. Sự kháng thuốc của muỗi đối với các hóa chất diệt côn trùng là một trong những vấn đề lớn nhất. Ngoài ra, sự thay đổi khí hậu cũng ảnh hưởng đến tập tính và sinh sản của muỗi, làm cho công tác phòng chống trở nên khó khăn hơn.

2.1. Kháng thuốc của muỗi Aedes aegypti

Kháng thuốc là một trong những thách thức lớn trong việc kiểm soát muỗi Aedes aegypti. Nghiên cứu cho thấy nhiều quần thể muỗi đã phát triển khả năng kháng lại các hóa chất diệt côn trùng, làm giảm hiệu quả của các biện pháp phun hóa chất.

2.2. Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến muỗi

Biến đổi khí hậu đã làm thay đổi môi trường sống của muỗi Aedes aegypti, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển và sinh sản của chúng. Điều này khiến cho việc kiểm soát muỗi trở nên khó khăn hơn, đòi hỏi các biện pháp phòng chống phải được điều chỉnh phù hợp.

III. Phương pháp phun hóa chất diệt muỗi Aedes aegypti hiệu quả

Phun hóa chất diệt muỗi là một trong những biện pháp chính trong công tác phòng chống sốt xuất huyết. Các phương pháp phun hóa chất hiện nay bao gồm phun tồn lưu và phun không gian. Mỗi phương pháp có những ưu điểm và nhược điểm riêng, và việc lựa chọn phương pháp phù hợp là rất quan trọng.

3.1. Phun tồn lưu và hiệu quả của nó

Phun tồn lưu là phương pháp phun hóa chất lên bề mặt tường và các vật dụng trong nhà, giúp tiêu diệt muỗi khi chúng tiếp xúc. Nghiên cứu cho thấy hiệu quả của phương pháp này có thể kéo dài từ 5-6 tháng, tạo ra một môi trường an toàn hơn cho cộng đồng.

3.2. Phun không gian và ứng dụng thực tiễn

Phun không gian là phương pháp phun hóa chất vào không khí để tiêu diệt muỗi trưởng thành. Mặc dù có hiệu quả nhanh chóng, nhưng tác dụng của phương pháp này thường chỉ kéo dài trong thời gian ngắn, do đó cần kết hợp với các biện pháp khác.

IV. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả phun hóa chất tại Tiền Giang và Phú Yên

Kết quả nghiên cứu cho thấy biện pháp phun hóa chất diệt muỗi Aedes aegypti đã mang lại hiệu quả tích cực tại Tiền Giang và Phú Yên. Mật độ muỗi giảm đáng kể sau khi áp dụng biện pháp phun hóa chất, góp phần làm giảm nguy cơ lây lan bệnh sốt xuất huyết trong cộng đồng.

4.1. Đánh giá hiệu quả phun hóa chất tại Tiền Giang

Tại Tiền Giang, nghiên cứu cho thấy mật độ muỗi Aedes aegypti giảm từ 50% đến 70% sau khi phun hóa chất. Điều này cho thấy biện pháp phun hóa chất có thể là một giải pháp hiệu quả trong công tác phòng chống dịch bệnh.

4.2. Kết quả nghiên cứu tại Phú Yên

Tại Phú Yên, kết quả nghiên cứu cũng cho thấy sự giảm đáng kể về mật độ muỗi sau khi áp dụng biện pháp phun hóa chất. Sự chấp nhận của cộng đồng đối với biện pháp này cũng được ghi nhận, cho thấy sự cần thiết của việc nâng cao nhận thức về phòng chống sốt xuất huyết.

V. Kết luận và triển vọng tương lai trong phòng chống muỗi Aedes aegypti

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy biện pháp phun hóa chất diệt muỗi Aedes aegypti là một trong những giải pháp hiệu quả trong công tác phòng chống sốt xuất huyết. Tuy nhiên, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các biện pháp mới để đối phó với sự kháng thuốc và biến đổi khí hậu.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu liên tục

Nghiên cứu liên tục về đặc điểm sinh thái và hành vi của muỗi Aedes aegypti là rất cần thiết để phát triển các biện pháp phòng chống hiệu quả hơn. Việc cập nhật thông tin mới sẽ giúp cải thiện chiến lược phòng chống dịch bệnh.

5.2. Hướng đi mới trong phòng chống muỗi

Hướng đi mới trong phòng chống muỗi Aedes aegypti có thể bao gồm việc kết hợp các biện pháp sinh học và hóa học, cũng như nâng cao nhận thức cộng đồng về phòng chống sốt xuất huyết. Sự tham gia của cộng đồng là yếu tố quan trọng trong việc kiểm soát muỗi.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh sốt xuất huyết Dengue (SXHD) do virus Dengue thuộc họ Flaviviridae gây ra hiện là một trong những bệnh truyền nhiễm có tốc độ lan rộng nhanh nhất trên toàn cầu, lưu hành tại hơn 100 quốc gia với khoảng 50 triệu ca mắc hàng năm và hơn 2,5 tỷ người sống trong vùng có nguy cơ lây nhiễm. Tại Việt Nam, dịch bệnh diễn biến hết sức phức tạp với hàng chục nghìn ca mắc mỗi năm, tiêu biểu như năm 2012 ghi nhận 87.202 trường hợp mắc và 79 ca tử vong; năm 2014 ghi nhận 31.848 ca mắc trên cả nước. Trong đó, tỉnh Tiền Giang và tỉnh Phú Yên luôn nằm trong nhóm 10 địa phương có tỷ lệ lưu hành SXHD cao nhất. Biện pháp kiểm soát truyền thống chủ yếu dựa vào phun không gian thể tích cực nhỏ (ULV) vốn chỉ có tác dụng tức thời trong 1 đến 2 tuần, khiến các chỉ số véc tơ nhanh chóng phục hồi về mức nguy hiểm.

