Chương 1: TỔNG QUAN 1. Chất ma tuý là gì? Theo định nghĩa của tổ chức y tê' thê' giới năm 1982 “chất ma tuý là m ột th ực th ể ho ấ h ọc hoặc hỗn hợp khi đưa vào cơ thể người sẽ làm thay đổi các chức năng sinh lý và tâm lý”[50] Như vậy ma tuý là một sô' chất tự nhiên hoặc được tổng hợp, có tác dụng ức chê' hoặc kích thích hệ thần kinh, làm giảm đau hoặc gây ảo giác. Nếu sử dụng đúng liều lượng, đúng lúc, đúng bệnh thì sẽ có tác dụng tốt trong chữa bệnh, còn nếu sử dụng không vì mục đích chữa bệnh hoặc tự ý tăng liều, tăng thời gian sử dụng, bỏ qua chi dẫn của thầy thuốc thì sẽ dẫn đến tình trạng nghiện [47], Ta có thể liệt kê các chất ma tuý như sau: HCác chất có nguồn gốc tự nhiên: Thuốc phiện (opium), Cân sa(canabis), Heroin, Cocain. ilTândược: Morphine, Codein, Pethidin, Doỉacgan, Dolosan, Amphetamine, Methametamin, Diazepam, Seduxen, Valium.
®Các tiền chất: Ephedrin, Psodoephedrine, Acetic Anhydride.Dùng để tổng hợp các chất ma tuý. ®Một số chất làm tăng tác dụng của ma tuý: Dimedron, Phenecgan. Theo Lewin [47] ông ta phán loại như sau : + Những chất gây khoái cảm hay đê mê : Những chất này làm người ta rơi vào trạng thái cực lạc về tâm lý, thư giãn cơ thể và giải phóng những xúc cảm đó là: Thuốc phiện và các alcaloid của nó, Cocain, codein 4 + Những chất làm nảy sinh trí tưởng tượng hay những chất gây ảo giác. Chúng tạo ra những aỏ tưởng , ảo giác và làm biến dạng cảm giác đó là những chất như: LSD, Mécaline, Psilocybine , Peyotl, Canabis +Những chất kích thích , chúng kích thích tâm thần gây nên sự hưng ph ấn về trí tu ệ , tâm lí và vận động mà không ảnh hưởng đến ý thức đó là: Amphetamin, cà fê , chè, thuốc lá, long não.
+ Những chất gây xúc động. Chúng có 2 thì tác động. Đầu tiên gây hưng phấn rồi sau đó gây ức chế. Chẳng hạn như các chất sau : Rượu, Benzine, Cholorforme , Ethe , Protocide , Dazote + Những chất gây ngủ, chúng là những chất gây ngủ như Bacbituric, và những chất gây ngủ không thuộc nhóm Bacbituric • Trong thực tế Việt nam từ trước đến nay có nhiều nghiên cứu điều tra cả tại cộng đồng lẫn tại các trung tâm cai nghiên chỉ thấy các loại thường dùng như thuốc phiện, heroin, dolacgan, morphin, seduxen với tỷ lệ sử dụng tuỳ thuộc vào từng vùng, từng thời kỳ: Nghiên cứu nãm 1990 của Nguyễn Quốc Vãn: 90% đối tượng sử dụng thuốc phiên[40].
Tại thành phố Hồ - Chí - Minh năm 1991: 48% đối tượng sử dụng thuốc phiện, 42% đối tượng sử dụng Heroin[40J. Tại BVTITƯ năm 1996: 92,5% sô' người nghiện sử dụng thuốc phiện[19]. Tại Sơn la năm 1997: 85,34% sô' người nghiện sử dụng thuốc phiện[23] Nghiên cứu khác tại Mỹ năm 1997 chủ yếu người nghiện sử dụng thuốc phiện và Heroin[58] 5 3. Thế nào là nghiện ma tuý Nghiên ma tuý là trạng thái nhiêm độc chu kỳ hoặc mãn tííih do s ử d ụng l ặp đi l ặp l ại một chất ma tuý có trong tự nhiên hay tổng hợp mà có[50][48].
Các đặc trưng cơ bản của người nghiên ma tuý là: - Nhu cầu ngày càng tăng liêu. - Người dùng luôn lệ thuộc về tâm sinh lý vào tác động của chất đó không cưỡng lại đ ược. - Khi thiếu sẽ xuất hiện các dấu hiệu của hội chứng cai và có thể làm bất kỳ điều gì để có thuốc dùng[47] 4. Tại sao lại có tình trạng nghiện ma tuý.
