Luận văn thạc sĩ về dạy tự học môn hình học không gian lớp 12 tại trường Albert Einstein Hà Tĩnh

Luận văn thạc sĩ phân tích vnu ued dạy tự học môn hình học không gian lớp 12 một nghiên cứu tại trường phổ thông liên cấp, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Trần Thị Hoài Thương
• Người hướng dẫn: Ts. Dương Anh Tuấn
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Toán
• Đề tài: Dạy Tự Học Trong Môn Hình Học Không Gian Lớp 12 (Một Nghiên Cứu Tại Trường Phổ Thông Liên Cấp Albert Einstein – Thành Phố Hà Tĩnh)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT VÀ KÝ HIỆU
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ VÀ BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục đích nghiên cứu, nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
• 0.4. Phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Giả thuyết khoa học
• 0.6. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.7. Phương pháp nghiên cứu
• 0.8. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học
• 1.2. Phương pháp dạy học tích cực
• 1.2.1. Quan niệm về phương pháp dạy học tích cực
• 1.2.2. Đặc trưng của phương pháp dạy học tích cực
• 1.2.2.1. Dạy học thông qua hoạt động của học sinh là chủ yếu
• 1.2.2.2. Chú trọng đến phương pháp tự học
• 1.2.2.3. Ưu tiên phương pháp học nhóm, tập thể
• 1.2.2.4. Đẩy mạnh công tác đánh giá
• 1.3. Dạy học tự học
• 1.3.1. Một số quan điểm về dạy học tự học
• 1.3.2. Đặc trưng của dạy học tự học
• 2. CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ MỘT SỐ GIÁO ÁN DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ PHẦN HÌNH HỌC KHÔNG GIAN LỚP 12 VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TỰ HỌC
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích, phương pháp, nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Tổ chức và nội dung của thực nghiệm sư phạm
• 3.5. Phương pháp đánh giá thực nghiệm sư phạm
• 3.6. Đánh giá kết quả của thực nghiệm sư phạm
• 3.6.1. Kết quả định tính
• 3.6.2. Kết quả định lượng
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về dạy tự học môn hình học không gian lớp 12

Nghiên cứu dạy tự học trong môn hình học không gian lớp 12 tại trường Albert Einstein Hà Tĩnh là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay. Môn hình học không gian không chỉ giúp học sinh phát triển tư duy hình học mà còn rèn luyện kỹ năng tự học, tự nghiên cứu. Việc áp dụng phương pháp dạy học tự học sẽ giúp học sinh chủ động hơn trong việc tiếp thu kiến thức và vận dụng vào thực tiễn.

1.1. Định nghĩa và vai trò của dạy tự học

Dạy tự học là quá trình mà học sinh tự giác chiếm lĩnh tri thức thông qua các hoạt động học tập độc lập. Vai trò của dạy tự học trong môn hình học không gian là rất quan trọng, giúp học sinh phát triển khả năng tư duy và sáng tạo.

1.2. Tình hình dạy học hình học không gian tại trường Albert Einstein

Tại trường Albert Einstein, việc dạy học hình học không gian đang gặp nhiều thách thức. Học sinh thường thiếu động lực và gặp khó khăn trong việc tự học, dẫn đến hiệu quả học tập không cao.

II. Vấn đề và thách thức trong dạy tự học môn hình học không gian

Mặc dù dạy tự học có nhiều lợi ích, nhưng vẫn tồn tại nhiều vấn đề và thách thức trong quá trình thực hiện. Học sinh thường gặp khó khăn trong việc tự nghiên cứu tài liệu và áp dụng kiến thức vào thực tiễn.

2.1. Khó khăn trong việc tự học của học sinh

Nhiều học sinh không biết cách tổ chức thời gian và tài liệu học tập, dẫn đến việc không đạt được kết quả như mong muốn. Họ cũng thiếu kỹ năng tự học và không biết cách tìm kiếm thông tin hiệu quả.

2.2. Thiếu sự hỗ trợ từ giáo viên

Giáo viên thường không có đủ thời gian để hướng dẫn học sinh trong việc tự học. Điều này khiến học sinh cảm thấy lạc lõng và không biết bắt đầu từ đâu.

III. Phương pháp dạy học tự học hiệu quả cho môn hình học không gian

Để nâng cao hiệu quả dạy học tự học môn hình học không gian, cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tự học.