Luận văn thạc sĩ sinh học của tác giả Nguyễn Văn Tuấn, thực hiện dưới sự hướng dẫn của Tiến sĩ Vũ Đức Chính tại Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam), được tiến hành nhằm giải quyết bài toán cấp bách này. Nghiên cứu đặt ra hai mục tiêu trọng tâm: thứ nhất, mô tả chi tiết các đặc tính sinh thái học then chốt của quần thể muỗi Aedes aegypti (vị trí trú đậu, giá thể ưa thích, độ cao phân bố và ổ đẻ của bọ gậy); thứ hai, đánh giá hiệu lực tồn lưu, hiệu quả can thiệp thực địa và mức độ chấp nhận của cộng đồng đối với biện pháp phun hóa chất Fendona 10SC (Alphacypermethrin liều 30mg/m2). Phạm vi nghiên cứu được triển khai toàn diện từ tháng 01/2015 đến tháng 12/2016 tại huyện Cái Bè (tỉnh Tiền Giang) đại diện cho sinh cảnh nông thôn Đồng bằng sông Cửu Long và thành phố Tuy Hòa (tỉnh Phú Yên) đại diện cho khu vực đô thị Duyên hải Nam Trung Bộ. Đề tài mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi hướng tới mục tiêu hạ thấp chỉ số mật độ muỗi (DI) và chỉ số nhà có muỗi (HI) trong thời gian kéo dài từ 2 đến 3 tháng, cung cấp cơ sở khoa học để đổi mới chiến lược phòng chống véc tơ chủ động.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên lý thuyết Quản lý véc tơ tích hợp (Integrated Vector Management - IVM) do Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ban hành, kết hợp mô hình sinh thái học và hành vi véc tơ truyền bệnh truyền thống của Christophers và Chadee. Về mặt dịch tễ học, muỗi cái Aedes aegypti sau khi hút máu bệnh nhân chứa virus Dengue cần thời gian ủ bệnh ngoại lai từ 8 đến 10 ngày để virus nhân lên và xâm nhập vào tuyến nước bọt trước khi có khả năng truyền mầm bệnh cho người lành. Cơ chế tác động của biện pháp phun tồn lưu trong nhà (Indoor Residual Spraying - IRS) sử dụng hóa chất nhóm Pyrethroid tổng hợp nhằm tiêu diệt muỗi trưởng thành ngay trong chu kỳ tiêu hóa máu và tìm kiếm vật chủ, từ đó rút ngắn tuổi thọ trung bình của quần thể véc tơ xuống dưới ngưỡng hoàn thành chu kỳ ủ bệnh ngoại lai.

Các khái niệm chuyên ngành và chỉ số giám sát cốt lõi được áp dụng chuẩn hóa trong nghiên cứu bao gồm:

1. Chỉ số mật độ muỗi (Density Index - DI): Số lượng muỗi cái bắt được trung bình trên một nhà điều tra (con/nhà).
2. Chỉ số nhà có muỗi (House Index - HI): Tỷ lệ phần trăm số nhà có muỗi cái xuất hiện trên tổng số nhà khảo sát (%).
3. Chỉ số Breteau (Breteau Index - BI): Số lượng dụng cụ chứa nước có bọ gậy hoặc quăng Aedes tính trên 100 nhà điều tra.
4. Hiệu lực tồn lưu và độ nhạy cảm hóa chất: Đo lường qua tỷ lệ muỗi chết sau 24 giờ tiếp xúc, hiệu chỉnh theo công thức chuẩn Abbott.

Phương pháp nghiên cứu

Thiết kế nghiên cứu kết hợp giữa phương pháp mô tả cắt ngang và nghiên cứu can thiệp cộng đồng có đối chứng trước - sau.

Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu:

• Khảo sát sinh thái và chỉ số côn trùng: Chọn ngẫu nhiên 100 hộ gia đình tại mỗi điểm nghiên cứu theo đúng quy trình giám sát thường quy của Chương trình Quốc gia phòng chống SXHD.
• Can thiệp cộng đồng: Triển khai phun tồn lưu trên quy mô một cụm dân cư gồm 1.000 hộ gia đình tại điểm thử nghiệm (xã Mỹ Đức Đông, huyện Cái Bè và Phường 4, TP. Tuy Hòa) và chọn 1.000 hộ tại điểm đối chứng không phun hóa chất có đặc điểm tương đồng (xã An Thái Đông, huyện Cái Bè và Phường 6, TP. Tuy Hòa). Khoảng cách giữa điểm can thiệp và điểm đối chứng được thiết lập tối thiểu 400 mét nhằm triệt tiêu nguy cơ phát tán cơ học của muỗi qua lại giữa các khu vực.
• Thử nghiệm sinh học (Bioassay): Mỗi đợt thử nghiệm sử dụng tối thiểu 100 muỗi thực nghiệm và 50 muỗi đối chứng cho từng loại hóa chất.

