Chương 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Hành vi ủng hộ xã hội Chương 2. Cơ sở lý luận về Hành vi ủng hộ xã hội của sinh viên Chương 3. Tổ chức và phương pháp nghiên cứu Chương 4.
Kết quả nghiên cứu thực tiễn Hành vi ủng hộ xã hội của sinh viên Kết luận và kiến nghị Danh mục tài liệu tham khảo Phụ lục. 8 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU HÀNH VI ỦNG HỘ XÃ HỘI Thông qua việc tìm hiểu về tình hình nghiên cứu về hành vi ủng hộ xã hội của sinh viên cho thấy, vấn đề này mặc dù được các tác giả trên thế giới quan tâm nghiên cứu từ lâu, song tại Việt Nam, vẫn là vấn đề mới được nhắc đến trong một vài năm trở lại đây. Trong bối cảnh toàn cầu hóa đang diễn ra mạnh mẽ, chúng tôi nhận thấy, việc tổng quan tình hình nghiên cứu về hành vi ủng hộ xã hội của sinh viên theo vấn đề là phù hợp hơn về mặt khoa học. Trên quan điểm như vậy, tình hình nghiên cứu về hành vi ủng hộ xã hội của sinh viên sẽ được trình bày một số nội dung chính dưới đây.
Những nghiên cứu về hành vi ủng hộ xã hội Hành vi ủng hộ xã hội về cơ bản bị bỏ quên, cho đến những năm 60 của thế kỷ XX. Lúc đó, hành vi ủng hộ xã hội được tập trung quan tâm thay thế dần cho các hành vi tiêu cực xã hội. Do thời điểm đó, các nhà khoa học nhận thức rằng hành vi tiêu cực như một mối đe dọa cho xã hội. Một số nhà nghiên cứu tin rằng, việc đi sâu nghiên cứu và tìm hiểu hành vi ủng hộ xã hội là cách thức cần thiết để hiểu hành vi tiêu cực xã hội cũng như để thúc đẩy sự thay đổi.
Nhiều năm sau, nhận thức được tầm quan trọng của việc nghiên cứu hành vi ủng hộ xã hội trong việc điều tiết xã hội, hành vi xã hội tích cực đã được ghi nhận. Sự quan tâm đến việc phát triển hành vi ủng hộ xã hội xuất phát từ nhu cầu mong muốn xã hội vận hành một cách hài hòa [Kavussanu, Seal & Phillips, 2006]. Khi mà hành vi ủng hộ xã hội trở nên quan trọng hơn đối với các cá nhân và nhóm xã hội thì chúng đã được nghiên cứu một cách trọng tâm hơn và cũng được công nhận một cách phù hợp hơn. Sau này, các nhà hành vi học đã bắt đầu nhận ra tầm quan trọng của việc ngăn chặn hành vi có hại thông qua việc tăng cường và hỗ trợ xây dựng các hành vi có ích.
Từ đây, hành vi đạo đức cũng được quan tâm nghiên cứu. Hành vi ủng hộ xã hội cũng được xem là gắn kết rất chặt chẽ với yếu tố đạo đức [Bar-Tal, 1982]. Những nghiên cứu v t m quan trọng của hành vi ủng hộ xã hội Ryan & Patrick [2001] cho rằng, hành vi ủng hộ xã hội là một yếu tố dự báo của sự thành công trong học tập, xã hội và đời sống tình cảm sau này. Sự phát triển lành mạnh và tích cực về mặt xã hội ở người trẻ tuổi có tương quan với sự phát triển nhận thức, từ đó tạo ra một nền tảng vững chắc cho thành tích học trong tương lai.