3.1. Sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học

Việc tích hợp công nghệ thông tin vào dạy học sẽ giúp học sinh dễ dàng tiếp cận tài liệu học tập và thực hành. Các phần mềm mô phỏng hình học không gian có thể hỗ trợ học sinh hình dung và hiểu rõ hơn về các khái niệm.

3.2. Tổ chức các hoạt động nhóm

Hoạt động nhóm sẽ khuyến khích học sinh trao đổi, thảo luận và học hỏi lẫn nhau. Điều này không chỉ giúp tăng cường sự hiểu biết mà còn phát triển kỹ năng làm việc nhóm.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại trường Albert Einstein

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc áp dụng phương pháp dạy học tự học trong môn hình học không gian đã mang lại nhiều hiệu quả tích cực. Học sinh đã có sự tiến bộ rõ rệt trong việc tiếp thu kiến thức và vận dụng vào thực tiễn.

4.1. Kết quả khảo sát học sinh

Khảo sát cho thấy hơn 70% học sinh cảm thấy tự tin hơn khi học hình học không gian sau khi áp dụng phương pháp dạy học tự học. Họ cũng cho biết đã cải thiện được kỹ năng tự học của mình.

4.2. Phản hồi từ giáo viên

Giáo viên nhận thấy sự thay đổi tích cực trong thái độ học tập của học sinh. Họ chủ động hơn trong việc tìm kiếm thông tin và tham gia vào các hoạt động học tập.

V. Kết luận và tương lai của dạy tự học môn hình học không gian

Dạy tự học trong môn hình học không gian lớp 12 tại trường Albert Einstein Hà Tĩnh đã chứng minh được tính khả thi và hiệu quả. Tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp dạy học tự học để nâng cao chất lượng giáo dục.

5.1. Định hướng phát triển

Cần xây dựng một chương trình dạy học tự học bài bản hơn, kết hợp với các công nghệ hiện đại để hỗ trợ học sinh trong quá trình học tập.

5.2. Khuyến khích sự tham gia của phụ huynh

Phụ huynh cần được khuyến khích tham gia vào quá trình học tập của con em mình, tạo điều kiện thuận lợi cho việc tự học tại nhà.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nội dung Hình học không gian trong chương trình Toán Trung học Phổ thông lớp 12 chiếm khoảng 15% đến 20% tổng số câu hỏi trong các đề thi tốt nghiệp và xét tuyển đại học. Toàn bộ chủ đề được thiết kế trong 41 tiết học, bao gồm 3 chương trọng tâm: Khối đa diện và thể tích (11 tiết), Mặt nón - Mặt trụ - Mặt cầu (10 tiết), và Phương pháp tọa độ trong không gian (18 tiết). Tuy nhiên, thực tế giảng dạy tại các trường phổ thông cho thấy khoảng 30% đến 40% học sinh gặp rào cản lớn về khả năng tưởng tượng không gian ba chiều, dẫn đến tâm lý e ngại và thói quen học tập thụ động, chủ yếu chờ đợi lời giải mẫu từ giáo viên.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Toán của tác giả Trần Thị Hoài Thương, dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Dương Anh Tuấn tại Trường Đại học Giáo dục thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội, giải quyết trực tiếp bài toán nâng cao năng lực tự học của học sinh. Nghiên cứu được triển khai thực nghiệm sư phạm trên đối tượng học sinh khối 12 tại Trường Phổ thông liên cấp Albert Einstein, Thành phố Hà Tĩnh trong khung thời gian từ tháng 11 năm 2018 đến tháng 6 năm 2019.

Mục tiêu cốt lõi của đề tài là xây dựng và kiểm nghiệm hệ thống giáo án dạy học theo chủ đề, chuyển đổi phương thức truyền thụ một chiều sang mô hình hướng dẫn học sinh tự chiếm lĩnh tri thức. Ý nghĩa học thuật và thực tiễn của công trình thể hiện ở việc cung cấp giải pháp sư phạm đồng bộ, giúp nâng chỉ số tự lực học tập của học sinh lên trên 80%, đồng thời cải thiện kết quả kiểm tra định kỳ môn Toán với mức điểm trung bình tăng từ 0,8 đến 1,2 điểm so với phương pháp dạy học truyền thống.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Đề tài vận dụng hai lý thuyết nền tảng trong giáo dục hiện đại gồm Thuyết kiến tạo trong dạy học và Lý thuyết hoạt động nhận thức kết hợp các định hướng đổi mới giáo dục theo Nghị quyết số 29 của Hội nghị Trung ương 8 khóa XI. Nghiên cứu tích hợp mô hình phát triển năng lực tự chủ của học sinh qua hai con đường tiếp cận tri thức toán học chính: con đường quy nạp từ trực quan thực tiễn và con đường suy diễn logic trừu tượng.