Quy trình thu thập và phân tích dữ liệu:

• Thu thập mẫu muỗi bằng máy hút cầm tay chuyên dụng trong thời gian 15 phút/nhà; kiểm tra toàn bộ dụng cụ chứa nước để thu thập bọ gậy.
• Định loại véc tơ dựa trên khóa định loại muỗi Việt Nam của Stojanovich & Scott cùng tài liệu chuyên ngành của Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương.
• Đánh giá hiệu lực tồn lưu thực địa bằng phễu thử hình nón tiêu chuẩn WHOPES gắn tại các độ cao 0,5m, 1,0m và 1,5m trên bề mặt tường với thời gian tiếp xúc 30 phút.
• Khảo sát sự chấp thuận và phản ứng phụ qua bộ câu hỏi phỏng vấn trực tiếp 100 chủ hộ và 100% nhân viên y tế trực tiếp phun thuốc sau 24 giờ và 7 ngày. Toàn bộ dữ liệu được quản lý bằng phần mềm Excel và xử lý thống kê trên phần mềm SPSS 19.0 nhằm so sánh sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa nhóm can thiệp và nhóm chứng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát sinh thái học véc tơ: Kết quả điều tra 871 cá thể muỗi trưởng thành cho thấy muỗi Aedes aegypti có tập tính sống gắn liền với môi trường nhân tạo trong nhà, chiếm tỷ lệ tuyệt đối 94,7% (825 cá thể), trong khi ngoài nhà chỉ chiếm 5,3% (46 cá thể). Về giá thể trú đậu, muỗi ưu tiên đậu trên quần áo treo ở các góc tối, khuất gió với tỷ lệ lên tới 74,3%, tiếp theo là màn ngủ (8,5%), dây phơi/dây điện (5,4%), đồ gỗ (4,7%) và chỉ có 1,6% đậu trực tiếp trên bề mặt tường vôi vách xây. Độ cao trú đậu phổ biến nhất là từ 1m đến 2m (chiếm 80,5%), độ cao dưới 1m chiếm 8,5% và trên 2m chiếm 11,0%. Phòng ngủ là không gian trú ngụ ưa thích nhất với 64,5%, vượt trội so với phòng tắm (14,5%) và phòng khách (12,0%). Về nơi sinh sản của bọ gậy, tại Tiền Giang tập trung cao nhất ở dụng cụ phế thải (17,6%) và chum vại chứa nước sinh hoạt (28,4%); trong khi tại Phú Yên, ổ bọ gậy chủ yếu nằm trong xô thùng (20,7%) và đồ phế thải (18,4%).

Hiệu lực tồn lưu và độ nhạy cảm hóa chất: Thử nghiệm trong phòng thí nghiệm khẳng định Fendona 10SC (Alphacypermethrin) có hiệu lực tồn lưu vượt trội khi duy trì tỷ lệ diệt muỗi 100% suốt 3 tháng và đạt 96,7% sau 4 tháng, hoàn toàn áp đảo so với Hantox-200 (chỉ đạt 15,6% sau 2 tuần) và Permethrin 50EC (chỉ đạt 11,1% sau 10 ngày). Tuy nhiên, thử nghiệm độ nhạy cảm chủng thực địa tại Cái Bè (Tiền Giang) ghi nhận muỗi Ae. aegypti đã có dấu hiệu kháng với Alphacypermethrin với tỷ lệ chết trung bình chỉ đạt 64,4% (so với 100% ở chủng nhạy phòng thí nghiệm). Khi phun thực địa, Fendona 10SC duy trì tỷ lệ diệt chủng muỗi thực địa trên 50% trong vòng 3 tháng (đạt 87,8% sau 7 ngày và 56,25% sau 3 tháng).

Hiệu quả can thiệp trên các chỉ số dịch tễ: Tại Tiền Giang, biện pháp phun tồn lưu đã làm giảm mạnh chỉ số mật độ muỗi (DI) từ 0,35 con/nhà xuống 0,08 con/nhà sau 7 ngày, 0,07 con/nhà sau 1 tháng và 0,09 con/nhà sau 2 tháng. Hiệu quả can thiệp thực sự (CSHQ) đối với mật độ muỗi đạt 22,5% sau 1 tháng và đạt đỉnh 36,8% sau 2 tháng (sự khác biệt có ý nghĩa thống kê với p < 0,05). Chỉ số nhà có muỗi (HI) giảm từ 32% xuống còn 4% sau 7 ngày và duy trì hiệu quả can thiệp dương ở mức 22,4% sau 2 tháng. Tuy nhiên, chỉ số Breteau (BI) không ghi nhận sự khác biệt mang ý nghĩa thống kê giữa điểm can thiệp và đối chứng (hiệu quả can thiệp đạt 2,1% ở tháng thứ 2 nhưng mang giá trị âm ở các tháng tiếp theo).

