Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Sàng Và Kết Quả Điều Trị Viêm Amiđan Gây Ngủ Ngáy Tại Bệnh Viện Cần Thơ

Nghiên cứu về viêm amiđan gây ngủ ngáy ở bệnh nhân trưởng thành tại Cần Thơ đã trở thành một chủ đề quan… 83 trang · Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ · 2020.

• Tác giả: Nguyễn Minh Dương
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Triều Việt
• Trường học: Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ
• Chuyên ngành: Tai Mũi Họng
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Sàng Và Đánh Giá Kết Quả Điều Trị Viêm Amiđan Quá Phát Gây Ngủ Ngáy Ở Bệnh Nhân Trưởng Thành Tại Bệnh Viện Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ Và Bệnh Viện Tai Mũi Họng Cần Thơ
• Loại tài liệu: Luận Văn Bác Sĩ Nội Trú
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. ĐẠI CƯƠNG VỀ AMIĐAN
• 1.2. BỆNH HỌC NGỦ NGÁY
• 1.3. CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRỊ NGÁY
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 2.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.3. ĐẠO ĐỨC TRONG NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ
• 3.1. ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 3.2. ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG
• 3.3. KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 4.2. ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG
• 4.3. KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Viêm Amiđan Gây Ngủ Ngáy Tại Cần Thơ

Nghiên cứu về viêm amiđan gây ngủ ngáy ở bệnh nhân trưởng thành tại Cần Thơ đã trở thành một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực y tế. Viêm amiđan quá phát không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe mà còn gây ra nhiều phiền toái trong cuộc sống hàng ngày. Việc hiểu rõ về tình trạng này sẽ giúp các bác sĩ đưa ra phương pháp điều trị hiệu quả hơn.

1.1. Đặc Điểm Lâm Sàng Của Bệnh Nhân Viêm Amiđan

Bệnh nhân viêm amiđan thường có triệu chứng như đau họng, khó nuốt và ngủ ngáy. Các triệu chứng này có thể làm giảm chất lượng giấc ngủ và ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể.

1.2. Tình Hình Nghiên Cứu Về Ngủ Ngáy Tại Cần Thơ

Tại Cần Thơ, tỷ lệ bệnh nhân mắc ngủ ngáy do viêm amiđan đang gia tăng. Nghiên cứu này sẽ cung cấp cái nhìn sâu sắc về tình hình và các yếu tố liên quan.

II. Vấn Đề Ngủ Ngáy Ở Bệnh Nhân Trưởng Thành Tại Cần Thơ

Ngủ ngáy là một vấn đề phổ biến, đặc biệt ở những bệnh nhân có viêm amiđan. Tình trạng này không chỉ gây khó chịu cho người xung quanh mà còn có thể dẫn đến các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng như ngưng thở khi ngủ. Việc nhận diện và điều trị kịp thời là rất cần thiết.

2.1. Nguyên Nhân Gây Ngủ Ngáy Ở Bệnh Nhân

Nguyên nhân chính gây ngủ ngáy ở bệnh nhân trưởng thành bao gồm viêm amiđan, béo phì, và các yếu tố lối sống như hút thuốc và uống rượu.

2.2. Tác Động Của Ngủ Ngáy Đến Sức Khỏe

Ngủ ngáy có thể dẫn đến các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng như tăng huyết áp, bệnh tim mạch và giảm chất lượng cuộc sống. Việc điều trị kịp thời là rất quan trọng.

III. Phương Pháp Điều Trị Viêm Amiđan Gây Ngủ Ngáy

Có nhiều phương pháp điều trị viêm amiđan gây ngủ ngáy. Từ điều trị nội khoa đến phẫu thuật, mỗi phương pháp đều có ưu và nhược điểm riêng. Việc lựa chọn phương pháp phù hợp sẽ giúp cải thiện tình trạng bệnh nhân một cách hiệu quả.

3.1. Điều Trị Nội Khoa Cho Viêm Amiđan

Điều trị nội khoa bao gồm việc sử dụng thuốc giảm đau, kháng viêm và thay đổi lối sống. Những biện pháp này có thể giúp giảm triệu chứng và cải thiện chất lượng giấc ngủ.

3.2. Phẫu Thuật Cắt Amiđan Lợi Ích Và Rủi Ro

Phẫu thuật cắt amiđan là phương pháp điều trị hiệu quả cho những bệnh nhân có viêm amiđan nặng. Tuy nhiên, cần cân nhắc các rủi ro và biến chứng có thể xảy ra.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Điều Trị Viêm Amiđan Tại Cần Thơ

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng phẫu thuật cắt amiđan có thể cải thiện đáng kể tình trạng ngủ ngáy ở bệnh nhân trưởng thành. Kết quả cho thấy tỷ lệ bệnh nhân hài lòng với kết quả điều trị là cao, cho thấy hiệu quả của phương pháp này.

4.1. Đánh Giá Hiệu Quả Điều Trị Sau Phẫu Thuật

Sau phẫu thuật, nhiều bệnh nhân đã báo cáo giảm đáng kể triệu chứng ngủ ngáy và cải thiện chất lượng giấc ngủ. Điều này cho thấy phẫu thuật là một giải pháp khả thi.