Khung lý thuyết của luận văn làm rõ 4 khái niệm khoa học trọng tâm:

1. Năng lực tự học: Quá trình người học tự giác, chủ động huy động các thao tác tư duy như quan sát, phân tích, tổng hợp, so sánh để tự lĩnh hội kiến thức, rèn luyện kỹ năng mà không phụ thuộc hoàn toàn vào sự điều khiển trực tiếp của giáo viên.
2. Khối đa diện và 5 loại khối đa diện đều: Hệ thống hình học không gian gồm khối tứ diện đều loại {3;3} có 6 mặt phẳng đối xứng, khối lập phương loại {4;3} có 9 mặt phẳng đối xứng, khối bát diện đều loại {3;4} có 9 mặt phẳng đối xứng, khối 12 mặt đều loại {5;3} có 15 mặt phẳng đối xứng, và khối 20 mặt đều loại {3;5} có 15 mặt phẳng đối xứng.
3. Phép dời hình trong không gian: Các phép biến hình bảo toàn khoảng cách bao gồm phép tịnh tiến, phép đối xứng qua mặt phẳng, phép đối xứng tâm, và phép đối xứng trục.
4. Kỹ năng tìm kiếm thuật giải: Năng lực nhận dạng cấu trúc bài toán, phân loại dạng toán có sẵn thuật toán và dạng toán chưa có thuật toán định sẵn nhằm đề xuất giải pháp hình học tối ưu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu đa tầng thu thập từ thực tiễn giảng dạy tại Trường Phổ thông liên cấp Albert Einstein - Hà Tĩnh. Cỡ mẫu thực nghiệm gồm 70 học sinh lớp 12 được phân bổ cân bằng thành hai nhóm tương đương: nhóm thực nghiệm gồm 35 học sinh được học theo giáo án phát triển năng lực tự học và nhóm đối chứng gồm 35 học sinh tiếp cận bài học theo phương pháp truyền thống.

Phương pháp chọn mẫu dựa trên kỹ thuật chọn mẫu tương đương có điều kiện thông qua điểm khảo sát chất lượng đầu năm nhằm triệt tiêu sai số về trình độ học lực ban đầu. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê toán học kết hợp phương pháp định tính là để vừa kiểm tra chính xác sự khác biệt điểm số qua hai bài kiểm tra định kỳ 45 phút, vừa đánh giá toàn diện sự chuyển biến về động cơ và thái độ học tập. Timeline nghiên cứu được thực hiện qua 3 giai đoạn chặt chẽ trong vòng 8 tháng: giai đoạn 1 nghiên cứu lý luận và khảo sát thực trạng từ tháng 11 đến tháng 12 năm 2018; giai đoạn 2 thiết kế giáo án và triển khai thực nghiệm từ tháng 1 đến tháng 4 năm 2019; giai đoạn 3 xử lý số liệu thống kê và hoàn thiện luận văn từ tháng 5 đến tháng 6 năm 2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích định lượng từ các bài kiểm tra thực nghiệm 45 phút mang lại 4 phát hiện quan trọng:

• Điểm trung bình kiểm tra vượt trội: Ở bài kiểm tra số 1, điểm trung bình của lớp thực nghiệm đạt 7,85 điểm, cao hơn 0,95 điểm so với điểm trung bình 6,90 điểm của lớp đối chứng. Đến bài kiểm tra số 2, khoảng cách này tiếp tục được duy trì ổn định với mức chênh lệch 0,92 điểm nghiêng về lớp thực nghiệm.
• Tỷ lệ học sinh đạt điểm khá và giỏi tăng cao: Tỷ lệ học sinh đạt điểm từ 7,0 đến 10,0 điểm ở lớp thực nghiệm đạt 82,8% (trong đó điểm giỏi từ 8,0 đến 10,0 chiếm khoảng 37,1%), cao hơn 25,7% so với lớp đối chứng chỉ đạt 57,1% học sinh khá giỏi.
• Giảm thiểu tối đa tỷ lệ học sinh yếu kém: Tỷ lệ học sinh đạt điểm dưới trung bình (dưới 5,0 điểm) tại lớp thực nghiệm giảm mạnh xuống mức 2,9% (tương đương 1 học sinh), trong khi lớp đối chứng ghi nhận tỷ lệ này ở mức 11,4% (tương đương 4 học sinh).
• Nâng cao năng lực giải toán nâng cao: Tỷ lệ học sinh giải quyết trọn vẹn câu hỏi ở mức độ vận dụng và vận dụng cao trong đề kiểm tra tại lớp thực nghiệm đạt khoảng 68,5%, vượt 28,5% so với mức 40,0% của lớp đối chứng.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội về mặt số liệu của nhóm thực nghiệm bắt nguồn từ việc giáo viên thay đổi căn bản quy trình tổ chức hoạt động học. Thay vì ghi chép thụ động, học sinh được hướng dẫn tự nghiên cứu tài liệu thông qua hệ thống câu hỏi định hướng, tự thiết lập sơ đồ tư duy và sử dụng các vật thể mô hình trực quan như khối Rubik đa diện, cấu tạo lăng kính, kính vạn hoa, và mô hình 3D của tòa tháp The Blade trong các dự án học tập thực tế.

Khi so sánh với các nghiên cứu dạy học truyền thống, việc áp dụng phương pháp tự học giúp học sinh khắc sâu bản chất của các định lý và công thức tính thể tích khối chóp, khối lăng trụ, và diện tích mặt tròn xoay. Dữ liệu thực nghiệm được trình bày qua biểu đồ phân phối tần số điểm số cho thấy đường cong phổ điểm của lớp thực nghiệm lệch hẳn về phía thang điểm 8, 9, 10 với độ phân tán điểm số thấp, chứng minh tính đồng đều và bền vững trong nhận thức của học sinh. Ngược lại, bảng thống kê lớp đối chứng ghi nhận phổ điểm phân tán rộng ở ngưỡng 5, 6, 7 do học sinh gặp khó khăn khi xử lý các bài toán không có sẵn công thức mẫu.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, luận văn đề xuất 4 giải pháp cụ thể nhằm mở rộng mô hình dạy học tự học trong môn Toán:

1. Tái cấu trúc tiến trình bài dạy theo chuỗi hoạt động tự học: Giáo viên bộ môn Toán tại các trường Trung học Phổ thông cần chủ động chuyển đổi cấu trúc tiết học lý thuyết sang 4 bước: Khởi động định hướng, Tự hình thành kiến thức qua phiếu học tập, Thảo luận nhóm, và Tự đánh giá tổng kết. Mục tiêu nâng tỷ lệ thời lượng tự hoạt động của học sinh trong mỗi tiết học lên mức 45% đến 50%, áp dụng ngay từ đầu học kỳ 1 của năm học.
2. Tích hợp giáo cụ trực quan và phần mềm không gian ba chiều: Ban giám hiệu các trường phổ thông cần đầu tư tối thiểu 10 bộ mô hình khối đa diện chuẩn và trang bị phần mềm mô phỏng hình học động trong phòng học bộ môn. Lộ trình thực hiện trong vòng 6 tháng nhằm giúp 100% học sinh trực tiếp quan sát, xoay lật và nhận diện thiết diện hình học.
3. Thiết lập bộ công cụ tự đánh giá và ma trận chuẩn đầu ra: Tổ chuyên môn Toán xây dựng bảng kiểm mục tiêu học tập gồm 4 mức độ nhận thức (Nhận biết, Thông hiểu, Vận dụng, Vận dụng cao) cho từng chuyên đề. Chỉ tiêu 100% học sinh hoàn thành bảng tự đánh giá tiến độ học tập cá nhân sau mỗi bài học nhằm điều chỉnh kịp thời lỗ hổng kiến thức trước khi bước vào các kỳ thi lớn.
4. Tổ chức định kỳ các khóa tập huấn bồi dưỡng năng lực sư phạm: Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các trường đại học sư phạm tổ chức tối thiểu 2 khóa bồi dưỡng chuyên môn mỗi năm học cho khoảng 200 giáo viên cốt cán về kỹ năng thiết kế phiếu tự học và phương pháp gợi mở thuật giải toán học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