Khi con người sử dụng chất ma tuý nhiều lần, chất này luôn tác động vào các cơ quan thụ cảm gây ra sự ức chế và giảm khả năng truyền tin, nên tế bào đáp ứng lại bằng cách tăng quá trình tổng hợp hoặc ức chế sự phân huỷ[48]. Vậy là khi có ma tuý, nhờ có cơ chế bù trừ mà có thể giữ được tình trạng cân bằng và xuất hiện trạng thái quen thuộc tức là nghiện. Còn khi không dùng ma tuý thì cơ quan thụ cảm vẫn quen đáp ứng với nồng độ cao của ma tuý nhưng không đáp ứng được nhu cầu của cơ quan thụ cảm, thế là xuất hiện tình trạng bị kích thích bất thường ở người đã quen dùng ma tuý[5Ol vì vậy cai ma tuý là rất khó khăn, tỷ lệ tái nghiên cao từ 50-90%[36]; Theo Nguyễn quốc Khoa nghiên cứu tại viện châm cứu tháng 6 năm 1998 có 23% bỏ cai và cai không có kết quả[31] 5. Các hình thức sử dụng Có nhiều kiểu sử dụng song dù bất kỳ kiểu nào thì cũng phải qua 3 con đ ường đ ưa thu ốc vào[50]đó là: 1 Đường hô hấp, đáy là con đường đưa thuốc vào tiện lợi nhất, dễ sử dụng nhất, với hiệu quả tác dụng cao.
Người ta thường dùng đường này như hút thu ốc phi ện, c ần sa theo kiểu cổ điển, còn nay người ta hay dùng kiểu hiện đại có lẽ 6 gặp nhiều ở đô thị hơn các vùng nông thôn như hít Heroin- tuy nhiên giá thành ở đây là cao hơn. E Đường tiêu hoá là phương thức đưa thuốc được ít người chấp nhận hơn cả có lẽ do hiệu quả tác dụng của nó kém các phương thức khác, đó là dạng nuốt, uống. !S Đường mạch máu, là phương thức sử dụng có tác dụng hiệu quả nhất, song việc ứng dụng phương thức này hết sức phức tạp,dễ bị phát hiện, hậu quả của nó cũng rất lớn như các bệnh lây qua đường tiêm chích nguy hiểm hơn cả là bệnh viêm gan vi rut và HIV/A1DS. Các chất thường được sử dụng là morphin, dolacgan, dolosan, valium, thâm chí sái thuốc phiện.
•Thời gian sử dụng: Đa số dùng vào ban đêm, do vây mà chủ yếu thức đêm còn ban ngày thì ngủ - Từ đó làm rối loạn giấc ngủ sinh lý. Tại Việt nam các nghiên cứu cho thấy một số tính phía Bắc chủ yếu là hút thuốc phiện bằng bàn đèn[ 17] Năm 1986: 90%-100% người nghiên ở miền Bắc là hút bằng dọc tẩu cổ điển, thứ yếu là ngậm, hút, chích[40] Năm 1990: Phường Phúc tân có 32% người nghiện là tiêm chích[17] Năm 1996: Tại BVTTTƯ người nghiện hút 93,3% và chích 6,7%[ 19] Năm 1998: Tại quận Haỉ Bà Trưng: người nghiện hít là 64%[ 18] 6. Nghiện ma tuý là một tệ nạn xà hội Nó là một tệ nạn xã hội bởi: + Có sự cuốn hút thanh niên ngày một tăng + Là con đường ngắn nhất dẫn tới HIV/AIDS + Là bạn đồng hành với gia tăng tội phạm + Làm suy kiệt trí tuệ, sức khoe, suy thoái giống nòi dân tộc[50]. 7 Các tác hại của nghiện thuốc phiện không chỉ tới từng cá nhân mà còn tác đ ộng đ ến các gia đình và cả cộng đồng xã hội “Hại quốc, hư gia, vong thân, bại sản”[56] • Cá nhân: Người bệnh bị rối loạn trao đổi chất, dẫn đến cơ thể suy nhược[49]: các chức năng hô hấp, tuần hoàn, tiêu hoá, sinh dục và sinh sản đều suy giảm.