Thảo luận kết quả

Mặc dù tỷ lệ muỗi Ae. aegypti đậu trực tiếp trên tường vách chỉ chiếm 1,6%, nhưng biện pháp phun tồn lưu Fendona 10SC vẫn mang lại hiệu quả hạ thấp mật độ muỗi vượt trội trong 60 ngày đầu. Hiện tượng này được giải thích bởi quy trình kỹ thuật phun toàn diện ở độ cao dưới 2m, bao phủ không chỉ bề mặt tường mà cả mặt sau tủ, gầm giường, gầm bàn và các vật dụng treo quần áo – những vị trí tiếp xúc bắt buộc khi muỗi bay tìm kiếm vật chủ hoặc nghỉ ngơi sau khi hút máu. Phát hiện này hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu của Chadee tại Trinidad (ghi nhận 81,9% muỗi thu thập từ phòng ngủ và tập trung ở các bề mặt tối gần sàn) và các thử nghiệm vật liệu tẩm hóa chất tại Venezuela và Mexico.

Sự suy giảm hiệu lực diệt muỗi sau 3 tháng trên thực địa bắt nguồn từ hiện tượng kháng hóa chất của chủng muỗi địa phương kết hợp với sự phát sinh ổ bọ gậy mới ngoài tầm kiểm soát của hóa chất phun trong nhà. Về mặt trực quan hóa dữ liệu, các phát hiện này được minh chứng rõ nét thông qua:

1. Biểu đồ đường (Line Chart) thể hiện sự phân kỳ rõ rệt của chỉ số DI và HI giữa xã can thiệp Mỹ Đức Đông và xã đối chứng An Thái Đông trong 60 ngày đầu trước khi hội tụ trở lại ở tháng thứ 4 và thứ 5.
2. Biểu đồ cột chồng (Stacked Bar Chart) mô tả cơ cấu giá thể trú đậu và phân bố ổ bọ gậy theo từng loại dụng cụ chứa nước, giúp các nhà quản lý dễ dàng xác định trọng điểm can thiệp theo đặc thù từng vùng địa lý.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tối ưu hóa hiệu quả phòng chống dịch và kiểm soát bền vững véc tơ truyền bệnh sốt xuất huyết, bốn nhóm giải pháp hành động cụ thể được đề xuất:

1. Triển khai kỹ thuật phun tồn lưu chọn lọc (Targeted IRS) tại các ổ dịch trọng điểm:

• Hành động: Thực hiện phun tồn lưu hóa chất Fendona 10SC liều 30mg/m2 tập trung vào mặt trong tường vách dưới 2m, khu vực treo quần áo, gầm giường và sau đồ đạc trong nhà.
• Mục tiêu: Đạt tỷ lệ bao phủ trên 85% tổng số hộ gia đình tại các xã/phường nguy cơ cao, duy trì chỉ số DI dưới 0,1 con/nhà trong 2 tháng cao điểm.
• Thời gian: Tiến hành 1 đợt duy nhất vào đầu mùa mưa (tháng 5 hoặc tháng 6 hàng năm), đón đầu đỉnh dịch tháng 7 đến tháng 10.
• Chủ thể thực hiện: Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) tỉnh phối hợp Trung tâm Y tế cấp huyện.

2. Thiết lập hệ thống giám sát và quản lý tính kháng hóa chất định kỳ:

• Hành động: Định kỳ lấy mẫu bọ gậy thực địa để thử nghiệm sinh học bằng bộ kit tiêu chuẩn WHO; luân phiên sử dụng các nhóm hóa chất có cơ chế tác động khác nhau khi tỷ lệ chết thử nghiệm giảm xuống dưới 80%.
• Mục tiêu: Phát hiện sớm sự suy giảm độ nhạy cảm và ngăn chặn hình thành quần thể kháng thuốc diện rộng.
• Thời gian: Đánh giá định kỳ 6 tháng/lần trước mỗi chiến dịch phun.
• Chủ thể thực hiện: Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng khu vực và khoa Kiểm soát bệnh truyền nhiễm tỉnh.

3. Phát động phong trào diệt lăng quăng và xử lý triệt để dụng cụ chứa nước:

• Hành động: Tổ chức chiến dịch vệ sinh môi trường, thu gom 100% dụng cụ phế thải xung quanh nhà, cấp phát nắp đậy kín cho chum vại và thả cá ăn bọ gậy vào các bể chứa nước lớn.
• Mục tiêu: Hạ chỉ số Breteau (BI) xuống dưới ngưỡng cảnh báo dịch (BI < 20) và chỉ số nhà có bọ gậy dưới 10%.
• Thời gian: Triển khai định kỳ 2 tuần/lần trong mùa dịch và 1 tháng/lần trong mùa khô.
• Chủ thể thực hiện: Ủy ban Nhân dân xã/phường, Trạm Y tế, Hội Phụ nữ và Đoàn Thanh niên.