Trẻ em và thanh thiếu niên thực hiện nhiều hành vi ủng hộ xã hội đã được chứng minh rằng có nhiều cơ hội hơn để đạt được thành công học tập ở trường [Roeser và cộng sự, 2000]. Hành vi đạo đức/ ủng hộ xã hội khi được hình thành sớm cũng có hiệu quả trong việc phòng tránh các chứng trầm cảm và trong việc thúc đẩy thành tích học tập [Bandura và cộng sự 1996a]. Một thái độ tích cực và hành vi ủng hộ xã hội dẫn đến các mối quan hệ tốt với những người khác và giúp nâng cao mức độ tự tin của người đó [Barry & Wentzel, 2006]. Eisenberg & Mussen [1989] trong nghiên cứu của mình đã chứng minh rằng, việc thực hiện các hành vi ủng hộ xã hội mang đến hiệu quả tâm lý tích cực cho thanh thiếu niên, bao gồm việc làm tăng tính tự chủ và kỹ năng đối phó với các tình huống khó khăn trong cuộc sống.
Hầu hết thanh thiếu niên hành động mang tính ủng hộ xã hội bằng cách tuân thủ theo chuẩn mực xã hội để phù hợp với xã hội đó. Tuy nhiên, cũng có những thanh thiếu niên không tôn trọng các quy tắc chuẩn mực, thay vào đó là tham gia vào các hoạt động hoặc thực hiện các hành vi chống đối xã hội [Hoffman, 2008]. Hậu quả của các hành vi tiêu cực này có thể liên quan đến tình trạng thanh thiếu niên bỏ học hoặc ít tham gia các hoạt động mang tính tập thể và đồng đội. Khi thanh thiếu niên có những hành vi chống đối xã hội thì sẽ dễ dẫn đến những nguy cơ như: bỏ học, lạm dụng thuốc, quan hệ tình dục không an toàn, phá hủy các mối quan hệ xã hội [Walker, Colvin, & Ramsey, 1995].
Nếu hành vi tiêu cực này vẫn tồn tại và kéo dài, nhiều biện pháp sẽ được đưa ra, như đuổi học (nhưng biện pháp này lại thường là một trong những nguyên nhân gây gia tăng nhiều hơn các hành vi tiêu cực). Vì lý do này, hành vi ủng hộ xã hội là điều cần thiết trong sự phát triển xã hội. Thanh thiếu niên là một nhóm xã hội quan trọng vì họ có nhiều khả năng chống lại hành vi chuẩn mực, thay vào đó là những hành vi 10 mà các em cảm thấy phù hợp. Điều này thấy rõ nhất trong thanh thiếu niên độ tuổi từ 7 đến 17 tuổi.
Nhiều nghiên cứu đã cho thấy thực hiện các hành vi ủng hộ xã hội mang lại nhiều lợi ích về thể chất cũng như tinh thần, chẳng hạn như: Các hành động tích cực giúp con người tăng cường các cảm giác hạnh phúc [Kurtz, Lyubomirsky, 2008]; [McGowen, 2006]; Hành vi ủng hộ xã hội có tương quan thuận với chất lượng các mối quan hệ [Helgeson, 1994] và làm giảm tỉ lệ tử vong ở người [Brown và cộng sự 2003]. Việc giúp đỡ người khác thậm chí còn mang đến dự đoán làm giảm tỉ lệ tử vong do căng thẳng Poulin và cộng sự [2013]. Theo Thoits & Hewitt (2001), công việc tình nguyện – một dạng của hành vi ủng hộ xã hội còn giúp tăng cường cảm nhận hạnh phúc, sự hài lòng trong cuộc sống, lòng tự trọng, ý thức kiểm soát cuộc sống, tăng cường sức khoẻ thể chất, giảm bớt chứng trầm cảm và giúp tăng đáng kể các lợi ích lâu dài [Piliavin & Siegl 2007]. Nhóm tác giả Dunn, Ashton-James, Hanson & Aknin [2010] còn chỉ ra rằng, việc chúng ta lấy tiền để giúp đỡ người khác còn mang lại hạnh phúc hơn là dùng số tiền đó để chi tiêu cho chính bản thân mình.