Rối loạn chức năng thần kinh: Kém nhớ, hay quên, tinh thần giảm sút, hay nh ức đ ầu, chóng mặt, run rẩy chân tay, nếu nặng có thể dẫn đến bệnh tâm thần, ảo giác. Anh hưởng xấu đến tâm lý người nghiện: Việc thường xuyên đưa vào cơ thể là nhu cầu bức bách lấn át mọi nhu cầu khác của con người, cho nên con người trở nên ích kỷ, th ờ ơ với mọi người. Thường bi quan về sức khoẻ và hạnh phúc, luôn bĩ ám ảnh về một cuộc đời bê' tắc, không có tương lai, tiền đồ[50]. Theo Trịnh ngọc Thân hầu như toàn bộ người nghiện đều suy nhược cơ thể, da bọc xương, ủ rũ khó tiếp xúc{40].
Làm giảm khả năng chống lại bệnh tật do hệ thống miễn dịch giảm khả năng sản xuất ra kháng thể chống vi khuẩn, đặc biệt là kháng thể chống vi rút (Viêm gan, HIV/AIDS. Vi ện vệ sinh dịch tễ Hà nội cho biết có tới 76,7% sô' tiêm chích nhiễm HIV/AIDS[55] • Gia đình: Suy kiệt về kinh tê' Bất hoà trong quan hệ giữa Bô'-Mẹ với con cái, Giữa vợ với chồng.Theo t ạp chí c ủa cục phòng chống tệ nạn xã hội sô' 1/1998 có tới 50% vụ ly hôn do phụ nữ đứng nguyên đơn vì các ông chổng nghiện, thích đi tìm của lạ[ 11], • Xã hội: 8 Trật tự xã hội bị đe doạ: nhiều người nghiện đã trở thành tội phạm, các cá nhân và các tổ chức buôn bán cũng thường xuyên thanh toán lẫn nhau để giành quyền sản xuất và chiếm lĩnh thị trường tiêu thụ, chúng sẵn sàng đối đầu với cơ quan pháp luật khi cần thiết, Là nguồn gốc, điều kiện thúc đẩy phát sinh các tệ nạn xã hội khác nh ư: Buôn l ậu, mãi dâm, HIV/AIDS, cướp giật, lừa đảo, trộm cắp[3][50] Nạn ma tuý làm cho xã hội mỗi năm phải tốn phí hàng trăm tỷ đổng để chữa chạy cho người nghiện, số người đó có tới hàng vạn sống bám vào xã hội[4] Theo số liệu 1998 Việt nam có khoảng 180.000 đối tượng nghiện mà mỗi đối tượng chi tiêu cho việc dùng ma tuý tối thiểu 30.000 ‘'/ngày [32] chúng ta chỉ cần làm phép tính đơn giản thì mỗi nãm số đối tượng này chi hết là: ĩ 80.000 tỷ đồng) Qua đó ta thấy ma tuý thực sự là một tệ nạn quái ác. Nó là một thảm họa cho bản thân, gia đình và cả cộng đồng xã hội. Tình hình nghiện hút Theo thống kê của WHO hiện nay trên thế giới có khoảng 50 triệu người nghiện ma tuý các loại, tập trung chủ yếu ở các thành phô' lớn đông dân cư.
Riêng ở Mỹ tỷ lệ người lạm dụng chất tác động tâm thần nói chung là 11% dân số[ 16]. Theo th ống kê năm 1979 ở Mỹ có 213.000 người nghiện ma ĩuý đã được điều trị cai nghiện 0,11%, trong đó có 43% nghiện Heroin, 12% nghiện Cannabis .000 người nghiên thuốc phiện 50.000 người nghiên Heroin .000 người nghiện các chất ma tuý chiếm 0,29% dân sô'. ở Italia năm 1980 có 65000 người nghiện Heroin chiếm 0,11% dân sô' .000 người nghiện thuốc phiện và 50.000 người nghiện Cannabis, ở Braxin có 550.000 người nghiện cannabis (0,53%) và 100.000 người nghiện thuốc phiện 0,23 % dân số 9 Với tốc độ tăng nhanh, theo số liệu thông kê gần đây( White House office of national Drug control policy 1/1998X58] Thời gian 1994 1995 1996 loại Thuốc phiện 1.378 Các chuyên gia đã chỉ rõ từ 1992- 1995 số thanh niên Mỹ nghiện hút tăng 110%[25] 0 nưóc ta trong những năm gần đây tình trạng tiêm chích, nghiên hút, buôn bán, t ổ chức sử dụng trái phép các chất ma tuý diễn ra phức tạp với nhiều thủ đo ạn x ảo quy ệt, v ụ buôn bán ma tuý xuyên quốc gia Vũ Xuân Trường là một ví dụ điển hình.