4.2. Tình Hình Hồi Phục Của Bệnh Nhân

Thời gian hồi phục sau phẫu thuật cắt amiđan thường ngắn, và hầu hết bệnh nhân có thể trở lại sinh hoạt bình thường trong thời gian ngắn.

V. Kết Luận Về Nghiên Cứu Viêm Amiđan Gây Ngủ Ngáy

Nghiên cứu về viêm amiđan gây ngủ ngáy tại Cần Thơ đã cung cấp nhiều thông tin quý giá về tình trạng này. Việc điều trị kịp thời và hiệu quả có thể giúp cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

5.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu Về Ngủ Ngáy

Cần tiếp tục nghiên cứu để tìm ra các phương pháp điều trị hiệu quả hơn cho ngủ ngáy và các vấn đề liên quan đến viêm amiđan.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Bệnh Nhân

Bệnh nhân nên được tư vấn kỹ lưỡng về các phương pháp điều trị và thay đổi lối sống để giảm thiểu triệu chứng ngủ ngáy.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngủ ngáy là một trong những biểu hiện lâm sàng phổ biến nhất của hội chứng rối loạn giấc ngủ, với khoảng 30% trường hợp có kèm theo tình trạng ngưng thở lúc ngủ gây thiếu oxy não và tăng CO2 máu. Tại các quốc gia phát triển, tỷ lệ người mắc chứng ngủ ngáy chiếm khoảng 40% ở nam giới và 28% ở nữ giới, đồng thời có xu hướng gia tăng mạnh lên tới 70% đến 80% ở nhóm người trên 70 tuổi. Sự rung chuyển của các khối mô mềm chùng nhão vùng hầu họng không chỉ làm suy giảm nghiêm trọng chất lượng giấc ngủ mà còn gây phiền toái lớn đến người xung quanh và làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh lý tim mạch chuyển hóa nguy hiểm.

Trong bệnh học Tai Mũi Họng, viêm amidan quá phát mạn tính đóng vai trò là nguyên nhân cơ học hàng đầu gây bít tắc đường hô hấp trên dẫn đến hội chứng ngủ ngáy ở người lớn. Luận văn bác sĩ nội trú của tác giả Nguyễn Minh Dương dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Nguyễn Triều Việt tại Trường Đại học Y Dược Cần Thơ đã tập trung giải quyết bài toán thực tiễn này. Nghiên cứu được thực hiện với hai mục tiêu trọng tâm: khảo sát toàn diện đặc điểm lâm sàng của bệnh nhân viêm amidan quá phát gây ngủ ngáy và đánh giá kết quả cải thiện triệu chứng sau phẫu thuật cắt amidan bằng dao điện đơn cực.

Phạm vi nghiên cứu được triển khai trên 49 bệnh nhân trưởng thành điều trị tại Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Cần Thơ và Bệnh viện Tai Mũi Họng Cần Thơ trong giai đoạn từ tháng 04/2018 đến tháng 04/2020. Đề tài mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp bộ dữ liệu y học chứng cứ giá trị với tỷ lệ an toàn phẫu thuật đạt 100% và tỷ lệ thuyên giảm các triệu chứng cơ năng đường thở đạt trên 90% sau can thiệp, mở ra định hướng điều trị ngoại khoa chuẩn hóa cho chuyên ngành Tai Mũi Họng khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng giải phẫu học cấu trúc lympho thuộc vòng bạch huyết Waldeyer và cơ chế sinh bệnh học luồng khí qua đường hô hấp trên. Amidan khẩu cái là khối lympho hình bầu dục kích thước trung bình 20mm x 15mm x 12mm, nặng khoảng 1,5g nằm trong hố amidan giới hạn bởi cơ khẩu cái lưỡi (trụ trước) và cơ khẩu cái họng (trụ sau). Khi xảy ra tình trạng viêm tái diễn nhiều lần trong năm, các nang lympho tăng sản nhu mô dẫn đến phì đại thể tích, tạo thành vật cản cơ học làm hẹp khẩu kính eo họng.

Cơ chế sinh bệnh học của tiếng ngáy dựa trên sự mất cân bằng động học giữa áp lực âm hít vào do cơ hoành tạo ra và áp lực dương của các cơ giãn họng (như cơ cằm lưỡi, cơ căng màn hầu). Trong lúc ngủ sâu, trương lực cơ vùng hầu họng suy giảm kết hợp tác động của trọng lực làm màn hầu đổ ra sau, tạo nên dòng khí xoáy và kích thích dao động tần số thấp của mô mềm tạo thành tiếng ngáy.