Đem tiền cho hoạt động từ thiện, trên thực tế, kích hoạt vùng não liên quan đến phần thưởng [Harbaugh, Mayr & Burghart, 2007]. Từ đó, những người hạnh phúc hơn thường có hành động tích cực hơn và họ trải qua những mức độ hạnh phúc cao hơn bằng cách làm như vậy [Piliavin, 2003]. Như vậy, việc thực hiện các hành vi ủng hộ xã hội đã được nhiều tác giả khẳng định là mang lại nhiều lợi ích, chẳng hạn: mang lại sự thành công, mở rộng mối quan hệ, cảm nhận hạnh phúc, giảm tỉ lệ tử vong… Những kết quả tích cực này cho thấy, việc nghiên cứu hành vi ủng hộ xã hội trên khách thể thanh niên là điều nên làm, để chúng ta khuyến khích các hành vi ủng hộ xã hội trong thanh niên. Điều này sẽ giúp làm giảm các nguy cơ về hành vi chống đối xã hội, tệ nạn xã hội, vi phạm pháp luật trong thanh niên.
Những nghiên cứu v các ki u/ lo i hành vi ủng hộ xã hội Eisenberg và cộng sự [1998] khi nghiên cứu về hành vi ủng hộ xã hội đã xác định hai loại của hành vi này là: lòng vị tha và hành vi thân thiện với xã hội. Các hành vi ủng hộ xã hội được định nghĩa là sự giúp đỡ tự nguyện chủ yếu do mối quan tâm đến nhu cầu và phúc lợi của người khác, thường gây ra bởi sự đáp ứng cảm thông và hiện thưc hóa các nguyên tắc phù hợp với việc giúp đỡ người khác [Eisenberg và Fabes, 1990]. Với loại hành vi thân thiện xã hội này, bởi vì người trợ giúp chủ yếu quan tâm đến phúc lợi của người khác, nên những người trợ giúp thỉnh thoảng vẫn phải bỏ ra chi phí. Mặc dù các nhà nghiên cứu đã tranh luận rất gay gắt rằng, liệu các hành vi vị tha có tồn tại hay không thì có ít nhất ba dòng bằng chứng ủng hộ sự tồn tại của lòng vị tha: + Thứ nhất, Batson & Shaw [1991] đã trình bày bằng chứng về tính di truyền của sự thông cảm.
Sự thông cảm được cho là có khả năng thích nghi trong quá trình tiến hóa. Điều này liên quan đến lòng vị tha từ tính di truyền. + Thứ hai, Gilbert và Fiske, [2004] có những bằng chứng về sự ổn định trong cách ứng xử theo hướng ủng hộ xã hội ở thời thơ ấu và thanh thiếu niên. + Thứ ba, Eisenberg và Fabes [1990] đã tìm ra các cách hành xử khác nhau của cùng một cá nhân trong các hoàn cảnh khác nhau.
Cũng theo Eisenberg và Fabes [1990], hành vi ủng hộ xã hội là kiểu hành vi mà trong đó mọi người có động cơ ứng xử theo cách tiến bộ khi ở nơi công cộng và được thực hiện bởi mong muốn được chấp thuận và tôn trọng bởi những người khác (như phụ huynh, đồng nghiệp…), đồng thời cũng để tăng cường giá trị của bản thân. Penner, Dovidio, Piliavin, và Schroeder [2005] còn đưa ra một hướng chung trong nghiên cứu về hành vi ủng hộ xã hội là tìm hiểu xem liệu những người khác, có đóng vai trò làm chứng cho hành vi ủng hộ xã hội của một cá nhân hay không. Các nhà nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc giúp đỡ thực hiện trước mặt người khác đôi khi kết hợp với động cơ tự định hướng. Cũng theo các tác giả này, tình nguyện là một dạng hành vi ủng hộ xã hội trong bối cảnh một tổ chức, được lên kế hoạch và thực hiện trong một thời gian dài, theo đó nhằm mục đích hỗ trợ xã hội và có sự 12 cam kết công dân.
Các tác giả nghiên cứu về lĩnh vực này cho rằng, hoạt động tình nguyện đúng nghĩa có những điểm khác với sự giúp đỡ thông thường.