4. Nâng cao nhận thức cộng đồng và duy trì vệ sinh bề mặt sau can thiệp:

• Hành động: Hướng dẫn người dân không quét dọn, lau chùi hoặc sơn sửa lại các bề mặt tường đã phun thuốc trong ít nhất 90 ngày nhằm bảo tồn nồng độ hóa chất hoạt tính.
• Mục tiêu: Duy trì tỷ lệ đồng thuận và hợp tác của người dân trên 95%.
• Thời gian: Tuyên truyền liên tục trước, trong và sau đợt phun 1 tuần.
• Chủ thể thực hiện: Mạng lưới cộng tác viên y tế thôn ấp và hệ thống truyền thanh cơ sở.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thực tiễn và học thuật sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cán bộ quản lý y tế dự phòng và kiểm soát dịch bệnh (Cục Y tế Dự phòng, CDC các tỉnh, Trung tâm Y tế huyện):

• Lợi ích: Tiếp cận quy trình kỹ thuật phun tồn lưu chuẩn hóa, định mức hóa chất và phương pháp đánh giá hiệu quả can thiệp dịch tễ học thực tế.
• Tình huống sử dụng: Xây dựng kế hoạch dập dịch chủ động tại các điểm nóng SXHD thay thế hoặc bổ sung cho phương pháp phun ULV truyền thống.

2. Các nhà khoa học, giảng viên và nghiên cứu sinh chuyên ngành Côn trùng học, Ký sinh trùng và Dịch tễ học:

• Lợi ích: Khai thác bộ số liệu thực địa tin cậy về phân bố vi sinh thái của muỗi Aedes aegypti (80,5% trú đậu ở độ cao 1-2m, 74,3% tập trung trên quần áo).
• Tình huống sử dụng: Làm tài liệu tham khảo chuyên sâu cho các công trình nghiên cứu về tập tính véc tơ và cơ chế kháng thuốc nhóm Pyrethroid tại Việt Nam.

3. Các nhà hoạch định chính sách y tế công cộng và quản lý ngân sách y tế:

• Lợi ích: Nắm bắt các chỉ số chi phí - hiệu quả thực tế của biện pháp phun tồn lưu (kéo dài hiệu lực bảo vệ 2 đến 3 tháng với chi phí hóa chất và nhân công hợp lý).
• Tình huống sử dụng: Phê duyệt định mức kinh phí và điều chỉnh hướng dẫn chuyên môn quốc gia về phòng chống sốt xuất huyết.

4. Các doanh nghiệp sản xuất, đăng ký và kinh doanh hóa chất diệt côn trùng gia dụng và y tế:

• Lợi ích: Hiểu rõ đặc tính tồn lưu thực tế của hoạt chất Alphacypermethrin trên các bề mặt tường xây và tường sơn thực địa.
• Tình huống sử dụng: Định hướng nghiên cứu phát triển các dạng bào chế mới (dạng viên sủi, huyền phù cải tiến) giúp gia tăng độ bám dính và giảm thiểu tác dụng kích ứng.

Câu hỏi thường gặp

Muỗi Aedes aegypti chỉ đậu trên tường 1,6%, tại sao phun tồn lưu trên tường vẫn phát huy hiệu quả diệt muỗi cao? Mặc dù muỗi ít đậu cố định trên tường phẳng, quy trình phun tồn lưu bao phủ toàn diện cả các giá thể ưa thích xung quanh như rèm cửa sổ, phía sau tủ, gầm bàn ghế và mặt dưới giường. Trong quá trình bay lượn tìm kiếm vật chủ để hút máu hoặc tìm nơi sinh sản, muỗi liên tục tiếp xúc với các bề mặt đã xử lý hóa chất, hấp thụ liều độc qua chân và cơ quan thụ cảm, dẫn đến tỷ lệ tử vong cao trong vòng 24 giờ.

Biện pháp phun tồn lưu Fendona 10SC duy trì hiệu lực kiểm soát quần thể muỗi thực địa trong bao lâu? Kết quả nghiên cứu thực tế tại Tiền Giang và Phú Yên chứng minh Fendona 10SC duy trì hiệu lực can thiệp hạ thấp mật độ muỗi (DI) và chỉ số nhà có muỗi (HI) tốt nhất trong vòng 2 tháng đầu (hiệu quả can thiệp đạt 36,8%). Từ tháng thứ 3 trở đi, hiệu lực diệt muỗi bắt đầu suy giảm do nồng độ hoạt chất giảm dần và sự gia tăng tính kháng của muỗi địa phương.

Muỗi truyền bệnh sốt xuất huyết tại thực địa đã kháng hóa chất Alphacypermethrin ở mức độ nào? Kết quả thử nghiệm sinh học bằng ống thử WHO cho thấy chủng muỗi Ae. aegypti thu thập tại huyện Cái Bè (Tiền Giang) đã phát triển tính kháng với tỷ lệ chết trung bình chỉ đạt 64,4% (dưới ngưỡng 80% theo phân loại của WHO). Điều này đòi hỏi các chương trình y tế phải định kỳ luân phiên hoạt chất để tránh hiện tượng kháng chéo.

Hóa chất Fendona 10SC có an toàn cho người trực tiếp phun và các hộ gia đình trong khu vực can thiệp không? Hóa chất có độ an toàn sinh học cao khi áp dụng đúng liều lượng 30mg/m2. Khảo sát 100 hộ dân và đội ngũ kỹ thuật viên y tế sau 24 giờ phun ghi nhận không có trường hợp ngộ độc cấp tính nào; chỉ có một tỷ lệ nhỏ dưới 5% ghi nhận cảm giác kích ứng nhẹ thoáng qua như hắt hơi, ngứa mũi hoặc rát da nhẹ và các triệu chứng này tự biến mất hoàn toàn sau 24 đến 48 giờ.

