BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI NGUYỄN BÁ THIẾT NGHIÊN CỨU GIÁ TRỊ TIÊN ĐOÁN TÌNH TRẠNG THAI CỦA MỘT SỐ THĂM DÒ TRÊN BỆNH NHÂN TIỀN SẢN GIẬT TẠI BVPSTW ĐỀ CƯƠNG LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP BSNT HÀ NỘI - 2011 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI NGUYỄN BÁ THIẾT NGHIÊN CỨU GIÁ TRỊ TIÊN ĐOÁN TÌNH TRẠNG THAI CỦA MỘT SỐ THĂM DÒ TRÊN BỆNH NHÂN TIỀN SẢN GIẬT TẠI BVPSTW Chuyên ngành: Sản khoa Mã số: ĐỀ CƯƠNG LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP BSNT Người hướng dẫn khoa học: TS. TRẦN DANH CƯỜNG HÀ NỘI - 2011 3 Ch÷ viÕt t¾t BVPST¦ BÖnh viÖn Phô s¶n Trung ¬ng TT Tim thai TSG TiÒn s¶n giËt HATTr HuyÕt ¸p t©m tr¬ng CPTTTC ChËm ph¸t triÓn trong tö cung HATT HuyÕt ¸p t©m thu CSNR ChØ sè n·o rèn CSTK ChØ sè trë kh¸ng CDX§ ChiÒu dµi x¬ng ®ïi §KTBB §êng kÝnh trung b×nh bông CV§ Chu vi ®Çu §KL§ §êng kÝnh lìng ®Ønh 4 Môc lôc Ch÷ viÕt t¾t 1 Môc lôc 2 §Æt vÊn ®Ò 4 Ch¬ng 1: Tæng quan 6 1. §Þnh nghÜa TSG 6 1. Tû lÖ tiªn s¶n giËt 7 1.
Ph©n lo¹i TSG 9 1. Tiªu chuÈn chÈn ®o¸n TSG 9 1. Tiªu chuÈn chÈn ®o¸n TSG nÆng 9 1. C¸c biÕn chøng cña TSG 10 1.
C¸c ph¬ng ph¸p th¨m dß thai nhi trong tö cung: 10 1. Ph¬ng ph¸p soi èi 10 1. Theo dâi nhÞp tim thai b»ng m¸y Monitoring 11 s¶n khoa 1. Ph¬ng ph¸p siªu ©m 11 1.
øng dông hiÖu øng Doppler trong th¨m dß tuÇn 12 hoµn 1. C¸c ph¬ng ph¸p ph©n tÝch Doppler 15 15 1. ChØ sè trë kh¸ng n·o/rèn (CSNR) 1. Vi ®Þnh lîng pH m¸u ®éng m¹ch rèn thai nhi 25 ngay sau sinh Ch¬ng 2: §èi tîng vµ ph¬ng ph¸p nghiªn cøu 29 5 2.
§èi tîng nghiªn cøu 29 2. Tiªu chuÈn lùa chän 30 2. Tiªu chuÈn lo¹i trõ 30 2. Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu 30 2.
Kü thuËt thu thËp sè liÖu 31 2. C¸c néi dung nghiªn cøu 32 2. §¹o ®øc nghiªn cøu 33 Ch¬ng 3: Dù kiÕn kÕt qu¶ 34 Ch¬ng 4: Dù kiÕn bµn luËn 42 Ch¬ng 5: Dù kiÕn kÕt luËn 45 BÖnh ¸n thu thËp sè liÖu Tµi liÖu tham kh¶o 46 6 ®Æt vÊn ®Ò TiÒn s¶n giËt lµ mét héi chøng bÖnh lý phøc t¹p do thai nghÐn g©y ra, thêng x¶y ra trong nöa sau cña thai k×. BiÓu hiÖn l©m sµng còng nh cËn l©m sµng cña t×nh tr¹ng bÖnh lý nµy rÊt ®a d¹ng, trong khi nguyªn nh©n vµ c¬ chÕ bÖnh sinh cho ®Õn nay vÉn cha râ rµng vµ cßn nhiÒu tranh c·i [2][4].