1. Giáo viên dạy môn Toán tại các trường Trung học Phổ thông: Khai thác trực tiếp hệ thống giáo án mẫu về khối đa diện và hình tròn xoay, áp dụng phương pháp phân hóa câu hỏi nhằm giảm 40% khối lượng thuyết giảng lý thuyết trên lớp.
2. Học viên cao học và nhà nghiên cứu giáo dục chuyên ngành Sư phạm Toán: Sử dụng quy trình thực nghiệm sư phạm, hệ thống tiêu chí định tính - định lượng và phương pháp xử lý số liệu thống kê làm tài liệu tham khảo cho các công trình nghiên cứu về đổi mới phương pháp dạy học.
3. Cán bộ quản lý giáo dục và tổ trưởng chuyên môn trường phổ thông: Ứng dụng mô hình dạy học tự học để xây dựng kế hoạch đổi mới sinh hoạt tổ chuyên môn theo nghiên cứu bài học, chuẩn hóa các tiêu chí đánh giá giờ dạy theo định hướng phát triển năng lực học sinh.
4. Học sinh lớp 12 chuẩn bị tham gia kỳ thi tốt nghiệp và xét tuyển đại học: Vận dụng các kỹ năng tự đọc tài liệu, kỹ thuật vẽ hình không gian, sơ đồ phân loại 5 khối đa diện đều và công thức giải nhanh thể tích để tự ôn tập đạt mức điểm từ 8,0 trở lên.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn tập trung giải quyết những chủ đề kiến thức nào trong chương trình Hình học 12?

Nghiên cứu tập trung vào toàn bộ chuyên đề Hình học không gian lớp 12 với 41 tiết học, bao gồm: Khái niệm về khối đa diện và thể tích khối chóp, khối lăng trụ (11 tiết); Mặt nón, mặt trụ, mặt cầu (10 tiết); cùng các phương pháp tọa độ hóa hình học không gian (18 tiết).

Phương pháp dạy học tự học có làm mất thời gian truyền tải kiến thức lý thuyết trên lớp không?

Phương pháp tự học không làm mất thời gian mà tối ưu hóa tiến trình giảng dạy thông qua việc chuyển giao nhiệm vụ đọc hiểu cơ bản thành bài tập chuẩn bị trước ở nhà. Thời gian trên lớp được dành khoảng 70% cho việc giải quyết các vướng mắc cốt lõi, thảo luận bài toán nâng cao và củng cố kỹ năng vẽ hình.

Kết quả thực nghiệm sư phạm tại Trường Albert Einstein Hà Tĩnh đạt được mức chênh lệch điểm số như thế nào?

Kết quả kiểm tra định lượng cho thấy lớp thực nghiệm đạt điểm trung bình 7,85 điểm (bài 1) và 8,02 điểm (bài 2), cao hơn lớp đối chứng từ 0,92 đến 0,95 điểm. Tỷ lệ học sinh khá giỏi đạt 82,8%, trong khi tỷ lệ yếu kém giảm xuống chỉ còn 2,9%.

Làm thế nào để hỗ trợ học sinh có học lực trung bình thích nghi với phương pháp tự học?

Giáo viên áp dụng kỹ thuật chia nhỏ nhiệm vụ học tập thành các bước hướng dẫn cụ thể trên phiếu học tập, kết hợp hình thức làm việc nhóm đôi để học sinh khá kèm cặp học sinh yếu. Hệ thống câu hỏi gợi mở từng bước giúp người học tự tin đạt được các mục tiêu nhỏ trước khi xử lý bài toán tổng hợp.

Điểm mới trong việc sử dụng phương tiện trực quan của luận văn là gì?

Luận văn gắn liền hình học không gian trừu tượng với các vật thể thực tế đời sống như khối Rubik lập phương, khối Rubik tứ diện, lăng kính quang học, kính vạn hoa và mô hình kiến trúc ba chiều của các công trình thực tế, giúp học sinh nâng cao khả năng trực quan hóa không gian ba chiều.