Vì sao phun tồn lưu trong nhà làm giảm mật độ muỗi trưởng thành nhưng không làm giảm đáng kể chỉ số Breteau (BI)? Phun tồn lưu là biện pháp tác động trực tiếp vào pha muỗi trưởng thành trú đậu trong nhà, không có tác dụng diệt bọ gậy trong các dụng cụ chứa nước sinh hoạt hoặc phế thải ngoài trời. Nếu người dân không chủ động súc rửa lu vại và dọn dẹp phế thải thì các ổ bọ gậy vẫn liên tục nở thành muỗi mới, khiến chỉ số BI không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa điểm can thiệp và đối chứng.

Kết luận

• Xác định rõ nét đặc tính sinh thái của Aedes aegypti với 94,7% cá thể sống trong nhà, 80,5% trú đậu ở độ cao 1-2m và 74,3% tập trung tại các giá thể quần áo treo trong phòng ngủ.
• Khẳng định Fendona 10SC (Alphacypermethrin liều 30mg/m2) có hiệu lực tồn lưu vượt trội, duy trì khả năng diệt muỗi phòng thí nghiệm suốt 4 tháng và kiểm soát hiệu quả mật độ muỗi thực địa trong 2 tháng.
• Cảnh báo hiện tượng kháng hóa chất của quần thể muỗi thực địa tại Tiền Giang với tỷ lệ chết chỉ đạt 64,4%, đặt ra yêu cầu cấp thiết về quản lý kháng thuốc.
• Đánh giá cao mức độ chấp thuận của cộng đồng và tính an toàn của biện pháp phun tồn lưu đối với sức khỏe người dân và nhân viên y tế dự phòng.
• Chứng minh tính tất yếu của việc phối hợp phun tồn lưu chọn lọc với chiến dịch diệt bọ gậy nguồn nhằm tạo ra hiệu quả phòng dịch đồng bộ và bền vững.

Đóng góp nổi bật của luận văn là đã cung cấp các bằng chứng khoa học và thực nghiệm vững chắc, chứng minh tính khả thi của biện pháp phun hóa chất tồn lưu trong phòng chống sốt xuất huyết tại Việt Nam. Để phát huy tối đa kết quả nghiên cứu, các cơ quan y tế dự phòng cần sớm tiến hành thử nghiệm mở rộng mô hình tại các tỉnh trọng điểm miền Trung và Tây Nguyên trong giai đoạn tới, đồng thời tích hợp phương pháp này vào Hướng dẫn Quốc gia về giám sát và phòng chống bệnh sốt xuất huyết Dengue. Hãy chủ động liên hệ với các viện nghiên cứu chuyên ngành để tiếp cận toàn văn tài liệu và áp dụng hiệu quả quy trình kỹ thuật vào thực tiễn địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN ĐỀ TÀI 1. Tình hình nghiên cứu ngoài nước liên quan đến đề tài 1. Những nghiên cứu về các véc tơ truyền bệnh sốt xuất huyết Dengue Đã có nhiều công trình nghiên cứu về phân bố, hình thái phân loại, sinh học, sinh thái, di truyền, vai trò truyền bệnh, các biện pháp phòng chống… các véc tơ SXHD. Hai véc tơ SXHD chủ yếu được xác định là Ae.

aegypti và Ae. Nghiên cứu về hình thái, sinh thái của Ae. aegypti, điển hình có một số công trình của Hopkin, 1952; Christopher, 1960; Belkin, 1970; Harison, 1973. Các tác giả đã mô tả chi tiết hình thái bên ngoài, bên trong của ấu trùng và muỗi trưởng thành.

Đặc biệt công trình nghiên cứu của Christopher, 1960 đã mô tả chi tiết và đầy đủ các đặc điểm về hình thái, phân loại, di truyền, sinh lý, sinh thái, phân bố, các pha phát triển của Ae. aegypti (trứng, bọ gậy, quăng và muỗi trưởng thành) và vai trò truyền bệnh của chúng. Các tác giả đã chỉ ra rằng, ngoài những đặc điểm chung của loài thì giữa các vùng địa lý khác nhau còn có một số khác nhau về hính thái như kích thước, màu sắc. Nghiên cứu về phân bố của Ae.

aegypti đã được nhiều tác giả quan tâm và cập nhật tương đối đầy đủ. Cho đến nay loài Ae. aegypti đã được phát hiện hầu khắp thế giới, ở tất cả các vùng địa động vật và các vùng khí hậu khác nhau ở 142 nước. Các tác giả đã xác định Ae.

aegypti phân bố từ khoảng 350 vĩ độ Bắc đến 350 vĩ độ Nam và ở độ cao dưới 1.000 mét so với mực nước biển [39]. Phân bố của Ae. albopictus: loài muỗi này vốn là loài bản địa ở châu Á, có khí hậu nhiệt đới, nhưng hiện nay vùng phân bố của chúng đã mở rộng và hiện diện ở 78 nước thuộc châu Mỹ, châu Phi và cả những vùng thuộc khí hậu ôn đới như châu Âu. Tập tính hút máu của hai loài Ae.

aegypti và Ae. albopictus đã được nhiều tác giả nhận định chúng thường đốt người vào ban ngày, đặc biệt là vào buổi sáng sớm và chiều tối [38]. Một nghiên cứu bằng cách sử dụng máy phân tích 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] quang phổ, nhiệt và sự tương phản màu trắng đen cho thấy cường độ ánh sáng tăng lên thì Ae. aegypti có khả năng tìm kiếm vật chủ tốt hơn Ae.