Tû lÖ m¾c bÖnh thay ®æi tuú theo tõng khu vùc trªn thÕ giíi. ë Mü theo sè liÖu nghiªn cøu cña Sibai ®a ra n¨m 1995 tû lÖ m¾c bÖnh lµ 5-6%. ë Ph¸p (1995), Uzan nghiªn cøu thÊy tû lÖ TSG lµ 5%. ë ViÖt Nam, theo kÕt qu¶ nghiªn cøu cña Ng« V¨n Tµi (2001) tû lÖ TSG t¹i BVPSTW lµ 4%.
§èi víi thai nhi TSG cã thÓ g©y ra nh÷ng hËu qu¶ nh: thai chËm ph¸t triÓn, suy thai thËm chÝ cã thÓ g©y chÕt thai, nÕu kh«ng xö trÝ kÞp thêi, ngoµi ra TSG còng lµ mét nguyªn nh©n lµm t¨ng tØ lÖ bÖnh vµ di chøng vÒ thÇn kinh, vËn ®éng vµ trÝ tuÖ cho trÎ sau nµy [4]. §Ó h¹n chÕ ®îc nh÷ng biÕn chøng do TSG g©y ra ®èi víi ngêi mÑ, thai nhi, ngêi ta ®· sö dông nhiÒu ph¬ng ph¸p th¨m dß kh¸c nhau ®Ó ®¸nh gi¸ t×nh tr¹ng ph¸t triÓn vµ søc khoÎ cña thai nhi ë thai phô cã TSG nh»m ph¸t hiÖn sím biÕn 7 chøng vµ xö trÝ kÞp thêi nh: siªu ©m, ph¬ng ph¸p ghi biÓu ®å nhÞp tim thai - c¬n co tö cung, ph¬ng ph¸p ®Þnh lîng c¸c chÊt néi tiÕt vµ chuyÓn ho¸ cña thai, ®o pH m¸u ®éng m¹ch rèn.trong sè ®ã siªu ©m Doppler th¨m dß tuÇn hoµn mÑ - con vµ Monitoring ghi biÓu ®å nhÞp tim thai ®îc coi lµ hai trong nh÷ng ph¬ng ph¸p th¨m dß kh«ng can thiÖp rÊt cã gi¸ trÞ hiÖn nay [7][8]. Theo Anceschi vµ Ruozi-Berretta(2004) khi nghiªn cøu trªn nh÷ng thai chËm ph¸t triÓn trong tö cung mµ ®· cã nh÷ng thay ®æi kh«ng b×nh thêng ë c¸c chØ sè Doppler ®éng m¹ch rèn th× nh÷ng thay ®æi tim thai trªn monitoring s¶n khoa sÏ quyÕt ®Þnh thêi ®iÓm ®×nh chØ thai nghÐn[18]. Do ®ã viÖc kÕt hîp gi÷a siªu ©m Doppler thai vµ Monitoring s¶n khoa ®Ó th¨m dß t×nh tr¹ng thai rÊt cã ý nghÜa trªn nh÷ng thai nghÐn nguy c¬ cao.
Vµo nh÷ng n¨m ®Çu cña thËp kû 70 ngêi ta ®· øng dông siªu ©m Doppler vµo th¨m dß tuÇn hoµn tö cung - rau - thai ®Ó ®¸nh gi¸ t×nh tr¹ng søc kháe cña thai nhi. N¨m 1991 Rudigoz nghiªn cøu th¨m dß phèi hîp Doppler ®éng m¹ch n·o vµ ®éng m¹ch rèn trong theo dâi cao huyÕt ¸p vµ thai nghÐn, thiÕt lËp CSNR. T¸c gi¶ kÕt luËn CSNR cã gi¸ trÞ rÊt tèt trong chÈn ®o¸n thai suy vµ thai chËm ph¸t triÓn trong tö cung trong cao huyÕt ¸p vµ thai nghÐn. Ngµy nay, ®Ó ®¸nh gi¸ møc ®é suy thai trong tö cung, ngay khi sinh ra khi ®øa trÎ cha thë ngêi ta cã thÓ lÊy m¸u ®éng m¹ch rèn ®Ó ®o ®é pH.
