Nghiên Cứu Hành Vi Tiêu Dùng Sản Phẩm Công Nghiệp Xanh Ở Việt Nam

Luận án tiến sĩ phân tích hành vi tiêu dùng sản phẩm công nghiệp xanh tại Việt Nam, khám phá xu hướng và thách thức trong thị trường hiện nay.

• Tác giả: Chu Văn Giáp
• Người hướng dẫn: Lê Công Hoa
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh
• Đề tài: Nghiên Cứu Hành Vi Tiêu Dùng Sản Phẩm Công Nghiệp Xanh Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Sự cần thiết nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Những đóng góp của luận án
• 1.6. Bố cục của luận án
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Hành vi tiêu dùng sản phẩm xanh và hành vi tiêu dùng sản phẩm công nghiệp xanh
• 2.2. Tổng quan khung lý thuyết nghiên cứu hành vi mua sắm và hành vi thải bỏ sản phẩm xanh
• 2.3. Các công trình nghiên cứu về ảnh hưởng của các yếu tố tác động trực tiếp lên ý định hành vi mua sắm sản phẩm xanh
• 2.4. Các công trình nghiên cứu về ảnh hưởng của các yếu tố tác động trực tiếp lên thái độ đối với hành vi mua sắm sản phẩm xanh
• 2.5. Các công trình nghiên cứu về ảnh hưởng của các yếu tố tác động trực tiếp lên quan tâm đến môi trường
• 2.6. Tổng quan nghiên cứu hành vi thải bỏ sản phẩm xanh
• 2.7. Các khoảng trống nghiên cứu
• 2.8. Các yếu tố tác động và giả thuyết nghiên cứu
• 2.9. Mô hình nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Thang đo nghiên cứu
• 3.2.1. Thang đo ý định hành vi mua sắm sản phẩm công nghiệp xanh và các yếu tố tác động
• 3.2.2. Thang đo ý định hành vi thải bỏ sản phẩm công nghiệp xanh và các yếu tố tác động
• 3.3. Thiết kế bảng hỏi. Điều tra và thu thập số liệu
• 3.4. Các phương pháp phân tích dữ liệu
• 3.5. Các phương pháp kiểm định thang đo
• 3.6. Phương pháp kiểm định mô hình và giả thuyết
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Kiểm định thang đo
• 4.1.1. Kiểm định độ tin cậy của thang đo
• 4.1.2. Kiểm định giá trị hội tụ và giá trị phân biệt của thang đo
• 4.1.3. Kiểm định cấu trúc thang đo
• 4.1.4. Kiểm định cấu trúc thang đo của các biến theo nhóm
• 4.1.5. Kiểm định cấu trúc và độ tin cậy tổng hợp các thang đo của các biến trong mô hình nghiên cứu tổng thể
• 4.2. Kiểm định mô hình và giả thuyết
• 4.2.1. Kiểm định mô hình
• 4.2.2. Kiểm định giả thuyết
• 4.2.3. Các giả thuyết được chấp nhận
• 4.2.4. Các giả thuyết không được chấp nhận do có chiều tác động thay đổi
• 4.2.5. Các giả thuyết không được chấp nhận do không có ý nghĩa thống kê
• 4.3. Đánh giá của người tiêu dùng đối với ý định hành vi mua sắm và thải bỏ sản phẩm công nghiệp xanh bằng phân tích thống kê mô tả
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 5.1. Các mối quan hệ
• 5.1.1. Các mối quan hệ được chấp nhận
• 5.1.2. Các mối quan hệ không được chấp nhận do ngược chiều với giả thuyết
• 5.1.3. Các mối quan hệ không được chấp nhận do không có ý nghĩa thống kê
• 5.2. Mức độ tác động của các yếu tố
• 5.2.1. Tác động của các yếu tố lên ý định hành vi mua sắm sản phẩm công nghiệp xanh
• 5.2.2. Tác động của các yếu tố lên ý định hành vi thải bỏ sản phẩm công nghiệp xanh
• 5.2.3. Tác động của các yếu tố lên thái độ đối với hành vi mua sắm sản phẩm công nghiệp xanh
• 5.2.4. Tác động của các yếu tố lên quan tâm đến môi trường
• 5.3. Các khuyến nghị chung
• 5.4. Các khuyến nghị đối với doanh nghiệp
• 5.5. Các khuyến nghị đối với cơ quan quản lý
• 5.6. Hạn chế của luận án và hướng nghiên cứu tiếp theo
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Phụ lục 1: Tổng hợp các thang đo
• Phụ lục 2: Phiếu khảo sát
• Phụ lục 3: Kết quả phân tích thống kê mô tả
• Phụ lục 4: Kết quả kiểm định thang đo
• Phụ lục 5: Kết quả kiểm định mô hình và giả thuyết

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Hành Vi Tiêu Dùng Sản Phẩm Công Nghiệp Xanh

Nghiên cứu hành vi tiêu dùng sản phẩm công nghiệp xanh tại Việt Nam đang trở thành một chủ đề nóng trong bối cảnh ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu. Sản phẩm công nghiệp xanh không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn đáp ứng nhu cầu tiêu dùng bền vững của người dân. Việc hiểu rõ hành vi tiêu dùng này sẽ giúp các doanh nghiệp và nhà quản lý phát triển các chiến lược marketing hiệu quả hơn.

1.1. Khái Niệm Về Hành Vi Tiêu Dùng Sản Phẩm Xanh

Hành vi tiêu dùng sản phẩm xanh bao gồm các hoạt động mua sắm, sử dụng và thải bỏ sản phẩm. Các yếu tố như nhận thức về môi trường và thái độ đối với sản phẩm xanh ảnh hưởng lớn đến hành vi này.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Hành Vi Tiêu Dùng

Nghiên cứu hành vi tiêu dùng sản phẩm công nghiệp xanh giúp xác định các yếu tố tác động đến quyết định mua sắm, từ đó thúc đẩy phát triển thị trường sản phẩm xanh tại Việt Nam.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Nghiên Cứu Hành Vi Tiêu Dùng

Mặc dù có nhiều nghiên cứu về hành vi tiêu dùng sản phẩm xanh, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần giải quyết. Các yếu tố văn hóa và tâm lý có thể ảnh hưởng đến hành vi tiêu dùng, nhưng chưa được nghiên cứu đầy đủ. Điều này tạo ra khoảng trống trong hiểu biết về hành vi tiêu dùng sản phẩm công nghiệp xanh.

2.1. Các Yếu Tố Tâm Lý Ảnh Hưởng Đến Hành Vi Tiêu Dùng

Các yếu tố như động cơ, nhận thức và thái độ có thể tác động mạnh đến ý định mua sắm sản phẩm công nghiệp xanh. Việc hiểu rõ các yếu tố này là rất quan trọng để phát triển các chiến lược marketing hiệu quả.

2.2. Thách Thức Trong Việc Nghiên Cứu Hành Vi Tiêu Dùng

Nghiên cứu hành vi tiêu dùng sản phẩm xanh gặp khó khăn trong việc thu thập dữ liệu và phân tích các yếu tố tác động. Điều này đòi hỏi các phương pháp nghiên cứu phù hợp và chính xác.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Hành Vi Tiêu Dùng Sản Phẩm Xanh

Để nghiên cứu hành vi tiêu dùng sản phẩm công nghiệp xanh, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu định lượng và định tính. Việc sử dụng bảng hỏi và phân tích dữ liệu sẽ giúp xác định các yếu tố tác động đến hành vi tiêu dùng.