Đề tài ứng dụng ba công cụ đo lường chuẩn mực quốc tế:

1. Thang phân độ quá phát amidan theo Linda Brodsky chia thành 5 mức độ (từ độ 0 đến độ 4), trong đó độ 3 tương ứng mức độ hẹp eo họng từ 50% đến 75% và độ 4 hẹp trên 75%.
2. Thang điểm buồn ngủ ban ngày Epworth (Epworth Sleepiness Scale - ESS) và phân độ tiếng ngáy Epworth gồm 5 cấp độ từ độ I (bình thường) đến độ V (ngáy rất lớn khiến người ngủ cùng phòng phải chuyển đi nơi khác).
3. Thang đo mức độ đau trực quan VAS (Visual Analogue Scale) từ điểm 0 (không đau) đến điểm 10 (đau dữ dội).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế tiến cứu can thiệp lâm sàng không đối chứng. Cỡ mẫu nghiên cứu được xác định theo công thức ước lượng một tỷ lệ trong quần thể với độ tin cậy 95% (Z = 1,96), sai số tuyệt đối mong muốn d = 7% và tỷ lệ thuyên giảm ngáy tham chiếu p = 93,9% từ các nghiên cứu trước đó. Kết quả tính toán cỡ mẫu tối thiểu là 45 bệnh nhân; trong thực tế triển khai suốt 24 tháng, nghiên cứu đã thu thập được 49 bệnh nhân đủ tiêu chuẩn.

Phương pháp chọn mẫu thuận tiện, liên tục được áp dụng cho tất cả bệnh nhân từ 18 tuổi trở lên, có mức độ ngáy từ độ II trở lên theo thang điểm Epworth và có tình trạng amidan quá phát gây hẹp đường thở. Tiêu chuẩn loại trừ chặt chẽ gồm các trường hợp có tổn thương gây tắc nghẽn phối hợp ở mũi xoang, hạ họng, thanh quản hoặc hồ sơ bệnh án không đầy đủ.

Toàn bộ quy trình can thiệp sử dụng kỹ thuật cắt amidan bóc tách bằng dao điện đơn cực dưới gây mê nội khí quản qua 5 thì phẫu thuật chuẩn mực. Dữ liệu nghiên cứu được nhập, quản lý và phân tích bằng phần mềm SPSS 20.0 và Excel 2016. Thuật toán kiểm định tính chuẩn One-Sample Kolmogorov-Smirnov được sử dụng để lựa chọn phép kiểm thống kê phù hợp, xác định sự khác biệt có ý nghĩa thống kê ở ngưỡng p < 0,05. Nghiên cứu viên trực tiếp khám, phẫu thuật, theo dõi hậu phẫu tại ngày thứ 1, ngày thứ 7, ngày thứ 14, ngày thứ 21 và tái khám sau 3 tháng nhằm loại bỏ hoàn toàn sai số thu thập.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát nhân khẩu học trên 49 bệnh nhân cho thấy độ tuổi trung bình là 38,69 ± 9,16 tuổi, trong đó nhóm tuổi trẻ từ 18 đến 40 tuổi chiếm đa số với 59,20% (29 bệnh nhân) và nhóm 41 đến 60 tuổi chiếm 40,80% (20 bệnh nhân). Nam giới chiếm ưu thế vượt trội với 65,30% (32 bệnh nhân) so với nữ giới là 34,70% (17 bệnh nhân). Về địa dư và thể trạng, có 81,60% bệnh nhân sinh sống tại khu vực nông thôn và 34,70% làm nghề nông; chỉ số khối cơ thể (BMI) trung bình đạt 25,5 ± 4,1 kg/m2, trong đó nhóm béo phì độ I chiếm tỷ lệ cao nhất với 40,80%.

Về đặc điểm lâm sàng trước phẫu thuật, triệu chứng toàn thân hay gặp nhất là sốt tái phát từ 4 lần/năm trở lên chiếm 67,3% (33 ca) và mệt mỏi mạn tính chiếm 51,0%. Triệu chứng cơ năng ghi nhận tỷ lệ nuốt vướng cao nhất với 87,8% (43 ca), đau họng chiếm 67,3% (33 ca) và hôi miệng chiếm 44,9% (22 ca). Về thực thể, mức độ amidan quá phát độ III chiếm áp đảo với 71,43% (35 ca), độ II chiếm 16,33% và độ IV chiếm 12,24%. Đánh giá mức độ ngủ ngáy trước can thiệp ghi nhận độ III chiếm 44,9% (22 ca), độ IV chiếm 32,7% (16 ca) và độ II chiếm 22,4% (11 ca); điểm Epworth trung bình là 7 điểm với 53,06% trường hợp có điểm ESS từ 7 trở lên.

Đánh giá hiệu quả can thiệp sau 3 tuần cho thấy sự cải thiện vượt bậc: triệu chứng nuốt vướng giảm từ 87,8% xuống chỉ còn 6,1% (3 ca), đau họng giảm từ 67,3% xuống 4,1% (2 ca), hôi miệng giảm từ 44,9% xuống 6,1% và cảm giác ngứa họng giảm từ 30,6% xuống 4,1%. Mức độ đau theo thang điểm VAS ngay sau mổ có 89,8% bệnh nhân đau mức 8 điểm, nhưng sau 1 tuần đã giảm mạnh xuống mức 4 điểm (71,43%) và sau 3 tuần có tới 83,67% (41 bệnh nhân) đạt điểm 0 (hoàn toàn không còn đau).