Bệnh sốt xuất huyết Dengue do virus Dengue thuộc họ Flaviviridae, chi Flavivirus gây nên, bệnh này được biết cách đây trên 3 thế kỷ ở các khu vực khí hậu nhiệt đới và á nhiệt đới. Những vụ dịch đầu tiên xảy ra vào những năm 1778 – 1780 ở châu Á, châu Phi và Bắc Mỹ. Tỷ lệ mắc bệnh trên toàn thế giới đã tăng nhanh trong những năm gần đây. Bệnh SXHD lưu hành trên 100 quốc gia ở châu Phi, châu Mỹ, khu vực phía Đông Địa Trung Hải, Đông Nam Á và Tây Thái Bình Dương.

Cho đến nay người ta đã xác định có 4 chủng virus Dengue gây SXHD ở người viết tắt là DEN-I, DEN-II, DEN-III và DEN-IV. Không chỉ có số trường hợp mắc bệnh gia tăng mà khả năng nhiễm các chủng virus khác nhau cũng ngày càng đáng báo động [39]. Trong 50 năm qua, số ca mắc tăng 30 lần, cùng với sự gia tăng các vùng bị nhiễm mới, phân bố từ thành phố đến nông thôn. Ước tính khoảng 50 triệu ca SXHD xảy ra hàng năm và khoảng 2,5 tỉ người sống tại các quốc gia có bệnh lưu hành.

Virus SXHD chủ yếu lây truyền qua muỗi thuộc giống Aedes, trong đó loài Ae. aegypti và Ae. albopictus được coi là véc tơ (VT) chính truyền SXHD. Ngoài ra, trong một số vụ dịch còn phân lập được virus Dengue ở một số loài Aedes khác như: Ae.

cooki ở Nam Thái Bình Dương [41]. Sự nhiễm virus do muỗi cái hút máu từ người đang bị nhiễm virus Dengue trong giai đoạn từ 2-10 ngày sẽ bị nhiễm virus trong các tế bào thành ruột của nó. Khoảng 8-10 ngày sau virus xâm nhập đến các mô khác bao gồm tuyến nước bọt của muỗi. Virus Dengue dường như không gây hại cho muỗi, muỗi bị nhiễm vẫn sống bình thường [33].

Tình hình sử sụng hóa chất và các biện pháp phòng chống véc tơ SXHD. Hiện nay trên thế giới bệnh SXHD chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, vắc xin đang trong giai đoạn thử nghiệm lâm sàng mà chưa đưa vào sử dụng, chính vì 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vậy biện pháp phòng chống SXHD chủ yếu vẫn dựa vào việc kiểm soát véc tơ, trong đó biện pháp sử dụng hóa chất diệt côn trùng là đặc biệt có hiệu quả trong việc giảm nhanh chóng các quần thể muỗi gây bệnh [38]. Xu hướng chung của phòng chống véc tơ SXHD trên thế giới hiện nay là phối hợp đồng thời nhiều biện pháp và nhấn mạnh sự tham gia của cộng đồng trong loại trừ nguồn sinh sản là các ổ nước để tiêu diệt bọ gậy. Năm 1980, hội đồng chuyên gia của WHO về phòng chống véc tơ bằng sinh học đưa ra 3 hình thức quản lý môi trường bao gồm: Thay đổi môi trường, loại bỏ lâu dài nơi sinh sống của véc tơ; quản lý dụng cụ chứa nước (DCCN); phòng muỗi sinh sản trong các DCCN [41].

Đối với các biện pháp sử dụng hóa chất để phòng chống muỗi trưởng thành chủ yếu sử dụng biện pháp phun ULV. Tuy nhiên một số nghiên cứu cũng quan tâm đến biện pháp phun tồn lưu sau khi đã có những nghiên cứu kỹ lưỡng về các đặc điểm sinh học và sinh thái học của muỗi. Kết quả nghiên cứu của Chadee (2013), xác định tập tính của Ae. aegypti ở St Augustine, Trinidad, thấy đa số muỗi cái thu thập từ phòng ngủ (81,9%), phòng sinh hoạt (8,7%) và bếp (6,9%) và hầu hết muỗi được thu thập từ bề mặt tường tối gần sàn chứ không phải trên bề mặt phía trên cao của bức tường.