3.1. Phương Pháp Nghiên Cứu Định Tính

Phương pháp nghiên cứu định tính giúp thu thập thông tin sâu về hành vi tiêu dùng và các yếu tố tác động. Phỏng vấn sâu và nhóm tập trung là những công cụ hữu ích.

3.2. Phương Pháp Nghiên Cứu Định Lượng

Phương pháp nghiên cứu định lượng sử dụng bảng hỏi để thu thập dữ liệu từ một mẫu lớn. Phân tích thống kê sẽ giúp xác định mối quan hệ giữa các yếu tố và hành vi tiêu dùng.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Hành Vi Tiêu Dùng Sản Phẩm Công Nghiệp Xanh

Kết quả nghiên cứu cho thấy có nhiều yếu tố tác động đến hành vi tiêu dùng sản phẩm công nghiệp xanh. Các yếu tố tâm lý và văn hóa đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành ý định mua sắm và thải bỏ sản phẩm.

4.1. Ảnh Hưởng Của Các Yếu Tố Tâm Lý

Các yếu tố như thái độ đối với sản phẩm xanh và nhận thức về môi trường có tác động tích cực đến ý định mua sắm sản phẩm công nghiệp xanh.

4.2. Ảnh Hưởng Của Các Yếu Tố Văn Hóa

Văn hóa và giá trị xã hội cũng ảnh hưởng đến hành vi tiêu dùng. Những người có ý thức bảo vệ môi trường thường có xu hướng tiêu dùng sản phẩm xanh hơn.

V. Kết Luận Và Đề Xuất Chính Sách Phát Triển

Nghiên cứu hành vi tiêu dùng sản phẩm công nghiệp xanh tại Việt Nam cần được tiếp tục mở rộng. Các chính sách khuyến khích tiêu dùng sản phẩm xanh cần được triển khai để thúc đẩy phát triển bền vững.

5.1. Đề Xuất Chính Sách Khuyến Khích Tiêu Dùng

Các chính sách như giảm thuế cho sản phẩm xanh và tăng cường truyền thông về lợi ích của sản phẩm xanh sẽ giúp nâng cao nhận thức của người tiêu dùng.

5.2. Hướng Nghiên Cứu Tương Lai

Cần nghiên cứu sâu hơn về hành vi thải bỏ sản phẩm xanh và các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi này để có cái nhìn toàn diện hơn về hành vi tiêu dùng sản phẩm công nghiệp xanh.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ "Nghiên cứu hành vi tiêu dùng sản phẩm công nghiệp xanh ở Việt Nam" được tác giả Chu Văn Giáp thực hiện tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân (Hà Nội, năm 2018), thuộc chuyên ngành Quản trị kinh doanh (mã số: 9340101), dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Lê Công Hoa và PGS.TS. Hồ Lê Nghĩa.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Trước thực trạng ô nhiễm môi trường, suy giảm tài nguyên thiên nhiên và biến đổi khí hậu toàn cầu, các chương trình phát triển bền vững và tăng trưởng xanh đang được triển khai trên quy mô quốc tế. Tại Việt Nam, nhiều chính sách và mục tiêu chiến lược đã được ban hành, điển hình như định hướng đến năm 2020 giá trị sản phẩm công nghệ cao, công nghệ xanh đạt từ 42% đến 45% GDP (theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ, 2012). Tuy nhiên, hiểu biết học thuật về hành vi tiêu dùng sản phẩm xanh nói chung và sản phẩm công nghiệp xanh nói riêng vẫn còn nhiều hạn chế.

Tổng quan tài liệu của tác giả chỉ ra rằng phần lớn các nghiên cứu hiện có chỉ tập trung vào hành vi mua sắm sản phẩm xanh, trong khi hành vi thải bỏ sản phẩm xanh – một giai đoạn có ý nghĩa bảo vệ môi trường trực tiếp và bền vững – gần như bị bỏ quên (Peattie, 2010; Bianchi & Birtwistle, 2012). Bên cạnh đó, các mô hình nghiên cứu hành vi tiêu dùng xanh chủ yếu được xây dựng và kiểm định tại các nước phát triển phương Tây, khó có thể suy diễn nguyên vẹn vào bối cảnh các quốc gia đang phát triển thuộc nền văn hóa phương Đông chịu ảnh hưởng của văn hóa Khổng giáo như Việt Nam. Ngoài ra, đa số nghiên cứu trước đây chỉ khảo sát sản phẩm xanh nói chung hoặc một loại sản phẩm nông nghiệp/thực phẩm riêng lẻ, thiếu vắng các công trình chuyên sâu về nhóm sản phẩm công nghiệp xanh – nhóm sản phẩm chiếm tỷ trọng đáng kể trên thị trường và trải qua đầy đủ chu trình từ mua sắm, sử dụng đến thải bỏ.

Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu của luận án được xác định như sau:

• Mục tiêu tổng quát: Nghiên cứu một số yếu tố tâm lý và văn hóa tác động lên ý định hành vi mua sắm và ý định hành vi thải bỏ sản phẩm công nghiệp xanh.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Xác định ảnh hưởng của một số yếu tố tâm lý và văn hóa đến ý định hành vi mua sắm và ý định hành vi thải bỏ sản phẩm công nghiệp xanh ở Việt Nam.
  2. Xác định mối quan hệ giữa ý định hành vi mua sắm sản phẩm công nghiệp xanh và ý định hành vi thải bỏ sản phẩm công nghiệp xanh ở Việt Nam.
  3. Xác định ảnh hưởng của một số yếu tố giá trị văn hóa lên thái độ đối với hành vi mua sắm sản phẩm công nghiệp xanh và quan tâm đến môi trường ở Việt Nam.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu tương ứng bao gồm:

• Câu hỏi tổng quát: Các yếu tố tâm lý và văn hóa tác động lên ý định hành vi mua sắm và ý định hành vi thải bỏ sản phẩm công nghiệp xanh cần thiết phải nghiên cứu là những yếu tố nào?
• Câu hỏi cụ thể:
  1. Ảnh hưởng của một số yếu tố tâm lý và văn hóa đến ý định hành vi mua sắm và ý định hành vi thải bỏ sản phẩm công nghiệp xanh ở Việt Nam như thế nào?
  2. Ảnh hưởng của ý định hành vi mua sắm sản phẩm công nghiệp xanh lên ý định hành vi thải bỏ sản phẩm công nghiệp xanh ở Việt Nam như thế nào?
  3. Ảnh hưởng của một số yếu tố giá trị lên thái độ đối với hành vi mua sắm sản phẩm công nghiệp xanh và quan tâm đến môi trường như thế nào?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Ý định hành vi tiêu dùng sản phẩm công nghiệp xanh (bao gồm ý định hành vi mua sắm và ý định hành vi thải bỏ) cùng các yếu tố tâm lý, văn hóa tác động đến các ý định này tại Việt Nam.
• Phạm vi sản phẩm: Tập trung vào các sản phẩm công nghiệp xanh khi tiêu dùng trải qua đầy đủ các giai đoạn từ mua sắm đến sử dụng và thải bỏ, cụ thể là các thiết bị sử dụng năng lượng mặt trời (như bình nước nóng năng lượng mặt trời) và các thiết bị sử dụng điện tiết kiệm năng lượng. Luận án loại trừ các sản phẩm không phân biệt rõ ràng các giai đoạn hành vi tiêu dùng (ví dụ: nhiên liệu sinh học, điện gió).
• Phạm vi hành vi: Khảo sát ý định hành vi mua sắm và ý định hành vi thải bỏ; không đi sâu vào hành vi sử dụng do tính chất phức tạp đòi hỏi theo dõi dài hạn và tích hợp đa ngành vượt quá khuôn khổ của luận án.
• Phạm vi không gian: Khảo sát và thu thập dữ liệu tại 4 địa phương đại diện gồm: Thành phố Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Thành phố Đà Nẵng và tỉnh Ninh Bình.
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu điều tra định lượng được thu thập trong khoảng thời gian từ tháng 10 năm 2016 đến tháng 3 năm 2017.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu trước đây