Về độ an toàn và tiến trình hồi phục, tỷ lệ an toàn trong phẫu thuật đạt 100% không có tai biến. Biến chứng sau mổ không xuất hiện ở 81,6% trường hợp; ghi nhận 8,2% chảy máu (2 ca chảy máu sớm trong 2 giờ đầu và 2 ca chảy máu muộn vào ngày thứ 9) cùng 10,2% phù nề lưỡi gà nhẹ. Tỷ lệ bảo tồn nguyên vẹn trụ amiđan đạt 89,8%. Giả mạc bám đều hố mổ đạt 85,71% vào ngày thứ 2 và bong hoàn toàn đạt 97,96% vào ngày thứ 14, đạt 100% ở ngày thứ 21. Thời gian nằm viện trung bình là 4,59 ± 1,41 ngày, thời gian ăn uống bình thường trở lại là 9,22 ± 1,65 ngày và thời gian phục hồi lao động là 14,57 ± 1,26 ngày.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện lâm sàng khẳng định sự tương quan tỷ lệ thuận rõ rệt giữa kích thước amidan và mức độ ngủ ngáy: khối amidan càng lớn (độ III và IV chiếm tổng cộng 83,67%) thì mức độ ngáy càng nghiêm trọng (độ III và IV chiếm 77,6%). Sự tắc nghẽn cơ học tại eo họng là yếu tố khởi phát chính làm gia tăng vận tốc dòng khí hít vào và kích thích rung màng hầu.

Khi khối amidan được bóc tách hoàn toàn bằng dao điện đơn cực, khoảng không gian hầu họng được mở rộng tối đa, triệt tiêu lực cản khí động học và chấm dứt hiện tượng rung mô mềm. Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các công bố quốc tế của Duran khi can thiệp mở rộng họng màn hầu đạt tỷ lệ giảm ngáy 88,9% và nghiên cứu trong nước của Hoàng Gia Thịnh với tỷ lệ thành công 83,3%.

Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan qua các biểu đồ hình cột phân bố nhóm tuổi, biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu phân loại BMI và mức độ phì đại amidan theo Brodsky. Sự chuyển biến tích cực của các triệu chứng lâm sàng trước và sau mổ 3 tuần được đối chiếu rõ nét qua bảng tổng hợp số liệu, minh chứng cho tính ưu việt và độ tin cậy của phương pháp can thiệp ngoại khoa bằng dao điện đơn cực.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Chuẩn hóa quy trình sàng lọc và chẩn đoán ngủ ngáy tại tuyến y tế cơ sở: Áp dụng bắt buộc bộ câu hỏi thang điểm Epworth kết hợp đánh giá phân độ quá phát amidan theo Brodsky cho 100% bệnh nhân trưởng thành đến khám với các triệu chứng thở miệng, đau họng mạn tính hoặc ngủ ngáy. Chỉ tiêu cần đạt là phát hiện sớm và chuyển tuyến điều trị chuyên khoa đạt trên 90% trường hợp bít tắc đường thở trong giai đoạn 2025 - 2026. Chủ thể thực hiện là bác sĩ Tai Mũi Họng và bác sĩ đa khoa tại các trung tâm y tế quận, huyện.

2. Hoàn thiện và tối ưu hóa kỹ thuật cắt amidan bằng dao điện đơn cực: Phẫu thuật viên cần điều chỉnh dòng điện ở cường độ đông nhiệt vừa phải, thao tác bóc tách chính xác theo đúng bình diện bao amidan để hạn chế tối đa bỏng nhiệt sâu vào cơ siết họng trên. Mục tiêu giảm tỷ lệ chảy máu hậu phẫu xuống dưới 5% và duy trì tỷ lệ bảo tồn trụ amidan trên 90% ngay trong năm 2025. Chủ thể thực hiện là đội ngũ phẫu thuật viên Tai Mũi Họng tại các bệnh viện đa khoa và chuyên khoa.

3. Xây dựng mô hình phối hợp liên chuyên khoa kiểm soát cân nặng và lối sống: Thiết lập phác đồ kết hợp giữa can thiệp ngoại khoa cắt amidan và tư vấn dinh dưỡng giảm cân đối với nhóm bệnh nhân có chỉ số BMI từ 23 kg/m2 trở lên. Mục tiêu kiểm soát đưa chỉ số BMI của bệnh nhân về ngưỡng an toàn dưới 23 kg/m2 trong vòng 6 tháng sau mổ nhằm loại bỏ hoàn toàn mô mỡ tích tụ thành sau họng. Chủ thể thực hiện là bác sĩ điều trị Tai Mũi Họng phối hợp cùng chuyên gia Dinh dưỡng lâm sàng.