Møc ®é acid cña m¸u cuèng rèn ®¸nh gi¸ rÊt chÝnh x¸c møc ®é nÆng nhÑ cña suy thai. 8 T¹i Khoa s¶n bÖnh lý BVPSTW hiÖn nay siªu ©m Doppler vµ Monitoring s¶n khoa lµ 2 th¨m dß thêng quy trªn tÊt c¶ nh÷ng bÖnh nh©n cã thai trªn 28 tuÇn. Nh÷ng n¨m gÇn ®©y ®· cã mét sè nghiªn cøu ®¸nh gi¸ t×nh tr¹ng thai qua Doppler ®éng m¹c tö cung, ®éng m¹ch n·o, ®éng m¹ch rèn hoÆc Monitor. Tuy vËy vÉn cha cã mét nghiªn cøu nµo ®Ò cËp vÒ ý nghÜa cña c¶ 2 th¨m dß nãi trªn trong tiªn lîng t×nh tr¹ng thai trªn bÖnh nh©n tiÒn s¶n giËt vµ ®¸nh gi¸ l¹i t×nh tr¹ng suy thai qua khÝ m¸u cuèng rèn cña trÎ s¬ sinh ngay khi sinh ra.
V× vËy chóng t«i tiÕn hµnh nghiªn cøu ®Ò tµi nµy víi môc tiªu: X¸c ®Þnh gi¸ trÞ tiªn ®o¸n t×nh tr¹ng thai cña CSNR trong siªu ©m Doppler thai vµ Monitoring s¶n khoa trªn nh÷ng bÖnh nh©n tiÒn s¶n giËt. Ch¬ng 1 Tæng quan tµi liÖu 1. §Þnh nghÜa TSG TiÒn s¶n giËt lµ t×nh tr¹ng bÖnh lý do thai nghÐn g©y ra ë nöa sau cña thai kú theo quy ®Þnh th× b¾t ®Çu tõ tuÇn thø 21 cña qu¸ tr×nh mang thai. BÖnh thêng ®îc biÓu hiÖn ë 9 héi chøng gåm 3 gåm triÖu chøng lµ t¨ng huyÕt ¸p, protein niÖu vµ phï [1][2].
Tû lÖ tiªn s¶n giËt Tõ l©u, TSG ®· ®îc ®Þnh nghÜa vµ cã nhiÒu tªn gäi kh¸c nhau nh: “nhiÔm ®éc do thai”, “bÖnh thËn vµ thai nghÐn”, “nhiÔm ®éc thai nghÐn”, “bÖnh albumin niÖu khi cã thai”, n¨m 1985 Tæ chøc Y tÕ thÕ giíi ®Ò nghÞ gäi tªn lµ “C¸c rèi lo¹n t¨ng huyÕt ¸p vµ thai s¶n” vµ hiÖn nay ®îc gäi lµ tiÒn s¶n giËt [15]. Tû lÖ m¾c bÖnh trªn thÕ giíi còng xÊp xØ nh ë ViÖt Nam kho¶ng 5-6%. Tuy nhiªn tû lÖ nµy cã sù chªnh lÖch mÆc dï kh«ng nhiÒu gi÷a c¸c níc, gi÷a c¸c vïng kh¸c nhau trong mét quèc gia vµ ®Æc biÖt gi÷a c¸c n¨m còng cã sù kh¸c biÖt [2]. Ph©n lo¹i TSG Theo chuÈn quèc gia vÒ c¸c dÞch vô ch¨m sãc søc khoÎ sinh s¶n cña Bé y tÕ n¨m 2007 th× TSG ®îc ph©n lµm 2 lo¹i nh sau [2].
Ph©n lo¹i tiÒn s¶n giËt [2] TriÖu chøng TSG nhÑ TSG nÆng HuyÕt ¸p t©m tr- 90-110 mmHg ≥ 110 mmHg ¬ng Protein niÖu VÕt + hoÆc ++ +++ hoÆc nhiÒu h¬n Nhøc ®Çu Kh«ng Cã 1 0 Rèi lo¹n thÞ gi¸c: Kh«ng Cã mê m¾t, nh×n ®«i §au thîng vÞ Kh«ng Cã N«n, buån n«n Kh«ng Cã ThiÓu niÖu Kh«ng Cã Creatinin m¸u B×nh thêng T¨ng Gi¶m tiÓu cÇu Kh«ng Cã T¨ng bilirubin m¸u Kh«ng Cã T¨ng men gan T¨ng rÊt Ýt T¨ng ®¸ng kÓ Thai chËm ph¸t Kh«ng Cã triÓn Phï phæi Kh«ng Cã 1. Tiªu chuÈn chÈn ®o¸n TSG 1. Phï Mét c¸ch kinh ®iÓn trong y v¨n th× phï ®îc xem lµ dÊu hiÖu sím nhÊt cña TSG ®ang ph¸t triÓn. Tuy nhiªn mét sè nghiªn cøu cho thÊy cã ®Õn 85% phô n÷ cã thai phï trong ba th¸ng cuèi nhng kh«ng ph¶i lµ bÖnh lý, chØ phï nhÑ ë ch©n, m¾t c¸, s¸ng kh«ng phï chiÒu xuÊt hiÖn phï, n»m nghØ ng¬i kª cao ch©n sÏ hÕt.