Kết luận

• Công trình đã hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận về dạy học tự học và phương pháp dạy học tích cực trong môn Toán lớp 12.
• Luận văn thiết kế thành công bộ giáo án thực nghiệm theo chủ đề cho nội dung Khối đa diện và Thể tích với tính ứng dụng thực tiễn cao.
• Kết quả thực nghiệm sư phạm trên 70 học sinh tại Trường Phổ thông liên cấp Albert Einstein - Hà Tĩnh khẳng định tính khả thi với tỷ lệ học sinh khá giỏi đạt 82,8% và điểm trung bình tăng gần 1,0 điểm.
• Đề tài đề xuất 4 nhóm giải pháp sư phạm đồng bộ từ khâu soạn giảng, sử dụng mô hình trực quan 3D đến đổi mới công tác kiểm tra đánh giá định kỳ.
• Lộ trình tiếp theo khuyến nghị mở rộng phạm vi ứng dụng mô hình dạy học tự học sang các khối lớp 10, 11 và toàn bộ hệ thống trường phổ thông trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh trong năm học tiếp theo. Các thầy cô giáo và nhà nghiên cứu hãy tải toàn văn tài liệu để áp dụng ngay các bộ giáo án chuyên đề vào thực tiễn giảng dạy.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo: Chƣơng I: Cơ sở lý luận và thực tiễn Chƣơng II: Thiết kế một số giáo án dạy học theo chủ đề phần hình học không gian lớp 12 vận dụng phƣơng pháp dạy học tự học. Chƣơng III: Thực nghiệm sƣ phạm 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Định hƣớng đổi mới phƣơng pháp dạy học “Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, đào tạo; phát triển nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao” là một trong những nhiệm vụ trọng tâm mà Nghị quyết Đại hội XII của Đảng đã đề ra [2]. Hiện nay việc đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục – đào tạo và phát triển nguồn nhân lực đƣợc coi là ƣu tiên hàng đầu đối với giáo dục.

Dựa vào ƣu thế của các phƣơng pháp giáo dục, hình thức tổ chức dạy học mới đã và đang đƣợc triển khai trong những năm gần đây, nhƣ: phƣơng pháp bàn tay nặn bột, giáo dục trải nghiệm sáng tạo, giáo dục STEM, STEAM. Việc đổi mới phƣơng pháp dạy học cần đƣợc thực hiện trên cơ sở phân hoá đối tƣợng, các căn cứ về điều kiện, loại hình năng lực và phẩm chất cần phát triển ở ngƣời học. Từ đó để lựa chọn đƣợc các hình thức tổ chức dạy học phù hợp, tăng cƣờng các hoạt động trải nghiệm sáng tạo và ứng dụng công nghệ thông tin, truyền thông, sử dụng các mô hình học tập kết hợp giữa lớp học truyền thống với các lớp học trực tuyến [2]. Một số định hƣớng đổi mới phƣơng pháp dạy học hiện nay có thể kể đến: - Phát huy tính tích cực, tự lực, chủ động, sáng tạo của ngƣời học, lấy học sinh làm trung tâm, chuyển lối học từ thông báo tái hiện sang tìm tòi, khám phá, tạo điều kiện cho học sinh học tập tích cực, chủ động, sáng tạo.

- Khuyến khích và đề cao hoạt động tự học. Giáo dục không chỉ là truyền thụ kiến thức một chiều mà phải dạy ngƣời học cách học, trang bị cho họ những tri thức và phƣơng pháp để tự chủ trong mọi hoạt động. - Tăng cƣờng rèn luyện năng lực tƣ duy và các kĩ năng, biết vận dụng kiến thức vào cuộc sống thực tế. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Dạy học tiếp cận năng lực cá nhân thay thế dạy học tiếp cận nội dung và lối dạy truyền thống, nặng về kiến thức.

- Tăng cƣờng sử dụng nguồn dữ liệu từ internet, sử dụng tối ƣu các phƣơng tiện dạy học. - Tích cực đổi mới hoạt động kiểm tra đánh giá, giảm việc kiểm tra lý thuyết đơn thuần, chú trọng việc kiểm tra khả năng suy luận, vận dụng kiến thức, sử dụng các loại hình kiểm tra phù hợp với từng môn học. Phƣơng pháp dạy học tích cực 1. Quan niệm về phương pháp dạy học tích cực Phƣơng pháp dạy học tích cực, gọi tắt là phƣơng pháp tích cực, chỉ có ý nghĩa khi ngƣời học là tác nhân tự nguyện, tích cực, có ý thức về sự giáo dục của chính mình.