4. Mở rộng chương trình truyền thông giáo dục sức khỏe cộng đồng: Đẩy mạnh công tác tuyên truyền nhằm thay đổi nhận thức sai lầm cho rằng ngủ ngáy là biểu hiện của giấc ngủ sâu. Phấn đấu đạt tỷ lệ trên 80% người dân khu vực nông thôn hiểu rõ tác hại của ngủ ngáy và hội chứng ngưng thở khi ngủ vào năm 2026. Chủ thể thực hiện là Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) và mạng lưới y tế cơ sở.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ nội trú, học viên sau đại học và bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng: Tài liệu cung cấp cơ sở lý luận chi tiết, kỹ thuật bóc tách 5 thì chuẩn mực bằng dao điện đơn cực và phương pháp kiểm soát biến chứng chảy máu sớm, chảy máu muộn; sử dụng làm tài liệu tra cứu lâm sàng và biên soạn đề cương nghiên cứu chuyên sâu.

2. Giảng viên và nhà nghiên cứu y học giấc ngủ: Cung cấp nguồn số liệu thực chứng đáng tin cậy về dịch tễ học ngủ ngáy, chỉ số BMI và mối liên hệ giữa thang điểm Epworth với mức độ quá phát amidan tại khu vực miền Tây Nam Bộ; phục vụ giảng dạy bệnh học hô hấp và xây dựng các đề tài nghiên cứu đa trung tâm.

3. Phẫu thuật viên ngoại khoa và điều dưỡng gây mê hồi sức: Nắm vững quy trình vô cảm nội khí quản, tư thế phẫu thuật với dụng cụ banh miệng chuyên dụng, kỹ năng theo dõi mức độ đau theo thang điểm VAS và quy trình chăm sóc liền màng giả mạc hố mổ từ ngày thứ 1 đến ngày thứ 21.

4. Bệnh nhân ngủ ngáy và người nhà bệnh nhân: Giúp người bệnh hiểu rõ căn nguyên gây ngáy do bít tắc cơ học eo họng, nhận thức được tầm quan trọng của việc điều trị ngoại khoa kịp thời và chuẩn bị tốt tâm lý cũng như chế độ ăn uống phục hồi sau phẫu thuật cắt amidan.

Câu hỏi thường gặp

1. Cắt amidan quá phát bằng dao điện đơn cực có giúp chữa khỏi hoàn toàn chứng ngủ ngáy không? Phẫu thuật cắt amidan giúp giải phóng triệt để sự bít tắc cơ học tại eo họng do khối amidan phì đại độ 3 hoặc độ 4 gây ra, giúp tỷ lệ nuốt vướng giảm từ 87,8% xuống 6,1% sau 3 tuần. Tuy nhiên, nếu bệnh nhân có kèm theo thừa cân béo phì với BMI trên 25 kg/m2 hoặc chùng nhão màn hầu, cần phối hợp giảm cân và thay đổi lối sống để đạt hiệu quả triệt để.

2. Mức độ đau sau phẫu thuật cắt amidan kéo dài trong bao lâu và có thể ăn uống bình thường khi nào? Ngay sau mổ, khoảng 89,8% bệnh nhân có cảm giác đau nhiều ở mức 8 điểm theo thang VAS do tác động nhiệt của dao điện. Cảm giác đau giảm rõ rệt sau 7 ngày và có 83,67% bệnh nhân hoàn toàn hết đau sau 3 tuần. Thời gian trung bình để bệnh nhân ăn uống bình thường trở lại là 9,22 ± 1,65 ngày và sinh hoạt bình thường sau 14,57 ngày.

3. Biến chứng chảy máu sau khi cắt amidan có nguy hiểm không và tỷ lệ gặp phải là bao nhiêu? Chảy máu là biến chứng ngoại khoa cần được theo dõi nghiêm ngặt. Trong nghiên cứu trên 49 ca phẫu thuật, tỷ lệ chảy máu chiếm 8,2%, chia đều cho 2 ca chảy máu sớm trong 24 giờ đầu và 2 ca chảy máu muộn vào ngày thứ 9 khi bong giả mạc. Tất cả các trường hợp đều được xử trí cầm máu an toàn, không để lại di chứng nguy hiểm.

4. Tại sao người thừa cân, béo phì lại có nguy cơ bị ngủ ngáy cao hơn? Ở những người thừa cân có chỉ số BMI từ 25 kg/m2 trở lên (chiếm 40,80% trong nghiên cứu), lượng mô mỡ tích tụ nhiều ở thành sau họng và xung quanh khẩu cái mềm làm thu hẹp thiết diện đường thở. Khi ngủ say, sự giảm trương lực cơ kết hợp áp lực âm lồng ngực khiến luồng khí bị xoáy mạnh, tạo lực rung lớn lên các mô mềm gây ra tiếng ngáy to.

5. Khi nào người bị ngủ ngáy cần phải thực hiện phẫu thuật cắt amidan? Phẫu thuật được chỉ định khi người bệnh từ 18 tuổi trở lên, có mức độ ngáy từ độ II trở lên theo thang điểm Epworth kèm tình trạng amidan phì đại độ 3 (chiếm 71,43% trong nghiên cứu) hoặc độ 4 làm hẹp trên 50% eo họng, có các triệu chứng nuốt vướng, sốt tái phát trên 4 lần mỗi năm và đã được nội soi loại trừ các tổn thương bít tắc ở mũi xoang.