Tác giả hệ thống hóa các công trình học thuật trong nước và quốc tế xoay quanh các khái niệm và mối quan hệ chính:

1. Khái niệm sản phẩm xanh và hành vi tiêu dùng xanh:

   • Sản phẩm xanh được định nghĩa theo nhiều góc độ: sản phẩm không gây ô nhiễm, bảo tồn tự nhiên (Shadasani và cộng sự, 1993; Wang, 2012); sản phẩm sử dụng nguyên liệu tái chế, giảm thiểu bao gói và phát thải (Nimse và cộng sự, 2007); sản phẩm công nghệ xanh không gây hại môi trường, có thể tái sinh và phân hủy sinh học (Philip Kotler, 2013).
   • Hành vi tiêu dùng xanh được tiếp cận dưới các thuật ngữ: tiêu dùng có trách nhiệm xã hội (Antil, 1984), tiêu dùng có ý thức sinh thái (Balderjahn, 1998), tiêu dùng có trách nhiệm với môi trường (Fraj-Andres & Martinez-Salinas, 2007), tiêu dùng thân thiện môi trường (Gupta & Ogden, 2009), tiêu dùng vì lợi ích môi trường (Laroche và cộng sự, 2001) và tiêu dùng xanh (Prothero, 2008).
   • Hành vi người tiêu dùng được xác định là quá trình gồm 3 giai đoạn: mua sắm, sử dụng và thải bỏ (Hoyer & Macinnis, 2010; Kotler và cộng sự, 1999; Nguyễn Xuân Lãn và cộng sự, 2011; Vũ Huy Thông, 2010).

2. Các yếu tố tác động trực tiếp đến ý định mua sắm sản phẩm xanh:

   • Nhóm nghiên cứu dựa trên Thuyết Hành động hợp lý (TRA) và Thuyết Hành vi dự định (TPB): Hessam và cộng sự (2013), Dagher & Omar (2014), Ha & Janda (2012), Kumar (2012), Saleem & Gopinath (2013), Swaim và cộng sự (2014), Wu & Chen (2014). Các nghiên cứu này khẳng định vai trò của thái độ (Attitude), chuẩn chủ quan (Subjective Norms), nhận thức kiểm soát hành vi (Perceived Behavioral Control) và nhận thức tính hữu hiệu (Perceived Consumer Effectiveness - Bamberg, 2003; Chan, 2001; Tan & Lau, 2011).
   • Nhóm nghiên cứu mở rộng yếu tố tâm lý, lối sống và văn hóa: Florenthal & Arling (2011), Cheah & Phau (2011), Anastasios & Krystallis (2014), Long-Chuan Lu và cộng sự (2015).
   • Tại Việt Nam: Phạm Thị Lan Hương (2014), Nguyễn Vũ Hùng và cộng sự (2015), Nguyễn Thị Tuyết Mai và cộng sự (2016) nghiên cứu người tiêu dùng trẻ/sinh viên; các nghiên cứu định tính của Bùi Lan Phương (2012), Lê Anh Tuấn & Phương Hoàng Kim (2012), Hoàng Thị Bảo Thoa (2016a, 2016b).

3. Các yếu tố tác động đến thái độ đối với hành vi mua xanh và sự quan tâm đến môi trường:

   • Tác động của quan tâm đến môi trường (EC) và hành động vì môi trường (EB) lên thái độ: Arslan và cộng sự (2012), Bertrand & William (2011), Wu & Chen (2014).
   • Tác động của giá trị văn hóa như tính tập thể (Collectiveness - COL) và tính thế hệ (Generativity - GEN) lên quan tâm đến môi trường: McCarty & Shrum (2001), Samarasinghe (2012), Arminda và cộng sự (2013), Long-Chuan Lu và cộng sự (2015), Phạm Thị Lan Hương (2014).

4. Nghiên cứu về hành vi thải bỏ sản phẩm xanh:

   • Các công trình nghiên cứu hành vi thải bỏ còn hạn chế gồm: Marcel và cộng sự (2009) nghiên cứu hành vi mua và thải bỏ vỏ bao bì bia dựa trên Thuyết Tự nhận thức (TSP); Nameghi & Shadi (2013) nghiên cứu giảm thiểu, tái sinh, tái sử dụng theo TRA; Bianchi & Birtwistle (2012) nghiên cứu thải bỏ dệt may tại Úc và Chile; Lee và cộng sự (2012), Hyun-Mee & Park-Poaps (2013).

Bốn khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết

1. Khoảng trống về bối cảnh văn hóa và tâm lý: Thiếu các nghiên cứu toàn diện kiểm định đồng thời các yếu tố tâm lý (thái độ, chuẩn chủ quan, nhận thức kiểm soát, nhận thức tính hữu hiệu) và giá trị văn hóa (tính tập thể, tính thế hệ) đối với người tiêu dùng nói chung tại một quốc gia đang phát triển như Việt Nam.
2. Khoảng trống về nhóm sản phẩm: Các nghiên cứu trước phần lớn tập trung vào sản phẩm xanh chung chung hoặc thực phẩm hữu cơ; thiếu nghiên cứu chuyên biệt cho nhóm sản phẩm công nghiệp xanh.
3. Khoảng trống về mối liên kết giữa các giai đoạn hành vi: Chưa có công trình làm rõ mối quan hệ tác động qua lại giữa ý định hành vi mua sắm và ý định hành vi thải bỏ sản phẩm công nghiệp xanh trên nền tảng Thuyết Tự nhận thức (TSP).
4. Khoảng trống về các yếu tố quyết định hành vi thải bỏ sản phẩm xanh: Thiếu vắng các mô hình định lượng phân tích tác động của nhận thức kiểm soát hành vi thải bỏ (PCBD) trong điều kiện cơ sở hạ tầng thu gom, tái chế còn sơ khai tại Việt Nam.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và mô hình phân tích

Luận án tích hợp 3 lý thuyết nền tảng chính:

1. Thuyết Hành vi dự định (Theory of Planned Behaviour - TPB) của Icek Ajzen (1991), mở rộng với biến nhận thức tính hữu hiệu (PCEP - Tan & Lau, 2011): Giải thích ý định hành vi mua sắm (GPBI) thông qua thái độ (AGPB), chuẩn chủ quan (SNP), nhận thức kiểm soát hành vi (PCBP) và nhận thức tính hữu hiệu (PCEP). Đồng thời giải thích ý định hành vi thải bỏ (GDBI) qua nhận thức kiểm soát hành vi thải bỏ (PCBD).
2. Thuyết Giá trị - Thái độ - Hành vi (Value - Attitude - Behaviour - VAB) của Homer & Kahle (1988): Giải thích cách các giá trị văn hóa (tính tập thể - COL, tính thế hệ - GEN) tác động đến thái độ chung là sự quan tâm đến môi trường (EC), từ đó tác động đến thái độ đối với hành vi mua sắm sản phẩm công nghiệp xanh (AGPB) cùng với hành động vì môi trường (EB), thái độ đối với sản phẩm xanh (GAP) và hình ảnh bản thân (SE).
3. Thuyết Tự nhận thức (Theory of Self Perception - TSP) của Daryl Bem (1967; Marcel và cộng sự, 2009): Giải thích mối quan hệ trực tiếp giữa ý định hành vi mua sắm sản phẩm công nghiệp xanh (GPBI) và ý định hành vi thải bỏ sản phẩm công nghiệp xanh (GDBI).

Ký hiệu biến	Tên biến nghiên cứu	Tên tiếng Anh	Vai trò trong mô hình
GPBI	Ý định hành vi mua sắm sản phẩm công nghiệp xanh	Green Purchasing Behaviour Intention	Biến phụ thuộc / Trung gian
GDBI	Ý định hành vi thải bỏ sản phẩm công nghiệp xanh	Green Disposal Behaviour Intention	Biến phụ thuộc chính
AGPB	Thái độ đối với hành vi mua sắm sản phẩm công nghiệp xanh	Attitude towards Green Purchasing Behaviour	Tiền tố trực tiếp của GPBI
PCBP	Nhận thức kiểm soát hành vi đối với hành vi mua sắm SP công nghiệp xanh	Perceived Control Behaviour towards Green Purchasing	Tiền tố trực tiếp của GPBI
SNP	Chuẩn chủ quan đối với hành vi mua sắm SP công nghiệp xanh	Subject Norms towards Green Purchasing	Tiền tố trực tiếp của GPBI
PCEP	Nhận thức tính hữu hiệu của hành vi mua sắm SP công nghiệp xanh	Perceived Consumer Effectiveness of Greening Purchase Behaviour	Tiền tố trực tiếp của GPBI
PCBD	Nhận thức kiểm soát hành vi đối với hành vi thải bỏ SP công nghiệp xanh	Perceived Control Behaviour towards Green Disposal	Tiền tố trực tiếp của GDBI
EC	Quan tâm đến môi trường	Environmental Concern	Tiền tố của AGPB
EB	Hành động vì môi trường	Environmental Behaviour	Tiền tố của AGPB
GAP	Thái độ đối với sản phẩm công nghiệp xanh	Green Attitude towards Products	Tiền tố của AGPB
SE	Hình ảnh bản thân	Self Enhancement	Tiền tố của AGPB
COL	Tính tập thể	Collectiveness	Tiền tố của EC
GEN	Tính thế hệ	Generativity	Tiền tố của EC

Phương pháp nghiên cứu và quy trình phân tích

Luận án kết hợp phương pháp nghiên cứu tài liệu và nghiên cứu định lượng:

• Nghiên cứu tài liệu: Tổng quan cơ sở lý thuyết, tổng thuật công trình quốc tế và trong nước, phân tích hệ thống chính sách của Việt Nam để xây dựng khung phân tích, phát triển 12 giả thuyết và thiết kế bảng hỏi.
• Nghiên cứu định lượng: Khảo sát người tiêu dùng cá nhân bằng bảng hỏi cấu trúc sử dụng thang đo khoảng cách (thang đo Likert).
• Quy trình xử lý dữ liệu:
  1. Thống kê mô tả đặc trưng nhân khẩu học mẫu khảo sát.
  2. Kiểm định độ tin cậy của thang đo bằng hệ số Cronbach's Alpha.
  3. Phân tích nhân tố khám phá (Exploratory Factor Analysis - EFA) để kiểm tra cấu trúc ban đầu của dữ liệu.
  4. Phân tích nhân tố khẳng định (Confirmatory Factor Analysis - CFA) nhằm kiểm định giá trị hội tụ, giá trị phân biệt, độ tin cậy tổng hợp (Composite Reliability - CR) và tổng phương sai trích (Average Variance Extracted - AVE).
  5. Phân tích mô hình cấu trúc tuyến tính (Structural Equation Modeling - SEM) để kiểm định mô hình tổng thể và các giả thuyết nghiên cứu.
• Công cụ phân tích: Toàn bộ dữ liệu khảo sát được xử lý và phân tích trên phần mềm Stata 12.

---

Nội dung chính theo từng chương

CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU

Chương 1 thiết lập khung đề cương tổng quát của luận án:

• Trình bày tính cấp bách của nghiên cứu xuất phát từ khủng hoảng môi trường toàn cầu và chiến lược tăng trưởng xanh của Việt Nam.
• Khẳng định sự cần thiết phải nghiên cứu hành vi tiêu dùng sản phẩm công nghiệp xanh (tập trung vào giai đoạn mua sắm và thải bỏ).
• Nêu rõ 3 mục tiêu cụ thể, 3 câu hỏi nghiên cứu cụ thể, phạm vi nghiên cứu (thiết bị năng lượng mặt trời, thiết bị tiết kiệm điện; tại 4 địa phương Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng, Ninh Bình; từ 10/2016 đến 03/2017).
• Tóm tắt phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa tổng quan tài liệu và điều tra định lượng bằng phần mềm Stata 12.
• Khái quát 5 đóng góp mới về lý luận, thực tiễn và cấu trúc 5 chương của luận án.

CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU

Chương 2 thực hiện tổng quan học thuật toàn diện và xây dựng mô hình giả thuyết:

• Làm rõ bản chất của sản phẩm xanh và sản phẩm công nghiệp xanh: là sản phẩm thuộc ngành công nghiệp đạt các tiêu chí sử dụng ít nguyên nhiên liệu, giảm bao gói, tiết kiệm năng lượng, không chứa chất độc hại và có thể tái chế, tái sinh.
• Tổng thuật sâu sắc 3 lý thuyết nền tảng (TPB, VAB, TSP) cùng các lý thuyết liên quan (TRA, ABC, MOA, NAT, VBN).
• Phân tích chi tiết 4 nhóm tiền tố tác động trong mô hình:
  1. Các biến tác động trực tiếp đến ý định mua sắm (GPBI): AGPB, PCBP, SNP, PCEP.
  2. Các biến tác động trực tiếp đến thái độ mua sắm (AGPB): EC, EB, GAP, SE.
  3. Các biến tác động trực tiếp đến quan tâm môi trường (EC): COL, GEN.
  4. Các biến tác động trực tiếp đến ý định thải bỏ (GDBI): GPBI, PCBD.
• Phát triển hệ thống 12 giả thuyết nghiên cứu và thiết lập sơ đồ mô hình nghiên cứu bao gồm 14 khái niệm (tính cả biến nhân khẩu học).

CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Chương 3 chi tiết hóa quy trình triển khai nghiên cứu thực nghiệm:

• Thiết lập quy trình nghiên cứu logic gồm các bước: xây dựng thang đo lý thuyết -> hiệu chỉnh thang đo -> thiết kế bảng hỏi -> điều tra thu thập dữ liệu -> phân tích độ tin cậy và giá trị thang đo -> kiểm định mô hình cấu trúc SEM.
• Hệ thống hóa nguồn gốc thang đo cho từng biến nghiên cứu từ các công trình quốc tế đã được kiểm chứng (thang đo cho GPBI, GDBI, AGPB, PCBP, SNP, PCEP, EC, EB, GAP, SE, COL, GEN, PCBD) và các biến nhân khẩu học.
• Trình bày kỹ thuật thiết kế bảng câu hỏi khảo sát và kế hoạch thu thập dữ liệu tại Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng và Ninh Bình.
• Mô tả chi tiết tiêu chuẩn kỹ thuật phân tích dữ liệu: kiểm định Cronbach's Alpha (độ tin cậy > 0,6; hệ số tương quan biến - tổng > 0,3), EFA (KMO > 0,5, Eigenvalue > 1, factor loading > 0,5), CFA (đánh giá mức độ phù hợp mô hình qua Chi-square/df, RMSEA, CFI, TLI, SRMR; kiểm định CR > 0,7 và AVE > 0,5), và mô hình cấu trúc SEM trên phần mềm Stata 12.

CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Chương 4 công bố kết quả phân tích định lượng chi tiết:

• Kiểm định thang đo: Các thang đo đều đạt độ tin cậy qua phân tích Cronbach's Alpha và phân tích EFA. Phân tích CFA theo nhóm và tổng thể khẳng định các thang đo đạt giá trị hội tụ, giá trị phân biệt và độ tin cậy tổng hợp theo chuẩn thống kê.
• Kiểm định mô hình cấu trúc tuyến tính SEM: Các chỉ số của mô hình đạt mức tương thích cao với dữ liệu thực nghiệm.
• Kết quả kiểm định giả thuyết:
  • Các giả thuyết được chấp nhận có ý nghĩa thống kê: AGPB tác động tích cực mạnh nhất đến GPBI ($\beta = 0,69$); SNP tác động tích cực đến GPBI ($\beta = 0,27$); PCEP tác động tích cực đến GPBI ($\beta = 0,11$); EC tác động mạnh nhất đến AGPB; COL tác động tích cực đến EC; PCBD tác động tích cực đến GDBI ($\beta = 0,11$).
  • Mối quan hệ ngược chiều với giả thuyết ban đầu: PCBP tác động tiêu cực đến GPBI ($\beta = -0,20$); GPBI tác động tiêu cực mạnh đến GDBI ($\beta = -0,55$).
  • Các mối quan hệ không có ý nghĩa thống kê: Luận án loại bỏ các đường dẫn không có ý nghĩa thống kê để hoàn thiện mô hình tương quan chuẩn hóa tối ưu.
• Thống kê mô tả: Phân tích thực trạng đánh giá của người tiêu dùng về nhận thức, thái độ và ý định hành vi mua sắm, thải bỏ sản phẩm công nghiệp xanh.

CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

Chương 5 thảo luận chuyên sâu về các kết quả nghiên cứu và đề xuất chính sách:

• Phân tích bản chất các mối quan hệ được chấp nhận, các mối quan hệ ngược chiều và các mối quan hệ bị loại bỏ.
• Tổng hợp bảng tác động trực tiếp, gián tiếp và tổng thể của các nhân tố lên ý định mua sắm (GPBI) và ý định thải bỏ (GDBI).
• Đề xuất hệ thống khuyến nghị thực tiễn:
  • Đối với doanh nghiệp: Tập trung vào việc nâng cao nhận thức bảo vệ môi trường của khách hàng để cải thiện thái độ mua sắm; truyền thông chuẩn mực xã hội và tính hữu hiệu của việc mua sản phẩm xanh; hỗ trợ giảm bớt rào cản nhận thức kiểm soát.
  • Đối với cơ quan quản lý nhà nước: Xây dựng cơ chế chính sách kiến tạo thị trường sản phẩm công nghiệp xanh; ban hành các quy chuẩn, nhãn xanh; đặc biệt là tổ chức quy hoạch mạng lưới phân phối, hệ thống thu gom, vận chuyển và xử lý tái chế sản phẩm công nghiệp xanh thải bỏ.
• Trình bày các hạn chế và định hướng các nghiên cứu tiếp theo.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận và học thuật

1. Luận án đã tích hợp thành công Thuyết Hành vi dự định (TPB), Thuyết Giá trị - Thái độ - Hành vi (VAB) và Thuyết Tự nhận thức (TSP) vào một mô hình toàn diện để giải thích đồng thời ý định mua sắm và ý định thải bỏ sản phẩm công nghiệp xanh tại thị trường Việt Nam.
2. Xác định chính xác trọng số và chiều hướng tác động của các yếu tố tâm lý và văn hóa lên ý định hành vi mua sắm sản phẩm công nghiệp xanh (GPBI):
   • Thái độ đối với hành vi mua sắm (AGPB): Tác động tích cực trực tiếp mạnh nhất ($\beta = 0,69$).
   • Chuẩn chủ quan (SNP): Tác động tích cực trực tiếp mức trung bình ($\beta = 0,27$).
   • Nhận thức tính hữu hiệu (PCEP): Tác động tích cực trực tiếp mức yếu ($\beta = 0,11$).
   • Nhận thức kiểm soát hành vi (PCBP): Tác động tiêu cực trực tiếp ($\beta = -0,20$).
   • Quan tâm đến môi trường (EC): Yếu tố tác động gián tiếp tích cực mạnh nhất lên GPBI ($\beta = 0,46$).
   • Tính tập thể (COL): Tác động gián tiếp tích cực mức trung bình lên GPBI ($\beta = 0,33$).
   • Thái độ đối với sản phẩm công nghiệp xanh (GAP): Tác động gián tiếp tích cực mức yếu lên GPBI ($\beta = 0,09$).
3. Khám phá mối quan hệ giữa các yếu tố tác động đến ý định hành vi thải bỏ sản phẩm công nghiệp xanh (GDBI):
   • Ý định hành vi mua sắm (GPBI): Tác động tiêu cực trực tiếp và rất mạnh lên ý định thải bỏ ($\beta = -0,55$).
   • Nhận thức kiểm soát hành vi thải bỏ (PCBD): Tác động tích cực trực tiếp mức yếu lên ý định thải bỏ ($\beta = 0,11$).
   • Tất cả các biến tác động trực tiếp và gián tiếp lên GPBI đều tác động gián tiếp lên GDBI thông qua biến trung gian GPBI.