Cho nên, tiêu chuẩn chính của phƣơng pháp tích cực là: tính tích cực, tính tự do và tính tự giáo dục [1, tr. Phƣơng pháp dạy học tích cực hƣớng tới việc phát huy tính tích cực nhận thức của ngƣời học, phát triển tính tự quản, xúc tiến việc hình thành con ngƣời, tính phán đoán chắc chắn. Nói đến phƣơng pháp dạy học tích cực chính là nói đến cách dạy học mà ở đó, giáo viên là ngƣời đƣa ra những gợi mở cho một vấn đề và cùng học sinh bàn luận, tìm ra mấu chốt vấn đề cũng nhƣ những vấn đề liên quan. Phƣơng pháp này lấy sự chủ động tìm tòi, sáng tạo, tƣ duy của học sinh làm nền tảng, giáo viên chỉ là ngƣời dẫn dắt và gợi mở vấn đề.

Việc đổi mới phƣơng pháp dạy học là hết sức cần thiết, nhằm khắc phục lối truyền thụ một chiều và các phƣơng pháp dạy học truyền thống, rèn luyện tƣ duy sáng tạo cho ngƣời học; tiếp cận dạy học và áp dụng một số phƣơng pháp dạy học hiện đại vào quá trình dạy học. Từ đó mỗi giáo viên không chỉ đƣợc tự do sáng tạo, phát huy năng lực chuyên môn mà giáo viên còn có thể 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] phát huy tính tự giác, chủ động sáng tạo của học sinh phù hợp hơn với đặc điểm của từng lớp học, môn học. Vấn đề là giáo viên phải biết khơi gợi niềm say mê yêu thích môn học của học sinh. Vì vậy, phƣơng pháp dạy học mới phát huy đƣợc sự quan tâm lớn từ các nhà quản lí và giáo viên.

Trong đó việc bồi dƣỡng phƣơng pháp tự học cho học sinh đƣợc đánh giá là một trong những phƣơng pháp phát huy tính sáng tạo trong giảng dạy. Đặc trưng của phương pháp dạy học tích cực a) Dạy học thông qua hoạt động của học sinh là chủ yếu Tức là trong tiết học, học sinh chính là đối tƣợng chính để khai phá kiến thức. Chính vì thế, giáo viên phải làm sao đó, với những cách thức gợi mở vấn đề ở một mức độ nhất định sẽ tác động đến tƣ duy của học sinh, khuyến khích học sinh tìm tòi và cùng bàn luận về vấn đề đó [12]. b) Chú trọng đến phƣơng pháp tự học Nếu bạn chủ động áp dụng phƣơng pháp dạy và học tích cực, bạn phải loại bỏ hoàn toàn suy nghĩ cầm tay chỉ việc, đọc – chép.

nhƣ những cách thức giảng dạy truyền thống khác. Với phƣơng pháp dạy học tích cực, giáo viên sẽ chú trọng cho học sinh cách thức rèn luyện và tự học, tự tìm ra phƣơng pháp học tốt nhất để có thể tự nắm bắt kiến thức mới. Tất nhiên, kiến thức mới sẽ đƣợc giáo viên kiểm định và đảm bảo chắc chắn đấy là kiến thức chuẩn [12]. c) Ƣu tiên phƣơng pháp học nhóm, tập thể Với phƣơng pháp học tích cực, giáo viên phải biết cách chia đội, nhóm và giúp các học sinh phối hợp cùng với nhau để tìm ra phƣơng pháp học tốt nhất.

d) Đẩy mạnh công tác đánh giá Cuối mỗi buổi học, giáo viên sẽ cùng học sinh tổng hợp lại những kiến thức tìm hiểu đƣợc, đồng thời giải đáp những vấn đề học còn thắc mắc, cùng trao đổi và chốt lại kiến thức cho cả buổi học. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chính vì thế, điều quan trọng vẫn là giáo viên phải biết cách vận dụng phƣơng pháp dạy học tích cực để có thể giúp học sinh nhanh chóng thích nghi với phƣơng pháp học tích cực, chủ động này. Dạy học tự học 1. Một số quan điểm về dạy học tự học Chúng ta biết đến rất nhiều các nhà giáo dục lỗi lạc trên thế giới nhƣ Xôcrát (469 – 390 TCN), Arixtốt (384 – 322 TCN) của Hy Lạp hay Khổng Tử (551 – 479 TCN) ở phƣơng Đông và nhiều nhà giáo dục nổi tiếng khác.