Kết luận

• Xác lập mối liên hệ chặt chẽ giữa tình trạng amidan quá phát độ III, IV (chiếm 83,67%) với mức độ ngủ ngáy nghiêm trọng độ III, IV (chiếm 77,6%) ở người trưởng thành.
• Khẳng định tính an toàn và hiệu quả vượt trội của phẫu thuật cắt amidan bằng dao điện đơn cực với tỷ lệ an toàn trong mổ đạt 100% và 81,6% bệnh nhân hoàn toàn không gặp biến chứng sau mổ.
• Ghi nhận sự thuyên giảm ngoạn mục của các triệu chứng cơ năng sau 3 tuần: nuốt vướng giảm từ 87,8% xuống 6,1%, đau họng giảm từ 67,3% xuống 4,1% và 83,67% bệnh nhân hết đau hoàn toàn.
• Xác định chuẩn xác các mốc thời gian phục hồi lâm sàng: nằm viện 4,59 ± 1,41 ngày, ăn uống bình thường sau 9,22 ± 1,65 ngày và hồi phục lao động sau 14,57 ± 1,26 ngày.
• Đóng góp bộ dữ liệu lâm sàng thực chứng có giá trị cao cho chuyên ngành Tai Mũi Họng trong việc chẩn đoán và điều trị hội chứng ngủ ngáy tại Việt Nam.

Kế hoạch tiếp theo cần triển khai các nghiên cứu đa trung tâm mở rộng quy mô trên 100 bệnh nhân trong giai đoạn 2026 - 2028 nhằm theo dõi chất lượng giấc ngủ dài hạn sau 12 tháng. Quý đồng nghiệp, học viên và bạn đọc quan tâm có thể tham khảo toàn văn luận văn để ứng dụng hiệu quả vào công tác nghiên cứu và thực hành điều trị lâm sàng Tai Mũi Họng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu một đáp ứng miễn dịch, cứ như thế diễn ra một quá trình học tập (làm quen) miễn dịch [8]. Do thường xuyên tiếp xúc với vi khuẩn nên amiđan hay bị viêm, nhưng thường là viêm nhẹ. Tuy nhiên, nếu sức đề kháng giảm, vi khuẩn tràn ngập quá nhiều sẽ xâm nhập toàn bộ amiđan. Lúc này bạch cầu không đủ sức bắt tất cả vi khuẩn, chúng sẽ bám và cư trú tại các hốc amiđan, phát triển và gây viêm bệnh lý.

Thể tích amiđan to lên nếu viêm kéo dài hoặc viêm tái hồi gây tăng sản nhu mô, làm bệnh nhân có cảm giác ngứa vướng ở họng và nuốt vướng, có thể đêm ngủ ngáy to [11]. Nếu viêm kéo dài thể tích amiđan quá phát gây nên bít tắc đường hô hấp trên thường gặp gây ngưng thở lúc ngủ. Phân độ amidan Đánh giá mức độ quá phát của amiđan dựa theo mức độ thu hẹp eo họng của Brodsky 7 Bảng 1. Phân độ quá phát Amiđan theo Linda Brodsky Phân độ quá phát amiđan theo Linda Brodsky [4], [53] Độ 0 Hai amiđan nằm hoàn toàn trong 2 trụ trước và trụ sau Độ 1 Hẹp eo họng < 25% (2 amiđan < 25% khoảng cách giữa bờ trong 2 trụ trước) Độ 2 Hẹp eo họng < 50% (2 amiđan < 50% khoảng cách giữa bờ trong 2 trụ trước) Độ 3 Hẹp eo họng < 75% (2 amiđan < 75% khoảng cách giữa bờ trong 2 trụ trước) Độ 4 Hẹp eo họng > 75% (2 amiđan >75% khoảng cách giữa bờ trong 2 trụ trước) 1.2 BỆNH HỌC NGỦ NGÁY 1.1 Định nghĩa: Ngáy là một tình trạng bệnh lý phát sinh do sự thay đổi cấu trúc và chức năng của đường hô hấp trên [4].

Năm 1990, trong phân loại quốc tế về rối loạn giấc ngủ của hiệp hội rối loạn giấc ngủ Hoa Kỳ, ngáy được xếp loại thiếu ngủ, là hiện tượng thực thể, xảy ra không mong muốn trong khi ngủ [42]. Tiếng ngáy được mô tả như tiếng ồn tần số thấp do sự rung của khẩu cái mềm, các trụ amidan và đáy lưỡi. Người ta phân biệt ngáy đơn thuần và ngáy có kèm ngưng thở lúc ngủ.2 Dịch tễ học: Ngủ ngáy thường gặp ở độ tuổi 70, chiếm 70-80% tổng số người mắc bệnh ngáy [42]. Ngủ ngáy thường gặp ở nam nhiều hơn nữ, ở người béo phì gặp nhiều hơn người có thể trạng bình thường, ở người nghiện rượu, thuốc lá hay thường xuyên mất ngủ phải sử dụng thuốc an thần.