Phï ®îc coi lµ bÖnh lý nÕu nh phï toµn th©n: ch©n, tay, mÆt phï c¶ khi míi thøc dËy buæi s¸ng, cã khi kÌm theo trµn dÞch mµng phæi, mµng bông [2]. §Ó x¸c ®Þnh mét sè s¶n phô cã phï hay kh«ng trong qu¸ tr×nh thai nghÐn ngoµi viÖc kh¸m l©m sµng cÇn ph¶i theo dâi c©n nÆng cña s¶n phô. NÕu träng lîng c¬ thÓ t¨ng lªn 500g trong mét tuÇn hoÆc trªn 2250g trong mét th¸ng th× ®îc coi lµ phï trong khi mang thai. 1 1 §Æc ®iÓm cña phï trong TSG: * Phï toµn th©n, n»m nghØ ng¬i kh«ng hÕt * Phï tr¾ng, mÒm, Ên lâm 1.
Protein niÖu Protein niÖu lµ dÊu hiÖn quan träng thø 2 cña TSG. Nång ®é protein trong níc tiÓu cã thÓ thay ®æi nhiÒu trong vßng 24 giê do ®ã mÉu níc tiÓu xÐt nghiÖm muèn chÝnh x¸c ph¶i lÊy c¶ 24 giê. §Ó x¸c ®Þnh sù cã mÆt cña Protein trong níc tiÓu cã thÓ sö dông ph¬ng ph¸p ®Þnh tÝnh hoÆc ph¬ng ph¸p ®Þnh lîng. Protein niÖu ®îc coi lµ d¬ng tÝnh khi lín h¬n 0,3g/l ë mÉu níc tiÓu 24 giê hoÆc trªn 0,5g/l ë mÉu níc tiÓu ngÉu nhiªn [2].
T¨ng huyÕt ¸p T¨ng huyÕt ¸p lµ triÖu chøng quan träng vµ xuÊt hiÖn sím ë bÖnh nh©n TSG, nã còng lµ mét trong c¸c tiªu chuÈn ®Ó ph©n lo¹i TSG. V× vËy nhiÒu tæ chøc quèc gia vµ quèc tÕ ®· nghiªn cøu vµ ®a ra ®Þnh nghÜa vµ ph©n lo¹i THA trong TSG [2]. N¨m 1991, Héi s¶n phô khoa Hoa kú ®· ®a ra ®Þnh nghÜa vµ ph©n lo¹i THA trong thêi kú cã thai vµ ®îc bæ sung vµo n¨m 1994 nh sau: huyÕt ¸p t¨ng lµ khi huyÕt ¸p t©m thu vµ huyÕt ¸p t©m tr¬ng t¨ng lªn trªn 140/90 mmHg (nÕu nh thai phô kh«ng biÕt sè ®o huyÕt ¸p tríc ®ã cña m×nh lµ bao nhiªu) hoÆc huyÕt ¸p t©m thu t¨ng qu¸ 30mmHg vµ huyÕt ¸p t©m tr¬ng t¨ng qu¸ 15 mmHg (nÕu thai phô biÕt tríc sè 1 2 ®o huyÕt ¸p cña m×nh) hoÆc huyÕt ¸p ®éng m¹ch trung b×nh t¨ng thªm > 20 mmHg [2]. §Ó chÈn ®o¸n t¨ng huyÕt ¸p, cÇn ph¶i ®o huyÕt ¸p Ýt nhÊt hai lÇn c¸ch nhau 4 giê sau khi thai phô ®· ®îc nghØ ng¬i Ýt nhÊt 15 phót, kÕt qu¶ thu ®îc lµ huyÕt ¸p ph¶i t¨ng liªn tôc ë c¶ hai lÇn ®o [2].