Từ thời cổ đại họ đã đánh giá cao và chú trọng vào vai trò của việc tự học, tự tu dƣỡng [10]. Có rất nhiều quan điểm khác nhau về dạy học tự học ở Việt Nam và trên thế giới. Theo Khổng Tử: Dạy tự học tức, thầy giáo chỉ cho trò cái mấu chốt nhất, còn mọi vấn đề khác học trò từ đó mà tìm ra, thầy giáo không đƣợc làm thay hết cho học trò [10]. Theo từ điển: Tự học (self – learning) là quá trình ngƣời học nỗ lực chiếm lĩnh tri thức bằng hành động của chính mình, hƣớng tới mục đích nhất định.

Tự học là quá trình chủ thể nhận thức tự mình hoạt động lĩnh hội tri thức và phát triển kĩ năng thực hành, không có sự hƣớng dẫn trực tiếp của giáo viên và sự quản lí trực tiếp của cơ sở giáo dục đào tạo [8]. Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh: tự học là học một cách tự động, tức là: học tập một cách hoàn toàn tự giác, tự chủ, không đợi ai nhắc nhở, không chờ ai giao nhiệm vụ mà tự mình chủ động vạch ra kế hoạch một cách tự giác, tự mình làm chủ thời gian để học và tự mình kiểm tra, đánh giá việc học của mình. Có quan điểm rằng: “Hoạt động học ở nhà, hay còn gọi là hoạt động tự học, diễn ra dƣới sự điều khiển gián tiếp của giáo viên, học sinh tự mình sắp xếp kế hoạch, sử dụng điều kiện sẵn có của gia đình, tài liệu, củng cố đào sâu, mở 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] rộng và hoàn chỉnh tri thức, hoàn thành các nhiệm vụ học tập đã đƣợc giáo viên giao và hƣớng dẫn sơ bộ cách thực hiện” [6]. Tác giả đó còn nói rằng: “Tự học là một hình thức hoạt động nhận thức của cá nhân nhằm nắm vững tri thức, kỹ năng, kỹ xảo và thái độ do chính bản thân ngƣời học tiến hành ở trên lớp hoặc ngoài lớp, theo hoặc không theo chƣơng trình và sách giáo khoa đã đƣợc ấn định, tuỳ theo hứng thú khoa học và nghề nghiệp, tuỳ theo trình độ nhận thức về nhiệm vụ hay trách nhiệm, tuỳ theo đặc điểm, thói quen làm việc riêng của từng ngƣời” [6].

Một quan điểm của tác giác khác: “Tự học là mình tự động não, suy nghĩ, sử dụng các năng lực trí tuệ (quan sát, so sánh, phân tích, tổng hợp, …) để chiếm lĩnh một lĩnh vực hiểu biết nào đó của nhân loại, biến lĩnh vực đó thành sở hữu của mình [13]. Quan điểm khác: “Tự học là một quá trình, trong đó dƣới vai trò chủ đạo của giáo viên, ngƣời học tự mình chiếm lĩnh tri thức, kỹ năng, kỹ xảo thông qua các hoạt động trí tuệ (quan sát, so sánh, phân tích, tổng hợp, phán đoán, …) và cả các hoạt động thực hành (khi phải sử dụng các thiết bị đồ dùng học tập). Tự học gắn liền với động cơ, tình cảm và ý chí của ngƣời học để vƣợt chƣớng ngại vật hay vật cản trong học tập nhằm tích luỹ kiến thức cho bản thân ngƣời học từ kho tàng tri thức của nhân loại, biến kinh nghiệm này thành kinh nghiệm và vốn sống của bản thân ngƣời học” [12]. Nhận thấy, hoạt động tự học đƣợc quan tâm từ rất lâu và nhìn nhận ở nhiều góc độ khác nhau.

Song, tựu chung hoạt động tự học có thể định nghĩa nhƣ sau: “Dạy học tự học là quá trình dƣới sự hỗ trợ, hƣớng dẫn của giáo viên, học sinh tự giác, tích cực, chủ động chiếm lĩnh tri thức, kỹ năng, kỹ xảo thông qua các hoạt động trí tuệ (quan sát, phân tích, tổng hợp, so sánh, phán đoán) và cả các hoạt động thực hành (khi phải sử dụng thiết bị đồ dùng học tập), đó 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.