Ở nước ta ngày nay 8 bệnh ngáy càng ngày gặp càng nhiều hơn trước đây. Duran và cộng sự (2001)[ 42] đã nghiên cứu về những thói quen trong lúc ngủ của gần 6000 người sống ở Ý, ông ghi nhận được tỷ lệ ngáy là 40% ở nam và 28% ở nữ. Tỷ lệ ngày gia tăng theo tuổi, trong đó tỷ lệ ngáy của tuổi trung niên là 25% ở nam và 15% ở nữ. Gần đây thống kê của hiệp hội bác sĩ gia đình Hoa Kỳ (1999) cho thấy tỷ lệ bệnh ngáy chiếm 42% dân số, gia tăng đến 70-80% ở độ tuổi 70.

Ở tuổi trung niên, ngáy có kèm ngưng thở lúc ngủ chiếm tỷ lệ 4% trong tổng số trên. Nghiên cứu về dịch tễ học cho thấy tỷ lệ người ngáy có bệnh lý tim mạch cao hơn những người không bị ngáy.3 Sinh bệnh học: 1. Sinh bệnh học của ngáy: Nguyên nhân và cơ chế của ngáy: Tác giả Eckert (2008) cho rằng ngáy được gây ra bởi sự dao động tần số thấp của mô mềm, hậu quả từ sự hẹp không hoàn toàn của đường thở vùng họng [43]. Sự rung của mô mềm vùng họng liên quan chủ yếu đến sự rung động của màn hầu Bên trong họng có 2 lực đối kháng nhau - Áp lực âm được tạo ra bởi cơ hít vào - Áp lực dương của cơ dãn họng (chủ yếu là cơ cằm lưỡi và cơ căng màn hầu) Khi người ta thở, không khí di chuyển giữa thành của vòm họng và phần sau của lưỡi.

Trong khi ngủ các cơ giảm trương lực, nhất là khi ngủ sâu khiến cho ống họng bị thu hẹp. Ở tư thế nằm ngửa, dưới ảnh hưởng của trọng lực, màn hầu sẽ bị đổ ra sau tạo nên áp lực âm trong họng. Vì thế, ở người ngáy áp lực âm hít vào lớn hơn làm gia tăng tốc độ của không khí hít vào, tăng thời gian hít vào. Khi cố gắng hít vào màn hầu có khuynh hướng đưa về phía trước, cuối kỳ thở ra, màn hầu lại đổ ra sau.

Sự 9 xen kẽ giữa hai hiện tượng trên tạo nên sự rung của màn hầu, lưỡi gà và các mô mềm vùng họng tạo ra tiếng ồn tương tự như tiếng khò khò đó là tiếng ngáy. Sự thay đổi cấu trúc giải phẫu làm hẹp eo họng thường gặp là: - Màn hầu mảnh và dài - Màn hầu phì đại với cơ trâm hầu quá phát - Lưỡi gà dài - Amiđan khẩu cái quá phát - Thành sau họng dầy lên (ở những người béo phì) - Tồn tại màng niêm mạc rìa màn hầu, như là sự kéo dài của trụ sau đến lưỡi gà 1. Những yếu tố ảnh hưởng đến ngáy: Trong một số trường hợp ngáy có liên quan đến lối sống [4]. - Tích tụ tế bào mỡ ở thành sau họng, thường ở người béo phì, làm giảm độ rộng của đường dẫn khí.

- Hút thuốc gây kích thích thành sau họng làm gia tăng tốc độ luồng khí hít vào. - Uống rượu trước khi ngủ làm lỏng lẻo mô vùng họng - Dùng thuốc an thần và thuốc kháng dị ứng trước khi ngủ làm trầm trọng hơn sự giảm trương lực cơ họng. Như vậy sinh bệnh học của ngáy là sự thay đổi cả cấu trúc và chức năng của đường thở [32],[33]. - Về giải phẫu: Những bất thường của vùng họng có thể phát hiện trên X quang và trên khám lâm sàng như: lưỡi gà và màn hầu dài, quá phát amiđan khẩu cái, lưỡi to, dầy thành sau họng do quá phát niêm mạc và mô dưới niêm mạc vùng họng miệng và thanh quản.

Những bất thường giải phẫu sọ mặt bao gồm xương móng thấp, xương hàm dưới nhô. - Về chức năng: Sự mất cân bằng giữa lực co thắt tạo ra bởi áp lực âm trong lồng ngực (cơ hoành) và lực giãn của cơ vùng hầu họng làm cho kích 10 thước ống họng bị thu nhỏ. Phân độ bệnh ngáy Dựa vào bảng câu hỏi tự trả lời của bệnh nhân và trên bảng phân chia độ ngáy của Epworth [4], [31] Bảng 1. Phân độ ngáy theo thang điểm Epworth Bảng phân độ ngáy Epworth Độ ngáy Cường độ ngáy I Bình thường II Ngáy nhỏ, không làm thức giấc người ngủ chung III Ngáy vừa, ảnh hưởng đến người ngủ chung IV Ngáy lớn, ảnh hưởng đến người lân cận V Ngáy rất lớn, người ngủ chung phòng phải ngủ riêng Cách phân độ này giúp đánh giá ảnh hưởng của người ngáy đối với người cùng phòng.