Đường dẫn tác động trong mô hình	Loại tác động	Hệ số chuẩn hóa ($\beta$)	Chiều hướng và mức độ tác động
$\text{AGPB} \rightarrow \text{GPBI}$	Trực tiếp	0,69	Tích cực, mạnh nhất
$\text{SNP} \rightarrow \text{GPBI}$	Trực tiếp	0,27	Tích cực, trung bình
$\text{PCEP} \rightarrow \text{GPBI}$	Trực tiếp	0,11	Tích cực, yếu
$\text{PCBP} \rightarrow \text{GPBI}$	Trực tiếp	-0,20	Tiêu cực, trung bình
$\text{EC} \rightarrow \text{GPBI}$	Gián tiếp	0,46	Tích cực, mạnh nhất
$\text{COL} \rightarrow \text{GPBI}$	Gián tiếp	0,33	Tích cực, trung bình
$\text{GAP} \rightarrow \text{GPBI}$	Gián tiếp	0,09	Tích cực, yếu
$\text{GPBI} \rightarrow \text{GDBI}$	Trực tiếp	-0,55	Tiêu cực, mạnh
$\text{PCBD} \rightarrow \text{GDBI}$	Trực tiếp	0,11	Tích cực, yếu

Đóng góp thực tiễn và giải pháp đề xuất

1. Đối với doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh:
   • Trọng tâm hàng đầu là tác động vào thái độ của người tiêu dùng (AGPB) thông qua việc khơi dậy sự quan tâm đến bảo vệ môi trường (EC) và nâng cao hình ảnh của sản phẩm công nghiệp xanh (GAP).
   • Khai thác giá trị văn hóa mang tính tập thể (COL) và tác động của mạng lưới xã hội, người thân, đồng nghiệp (SNP) trong các chiến dịch marketing xanh.
   • Minh bạch hóa thông tin về hiệu quả bảo vệ môi trường khi sử dụng sản phẩm để củng cố nhận thức tính hữu hiệu (PCEP) của khách hàng.
   • Tháo gỡ các trở ngại trong nhận thức kiểm soát mua sắm (PCBP) như giá bán, tính sẵn có và mức độ thuận tiện khi tiếp cận sản phẩm.
2. Đối với cơ quan quản lý nhà nước:
   • Hoàn thiện khung khổ pháp lý, xây dựng cơ chế tạo lập và kích cầu thị trường sản phẩm công nghiệp xanh.
   • Đẩy mạnh tuyên truyền giáo dục cộng đồng về lối sống xanh, tiêu dùng bền vững và trách nhiệm thế hệ.
   • Ưu tiên nguồn lực quy hoạch và xây dựng hệ thống logistics ngược: mạng lưới thu gom, phân loại, vận chuyển và trạm xử lý tái sinh các sản phẩm công nghiệp xanh thải bỏ, qua đó nâng cao nhận thức kiểm soát hành vi thải bỏ (PCBD) của người dân.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Văn bản luận án nêu rõ các hạn chế nghiên cứu và định hướng phát triển trong tương lai như sau:

1. Giới hạn về loại sản phẩm: Luận án chỉ khảo sát nhóm sản phẩm công nghiệp xanh trải qua đầy đủ chu trình mua sắm - sử dụng - thải bỏ (thiết bị năng lượng mặt trời, thiết bị tiết kiệm điện). Các nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng sang các nhóm sản phẩm công nghiệp xanh khác hoặc các sản phẩm xanh trong nông nghiệp, du lịch, xây dựng và giao thông.
2. Loại trừ hành vi sử dụng: Do tính phức tạp về mặt phương pháp và yêu cầu theo dõi dài hạn, nghiên cứu chưa khảo sát giai đoạn sử dụng sản phẩm công nghiệp xanh cũng như mối quan hệ giữa hành vi sử dụng với hành vi mua sắm và thải bỏ. Đây là hướng nghiên cứu cần được triển khai liên ngành trong tương lai.
3. Giới hạn biến số giải thích hành vi thải bỏ: Luận án mới chỉ kiểm định tác động của nhận thức kiểm soát hành vi thải bỏ (PCBD) và ý định mua sắm (GPBI) lên ý định thải bỏ (GDBI). Các yếu tố khác như thái độ thải bỏ (AGDB), chuẩn chủ quan thải bỏ (SND) và nhận thức tính hữu hiệu thải bỏ cần được bổ sung trong các công trình tiếp theo.
4. Phạm vi không gian mẫu khảo sát: Mẫu điều tra chỉ thu thập tại 4 địa phương (Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng, Ninh Bình). Các nghiên cứu sau có thể mở rộng quy mô mẫu trên nhiều vùng kinh tế - xã hội khác nhau để tăng tính đại diện tổng thể.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn cao cho nhiều đối tượng:

• Nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Quản trị kinh doanh, Marketing: Cung cấp khung lý thuyết kết hợp giữa TPB, VAB và TSP; quy trình nghiên cứu định lượng chặt chẽ với các kỹ thuật kiểm định mô hình đo lường và mô hình cấu trúc SEM trên phần mềm Stata 12. Thang đo chi tiết tại Phụ lục 1 và kết quả phân tích thống kê tại Phụ lục 4, 5 là tài liệu tham khảo trực tiếp cho các nghiên cứu hành vi tiêu dùng.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu: Cung cấp hệ thống tổng quan tài liệu phong phú về kinh tế xanh, sản phẩm xanh và hành vi tiêu dùng bền vững tại các thị trường mới nổi.
• Lãnh đạo doanh nghiệp công nghiệp: Cung cấp căn cứ khoa học để hoạch định chiến lược phát triển sản phẩm xanh, định vị thương hiệu và xây dựng chính sách giá, kênh phân phối, truyền thông tiếp thị xanh.
• Nhà hoạch định chính sách tại các cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Công Thương, Bộ Tài nguyên và Môi trường): Tham khảo các cơ sở thực nghiệm để xây dựng tiêu chuẩn nhãn xanh, chính sách kích cầu tiêu dùng xanh và đề án xây dựng hệ thống thu gom, xử lý chất thải công nghiệp sau tiêu dùng.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án sử dụng những khung lý thuyết nào để nghiên cứu hành vi mua sắm và thải bỏ sản phẩm công nghiệp xanh?

Tác giả sử dụng 3 lý thuyết chính: Thuyết Hành vi dự định (TPB - Icek Ajzen, 1991; bổ sung PCEP bởi Tan & Lau, 2011), Thuyết Giá trị - Thái độ - Hành vi (VAB - Homer & Kahle, 1988), và Thuyết Tự nhận thức (TSP - Daryl Bem, 1967; Marcel và cộng sự, 2009).

2. Yếu tố nào có tác động trực tiếp mạnh nhất đến ý định mua sắm sản phẩm công nghiệp xanh (GPBI)?

Yếu tố có tác động trực tiếp mạnh nhất là Thái độ đối với hành vi mua sắm sản phẩm công nghiệp xanh (AGPB) với hệ số chuẩn hóa $\beta = 0,69$. Ở nhóm biến tác động gián tiếp, Quan tâm đến môi trường (EC) có tác động mạnh nhất lên GPBI với hệ số $\beta = 0,46$.

3. Mối quan hệ giữa ý định mua sắm (GPBI) và ý định thải bỏ (GDBI) trong kết quả nghiên cứu là gì?

Kết quả kiểm định SEM cho thấy ý định hành vi mua sắm sản phẩm công nghiệp xanh (GPBI) có tác động tiêu cực trực tiếp và rất mạnh lên ý định hành vi thải bỏ sản phẩm công nghiệp xanh (GDBI) với hệ số chuẩn hóa $\beta = -0,55$.