Những kết quả này tương tự như quan sát thấy của một số tác giả ở Cộng hòa Dominica năm 1990, Puerto Rico năm 1994, Panama năm 2000, Costa Rica năm 2003… Một nghiên cứu khác của Rozilawati và cộng sự (2005) ở Kuala Lumpur, Malaysia cho thấy Deltamethrin WG được phun tồn lưu ngoài nhà liều 25mg/m2 thấy có hiệu lực tồn lưu trong 6 tuần sau khi phun, nhưng không có hiệu quả làm giảm mật độ quần thể muỗi Aedes trong khu vực nghiên cứu [45]. Gần đây, vật liệu tẩm hóa chất diệt côn trùng (ITMs), được nghiên cứu và cho thấy có khả năng làm giảm mật độ véc tơ sốt xuất huyết trong các hộ gia đình. Vật liệu tẩm hóa chất diệt côn trùng có tác dụng diệt muỗi trưởng thành, 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] giai đoạn quan trọng nhất trong việc truyền bệnh của muỗi. Muỗi trưởng thành sẽ tiếp xúc trực tiếp với ITMs trong quá trình tìm kiếm vật chủ đề đốt mồi, làm giảm tuổi thọ của chúng, có hiệu quả làm thay đổi cấu trúc tuổi của quần thể véc tơ.

Như vậy, tuổi đời của muỗi sẽ sống ngắn hơn, không đủ lâu để có thể truyền bệnh. Hơn nữa, vật liệu tẩm hóa chất diệt côn trùng tồn lưu có hiệu lực kéo dài trong thời gian ít nhất 1 đến vài năm [40], dài hơn bất kỳ biện pháp áp dụng nào khác trong việc phòng chống muỗi gây bệnh. Một số thử nghiệm trước đây ở trong cũng như ngoài nước cho thấy, việc sử dụng ITMs trong phòng chống muỗi có thể ảnh hưởng đến quần thể véc tơ và có mức độ chấp nhận cao của các hộ gia đình [31]. Hiện tại, ITMs được khuyến cáo như là công cụ có hiệu quả trong phòng chống véc tơ truyền sốt rét, sốt xuất huyết.

Các nghiên cứu tại Mexico và Venezuela: từ 2002 - 2003, đã đánh giá tác động của rèm cửa và nắp đậy các dụng cụ trữ nước có tẩm hóa chất diệt côn trùng lên quần thể véc tơ truyền bệnh sốt xuất huyết (Ae. aegypti) và khả năng lan truyền sốt xuất huyết. Trong cả hai địa điểm nghiên cứu, các chỉ số cuối cùng của cuộc thử nghiệm thấp hơn đáng kể hơn so với lúc ban đầu, mặc dù không có sự khác biệt đáng kể giữa những cụm đối chứng và can thiệp. Chỉ số Breteau (BI) trung bình giảm từ 60% (ở những cụm can thiệp) và 113% (cụm đối chứng) đến 7% (cụm can thiệp) và 12% (cụm đối chứng) ở Veracruz và từ 38% đến 11% (cụm can thiệp) và từ 34% đến 17% (cụm đối chứng) ở Trujillo.

Các chỉ số muỗi, quăng/bọ gậy ở các mô hình là như nhau. Ngược lại, trong những xã không thử nghiệm gần đó thì các chỉ số côn trùng biến đổi theo mô hình lượng mưa. Can thiệp cũng làm giảm các chỉ số muỗi, bọ gậy ở quần thể muỗi ở điểm đối chứng lân cận (hiệu quả lan tỏa); những nhà gần với nhà nghiên cứu ít có khả năng nhiễm hơn so với những nhà ở xa. Điều này tạo ra một hiệu ứng cộng đồng, theo đó số lượng muỗi giảm khắp các điểm nghiên cứu [31].

Nghiên cứu tại Venezuela từ 2006-2008, đã đánh giá hiệu quả của vật liệu tẩm hóa chất diệt côn trùng tồn lưu lâu lên rèm và nắp đậy dụng cụ trữ nước 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] phòng chống muỗi truyền sốt xuất huyết (Ae. aegypti) ở 10 cụm dân cư (5 cụm thuộc vùng đô thị và 5 cụm thuộc vùng ngoại ô) với khoảng 4000 hộ gia đình ở Trujillo, Venezuela. Kết quả thấy rằng, tỷ lệ hộ gia đình có ≥ 1 ITMs là 79,7% trong vùng nội thành và 75,2% ở vùng ngoại thành, nhưng lại giảm còn 32,3% và 39,0% sau 18 tháng. Các con số tương ứng cho tỷ lệ dụng cụ chứa nước sử dụng nắp đậy ITMs là 34,0% và 50,8% tại vùng nghiên cứu và 17,0% và 21,0% sau 18 tháng.

Trước khi can thiệp, chỉ số Breateu (Breateu Index-BI) = 8,5 ở các cụm trong vùng đô thị và 42,4 ở các cụm trong vùng ngoại thành, và chỉ số quăng trên người (Pupae per Person Index- PPI) tương ứng sau can thiệp là 0,2 và 0,9. Với các cụm nghiên cứu trong cả hai vùng đô thị và ngoại thành, chỉ số BI cho thấy duy trì giảm 55% [39]. Nghiên cứu tại Haiti từ tháng 7/2003 đến tháng 7/2004, sử dụng màn tẩm hóa chất diệt côn trùng trong phòng chống véc tơ truyền truyền bệnh sốt xuất huyết. Khu vực nghiên cứu (1017 nhà) được chia thành 18 cụm: 9 cụm sử dụng màn Olyset® tẩm hóa chất diệt côn trùng tồn lưu lâu và 9 cụm đối chứng không sử dụng màn này.