Tùy theo độ ngáy và sự ảnh hưởng đến đời sống xã hội của mỗi người mà chỉ định phẫu thuật có được đặt ra hay không.4 Đặc điểm lâm sàng của bệnh ngáy: Một số đặc điểm lâm sàng về bệnh ngáy cho phép người thầy thuốc ghi nhận về tình trạng ngáy của bệnh nhân. Ngáy tiếng ồn phát ra từ họng bệnh nhân trong lúc ngủ nhưng bệnh nhân không biết. Tùy môi trường sống, sinh hoạt, trình độ học vấn. và người xung quanh cụ thể là anh em vợ chồng, con cái có phản ứng khác nhau với tiếng ồn gây khó chịu này.

Giữa người bình thường và người ngáy, đặc điểm giấc ngủ có khác nhau: thời gian ngủ, thời gian thức, thời gian tỉnh giấc, tư thế ngủ thở miệng trong lúc ngủ. Những thông tin dữ liệu thu thập được từ vợ chồng hoặc người chung phòng là một trong những yếu tố có giá trị, tất cả được ghi nhận trong bảng 11 câu hỏi tự trả lời của bệnh nhân, các chi tiết trong bảng câu hỏi sẽ được phân tích theo độ ngáy. Không có sự tương quan hoàn toàn giữa cường độ ngáy và phân độ ngáy theo thang điểm Epworth. Chính phân độ ngáy khiến bệnh nhân có yêu cầu được điều trị.

Do đó, khi đánh giá mức độ hiệu quả của một phương pháp phẫu thuật trong điều trị ngáy phải xét đến cả yếu tố khách quan và chủ quan của bệnh nhân.3 CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRỊ NGÁY 1.1 Điều trị nội khoa Một số loại thuốc chứa các thành phần như glycerin, dầu oliu, bạc hà, leucithin, dầu hướng dương, dầu hạnh nhân, dầu mè, vitamine E, vitamine B6… Cơ chế tác dụng của một số loại thuốc chứa các thành phần dầu được phun xịt vào phần sau cổ họng, lưỡi, lưỡi gà do đó các mô mềm được che chắn bởi một dung dịch đặc biệt làm giảm rung chuyển và do đó làm giảm tiếng ngáy giúp người ngáy ngủ yên có thể kéo dài đến 8 giờ. Thay đổi những thói quen ảnh hưởng đến ngáy [4], [34]: - Giảm cân sẽ làm giảm lượng mỡ tích tụ vùng hầu họng, tăng độ rộng của đường hô hấp. - Thuốc lá sẽ làm niêm mạc đường hô hấp tổn thương ảnh hưởng đến ngáy nên khuyên bệnh nhân dừng hút thuốc - Không nên dùng rượu bia đặc biệt là trước khi ngủ để tránh rơi vào giấc ngủ sâu, dẫn đến trương lực cơ giảm sẽ làm hẹp đường hô hấp khi ngủ dẫn đến ngáy. - Không sử dụng các loại thuốc an thần và thuốc kháng dị ứng trước khi ngủ.

Trên đây là những vấn đề quan trọng trong điều trị ngáy, phần lớn những bệnh nhân đến điều trị ngáy đều nghĩ rằng mình cần phải can thiệp bằng thủ thuật hay phẫu thuật để khỏi hẳn bệnh ngáy nhưng thực ra chỉ cần thay đổi 12 những thói quen hàng ngày cũng có thể giảm hoặc khỏi ngáy mà không cần phẫu thuật trong những trường hợp ngáy nhẹ. Ngay cả khi bệnh nhân được phẫu thuật ngáy nhưng không thay đổi được thói quen ảnh hưởng đến ngáy thì bệnh vẫn không khỏi. Chính vì vậy, trước khi can thiệp ngoại khoa cần phải tư vấn cho bệnh nhân kỹ lưỡng về bệnh lý, những thói quen ảnh hưởng đến ngáy và nhất là giải thích rõ ràng vấn đề phẫu thuật chỉ là để bớt và giảm bệnh, giúp bệnh nhân và người thân có cuộc sống tốt hơn chứ không có nghĩa là phẫu thuật để khỏi hoàn toàn bệnh ngáy.2 Điều trị ngoại khoa Có nhiều phương pháp phẫu thuật điều trị ngáy như chỉnh hình lưỡi gà, chỉnh hình mũi, cắt amiđan + nạo VA, cấy trụ khẩu cái mềm, chỉnh hình họng màn hầu, chỉnh hình đáy lưỡi, chỉnh hình xương hàm [4]. Trong phạm vi nghiên cứu này chỉ đề cập đến phẫu thuật cắt Amidan.

CÁC PHƯƠNG PHÁP PHẪU THUẬT CẮT AMIĐAN Các phương pháp cắt amiđan không ngừng được phát triển theo thời gian.