4. Dữ liệu khảo sát được thu thập ở đâu và xử lý bằng công cụ phân tích nào?

Dữ liệu khảo sát được thu thập từ tháng 10/2016 đến tháng 3/2017 tại 4 địa phương của Việt Nam gồm Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng và Ninh Bình. Toàn bộ dữ liệu được phân tích định lượng (Cronbach's Alpha, EFA, CFA, SEM) bằng phần mềm Stata 12.

5. Vì sao luận án không đưa hành vi sử dụng sản phẩm công nghiệp xanh vào mô hình phân tích?

Tác giả không đưa hành vi sử dụng vào phạm vi nghiên cứu do việc đánh giá hành vi này đòi hỏi phải theo dõi liên tục trong suốt vòng đời sử dụng sản phẩm, kết hợp kiến thức kỹ thuật đa ngành chuyên sâu, vượt quá nguồn lực thời gian và quy mô của một luận án tiến sĩ (dẫn chứng theo Birgitta và cộng sự, 2016).

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Chu Văn Giáp là công trình nghiên cứu định lượng chuyên sâu về hành vi tiêu dùng sản phẩm công nghiệp xanh tại Việt Nam, tích hợp hài hòa các lý thuyết TPB, VAB và TSP. Kết quả nghiên cứu đã làm sáng tỏ cơ chế tác động đa tầng của các yếu tố tâm lý và giá trị văn hóa lên ý định mua sắm và ý định thải bỏ sản phẩm công nghiệp xanh với các hệ số đường dẫn cụ thể được kiểm định bằng phần mềm Stata 12. Những phát hiện của luận án không chỉ lấp đầy các khoảng trống học thuật về tiêu dùng xanh tại thị trường mới nổi mà còn cung cấp cơ sở khoa học xác đáng cho các doanh nghiệp xây dựng chiến lược kinh doanh và các cơ quan nhà nước hoàn thiện chính sách phát triển kinh tế bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 trình bày các nội dung liên quan đến sự cần thiết, mục tiêu, phạm vi, đối tượng nghiên cứu hành vi mua sắm và thải bỏ sản phẩm công nghiệp xanh. - Chương 2 trình bày tổng quan nghiên cứu, giả thuyết và mô hình nghiên cứu. - Chương 3 trình bày phương pháp nghiên cứu bao gồm: quy trình nghiên cứu, thang đo nghiên cứu, chọn mẫu, điều tra thu thập dữ liệu và các phương pháp phân tích dữ liệu. - Chương 4 trình bày các kết quả nghiên cứu.

- Chương 5 thảo luận về các kết quả nghiên cứu, trình bày kết luận, đề xuất và khuyến nghị, đóng góp của Luận án, hạn chế và đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo. - Các phụ lục bao gồm: bảng hỏi, kết quả phân tích thống kê, phân tích cronbach alpha, phân tích nhân tố khám phá EFA, phân tích nhân tố khẳng định CFA và phân tích mô hình cấu trúc tuyến tính SEM. 7 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU Tóm tắt: Chương 2 trình bày các nội dung về tổng quan nghiên cứu hành vi tiêu dùng sản phẩm công nghiệp xanh, cụ thể như sau: - Hành vi tiêu dùng sản phẩm xanh là hành vi qua đó việc tiêu dùng sản phẩm hướng đến mục đích là giảm thiểu tác động đến môi trường. Hành vi tiêu dùng sản phẩm xanh bao gồm các hành vi chính là hành vi mua sắm, hành vi sử dụng và hành vi thải bỏ.

Sản phẩm công nghiệp xanh là sản phẩm xanh thuộc ngành công nghiệp. Hành vi tiêu dùng sản phẩm công nghiệp xanh là hành vi tiêu dùng sản phẩm xanh thuộc ngành công nghiệp. - Khung lý thuyết TPB, VAB và TSP là các lý thuyết thích hợp để nghiên cứu hành vi mua sắm và hành vi thải bỏ sản phẩm công nghiệp xanh ở Việt Nam. Luận án tiếp cận theo hướng nghiên cứu tác động của các yếu tố tâm lý và văn hóa lên ý định hành vi mua sắm sản phẩm công nghiệp xanh.

- Các nhóm yếu tố văn hóa và tâm lý cần nghiên cứu bao gồm: i) Các yếu tố tác động trực tiếp lên ý định hành vi mua sắm sản phẩm công nghiệp xanh: AGPB, PCPB, SNP, PCEP; ii) Các yếu tố tác động trực tiếp lên thái độ đối với hành vi mua sắm sản phẩm công nghiệp xanh: EC, EB, GAP, SE; iii) Các yếu tố tác động trực tiếp lên quan tâm đối với môi trường: COL; GEN; iv) Các yếu tố tác động trực tiếp lên ý định hành vi thải bỏ sản phẩm công nghiệp xanh: GPBI, PCDB. - Giả thuyết nghiên cứu, mô hình nghiên cứu được phát triển dựa trên các kết quả nghiên cứu trước đây và thực tế về phát triển sản phẩm công nghiệp xanh ở Việt Nam. Có 12 giả thuyết nghiên cứu được xây dựng; mô hình có 14 khái niệm nghiên cứu bao gồm cả khái niệm về nhân khẩu học. Hành vi tiêu dùng sản phẩm xanh và hành vi tiêu dùng sản phẩm công nghiệp xanh 2.

Hành vi tiêu dùng sản phẩm xanh 2. Sản phẩm xanh Hiện nay có nhiều cách hiểu về khái niệm sản phẩm xanh. Một số khái niệm được công nhận rộng rãi là: Shadasani và các cộng sự (1993); Elkington & Mackower (1988); Simon (1995); Wang (2012); Nimse và các cộng sự (2007); Philip Kotler (2013). Shadasani và các cộng sự (1993) cho rằng sản phẩm xanh là sản phẩm không gây ô nhiễm, không làm suy giảm tài nguyên thiên nhiên, có thể tái sinh và bảo tồn tự nhiên (Shadasani và các cộng sự, 1993).

Wang (2012) cũng cho rằng sản phẩm xanh là sản phẩm thân thiện với môi trường. Nimse và các cộng sự (2007) cho rằng sản phẩm xanh là sản phẩm sử dụng nguyên liệu tái chế, thải ra ít chất thải, tiêu thụ ít nước, tiết kiệm năng lượng, bao gói ít, không phát thải ra chất độc hại (Nimse và các cộng sự, 2007) trích (Wang, 2012). Theo Philip Kotler (2013) sản phẩm xanh là sản phẩm được sản xuất bởi công nghệ xanh và không gây hại đến môi trường. Sản phẩm xanh có các đặc trưng sau: có thể tái chế, tái sử dụng và phân hủy sinh học; nguyên liệu sản xuất có nguồn gốc tự nhiên; bao gói có thể tái chế, tái sử dụng; không chứa hóa chất độc hại; không chứa hóa chất chưa được phép sử dụng; không gây hại hoặc gây ô nhiễm môi trường; không được phép thử trên động vật (Philip Kotler, 2013).

Ở Việt Nam sản phẩm xanh được hiểu là sản phẩm không độc hại, sử dụng năng lượng, nước hiệu quả và vô hại đối với môi trường (Thủ tướng Chính phủ, 2012). Như vậy, có rất nhiều định nghĩa về sản phẩm xanh, tuy nhiên tập trung lại có thể hiểu rằng sản phẩm xanh là sản phẩm trong suốt vòng đời của nó từ sản xuất, 9 sử dụng đến thải bỏ có một trong các đặc tính như sau: i) Trong sản xuất: Sử dụng ít nguyên, nhiên, vật liệu; giảm thiểu về bao gói, không chứa chất độc hại; ii) Trong sử dụng: Tiết kiệm năng lượng, nhiên liệu, an toàn sức khỏe; iii) Trong thải bỏ: Có thể tái sinh, tái sử dụng và ít tác động tiêu cực đến môi trường. Hành vi tiêu dùng sản phẩm xanh Tiêu dùng sản phẩm xanh được hiểu dưới nhiều khái niệm khác nhau: Tiêu dùng có trách nhiệm xã hội - socially responsible consumption (Antil, 1984); tiêu dùng có ý thức về mặt sinh thái - ecologically conscious consumption (Balderjahn, 1998); tiêu dùng quan tâm đến vấn đề sinh thái - ecologically concerned consumption (Balderjahn, 1998); tiêu dùng có trách nhiệm đối với môi trường – environmentally responsible consumption (Fraj-Andres & Martinez-Salinas, 2007); tiêu dùng thân thiện với môi trường – environmentally friendly consumption (Gupta & Ogden, 2009); tiêu dùng vì lợi ích đối với môi trường – pro-environmental consumption (Laroche và các cộng sự, 2001) và tiêu dùng xanh – green consumption (Prothero, 2008). Các khái niệm này có khác nhau về mặt ngữ nghĩa nhưng có bản chất giống nhau là đều hướng tới bảo vệ môi trường.

Ví dụ như theo Antil (1984), tiêu dùng có trách nhiệm xã hội (socially responsible consumption) là hành vi và hành động quyết định mua hàng của người tiêu dùng liên quan đến vấn đề tài nguyên và môi trường; nó không chỉ làm thỏa mãn nhu cầu của người tiêu dùng mà còn quan tâm đến các ảnh hưởng tiêu cực tới môi trường. Trong khi đó theo Balderjahn (1998) tiêu dùng quan tâm đến vấn đề sinh thái – (ecologically concerned consumption) là các hành động sẵn sàng hoặc không sẵn sàng thực hiện việc tiêu dùng có tác động đến ô nhiễm môi trường. Như vậy, tiêu dùng xanh là hành động qua đó việc tiêu dùng sản phẩm hướng đến mục đích là giảm thiểu tác động đến môi trường thông qua việc sử dụng ít nguyên, nhiên, vật liệu; giảm thiểu về bao gói, không chứa chất độc hại; tiết kiệm năng lượng, nhiên liệu, an toàn sức khỏe; có thể tái sinh, tái sử dụng và ít tác động tiêu cực đến môi trường. Theo Kotler (1999), hành vi người tiêu dùng là những hành vi cụ thể của 10 một cá nhân khi thực hiện các quyết định mua sắm, sử dụng và thải bỏ sản phẩm hay dịch vụ.

Kotler (1999) cho rằng những yếu tố bên ngoài khi chịu tác động bởi các yếu tố tâm lý sẽ gây ra những “đáp ứng” của người tiêu dùng. Những “đáp ứng” đó có thể là lựa chọn hàng hóa, dịch vụ, lựa chọn nhãn hiệu, lựa chọn nhà kinh doanh, lựa chọn khối lượng mua. Hành vi người tiêu dùng được Hoyer & Macinnis (2010) định nghĩa với hàm ý rộng hơn. Hành vi người tiêu dùng phản ánh tổng thể các quyết định của người tiêu dùng đối với việc thu nhận, sử dụng, loại bỏ hàng hóa, dịch vụ, hoạt động, kinh nghiệm, con người và ý tưởng, bởi các đơn vị ra quyết định theo thời gian.

Cụ thể hơn, Hoyer & Macinnis (2010); Nguyễn Xuân Lãn và các cộng sự (2011); Vũ Huy Thông (2010) cho rằng hành vi tiêu dùng bao gồm hành vi mua sắm, hành vi sử dụng và hành vi thải bỏ sản phẩm (Hoyer & Macinnis, 2010; Nguyễn Xuân Lãn và các cộng sự, 2011; Vũ Huy Thông, 2010). Như vậy, hành vi tiêu dùng bao gồm các hành vi mua sắm, sử dụng, thải bỏ hàng hóa, dịch vụ, hoạt động, kinh nghiệm và ý tưởng. Từ phân tích trên cho thấy, hành vi tiêu dùng sản phẩm xanh là hành vi qua đó việc tiêu dùng sản phẩm hướng đến mục đích là giảm thiểu tác động đến môi trường. Hành vi tiêu dùng sản phẩm xanh bao gồm các hành vi chính là hành vi mua sắm sản phẩm xanh, hành vi sử dụng sản phẩm xanh và hành vi thải bỏ sản phẩm xanh.

Sau đây Luận án xem xét các khái niệm nghiên cứu này. Hành vi mua sắm sản phẩm xanh Khái niệm hành vi mua sắm sản phẩm xanh (green purchasing behaviour - GPB) được rất nhiều nghiên cứu đề cập đến và được hiểu dưới nhiều khái niệm khác nhau như: hành vi mua sắm sản phẩm bền vững đối với môi trường (purchasing behaviour for environmentally sustainable products) (Kumar, 2012); hành vi mua xanh (green buy behaviour) (Arttachariya, 2017; Dagher & Omar, 2014; Eze & Ndubisi, 2013; Tan, 2011); hành vi mua có ý thức đối với môi trường (environmentally conscious purchasing behaviour) (Arslan và các cộng sự, 2012); hành vi mua của người tiêu dùng đối với sản phẩm xanh (green product consumer buyer behaviour) (Bing và các cộng sự, 2011); hành vi sẵn sàng mua sản phẩm tái chế (willingness to pay for remanufactured products) (Michaud & Llerena, 2011). Tan (2011) cho rằng hành vi mua xanh là hành vi mua các sản phẩm khi sử dụng ít tác động đến môi trường. Tan (2011) cũng cho rằng các khái niệm tương đương với khái niệm hành vi mua xanh gồm có hành vi mua thân thiện với môi trường, hành vi mua có trách nhiệm với môi trường.

Như vậy, có nhiều khái niệm khác nhau về hành vi mua sắm sản phẩm xanh nhưng các khái niệm này đều có nội hàm là mua sắm các sản phẩm có lợi cho môi trường với đặc tính thân thiện đối với môi trường hoặc các sản phẩm tái chế. Như vậy, hành vi mua sắm sản phẩm xanh là một giai đoạn trong hành vi tiêu dùng sản phẩm xanh mang lại lợi ích cho môi trường thông qua việc sử dụng và thải bỏ các sản phẩm xanh với các đặc trưng sử dụng ít nguyên, nhiên, vật liệu; giảm thiểu về bao gói, không chứa chất độc hại; tiết kiệm năng lượng, nhiên liệu, an toàn sức khỏe; có thể tái sinh, tái sử dụng. Hành vi sử dụng sản phẩm xanh Hành vi sử dụng sản phẩm xanh (Green Using Behaviour – GUB) chưa được chú ý nghiên cứu (Ken Peattie, 2010). Các nghiên cứu tập trung vào việc sử dụng sản phẩm xanh tác động như thế nào đến việc mua sản phẩm lần tiếp theo.